Błazen bez pana - Jasper Everhar - ebook

Błazen bez pana ebook

Jasper Everhar

5,0

13 osób interesuje się tą książką

Opis

Lublin, koniec XVI wieku.

 

Erazm de Vauclerc przybywa do miasta z pieniędzmi, wdziękiem i uśmiechem człowieka, którego nigdy nie warto lekceważyć. Kupuje kamienicę, zjednuje sobie straż miejską, karmi ubogich i bawi salony, jakby całe życie było dla niego tylko kolejną grą.

 

 

Ale Erazm nie szuka spokoju ani zaszczytów. Interesuje go coś znacznie bardziej niebezpiecznego, chwila, w której nawet uczciwy człowiek zaczyna się łamać.

 

 

Gdy w mieście dochodzi do porwań, zdrad i morderstw, granica między sprawiedliwością a manipulacją szybko się zaciera. Bo Erazm pomaga, ratuje i karze, lecz nigdy za darmo. A ci, którzy uznają go za błazna, zwykle rozumieją swój błąd zbyt późno.

 

 

– Pan de Vauclerc? – zapytał Rożek.

– Zależy, kto pyta. Jeżeli wierzyciel, wyjechałem miesiąc temu.

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
czytnikach certyfikowanych
przez Legimi
czytnikach Kindle™
(dla wybranych pakietów)
Windows
lub macOS

Liczba stron: 318

Rok wydania: 2026

Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
Oceny
5,0 (4 oceny)
4
0
0
0
0
Więcej informacji
Więcej informacji
Legimi nie weryfikuje, czy opinie pochodzą od konsumentów, którzy nabyli lub czytali/słuchali daną pozycję, ale usuwa fałszywe opinie, jeśli je wykryje.
Sortuj według:
Bartek567

Nie oderwiesz się od lektury

Świetna książka, czekam na kolejną część
00
Miro19

Nie oderwiesz się od lektury

Dobrze się czyta
00
MiloszKowal96

Nie oderwiesz się od lektury

Jak dla mnie jedna z najlepszych książek, które czytałem w ostatnim czasie, a sama postać Ezrama, no po prostu cudo!
00



ROZDZIAŁ I

Pan, który targował się w złą stronę

Kiedy przed Bramą Krakowską urwał się dyszel wozu załadowanego beczkami, Wawrzyniec Dębski uznał to za kiepski początek nowego życia. Jego pan natomiast wychylił się z kolebki i z zainteresowaniem przyjrzał się zamieszaniu.

– Czy to już Lublin? – zapytał.

– Jeszcze przed bramą, panie.

– A więc przywitał nas przedwcześnie. Uprzejme miasto.

Wawrzyniec nie odpowiedział. Ostatni odcinek drogi dał mu się we znaki. Od rana padało, później deszcz ustąpił, pozostawiając na trakcie koleiny pełne błota. Teraz musieli czekać, aż woźnica z uszkodzonego wozu i jego pomocnik uporają się z pękniętym drewnem. Beczki przechyliły się na bok. Jedna stoczyła się na ziemię i zatrzymała pod nogami konia należącego do strażnika bramy.

Zwierzę szarpnęło łbem. Strażnik zaklął, a stojący przy nim pachołek próbował odciągnąć gapiów.

– Konrad! – zawołał Erazm.

Dowódca ochrony podjechał do kolebki. Był szeroki w ramionach, nosił ciemny kaftan pod skórzanym pasem i miał twarz człowieka, którego niewiele rzeczy potrafiły rozbawić. Wawrzyniec znał jednak dwa wyjątki: dobre wino i opowieści o nieudolnych przełożonych.

– Słucham, panie.

– Możemy przejechać bokiem?

Konrad obejrzał zator.

– Nie z wozami. Mogę kazać ludziom odprowadzić konie i pomóc przy beczkach.

– To zróbmy tak.

– A pan?

– Ja postaram się nie przeszkadzać. To trudniejsze, niż się wydaje.

Erazm wysiadł, zanim Wawrzyniec zdołał podać mu rękę. Czarny kaftan, obszyty skromnym srebrnym sznurem, od razu przyciągnął spojrzenia. Podróżny wyglądał na człowieka zamożnego, choć nie obwiesił się kosztownościami. Jedyną wyraźnie ozdobną rzeczą był pierścień z ciemnym kamieniem. Na głowie nosił kapelusz, który po kilku dniach drogi wyglądał znacznie gorzej od reszty stroju.

Wawrzyniec ruszył za nim. Przez siedemnaście lat służby nauczył się, że kiedy pan mówił „postaram się nie przeszkadzać”, najlepiej było trzymać się blisko.

Woźnica szamotał się właśnie z liną.

– Panie, nie podchodźcie – ostrzegł. – Jeszcze się coś przewróci.

– To byłoby niewygodne – zgodził się Erazm. – Co pan wiezie?

– Olej.

– Nieźle. Gdyby to było wino, mielibyśmy powód do prawdziwej rozpaczy.

Mężczyzna spojrzał na niego spode łba, lecz Erazm przyklęknął przy pękniętym dyszlu i wskazał miejsce, w którym drewno rozszczepiło się wzdłuż słojów.

– Tego już się nie zwiąże na drogę. Trzeba rozładować przód, odciągnąć wóz i posłać po nowy dyszel. Moi ludzie pomogą.

– Nie mam czym zapłacić.

– Na szczęście jeszcze nie zapytałem o zapłatę.

Konrad zsiadł z konia. Dwaj ochroniarze podeszli do beczek, pozostali utrzymywali przejazd wolny od gapiów. Praca ruszyła sprawnie. Strażnik bramy, który wcześniej krzyczał na woźnicę, odsunął się na bok i zaczął przyglądać przybyszom.

– Z czyjej służby? – zapytał Konrada.

– Pana Erazma de Vauclerc.

Nazwisko wyraźnie sprawiło strażnikowi kłopot.

– Kogo?

Erazm odwrócił się z uśmiechem.

– Mnie. Ale jeśli to za trudne, można mówić po prostu Erazm. Matka radziła sobie przez wiele lat.

Wawrzyniec nie wiedział, czy matka jego pana rzeczywiście zwracała się do niego w ten sposób. O rodzinie Erazm mówił równie często, co sprzecznie. W zależności od towarzystwa miał ojca kupca, ojca żołnierza albo ojca, który zmarł, zanim zdążył nauczyć syna rozsądku.

Po kwadransie przejazd został oczyszczony. Woźnica ściskał dłoń Konrada z taką gorliwością, że dowódca musiał ją w końcu uwolnić.

– Jak mam wam dziękować, panie? – spytał mężczyzna Erazma.

– Najlepiej, gdy następnym razem przyjedzie pan z całym dyszlem. Bardzo ułatwiłoby to sprawę wszystkim obecnym.

Ktoś z tłumu roześmiał się głośno. Erazm ukłonił się woźnicy, jakby właśnie zakończyli ważne spotkanie, po czym wrócił do kolebki.

Strażnik przejrzał dokumenty podróżnych, pobrał należną opłatę i przepuścił orszak. Nie zatrzymał ich dłużej, lecz patrzył za nimi z zaciekawieniem.

