Północne zbocze ebook

Północne zbocze — Gabriel van Robern. Okładka: profil mężczyzny przenikający się z lasem i górą Ślężą. Nie każdy, kto wraca, wraca po raz pierwszy.

Gabriel van Robern

Północnezbocze

GVR

2026

Informacje wydawnicze

Gabriel van RobernPółnocne zbocze

© Gabriel van Robern, 2026© GVR, 2026 — opracowanie wydawnicze

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Żadna część tej publikacji nie może być powielana, przechowywana w systemach wyszukiwania ani rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i jakimikolwiek środkami bez uprzedniej pisemnej zgody uprawnionych, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przepisami prawa.

Wydanie pierwszeWydanie elektroniczne

Wydawca: GVRRedakcja: GVRKorekta: GVRProjekt typograficzny i ozdobniki: GVROpracowanie wersji elektronicznej: GVR

Motto

„Nie każdy, kto wraca, wraca po raz pierwszy.”

— anonimowy zapis odnaleziony pod Ślężą, data nieznana

RozdziałI

Ojciec zadzwonił do niego po własnej śmierci.

Wiadomość trwała jedenaście sekund i przez pierwsze dwie nie było w niej nic poza szumem, jakby telefon leżał na stole przy otwartym oknie. Potem odezwał się głos, chropawy i przyciszony, ten sam, którego nie słyszał od siedmiu lat, choć w pamięci zachował go z nieznośną dokładnością.

— Nie jedź przez las — powiedział ojciec. — I nie wchodź do domu po zmroku.

Na końcu rozległ się pojedynczy trzask. Połączenie urwało się bez pożegnania.

Odtworzył nagranie na parkingu lotniska, siedząc w wynajętym samochodzie z kluczykiem w dłoni. Drugi raz pod Wrocławiem, w korku na obwodnicy. Kilkanaście kilometrów od Sobótki odsłuchał je ponownie. Nad polami ukazała się Ślęża; ściszył głos ojca, żeby usłyszeć zapowiedź następnego zjazdu.

Numer należał do ojca. Głos także. Znał te pauzy przed zdaniem i cichy świst przy głosce „s”, pozostałość po źle zrośniętym złamaniu szczęki. O złamaniu nigdy w domu nie rozmawiali.

Według policjanta, który zadzwonił rano, Stefan zmarł poprzedniego dnia o dwudziestej trzeciej czterdzieści. Sąsiadka znalazła go w kuchni. Dom był zamknięty od środka.

A o trzeciej siedemnaście z jego numeru przyszła wiadomość.

Droga zwężała się z każdym kilometrem. Asfalt przy krawędziach był popękany, na łatanych odcinkach kierownica drżała w dłoniach. Lipy rosły tak blisko jezdni, że mijał ich pnie niemal na wyciągnięcie ręki. Niskie słońce świeciło prosto w szybę.

Nazwy wsi przypominał sobie dopiero za tablicami. Tu stała kiedyś mleczarnia, tam skręcało się nad wodę. Pomiędzy poniemieckimi gospodarstwami wyrosły nowe domy; banery na płotach oferowały działki, fotowoltaikę i wesela. Sklep na zakręcie zachował żółtą elewację. Zmieniono tylko napis nad wejściem.

Kiedy minął ostatni sklep, sygnał telefonu zniknął. Chwilę później nawigacja przeliczyła trasę i skierowała go w wąską drogę biegnącą ku lasowi.

Zwolnił.

Na mapie widniała cienka, szara linia, której nie pamiętał. Droga miała skrócić przejazd o siedem minut i wyprowadzić go po drugiej stronie wzgórza, niemal przy samym gospodarstwie. Mógł pojechać dalej główną szosą, okrążyć las i dotrzeć do celu jeszcze przed zmrokiem. Wystarczyło zignorować wskazanie.

Na ekranie pojawił się komunikat:

SKRĘĆ W LEWO.

Za szybą, między drzewami, stał przekrzywiony znak zakazu wjazdu. Ktoś zamalował czerwoną obwódkę czarną farbą, a na metalowej tablicy pod spodem wydrapał ukośny krzyż.