– Już zaczynają pana zapamiętywać – zauważył Wawrzyniec, kiedy ruszyli.

– Wspaniale. Nie znoszę przedstawiać się dwa razy tym samym ludziom.

Za bramą ulica wznosiła się ku Rynkowi. Na mokrych kamieniach odbijało się popołudniowe światło. Z okien wystawały drewniane żerdzie, przy drzwiach kupieckich składów stali ludzie targujący się o sukno, przyprawy i beczki śledzi. Wawrzyniec słyszał polszczyznę, niemiecki, a także języki, których nie rozpoznawał.

Przez ostatnie lata widział wiele miast, ale Lublin sprawiał wrażenie, jakby wciąż próbował otrząsnąć się po nieszczęściu. Obok zadbanych fasad trafiały się ślady po dawnym ogniu. Niektóre kamienice miały świeże dachy i jeszcze jaśniejszą od reszty murów zaprawę. Z drugiej strony miasta dolatywał stuk młotków.

Erazm wychylił się z okna.

– Większe, niż sobie wyobrażałem.

– Oglądał pan przecież rysunki.

– Rysunki nie pachną pieczonym mięsem. Ani końskim nawozem. Szkoda, bo odstraszałyby mniej zamożnych podróżnych.

– Zapach szybko przestanie panu przeszkadzać.

– Nie chciałbym. Obojętność to pierwszy krok do zaniedbania.

Wawrzyniec już miał odpowiedzieć, kiedy Erazm nagle zawołał do woźnicy, żeby zwolnił.

Przy jednym ze straganów stała dziewczynka w poplamionej sukience. Patrzyła na wystawione bochenki chleba, a starsza kobieta, zapewne jej matka, ciągnęła ją za rękę. Nic nadzwyczajnego. Wawrzyniec widział podobne sceny w każdym mieście.

Erazm przyglądał im się przez chwilę, po czym zamknął okno.

– Jedziemy – powiedział.

Wawrzyniec spojrzał na niego pytająco.

– Co takiego? – spytał Erazm.

– Nic, panie.

– To dobrze. Już się obawiałem, że zaczynasz słyszeć moje myśli.

* * *

Kamienica znajdowała się przy samym Rynku, w szeregu okazałych domów należących do kupców i miejskich rodzin. Jej fasada nie była tak zdobna jak u niektórych sąsiadów, za to szerokie okna wychodziły wprost na plac. Nad wejściem widniał jeszcze ślad po usuniętym szyldzie. Dom miał także osobne pomieszczenie od ulicy, w którym dawniej prowadzono handel.

Przed drzwiami czekał właściciel, Bernard Rożek, odziany w porządny brunatny żupan. Był niski, krępy i miał dłonie człowieka, który znacznie częściej przeliczał monety, niż przenosił towary. Obok niego stał pisarz z teczką dokumentów.

– Pan de Vauclerc? – zapytał Rożek, wyraźnie starając się prawidłowo wymówić nazwisko.

– Zależy, kto pyta. Jeżeli wierzyciel, wyjechałem miesiąc temu.

Rożek uśmiechnął się ostrożnie.

– Bernard Rożek. Rozmawiałem z pańskim pełnomocnikiem.

– W takim razie mam nadzieję, że nie powiedział o mnie nic dobrego. Źle znoszę rozczarowanych ludzi.

Kupiec zaśmiał się, tym razem szczerzej, i zaprosił ich do środka.

W sieni było chłodno. Pod stopami ciągnęła się kamienna posadzka, a głosy odbijały się od sklepienia. Rożek objaśniał, jak w ubiegłych latach remontowano dom po pożarze. Wawrzyniec słuchał uważnie. To on będzie później odpowiadał za cieknące dachy, zacinające się drzwi i rachunki za opał.

Erazm tymczasem wszedł do dawnego pomieszczenia handlowego, stanął przy oknie i przez dłuższą chwilę obserwował Rynek.

– Stąd widać wejście do ratusza – zauważył Rożek. – A kiedy odbywają się posiedzenia trybunału, przechodzi tędy znaczna część znakomitych gości.

– Czyli będę miał na co patrzeć przy śniadaniu.

– To bardzo dobre miejsce na interes.

– Nie prowadzę interesu.

Kupiec aż się zatrzymał.

– Żadnego?

– W tej chwili kupuję dom. To powinno wystarczyć na jedno popołudnie.

Przeszli do tylnej części budynku. Podwórze było niewielkie, ale mieściło studnię i zabudowanie, w którym można było urządzić kuchnię. Schody na piętro okazały się wąskie. Wawrzyniec od razu zwrócił uwagę na dwa wykruszone stopnie.

Erazm przeszedł obok nich bez komentarza.

Na górze Rożek otworzył drzwi do dużej izby ze zdobionym stropem. Stał w niej piec z zielonych kafli, a na ścianach zostały ślady po zdjętych tkaninach.

– Tutaj przyjmowałem gości – oznajmił z dumą.

– Wielu? – spytał Erazm.

– Czasem dwudziestu, czasem trzydziestu. Przy większej uczcie stawia się stoły również w sąsiedniej izbie.

– Wtedy będziemy stawiać.

Wawrzyniec odwrócił głowę. Nigdzie po drodze nie usłyszał od swojego pana, by ten zamierzał wydawać uczty. Nie było sensu pytać. Jeśli Erazm postanowił zaprosić pół miasta, informacja dotrze do niego w porę, żeby zamówić jedzenie. Taką przynajmniej miał nadzieję.

Rożek prowadził ich dalej, do mniejszych komnat, sypialni i izby dla służby. Erazm pytał o piece, dostęp do wody, piwnice i możliwość zamknięcia tylnego przejścia. W końcu właściciel sam zaczął spoglądać na niego uważniej.

– Zna się pan na domach – stwierdził.

– Mieszkałem w kilku. To pomaga.

– Zwykle panowie pytają przede wszystkim o wielką izbę.

– A później budzą się, bo służący nie ma czym rozpalić w piecu. Przykre doświadczenie dla wszystkich.

W piwnicy Erazm zauważył wykwit wilgoci na ścianie. Dotknął zaprawy palcem, obejrzał go i poprosił o lampę. Wawrzyniec patrzył, jak dokładnie ogląda sklepienie.

– Było zalanie? – zapytał.

Rożek odchrząknął.

– Po wielkich deszczach czasem podchodzi woda. Nic groźnego.

– Dla worków mąki groźnego. Dla beczek wina nieco mniej. Dobrze wiedzieć.

Erazm nie naciskał. Na podwórzu kazał Konradowi zmierzyć odległość między bramą a wejściem do sieni, potem jeszcze raz obejrzał górne okna.

– I jak? – spytał kupiec.

– Podoba mi się.

– Zatem możemy rozmawiać o cenie.

Wawrzyniec poczuł ulgę. Nareszcie będzie mógł ustalić, czy gospodarz nie żąda sumy przekraczającej wartość nieruchomości. Pełnomocnik pisał im wcześniej, że Rożek oczekuje dwóch tysięcy złotych polskich. Wawrzyniec przygotował argumenty za obniżeniem ceny: wilgotną piwnicę, wykruszone schody, konieczność naprawy pieca i przeróbki dawnego sklepu.