Trzymał stopę na hamulcu i patrzył w głąb drogi. Liście brzóz nad rowem ani drgnęły. Kilka metrów za znakiem pnie zlewały się w ciemny pas; nie widział, dokąd prowadzą koleiny.

Radio włączyło się samo.

Z głośników dobiegło syczenie, potem urwany fragment głosu. Nie rozpoznał słów. Ekran pozostawał czarny, pokrętło stało na zerze.

Wyciągnął rękę i wyłączył zapłon.

Silnik umilkł. Radio również.

Siedział jeszcze przez kilka sekund, wsłuchując się w stygnący metal samochodu i własny oddech. Potem spojrzał na telefon. Zasięgu nadal nie było. Wiadomość głosowa od ojca widniała na ekranie z godziną trzecią siedemnaście.

Rozwinął wiadomość. Pod plikiem dźwiękowym znajdował się znacznik lokalizacji. Punkt leżał kilka kilometrów od domu, na północnym zboczu, poza drogami zaznaczonymi na mapie. Ktoś dołączył go do nagrania; nie wynikało z tego jeszcze, gdzie je wykonano.

Zrobił zrzut ekranu i uruchomił silnik.

Pojechał prosto, ignorując nawigację.

Przez następne dziesięć minut urządzenie próbowało zawrócić go ku lasowi. Za każdym razem wybierało inną drogę, choć wszystkie prowadziły w to samo miejsce. W końcu wyłączył nawigację i położył telefon ekranem do dołu na siedzeniu pasażera.

Wieś pojawiła się nagle, za zakrętem: kilkanaście domów rozrzuconych wzdłuż drogi, stary kościół z ciemną wieżą i przystanek z drewnianą ławką, na której siedziała kobieta w jasnym płaszczu. Mimo ciepłego wieczoru miała zapięty kołnierz pod samą szyję. Gdy samochód się zbliżył, wstała.

Nie podniosła ręki ani nie zrobiła kroku w stronę jezdni. Stała nieruchomo i patrzyła.

Przejechał obok wolno, czując na sobie jej wzrok. W lusterku zobaczył, że kobieta nie usiadła ponownie. Pozostała na pustym przystanku i obserwowała samochód, dopóki nie zniknął za szpalerem drzew.

Nie rozpoznał jej. Jeszcze przez chwilę próbował przypomnieć sobie twarz, zanim droga zmusiła go do spojrzenia przed siebie.

Dom ojca znajdował się na końcu wsi, tam gdzie asfalt przechodził w szuter, a zabudowania ustępowały sadom i polom. Zobaczył najpierw komin z ciemnej cegły, później fragment stromego dachu i górne okna, w których odbijało się zachodzące słońce. Gdy zbliżył się do bramy, zwolnił niemal do prędkości pieszego.

Jedno jej skrzydło opierało się o kamienny słupek, drugie poruszało lekko, choć nadal nie było wiatru.

Zatrzymał samochód przed podwórzem.

Nie wysiadł od razu.

Z bliska zobaczył odpadający tynk i rynnę wiszącą krzywo nad gankiem. Trawa w ogrodzie sięgała kolan. Tylko kamienna ścieżka do drzwi była zamieciona, nawet przy krawędziach, gdzie zawsze zbierały się liście.

W domu paliło się światło.

Nie w kuchni, gdzie znaleziono ciało, ani w sieni. Świeciło się na piętrze, w małym pokoju wychodzącym na sad, do którego ojciec nie pozwalał nikomu wchodzić nawet wtedy, gdy Aleksander był dzieckiem.

Spojrzał na zegarek. Do zachodu słońca zostało dziewięć minut.

Telefon, leżący ekranem do dołu, zawibrował.

Raz.

Potem drugi.

Odwrócił go.

Na wyświetlaczu pojawiło się jedno nowe powiadomienie:

WIADOMOŚĆ GŁOSOWA — OJCIEC

Tym razem nagranie trwało cztery sekundy.

Trzymał telefon, nie dotykając paska odtwarzania. Nagranie mogło dotrzeć z opóźnieniem. Ktoś mógł też korzystać z aparatu ojca. Spojrzał na uchylone drzwi domu.

Na piętrze przesunął się cień.

Sylwetka przeszła powoli od jednej krawędzi okna do drugiej.

Odtworzył wiadomość.

Przez pierwszą sekundę słyszał jedynie ciężki oddech. Potem głos ojca, znacznie cichszy niż poprzednio, wypowiedział dwa słowa:

— Już wszedłeś.

Nagranie dobiegło końca.

Siedział nadal w samochodzie.

Na ścieżce przed domem pojawił się świeży ślad buta, odciśnięty w wilgotnej ziemi tuż za bramą.

Miał taki sam wzór podeszwy jak buty, które nosił.

Patrzył na odcisk, nie otwierając drzwi samochodu.

Odcisk był głęboki przy pięcie. W ziemi zachowały się szerokie zygzaki bieżnika przecięte trzema poprzecznymi rowkami. Taką podeszwę miały buty, które kupił dwa lata wcześniej w Brukseli. Nie był to rzadki model.

Spojrzał na własną stopę, potem znów na ziemię.

Dalej zaczynały się kamienie. Ktoś mógł na nie wejść, nie zostawiając następnego śladu. Przyjrzał się trawie przed odciskiem; nie zauważył niczego, co pozwalałoby ustalić, skąd przyszedł.

Schował telefon do wewnętrznej kieszeni kurtki, wysiadł i zamknął samochód, nie używając pilota. Cichy trzask zamka zabrzmiał w nieruchomym powietrzu zbyt wyraźnie. Od strony sadu dobiegł pojedynczy krzyk ptaka, ostry i nagły, po czym wszystko znowu ucichło.

Słońce dotykało już grzbietu lasu.

Przeszedł przez bramę i postawił stopę obok odcisku.

Wzory były identyczne.

Na podwórzu pachniało mokrą trawą, drewnem i czymś słodkim, niemal mdlącym. Dopiero po chwili rozpoznał przejrzałe jabłka, które spadły w sadzie i gniły pod drzewami, rozrywane przez osy. Ten zapach pamiętał z końca każdego lata: lepki, ciężki, wchodzący w ubrania i włosy. Jako chłopak nienawidził zbierania owoców, zwłaszcza tych nadpsutych, które ojciec kazał odkładać osobno na beczkę.

Wspomnienie pojawiło się bez obrazu. Najpierw poczuł chłód cienia pod jabłoniami, potem szorstkość wiklinowego kosza ocierającego się o nogę, a na końcu usłyszał głos ojca za plecami.

Nie obejrzał się.

Dopiero po kilku krokach zrozumiał, że przez moment naprawdę spodziewał się go zobaczyć.

Ganek skrzypnął. Jedna z desek zapadła się pod nim dokładnie tam, gdzie przed laty. Ojciec obiecywał ją wymienić. Aleksander przez moment liczył, ile razy słyszał tę obietnicę, i dał spokój.

Drzwi były otwarte na szerokość dłoni.

Nie zauważył śladów włamania. Zamek wyglądał na nienaruszony, drewno przy ościeżnicy nie było wyszczerbione, a na klamce nie dostrzegł zabrudzeń ani zarysowań. Dotknął drzwi grzbietem palców i pchnął je lekko. Zawiasy odezwały się przeciągłym jękiem, którego ton pamiętał lepiej niż niejedną ludzką twarz.

W sieni panował półmrok. Światło z zewnątrz sięgało jedynie do starego chodnika, pozostawiając dalszą część korytarza w cieniu. Powietrze było chłodniejsze niż na dworze, pachniało kurzem, woskiem do drewna i zamkniętym domem, choć drzwi pozostawały uchylone.

Zatrzymał się w progu. Czekał na znajome kapanie kranu, szuranie myszy, pracę belek. Z kuchni dochodziło tylko tykanie zegara, zbyt wolne: po każdym uderzeniu zdążył pomyśleć, że mechanizm stanął.

Wsunął dłoń między drzwi a framugę, znalazł przełącznik i nacisnął go łokciem. Żarówka pod sufitem rozbłysła natychmiast, oświetlając rząd starych haczyków, półkę na buty i lustro w ciemnej ramie.

Na jednym z haczyków wisiała kurtka ojca.

Gruba, zielona, poplamiona wapnem przy rękawie. Pod nią stały gumowce, ustawione równo, noskami do ściany. Wszystko wyglądało tak, jakby właściciel domu wyszedł na chwilę do sąsiada i miał wrócić przed kolacją.