Kupiec zaprosił wszystkich do stołu w dużej izbie. Pisarz rozłożył papiery.

– Dwa tysiące złotych – oznajmił Rożek. – Dom wraz z podwórzem i pomieszczeniami gospodarczymi. Wyposażenie, które pan oglądał, pozostaje. Nie licząc moich osobistych rzeczy.

– Rozumiem – powiedział Erazm. – Czy można się targować?

– Oczywiście, szlachetny panie, choć od razu uprzedzam, że cena jest uczciwa.

– Doskonale. Dwa tysiące sto.

Rożek zamrugał.

– Słucham?

– Dwa tysiące sto. Chyba że obraziłem pana tą propozycją.

– Pan podniósł cenę.

– Zauważyłem. Skoro się targujemy, muszę przecież zacząć od czegoś rozsądnego.

Wawrzyniec wyprostował się na krześle.

– Panie Erazmie...

– Wawrzyńcze, nie przeszkadzaj. Dopiero nabieram wprawy.

Rożek przeniósł spojrzenie z jednego na drugiego.

– Dwa tysiące sto – powtórzył powoli. – Zgodziłbym się.

– Już? – Erazm wyglądał na rozczarowanego. – A ja sądziłem, że jest pan twardym kupcem. Dwa tysiące dwieście.

– Panie, doprawdy nie trzeba...

– Widzę, że nie jest pan zadowolony. Dwa tysiące trzysta. Ostatnie słowo. Niech mnie pan nawet nie próbuje przekonywać do wyższej kwoty.

Pisarz zakrył usta dłonią. Wawrzyniec nie miał pewności, czy człowiek kaszle, czy tłumi śmiech.

Rożek spojrzał na kupującego tak, jak patrzy się na dobry koniec targu, którego nie sposób było przewidzieć.

– Zgoda – powiedział szybko.

– I słusznie. – Erazm podał mu rękę. – Nie warto tracić całego dnia na kilkaset złotych.

Wawrzyniec milczał do chwili, kiedy Rożek wyszedł z pisarzem do sąsiedniej izby po dokumenty.

– Przepłacił pan o trzysta złotych – powiedział cicho.

– Wiem.

– Miałem przygotowane powody do obniżenia ceny.

– Jestem przekonany, że były znakomite.

– Mógłbym za tę sumę utrzymać służbę przez długi czas.

– Nie wątpię.

– Dlaczego więc...?

– Bo chciałem się targować. Człowiek musi mieć w życiu jakieś przyjemności.

Wawrzyniec wziął głębszy oddech.

– Mógł się pan targować w drugą stronę.

Erazm rozważał to przez chwilę.

– Ale wtedy Rożek byłby niezadowolony.

– A teraz ja jestem.

– Właśnie dlatego potrzebujemy obszerniejszego domu. Będziesz mógł się na mnie obrażać w osobnej izbie.

Erazm uśmiechnął się i sięgnął po jabłko leżące na stole. Wawrzyniec nie potrafił się zdecydować, czy bardziej irytuje go sama transakcja, czy fakt, że jego pan doskonale wiedział, ile pieniędzy wydał.

Gdy Rożek wrócił, ustalili termin stawienia się przed władzami miejskimi i wpisania sprzedaży do ksiąg. Do tego czasu kupiec miał opróżnić pomieszczenia ze swoich rzeczy. Erazm zgodził się złożyć zadatek, ale nie pozwolił wręczyć pieniędzy bez pokwitowania. Pisarz starannie wypisał dokument, a Wawrzyniec przeczytał go dwukrotnie.

Kupiec przyglądał im się z coraz większym zdumieniem.

– Sądziłem, że pieniądze nie mają dla pana znaczenia – powiedział wreszcie.

Erazm podniósł wzrok.

– Mają. To jedyna rzecz, którą można wydać dwa razy i za każdym razem twierdzić, że się dobrze zrobiło.

– Ale nie próbował pan oszczędzić na domu.

– Oszczędzanie nie powinno polegać na sprawianiu sobie przykrości, panie Rożek. Zresztą nie zamierzam kupować drugiego domu w tym tygodniu.

Wawrzyniec westchnął bezgłośnie. Tyle przynajmniej zdołał się dowiedzieć.

* * *

Zanim przeszli do nowego domu, musieli spędzić jeszcze dwie noce w gospodzie. Wawrzyniec wybrał najlepsze dostępne pokoje, mimo to Erazm pierwszego wieczoru znalazł w swojej pościeli cudzą skarpetę.

Przyniósł ją zarządcy, trzymając dwoma palcami.

– Czy to twoje?

Wawrzyniec obejrzał znalezisko.

– Nie, panie.

– Konrada?

– Wątpię.

– A zatem mamy w pokoju nieznanego dobroczyńcę. Szkoda, że zostawił tylko jedną.

– Każę zmienić pościel.

– Dziękuję. I nie krzycz na służbę. Gdybym chciał spać w samotności, nie wynajmowałbym gospody.

Wawrzyniec nie krzyczał. Znalazł gospodarza, poprosił o świeże prześcieradła, a następnie przez pół godziny ustalał, czy można przygotować ciepłą wodę do mycia. Kiedy wrócił na górę, Erazm siedział już z Konradem nad rachunkami.

Na stole leżała lista ludzi, których zamierzali zatrzymać w służbie. Konrad dowodził pięcioma zbrojnymi. Wszyscy jeździli konno, potrafili posługiwać się szablą i nie należeli do tych, którzy przy pierwszym niebezpieczeństwie szukają najbliższego rowu.

Dla Wawrzyńca ważniejsze było coś innego: odkąd służyli Erazmowi, żaden nie usiłował wykorzystać jego nazwiska, by wymusić darmowy nocleg lub jedzenie.

– Dwóch przy bramie od strony Rynku – mówił Konrad. – Jeden na podwórzu. Pozostali na zmianę, żeby każdy mógł odpocząć. Kiedy się urządzimy, sprawdzę, kto mieszka po sąsiedzku i którędy można przejść na tyły.

– Dobrze – odpowiedział Erazm.

– Będę też potrzebował człowieka do koni i kogoś, kto zna miejscowe ulice.

– Znajdź obu.

Konrad zerknął na przygotowaną sumę.

– To więcej, niż prosiłem.

– Zgadza się.

– Wystarczyłoby mniej.

– Wiem.

Wawrzyniec uniósł głowę znad rachunków. Oto znowu ten sam człowiek, który przed chwilą żartował z nieznanej skarpety. Kiedy chodziło o bezpieczeństwo, potrafił słuchać bez przerywania i wydawać pieniądze bez popisywania się nimi.

– Nie chcę mieć przy sobie ludzi, którzy przez cały dzień liczą, ile zarobiliby u kogoś innego – wyjaśnił Erazm. – Ani takich, którzy muszą sobie dorabiać kosztem przechodniów. Jeżeli ktoś z naszych zacznie brać opłaty za to, że przepuści człowieka obok bramy, wyrzucisz go z pracy.

– Rozumiem.

– A gdy któryś dobrze wykona obowiązki, dopilnuj, żeby o tym wiedział.

Konrad skinął głową. Nie sprawiał wrażenia zaskoczonego. Służył Erazmowi od wystarczająco dawna, by poznać zasady, ale nawet on nie zawsze potrafił przewidzieć decyzje pana.

– I jeszcze jedno – dodał Erazm. – Czy naprawdę musimy przez cały dzień wystawiać ludzi na widok publiczny? Nie chcę, żeby przed domem stało tylu zbrojnych, że sąsiedzi zaczną się zastanawiać, czy przygotowuję oblężenie.

– Dwóch przy wejściu wystarczy. Reszta będzie blisko.

– Świetnie. Jeśli ktoś mnie zapyta, powiem, że pilnują piwnicy. Będzie to prawie prawda.

– A co będzie w piwnicy? – spytał Wawrzyniec.

– Mam nadzieję, że wino.

Wawrzyniec zanotował kolejną pozycję do wydatków. Wolał, żeby butelki znalazły się w suchym kącie, nie pod wilgotną ścianą, na którą zwrócił uwagę podczas oględzin.

– Powinien pan również wybrać sobie sypialnię – przypomniał.

– Wybierz ty. Byle nie było słychać z niej ulicznych przekupniów o świcie.

– Izba od podwórza będzie spokojniejsza.

– Doskonale.

Konrad spojrzał na niego z niedowierzaniem.

– Nie chce pan obejrzeć obu?

– Obejrzałem. Wawrzyniec wie, kiedy boli mnie głowa i ile światła lubię rano. Zna mnie lepiej od własnej matki. Nie będę mu przeszkadzał w pracy.

Zarządca udał, że nie słyszy. Przez większą część życia wykonywał obowiązki, których gospodarz domu nawet nie zauważał. Erazm zauważał niemal wszystko, a potem czasem zachowywał się tak, jakby niczego nie rozumiał.

Nazajutrz rano przekonali się o tym ponownie.

Przed dopełnieniem formalności Rożek poprosił o dodatkową gwarancję zapłaty. Tłumaczył, że nazwisko kupującego nie jest w mieście znane, a on sam nie zamierza stracić domu na podstawie pięknych obietnic.

Wawrzyniec spodziewał się kolejnego dowcipu. Erazm jednak wysłuchał sprzedawcy, po czym polecił pokazać mu przygotowane dokumenty i wykaz monet, którymi miał zapłacić.

– Ma pan rację – powiedział. – Znamy się od jednego dnia. Człowiek, który wierzy obcemu na słowo przy takiej sumie, powinien raczej sprzedawać jabłka niż kamienice.

Rożek wyraźnie odetchnął. Do południa dopilnowali wpisu transakcji do właściwej księgi miejskiej, a należność została rozliczona przy świadkach. Wawrzyniec sprawdzał zapis, Konrad pilnował skrzyń z pieniędzmi i nikt nie pomylił ani jednego rachunku.

Dopiero gdy wszystko było załatwione, Erazm pozwolił sobie na komentarz.

– Szkoda – powiedział, wychodząc na ulicę.

– Czego, panie? – zapytał Wawrzyniec.

– Że Rożek nie poprosił o pięć tysięcy. Chciałbym zobaczyć, czy zdołałby zachować poważną minę.

– Ja nie chciałbym.

– Wiem. Dlatego właśnie powierzyłem ci rachunki.

Przenosiny do kamienicy zajęły resztę dnia. Wozy zatrzymały się przed podwórzem, a zbrojni pomagali wnosić cięższe kufry. Erazm nie wydawał poleceń ludziom dźwigającym sprzęty; zajął się natomiast przyglądaniem pracy stolarza, który przyszedł obejrzeć uszkodzone schody.

– Ile potrwa naprawa? – zapytał.

– Dwa dni, jeśli dostanę dobry materiał – odparł rzemieślnik.

– A jeśli niedobry?

– Dłużej. I stopnie będą słabsze.

– Zatem nie róbmy tego dłużej.

Stolarz spojrzał na Wawrzyńca. Ten wyjaśnił, że zamówią właściwe drewno i nie będą targować się o jakość. Rzemieślnik obiecał rozpocząć pracę następnego ranka.

Erazm zatrzymał go jeszcze na progu.

– Mam prośbę. Niech pan najpierw naprawi ten stopień przy zakręcie. Wczoraj prawie się na nim przewróciłem.

– Uważam na takie rzeczy, panie.

– Znakomicie. Ja zazwyczaj nie, więc dobrze się uzupełnimy.

Wawrzyniec słyszał później, jak stolarz powtarzał ten żart chłopakowi niosącemu narzędzia. W ustach rzemieślnika brzmiał znacznie gorzej, ale obaj się śmiali.

W nowym domu wciąż brakowało wielu rzeczy. Rożek zabrał większość naczyń, część krzeseł i wszystkie własne tkaniny. Wawrzyniec musiał znaleźć stolarza od mebli, człowieka do utrzymania pieców, kucharkę oraz pomoc do sprzątania. Konrad potrzebował dodatkowych zapasów i uzgodnienia miejsca dla koni.

Po południu Erazm wszedł do izby, w której Wawrzyniec spisywał wydatki.

– Ile jeszcze pracy?

– Tyle, że mógłby pan przez tydzień nie opuszczać domu, a i tak nie zobaczyłby pan końca.

– W takim razie dobrze, że zamierzam wychodzić.

– Panie, nie mamy nawet porządnej kuchni.

– A co mamy?

– Piec, kocioł, kilka garnków i jednego chłopaka, który twierdzi, że umie gotować.

– Umie?

– Potrafi zagotować wodę.

– Doskonały początek. Poszukajmy kogoś, kto zna drugi krok.

Zajęli się więc przyjmowaniem służby. Wawrzyniec rozmawiał z kandydatami w sieni, a Erazm pojawiał się od czasu do czasu, zwykle w najmniej spodziewanej chwili. Pytał nie o dawne miejsca zatrudnienia, lecz o rzeczy, które nie miały dla Wawrzyńca większego znaczenia.

Jedną z kobiet zapytał, czy lubi hałas. Odpowiedziała, że nie znosi. Podziękował jej uprzejmie i zaproponował, by polecić ją sąsiadowi, u którego mieszkało dwóch starszych ludzi.

Innego kandydata spytał, co zrobi, jeśli gospodarz wróci pijany i każe podawać wieczerzę w środku nocy.

– Podam, panie – odparł mężczyzna.

– Nawet gdy sam będzie pan już spał?

– Taki obowiązek.

– A jeśli gospodarz zaśnie, zanim pan wróci z kuchni?

Mężczyzna zastanawiał się zbyt długo. Erazm uśmiechnął się, podziękował i wyszedł. Wawrzyniec musiał sam zakończyć rozmowę.