W lustrze zobaczył korytarz za sobą oraz fragment otwartych drzwi. Wydawało mu się, że na podwórzu ktoś stoi, tuż przy bramie, lecz gdy odwrócił głowę, zobaczył tylko samochód i poruszające się lekko skrzydło.

Brama znowu się poruszyła. Na policzku poczuł słaby podmuch.

Zamknął drzwi i przekręcił zasuwę. Z telefonem w ręku przeszedł przez sień. Jeśli ktoś rzeczywiście był w środku, musiał już słyszeć samochód.

Kuchnia znajdowała się po lewej.

Drzwi były otwarte.

Na pierwszy rzut oka pomieszczenie wyglądało zwyczajnie. Stół stał przy oknie, przykryty ceratą w niebieską kratę. Na parapecie leżały trzy wysuszone jabłka, obok nich stał kubek z brunatnym osadem na dnie. Krzesło odsunięto od stołu, jakby ktoś wstał gwałtownie i nie zdążył go wsunąć. Na podłodze nie było śladów krwi, przewróconych naczyń ani niczego, co wskazywałoby na walkę.

Przy tym stole, twarzą do okna, znaleziono ojca.

Podszedł bliżej i spojrzał na blat. Kurz osiadł cienką warstwą niemal wszędzie poza prostokątnym miejscem przy krawędzi, gdzie niedawno musiał leżeć jakiś przedmiot. Książka, pudełko albo teczka. Ślad miał około trzydziestu centymetrów długości i kilkanaście szerokości.

Przesunął wzrokiem po półkach.

Nic nie wyglądało na zabrane w pośpiechu. Talerze stały równym stosem. Noże tkwiły w drewnianym bloku. Na lodówce wisiał kalendarz sprzed dwóch lat, otwarty na październiku, chociaż był koniec sierpnia.

Na dniu siedemnastym ktoś zaznaczył czarnym długopisem kółko.

Bez notatki.

Przyjrzał się kółku, po czym wyjął telefon i zrobił zdjęcie.

W suchym zlewie leżała jedna łyżeczka. Na kuchence stał pusty, zimny czajnik; kurek pod nim był zamknięty.

Podszedł do okna.

Z kuchni widać było podwórze, bramę i drogę prowadzącą do wsi. Ojciec, siedząc przy stole, widział każdego, kto się zbliżał. Gdyby ktoś przyszedł tej nocy, musiałby przejść dokładnie przed jego oczami.

Chyba że wszedł od strony sadu.

Za domem znajdowały się drugie drzwi, prowadzące przez spiżarnię. Pamiętał je jako zawsze zamknięte, zabezpieczone żelazną zasuwą, którą ojciec oliwił częściej niż zawiasy wejścia od frontu.

Teraz zasuwa leżała na podłodze.

Nie była wyrwana. Ktoś odkręcił śruby, ułożył je na parapecie i pozostawił drzwi zamknięte jedynie na zwykłą klamkę.

Przykucnął.

W łbach śrub nie było świeżych zadziorów. Na podłodze, pod zdjętą zasuwą, zebrał się kurz. Mogła leżeć tu od dawna.

Wyprostował się i spojrzał w stronę schodów.

Na górny podest padała blada smuga światła. Aleksander nasłuchiwał. Uchylone drzwi, zdjęta zasuwa i ślad przy bramie nie dowodziły, że ktoś nadal przebywa w domu. Nie zamierzał jednak odwracać się plecami do schodów.

Na stole coś cicho zawibrowało.

Odwrócił się tak szybko, że krzesło zahaczyło o jego nogę.

Telefon ojca leżał obok kubka.

Jeszcze przed chwilą go tam nie było.

Sprawdził przecież blat. Fotografował duży prostokąt po zabranej teczce; tuż obok, gdzie teraz leżał aparat, znajdował się drugi, znacznie mniejszy ślad. Na pewno widział oba puste.

Teraz ekran świecił bladym światłem.

Nie podszedł od razu. Oświetlił podłogę i drzwi do spiżarni. Dopiero potem wrócił wzrokiem do aparatu.