Największe zaskoczenie przyniosła Marta, wdowa w wieku około czterdziestu lat, którą polecono im jako dobrą kucharkę. Weszła do sieni z podwiniętymi rękawami i bez najmniejszego zakłopotania przyjrzała się wyposażeniu.

– Kto tu dotąd gotował? – zapytała.

– Nikt – odpowiedział Wawrzyniec. – Dopiero urządzamy dom.

– Widać. Garnek z pękniętym uchem, nóż tępy, a obok pieca mokre drewno. Jak się pan spodziewa dobrego obiadu, to z tego nie będzie.

Wawrzyniec otworzył usta, lecz do kuchni zajrzał właśnie Erazm.

– A gdyby pani miała własny nóż i suche drewno?

Marta odwróciła się.

– Ugotowałabym, co pan sobie życzy.

– Nawet gdybym życzył sobie rzeczy niedorzecznych?

– Zależy, ile pan zapłaci.

Erazm roześmiał się.

– Wawrzyńcze, zatrudnij ją.

– Nie spróbował pan nawet jej potraw.

– Spróbuję, kiedy będzie miała czym je przygotować. Nie widzę sensu karać kobiety za nasz tępy nóż.

Marta nie spuściła wzroku.

– A ile mam dostawać?

Erazm wskazał Wawrzyńca.

– Z nim proszę się umówić. Jeśli zaproponuje za mało, niech pani powie, że zatrudniła się u człowieka bogatego i nierozsądnego. To zwykle pomaga.

Po wyjściu Erazma Marta przyjrzała się zarządcy.

– On zawsze tak mówi?

– Przeważnie.

– A płaci?

– W terminie.

– To można się przyzwyczaić.

Wawrzyniec uśmiechnął się mimo zmęczenia. Miał nadzieję, że kobieta zostanie z nimi dłużej. W dotychczasowych domach Erazma służba zmieniała się rzadko, choć wiele osób potrzebowało czasu, żeby przestać zastanawiać się nad każdym jego słowem.

Wieczorem kucharka przyniosła na próbę prostą potrawkę z mięsa i kaszy. Erazm zjadł całą porcję, po czym poprosił o dokładkę.

– Ma pani tę pracę – oznajmił.

Marta postawiła ręce na biodrach.

– Przecież już mnie pan zatrudnił.

– W takim razie tym bardziej się cieszę, że dobrze wybrałem.

– Doprawię następnym razem mocniej. Lubi pan pieprz?

– Bardzo. Ale gdybym chciał go jeść łyżkami, nie zatrudniałbym kucharki.

Marta parsknęła śmiechem. Wawrzyniec zauważył, że Konrad, który zwykle jedynie przyglądał się takim rozmowom, tym razem również się uśmiechnął.

Po wieczerzy dowódca ochrony poprosił ich jeszcze na podwórze. W miejscu, gdzie boczne drzwi prowadziły do sieni, stary rygiel nie chciał wsunąć się w skobel. Konrad dwukrotnie spróbował zamknąć wejście, po czym odsunął się z niezadowoloną miną.

– Trzeba wymienić całe okucie – powiedział. – Od ulicy mamy strażników. Tutaj wystarczy jeden człowiek, który wie, jak poruszyć drzwiami.

Erazm pchnął skrzydło ramieniem. Drewno ustąpiło z trzaskiem.

– Przyznaję, wygląda to niedobrze. Zlecimy naprawę.

– I zamurować tę furtkę? – podsunął Wawrzyniec. – Będzie bezpieczniej.

– Nie – odparł Konrad. – Przy pożarze potrzebujemy drugiego wyjścia.

Erazm skinął głową.

– Zatem dwa solidne rygle, a klucz ma być pod ręką. Nie chciałbym, żeby własny dom zatrzymał mnie wewnątrz, gdy zechcę z niego wyjść.

– W nocy tylnym przejściem nikt nie będzie wychodził bez mojej wiedzy – dodał dowódca.

– Dopilnuj tego. Tylko nie traktuj kucharki jak obcego żołnierza, kiedy pójdzie po drewno.

Konrad mruknął coś na znak zgody. Wawrzyniec dopisał do listy ślusarza i naprawę furtki. Erazm sam sprawdził jeszcze szerokość przejścia, potem wrócił do środka, żeby obejrzeć swoją sypialnię. Nie obejrzał natomiast ani jednej ze skrzyń, które właśnie wniesiono z podwórza. Z ich zawartością, jak zwykle, Wawrzyniec musiał uporać się sam.

* * *

Nazajutrz Erazm oznajmił, że zamierza obejrzeć miasto pieszo.

Konrad nie był zachwycony.

– Wezmę trzech ludzi – powiedział.

– Po co aż trzech? – spytał Erazm. – Idę na spacer, nie odbijać zamku.

– Właśnie dlatego trzech wystarczy.

– Konradzie, zaczynam podejrzewać, że nie ufasz mieszkańcom Lublina.

– Nie znam mieszkańców Lublina.

– To bardzo rozsądny powód. Dwóch ludzi. Trzeci niech odpocznie.

Dowódca przystał na to bez dalszego sporu. Wawrzyniec natomiast zdążył zabrać ze stołu listę spraw, które chciał załatwić w mieście. Potrzebował świec, tkanin do komnat, nowych zamków i kogoś, kto potrafiłby naprawić okiennice przed nadejściem zimna.

Erazm wysłuchał go uważnie.

– Kup wszystko, czego potrzebujemy.

– Chciałbym, żeby pan zatwierdził wybór tkanin.

– Wybieraj te, na których nie widać plam po winie.

– To nie jest kolor, panie.

– A szkoda. Powinien być najdroższy.

Na Rynku panował ruch. Tragarze mijali ludzi prowadzących konie, przekupki zachwalały towar, przy studni rozmawiały dwie kobiety. Niektórzy oglądali się za Erazmem, lecz Wawrzyniec nie wiedział, czy rozpoznają nowego właściciela kamienicy, czy po prostu przyglądają się jego eleganckiemu ubraniu.

W połowie drogi Erazm zatrzymał się przy ławie, na której starszy mężczyzna sprzedawał jabłka. Owoce leżały w dwóch szerokich koszach, część była poobijana, lecz pachniały tak dobrze, że Wawrzyniec sam pomyślał o zabraniu kilku do domu.

Zanim jednak zdążył zapytać o cenę, przy straganie wybuchła sprzeczka.

– Oddawaj! – krzyknął sprzedawca.

Chłopak może dwunastoletni wyrwał rękę z jego uścisku. W drugiej trzymał jabłko z wygryzionym kawałkiem. Mężczyzna zamachnął się otwartą dłonią.

Erazm znalazł się między nimi, zanim cios dosięgnął chłopca.

– Chwileczkę – powiedział.

Sprzedawca cofnął rękę.

– Nie mieszajcie się, panie. Złodziej!

– To poważne oskarżenie. Zwłaszcza kiedy dowód sam się zjada.

Chłopak parsknął nerwowym śmiechem. Starszy mężczyzna nie uznał żartu za zabawny.

– Ukradł mi jabłko! Już trzeci raz kręci się tutaj, a ja mam rodzinę do wykarmienia!

Erazm spojrzał na chłopca.

– Ukradłeś?

Chłopak opuścił głowę.

– Tak.

– Było dobre?

– Co?

– Jabłko.

– Dobre, panie.

– To przynajmniej nie ryzykowałeś dla czegoś niesmacznego.

– Panie! – oburzył się sprzedawca. – Ja tu próbuję uczciwie handlować!

– Wiem. I bardzo dobrze. Dlatego kupię od pana ten kosz.

Mężczyzna umilkł.

– Który?

– Ten bliżej mnie.

– Cały?

– O ile nie sprzedaje pan jabłek na sztuki wbrew własnej woli.

Sprzedawca, teraz znacznie spokojniejszy, podał cenę. Wawrzyniec spodziewał się, że pan znowu zacznie ją podwyższać. Erazm jednak tylko wyjął sakiewkę i zapłacił należną sumę. Mężczyzna starannie przeliczył monety.

– A teraz poproszę, żeby mi pan go wydał – powiedział Erazm.

– Do domu?

– Nie, tutaj.

Sprzedawca uniósł kosz. Był ciężki, więc Erazm wezwał jednego ze swoich ochroniarzy, by mu pomógł. Potem odwrócił się do chłopca.

– Masz wolne ręce?

Chłopak schował ogryzek za plecami.

– Mam.

– Doskonale. Rozdawaj.

– Komu?

– Tym, którzy chcą. Po jednym. Nie po dwa, bo zaraz ktoś pomyśli, że prowadzimy handel.

Przez chwilę nikt nie ruszał się z miejsca. Pierwsza podeszła młoda kobieta niosąca koszyk z warzywami. Chłopiec wręczył jej jabłko, potem następne dostał tragarz, później starsza przekupka, która jeszcze przed momentem narzekała na zamieszanie.

Zrobił się niewielki tłum.

– Po jednym! – przypomniał Erazm. – To nie jest okazja, by najeść się za wszystkie minione lata.

Wawrzyniec obserwował sprzedawcę. Kupiec miał już pieniądze, ale teraz wyglądał na człowieka, który właśnie zobaczył, jak własny towar zamienia się w uliczne widowisko. Inni kramarze śmiali się pod nosem. Jeden z nich zaczął wołać do przechodniów, że u sąsiada rozdają owoce za darmo.

– Ależ panie, ja mogłem je sprzedać sam! – wybuchnął w końcu sprzedawca.

– I sprzedał pan. Mnie. Bardzo sprawnie, muszę przyznać.

– Zaraz ludzie zaczną oczekiwać, że ja też będę rozdawał!

– W takim razie niech im pan wyjaśni, że ja jestem nieco mniej rozsądny.

Kiedy kosz opustoszał, Erazm wyjął z niego ostatnie jabłko i podał je chłopcu.

– To za pracę. Tego nie ukradłeś.

Chłopak wziął owoc, patrząc nieufnie na bogacza.

– Mogę już iść?

– Możesz. Ale następnym razem, zanim coś weźmiesz, zapytaj, czy nie ma za to pracy. Kradzież to kiepski sposób na zdobywanie pożywienia.

– Bo można dostać po łapach?

– Przede wszystkim dlatego, że człowiek, którego okradniesz, może być głodny tak samo jak ty.

Chłopak zerknął na sprzedawcę. Przez moment wyglądał, jakby chciał coś powiedzieć, lecz w końcu tylko skinął głową i uciekł w tłum.

Erazm poprawił rękaw i zamierzał odejść. Wtedy sprzedawca dogonił go o kilka kroków.

– Panie, jeszcze jedno!

– Jeśli chodzi o drugi kosz, uprzedzam, że już mam dość jabłek.

– Jak mam do pana mówić?

– Erazm.

– Erazm...?

– De Vauclerc. Ale niech pan nie powtarza, jeśli nie musi. W podróży przydarzały mi się już znacznie prostsze nazwiska, których ludzie nie potrafili zapamiętać.

– To... dziękuję, panie Erazmie.

– Za jabłka czy za dobre widowisko?

Sprzedawca roześmiał się wbrew sobie.

– Za pieniądze.

– Na zdrowie. A chłopakowi niech pan wybaczy. Dziś już chyba dostał nauczkę.

Odchodząc, Wawrzyniec usłyszał, jak sprzedawca tłumaczy sąsiadowi, że nowy pan z kamienicy jest zupełnie stuknięty. Powiedział to jednak bez złości.

– Zadowolony? – zapytał Erazm.

– Z czego, panie?

– Że nie targowałem się przy owocach.

– Bardzo.

– Widzisz? Czynię postępy.

Wawrzyniec uśmiechnął się krótko, ale zaraz spoważniał.

– Ten chłopiec może wrócić jutro i znowu ukraść jabłko.

– Może.

– Sprzedawca może wtedy go uderzyć.

– Może.

– Nie uważa pan, że to tylko chwilowa pomoc?

Erazm popatrzył na niego uważnie.

– Wawrzyńcze, kupiłem jabłka. Nie kupiłem reszty życia tego chłopca.

Zarządca nie znalazł odpowiedzi. Jego pan po chwili zatrzymał się przy kramie z tkaninami, jakby cała rozmowa nie miała dla niego znaczenia. Zwykle tak właśnie bywało: Erazm robił coś, co Wawrzyniec uważał za niezwykle szlachetne, po czym jednym zdaniem odbierał mu pewność, że dobrze go rozumie.

Przy stoisku spędzili prawie godzinę. Erazm rzeczywiście wybierał materiały, choć kierował się przede wszystkim tym, czy dobrze leżą w dłoni. Zignorował najbardziej kosztowny jedwab i wskazał ciemną, wytrzymałą tkaninę.

– Ta na zasłony w mojej izbie.

– Jest dość surowa – zauważył Wawrzyniec.

– Po to, żeby zasłaniała światło. Nie zamierzam z nią rozmawiać.

Kiedy wracali, minęli dwóch miejskich pachołków idących od strony bramy. Obaj nieśli długie kije, a jeden miał płaszcz z przetartym kołnierzem. Mężczyźni ustąpili miejsca Erazmowi i jego ludziom bez szczególnego zainteresowania.

Erazm obejrzał się za nimi.

– Nie zazdroszczę im zimy – rzucił.

Wawrzyniec przyjrzał się nędznemu okryciu jednego z pachołków, lecz zanim zapytał, co pan ma na myśli, Erazm zainteresował się zapachem świeżych placków z pobliskiego straganu. Kupili dwa, a trzeci Wawrzyniec musiał zanieść Konradowi, choć dowódca nie prosił o żaden.

* * *

Wieczorem kamienica wreszcie ucichła. Na podwórzu kończono porządkowanie ostatnich skrzyń, ale w izbie na piętrze nie było już słychać stukania. Marta zamknęła kuchnię. Dwaj ochroniarze objęli pierwszą wartę, pozostali zeszli na odpoczynek.