Telefon zawibrował ponownie.

Na ekranie widniała otwarta aplikacja dyktafonu.

Plik oznaczono dzisiejszą datą i godziną sprzed niespełna minuty.

Nagranie trwało dwadzieścia trzy sekundy.

Włożył cienkie rękawiczki, które zawsze nosił w bocznej kieszeni torby, podniósł urządzenie i sprawdził obudowę. Stary model, porysowany przy aparacie, z pęknięciem biegnącym od górnego rogu. Należał do ojca. Rozpoznał go ze zdjęcia przesłanego przez policjanta.

Bateria wskazywała jeden procent.

Nie było karty SIM.

Nagrywać mógł bez karty SIM, lecz Aleksander nie widział sposobu, by z tego aparatu wysłano wiadomości. Na ekranie nie było także połączenia z Wi-Fi.

Dotknął symbolu odtwarzania.

Najpierw usłyszał szuranie, jakby mikrofon przesuwał się po materiale. Potem skrzypienie drzwi wejściowych i własne kroki w sieni. Nagranie zarejestrowało chwilę, w której wszedł do domu.

Kolejne dźwięki także rozpoznawał: włączenie światła, zamknięcie zasuwy, szelest kurtki, oddech.

W trzynastej sekundzie odezwał się drugi oddech.

Znacznie bliżej mikrofonu.

Stał wtedy w korytarzu sam.

W siedemnastej sekundzie usłyszał cichy głos. Nie należał do ojca. Brzmiał młodziej, chociaż trudno było ocenić wiek przez szum i zniekształcenia.

— Nie patrz w lustro.

Pod koniec nagrania rozległy się trzy kroki na piętrze, dokładnie nad kuchnią. Podniósł wzrok. Teraz za sufitem panowała cisza.

W domu zgasło światło.

Nie tylko w kuchni. Żarówka w sieni, lampa na piętrze, nawet ekran telefonu ojca zgasły wtedy, pozostawiając po sobie ciemność tak nagłą i całkowitą, że przez moment widział jeszcze ich blade powidoki.

Nie poruszył się.

Z góry dobiegło skrzypnięcie deski.

Potem następne, bliżej schodów.

Ktoś szedł powoli w stronę podestu, nie próbując ukrywać swojej obecności.

Telefon w jego kieszeni zawibrował po raz trzeci.

Tym razem nie wyjął go od razu.

Na schodach pojawiła się smuga bladego światła, jakby ktoś na piętrze otworzył drzwi do oświetlonego pokoju.

Aleksander stanął bokiem do przejścia. Smuga nie mogła być resztką dziennego światła: okno wychodziło na wschód, słońce zachodziło po przeciwnej stronie domu. Ktoś zapalił tam osobną lampę, gdy pozostałe zgasły.

Nasłuchiwał, próbując ustalić, czy da się przejść ze schodów do wyjścia, nie przecinając korytarza. Ten odruch wrócił natychmiast, chociaż od dawna nie wchodził do budynku z zespołem. Teraz nie miał zespołu.

Wyjął własny telefon i uruchomił latarkę. Wąski stożek białego światła przeciął kuchnię, odbił się od szyby kredensu i zatrzymał na wejściu do korytarza. Schody zaczynały się kilka metrów dalej. Ich dolna część tonęła w cieniu, wyżej widniała poręcz, a za nią skrawek podestu.

Nic się nie poruszało.

Podszedł do ściany przy drzwiach i odnalazł skrzynkę bezpiecznikową. Pokrywa była zamknięta, lecz kiedy ją uniósł, od razu zobaczył, że wszystkie wyłączniki pozostają w górnej pozycji. Instalacja nie zgasła z powodu zwarcia. Wcisnął jeden z przełączników, potem drugi. Bez rezultatu.

Na piętrze ponownie skrzypnęła deska.

Tym razem nie było w tym przypadkowości. Dźwięk pojawił się tuż nad schodami, wyraźny i cięższy niż praca starego drewna, a po nim nastąpiła długa przerwa, jakby ktoś zatrzymał się po drugiej stronie ciemności i słuchał tego samego co on.

— Jest tam ktoś? — zapytał.

Odczekał.