Wawrzyniec sprawdził wszystkie drzwi, zgasił światło w pustych pomieszczeniach i wrócił z księgą rachunków do małej izby, którą wybrał sobie przy schodach. Była skromniejsza od komnat przeznaczonych dla pana, za to miał z niej blisko do kuchni, sieni i podwórza. Od lat cenił tę wygodę bardziej niż widok z okna.

Nie zdążył usiąść, kiedy ktoś zapukał.

– Wejść – powiedział.

Erazm wsunął głowę przez drzwi. Nie miał już na sobie czarnego kaftana. Został w koszuli, z rozpiętym kołnierzem, a ciemne włosy, wcześniej starannie ułożone, opadły mu na czoło.

– Czy to prawda, że nie zamówiłeś żadnych szachów?

– Prawda.

– A grywałeś jeszcze niedawno tak dobrze.

– Pańskie figury są w drugiej skrzyni od okna.

– Właśnie tego się obawiałem. Że będziesz wiedział, gdzie są.

Wawrzyniec odłożył pióro.

– Jest późno.

– To znakomicie. Nie będziemy musieli przejmować się porankiem przez kilka godzin.

Zeszli do izby z zielonym piecem. Erazm rozpalił dwie dodatkowe świece i rozstawił figury. Pierwszą partię wygrał bez trudu, drugą przegrał, ponieważ zlekceważył groźbę ze strony wieży. Kiedy Wawrzyniec oznajmił szach i mat, jego pan przez chwilę patrzył na szachownicę, po czym pokiwał głową.

– Przykra sprawa.

– Zdarza się.

– Tobie częściej niż mnie.

– Ale dziś mnie się nie zdarzyło.

Erazm parsknął śmiechem.

Przez jakiś czas składali figury w milczeniu. Wawrzyniec zauważył, że gospodarz domu od rana zjadł niewiele, choć tego dnia chodził znacznie więcej, niż zamierzał. Podsunął mu talerz z kromką chleba i resztą pieczonego mięsa.

– Marta zostawiła to dla pana.

– Dobra kobieta.

– Mówi, że jutro musi iść na targ przed świtem.

– Niech idzie, kiedy będzie gotowa. Chcę, żeby w tym domu ludzie sypiali tyle, ile potrzebują.

– Powiem jej.

Erazm zaczął jeść. Wawrzyniec dopiero teraz zobaczył, jak bardzo zmęczony jest jego pan. Przez cały dzień słuchał ludzi, żartował, podejmował decyzje i wyglądał na zupełnie niewyczerpanego. Teraz siedział z pochylonymi plecami, bez uśmiechu, i wpatrywał się w świecę.

– Żałuje pan zakupu? – zapytał Wawrzyniec.

– Nie.

– Dom wymaga więcej pracy, niż sądziliśmy.

– Dom to tylko dom. Pracę wykonają ludzie, których zatrudniliśmy.

– Łatwo powiedzieć, kiedy nie trzeba pilnować wydatków.

Erazm popatrzył na księgę leżącą obok szachownicy.

– Pilnujesz ich doskonale. Właśnie dlatego oddałem ci szkatułę z pieniędzmi na bieżące zakupy.

– Nie pierwszy raz.

– I nie ostatni, mam nadzieję.

Wawrzyniec zebrał ze stołu talerz. Przez chwilę zastanawiał się, czy powinien poruszyć temat kolejnej przeprowadzki. W ostatnich latach rzadko zostawali w jednym miejscu dostatecznie długo, by kucharka nauczyła się wszystkich upodobań pana. Teraz kupili dom, co mogło oznaczać zmianę. Nie był jednak pewien, czy dla Erazma własność stanowiła powód do zatrzymania się gdziekolwiek.

– Na jak długo tu zostaniemy? – zapytał wreszcie.

Erazm opuścił wzrok na szachownicę. Poprawił przewróconego piona i ustawił go na właściwym polu.

– A chciałbyś wyjechać?

– Dopiero przyjechaliśmy.

– W takim razie byłoby nierozsądnie planować wyjazd.

– Nie o to pytam.

– Wiem.

Wawrzyniec czekał, lecz Erazm nie dodał nic więcej. Z korytarza dobiegł cichy odgłos kroków. Konrad obchodził dom przed snem, sprawdzając strażników i rygle.

– Dobrze – powiedział w końcu zarządca. – Będziemy urządzać się tak, jakbyśmy mieli zostać na długo.

– Bardzo cię proszę. Nie chciałbym za miesiąc nadal jeść przy stole, który chwieje się na jednej nodze.

– Już kazałem go naprawić.

– Widzisz? Dlatego nie potrafię bez ciebie żyć.

Wawrzyniec prychnął. Erazm wstał, podniósł świecę i podszedł do okna. Na Rynku paliło się jeszcze kilka świateł. Ktoś śpiewał na ulicy, z oddali dobiegł turkot przejeżdżającego wozu.

– Miasto jest głośniejsze nocą, niż sądziłem – zauważył.

– Może pan spać od podwórza. Sam pan wybrał.

– Ty wybrałeś.

– Za pańską zgodą.

– Tym gorzej dla mnie, gdyby się okazało, że źle.

Erazm zasunął okiennicę i odstawił świecę na parapet.

– Dobranoc, Wawrzyńcze.

– Dobranoc, panie.

W drzwiach Erazm zatrzymał się jeszcze na moment.

– I nie siedź nad rachunkami do rana.

– Sam mi pan powierzył prowadzenie domu.

– Prowadzenie, nie dźwiganie go na plecach.

Zniknął na schodach. Wawrzyniec został sam w dużej izbie. Przez chwilę słuchał cichnących kroków, potem zgasił jedną ze świec i wrócił do swojej kwatery.

Na biurku leżała księga z wpisaną kwotą za kamienicę: dwa tysiące trzysta złotych. Obok znajdował się wykaz pozostałych wydatków, drobnych i dużych, które już zdążyli ponieść. Wawrzyniec pomyślał o kupcu, który przyjął wyższą cenę bez najmniejszego wysiłku, o chłopcu z jabłkiem, o Marcie i o ludziach pomagających przy uszkodzonym wozie.

W ciągu kilku dni Erazm sprawił, że jedni mieszkańcy uznali go za dobroczyńcę, inni za dziwaka, a jeszcze inni za wyjątkowo łatwego do oszukania bogacza.

Wawrzyniec znał go zbyt długo, żeby uwierzyć w to ostatnie.

Zamknął księgę, upewnił się, że szkatuła z pieniędzmi jest schowana, i położył się spać. Jutro czekała go dalsza praca przy urządzaniu kamienicy.

Po raz pierwszy od dawna miał jednak wrażenie, że jego pan nie zamierza zaraz ruszyć w kolejną podróż. Nie wiedział, dlaczego wybrali właśnie Lublin. Nie znał też powodu, dla którego Erazm potrzebował domu większego, niż wymagały jego codzienne potrzeby.

Uznał, że dowie się w swoim czasie.

ROZDZIAŁ II

Płaszcze na zimę

Wawrzyniec zastał Erazma w sieni, choć było jeszcze za wcześnie na śniadanie. Jego pan stał przy otwartych drzwiach i przyglądał się człowiekowi, który klęczał przy progu z młotkiem w ręce.