— Policja już tu była. Jeśli czegoś szukasz, wyjdź, póki możesz.

Blefował. Liczył na szelest ubrania, szybszy oddech, cokolwiek, co zdradzi położenie człowieka. Z góry nie dobiegł żaden dźwięk.

Ruszył w stronę schodów.

Pierwszy stopień wydał głuchy odgłos. Drugi odpowiedział cichym trzaskiem, który pamiętał z dzieciństwa. Wtedy omijał go nocą, chcąc zejść do kuchni po wodę bez budzenia ojca. Teraz postawił stopę dokładnie przy krawędzi, gdzie drewno uginało się najmniej.

Na ścianach wisiały fotografie.

Nie zwrócił na nie uwagi, kiedy wszedł do domu; w ciemności wyglądały jak prostokątne plamy. Teraz światło telefonu wyławiało je jedną po drugiej. Czarno-białe zdjęcia ludzi, których twarze znał tylko częściowo. Kobieta w letniej sukience stojąca pod jabłonią. Dwóch mężczyzn przy motocyklu. Mały chłopiec siedzący na kamiennym murze. Rodzinne uroczystości, wesela, pogrzeby, dni, które ktoś uznał za wystarczająco ważne, by zatrzymać je na papierze.

Na połowie schodów przystanął.

Jedna z ramek wisiała krzywo.

Zdjęcie przedstawiało kuchnię, tę samą, którą właśnie opuścił. Przy stole siedział ojciec, znacznie młodszy, z gęstymi jeszcze włosami i dłońmi splecionymi przed sobą. Obok stała matka, zwrócona profilem do aparatu. W oknie odbijał się sad.

Na pierwszym planie powinien znajdować się on.

Pamiętał ten dzień.

Nie całe wydarzenie, lecz moment wykonania fotografii: niecierpliwość, upał, rękę matki poprawiającą mu kołnierz i głos ojca mówiący, żeby przestał się garbić. Miał wtedy może dziewięć lat. Stał pomiędzy nimi, oparty biodrem o stół.

Na zdjęciu nie było dziecka.

Pozostała pusta przestrzeń między krzesłami.

Przybliżył światło. Fotografia nie nosiła śladów retuszu, przetarcia ani wycięcia. Papier był stary, matowy, lekko wygięty pod szkłem. Przez krótką chwilę przyszło mu do głowy, że pomylił zdjęcia, że wspomnienie przykleiło się do niewłaściwego obrazu, lecz układ przedmiotów temu przeczył. Ten sam pęknięty talerz na ścianie. Ta sama firanka, którą matka wyrzuciła kilka dni później, bo przypaliła ją przy prasowaniu. Ten sam cień gałęzi na ceracie.

Pamiętał nawet, jak ojciec po ustawieniu samowyzwalacza potknął się o taboret, zanim zdążył usiąść.

A jednak na zdjęciu byli tylko we dwoje.

Zdjął ramkę ze ściany i odwrócił ją. Na tylnej tekturze ktoś zapisał ołówkiem datę. Pod nią znajdowały się trzy imiona.

Dwa rozpoznał od razu.

Trzecie zostało starte tak mocno, że papier w tym miejscu niemal się przedarł.

Pod mostkiem poczuł ucisk, znajomy sprzed wejść do niesprawdzonych pomieszczeń. Powiesił ramkę z powrotem i ruszył wyżej.

Na podest prowadziły jeszcze cztery stopnie. Ostatni skrzypnął, zanim go dotknął.

Zatrzymał się.

Światło telefonu objęło górny korytarz. Po lewej znajdowała się dawna sypialnia rodziców, dalej łazienka i mały pokój, którego okno wychodziło na sad. Po prawej były dwa inne pomieszczenia, jedno z nich należało kiedyś do niego.

Wszystkie drzwi stały otwarte poza jednymi.

Te na końcu korytarza były zamknięte.

Spod progu wydobywało się światło.

Nie miało naturalnej barwy. Nie było żółte jak światło starej żarówki ani białe jak współczesna lampa. Miało odcień przygaszonego błękitu, podobny do światła telewizora pracującego w pustym pokoju, i pulsowało tak słabo, że można było uznać to za zmęczenie wzroku.

Ruszył ku niemu powoli.