– Jeśli uderzy pan jeszcze raz w to samo miejsce, zamek obrazi się na dobre – powiedział Erazm.

Ślusarz odłożył narzędzie i spróbował przekręcić klucz. Rygiel wsunął się gładko, bez zgrzytu, który od kilku dni towarzyszył zamykaniu tylnej furtki.

– Teraz będzie trzymał – oznajmił rzemieślnik.

– Nie wątpię. Najlepiej, żeby nie trzeba było tego sprawdzać w praktyce.

Wawrzyniec odchrząknął.

– Myślałem, że jeszcze pan śpi.

– Spałem. Bardzo dobrze mi szło. Potem ktoś zaczął walić młotkiem pod oknem.

– Kazałem naprawić okucie rano, żeby nie przeszkadzać ludziom w pracy.

– W takim razie winien jestem panu podziękowanie. – Erazm zwrócił się do ślusarza. – Ile się należy?

– Umówiłem się już z zarządcą, panie.

– Doskonale. Wawrzyńcze, zapłać mu, zanim okaże się, że potrzebujemy jeszcze trzeciego rygla.

Ślusarz odebrał należność i ruszył ku wyjściu. Erazm obejrzał raz jeszcze drzwi, a potem odstąpił, żeby przejście zostało wolne. Nie próbował poprawiać pracy rzemieślnika. To akurat Wawrzyniec cenił w nim szczególnie: jego pan potrafił się wtrącać do spraw, na których się nie znał, lecz kiedy poznał człowieka kompetentnego, zwykle dawał mu spokój.

– Konrad już oglądał furtkę? – zapytał Erazm.

– Przyjdzie przed południem. Na razie sprawdza ludzi przy głównym wejściu.

– A stolarz?

– Stopnie gotowe od wczoraj. Proszę uważać na schody, zanim drewno całkiem wyschnie.

– Wawrzyńcze, czy kupiliśmy dom, czy zaczęliśmy go hodować? Wszystko tu musi najpierw schnąć, osiadać albo dojrzewać.

– Chce pan mieszkać wygodnie.

– Chcę mieszkać, nie zaglądać pod każdy stopień. Od tego mam ciebie.

Wawrzyniec podał mu rachunek za okucia, a potem otworzył księgę na stronie z wydatkami ostatnich trzech dni. Po zakupie kamienicy nie brakowało pracy. Ściany wielkiej izby wciąż czekały na tkaniny. W pomieszczeniu handlowym od strony ulicy urządzono tymczasowy skład sprzętów, których nikt nie potrafił jeszcze rozsądnie rozmieścić. Marta domagała się drugiego pomocnika do kuchni, a Konrad – porządnego miejsca na broń i suchego kąta dla swoich ludzi.

Erazm przejrzał rachunek, po czym oddał go bez uwag.

– Wszystko w porządku?

– Tak. Nie ma tu niczego, z czego można by się pośmiać. Rozczarowujące.

Z kuchni dobiegł zapach smażonej cebuli. Marta, która zdążyła już przejąć władzę nad piecem, wyjrzała zza drzwi.

– Jeśli pan zamierza zjeść śniadanie, to teraz. Później będę piekła mięso i nie obiecuję, że znajdę czas na pańskie zachcianki.

– Będę posłuszny – odparł Erazm. – Wawrzyńcze, chodźmy, zanim nas wyrzuci.

Przy stole czekał chleb, twaróg, jajka i dzban ciepłego piwa. Erazm zjadł połowę kromki, kiedy do izby wszedł Konrad. Wniósł ze sobą chłodne powietrze i kilka kropli deszczu na ramionach.

– Zaczęło padać – oznajmił.

– Wspaniale – powiedział Erazm. – A już się bałem, że będziemy mieli przyjemny dzień.

Konrad usiadł dopiero na zaproszenie gospodarza. Wawrzyniec zauważył, że ma oblepione błotem buty, choć nie opuszczał jeszcze okolic domu.

– Byłeś przy bramie? – zapytał.

– Przy Krakowskiej. Przyjechał człowiek od koni, którego polecano mi w gospodzie. Chciałem obejrzeć zwierzęta, zanim przyjmę go do pracy.

– Nadaje się?

– Konie wyglądają lepiej od niego. To zwykle dobry znak.

Erazm roześmiał się krótko.

– Zatrudnij go. Ale jeżeli zacznie rozmawiać z końmi częściej niż z ludźmi, niech przynajmniej nauczy je odpowiadać.

Konrad wziął chleb. Wawrzyniec odłożył księgę, zadowolony, że przez kilka minut nikt nie zamierza wydawać pieniędzy. Wtedy Erazm spojrzał na okno i powiedział:

– A ci dwaj, których widzieliśmy wczoraj? Z miejskiej służby.

– Którzy dwaj? – spytał Wawrzyniec.

– Jeden miał płaszcz z kołnierzem tak wytartym, że szyja musiała mu tęsknić za latem. Drugi wyglądał nieco lepiej.

Konrad skinął głową.

– Pachołkowie. Widziałem ich przy Rynku.

– Dostają od miasta odzież? – zapytał Erazm.

– Nie wiem – odparł dowódca. – Zapewne nie tyle, ile by chcieli.

– Dowiedz się.

Wawrzyniec poczuł znajome ukłucie niepokoju.

– Po co, panie?

– Bo nie lubię patrzeć, jak ludzie marzną.

– Wczoraj mówił pan, że nie lubi pan zapachu mokrej wełny.

– Jedno drugiego nie wyklucza.

– Chce pan zatrudnić miejscowych pachołków?

– Nie. Oni już mają pracę.

Erazm wrócił do śniadania. Po chwili podniósł wzrok na Konrada.

– Niech to będzie porządna wiadomość. Ilu jest ludzi, kto nimi kieruje, jakie mają okrycia i kto decyduje o ich zaopatrzeniu. Nie chcę wydawać pieniędzy na domysły.

– Zajmę się tym.

– I zapytaj, gdzie szyją tu dobre płaszcze.

Wawrzyniec zamknął księgę. Wiedział już, że spokój przy śniadaniu miał dzisiaj wyjątkowo krótkie życie.

* * *

Do południa deszcz ustąpił, choć na Rynku zostały kałuże, które woźnice omijali z różnym skutkiem. Wawrzyniec ruszył z Erazmem i jednym ochroniarzem do krawca poleconego przez Martę. Konrad miał dołączyć do nich po rozmowie ze starszym miejscowych pachołków.

Erazm nie spieszył się. Zatrzymał się przy człowieku naprawiającym kosze, obejrzał pracę dwóch murarzy i zamienił kilka zdań ze sprzedawcą jabłek. Ten ostatni rozpoznał go od razu.

– Pan od kosza! – zawołał.

– Mam nadzieję, że dzisiaj będzie mnie pan nazywał klientem – odparł Erazm.

Mężczyzna zaśmiał się i wskazał owoce.

– Zeszły wszystkie. Tamtego chłopaka więcej nie widziałem.

– To może świadczyć równie dobrze o jego poprawie, jak o pańskim dobrym wzroku.