Mijając sypialnię, skierował latarkę do środka. Łóżko było pościelone, na szafce leżały okulary ojca, a obok nich otwarta książka z założonym rogiem strony. Na poduszce widniało niewielkie wgłębienie. Wyglądało świeżo.

W łazience kran kapał jednostajnie do emaliowanej umywalki. Na ręczniku wiszącym przy drzwiach widać było ciemną, wilgotną plamę.

Wilgotny ręcznik nie pasował do domu, z którego zabrano jedynego mieszkańca.

Kiedy znalazł się kilka kroków od zamkniętych drzwi, niebieskie światło zgasło.

Została jedynie latarka telefonu i jego własny cień, długi, pochylony na deskach korytarza. Sięgnął do klamki, ale jej nie dotknął. Najpierw przesunął światło ku podłodze.

Na deskach leżała cienka warstwa kurzu.

Prowadziły przez nią ślady.

Nie jeden odcisk jak przy bramie, lecz cały ciąg, biegnący od schodów do drzwi. Ciężkie buty, szeroki bieżnik, podobny do tego, który zostawił na podwórzu. Ślady kończyły się przy progu.

Nie było żadnych prowadzących z powrotem.

Przykucnął i przyjrzał im się uważniej. Kurz osiadł na krawędziach odcisków, co oznaczało, że nie powstały przed chwilą. Mogły mieć kilka dni, może tygodni. Trudno było ocenić w domu, w którym nikt regularnie nie sprzątał piętra.

Przesunął światło dalej.

Pomiędzy śladami dostrzegł coś jeszcze.

Cienką, ciemną linię ciągnącą się po podłodze od schodów do drzwi. Wyglądała jak rysa, ale gdy dotknął jej rękawiczką, materiał zabrudził się brunatnym osadem.

Krew.

Stara, prawie czarna.

Niewiele. Kilka zaschniętych kropli rozmazanych podeszwą.

Wstał i nacisnął klamkę.

Drzwi nie ustąpiły.

— Jeżeli tam jesteś, odsuń się od wejścia — powiedział.

Znów nie odpowiedział mu żaden głos.

Oparł dłoń o drewno. Było zimne, znacznie chłodniejsze niż ściana, klamka czy powietrze w korytarzu. Przez moment miał wrażenie, że po drugiej stronie coś dotknęło drzwi w tym samym miejscu, jakby druga dłoń spoczęła dokładnie naprzeciwko jego dłoni.

Cofnął rękę.

Telefon zawibrował.

Na ekranie pojawił się komunikat o przychodzącym połączeniu.

Numer był zastrzeżony.

Odebrał bez słowa.

Najpierw usłyszał szum, ten sam co w pierwszej wiadomości od ojca, lecz głębszy, pełen trzasków i dalekich odgłosów, które mogły być wiatrem albo przesuwaniem kamieni. Po chwili ktoś zaczerpnął powietrza.

— Nie otwieraj — powiedział kobiecy głos.

Brzmiał tak wyraźnie, jakby rozmówczyni stała tuż obok.

Nie zdążył odpowiedzieć.

W zamkniętym pokoju zadzwonił telefon.

Nie jego. Nie urządzenie ojca pozostawione w kuchni.

Dźwięk dobiegał zza drzwi, stłumiony, ale wyraźny. Klasyczny, stary sygnał, który pamiętał z aparatów sprzed wielu lat. Jeden długi ton, przerwa, kolejny.

Kobieta w słuchawce odezwała się ponownie.

— Proszę mnie posłuchać. Niech pan nie patrzy na to, co jest w środku.

— Kim pani jest?

Po drugiej stronie zapadła cisza.

Telefon w pokoju dzwonił dalej.

— Skąd ma pani ten numer?

Kobieta wypuściła powietrze, a potem powiedziała coś, co początkowo zabrzmiało jak fragment obcego języka. Dopiero po chwili zrozumiał słowa.

— Zostawił go pan tutaj.

— Kiedy?

— Za pierwszym razem.

Połączenie zostało przerwane.

Patrzył na wygaszony ekran. Za drzwiami telefon wciąż dzwonił: długi ton, przerwa, długi ton.

Na dole coś upadło.

Dźwięk szkła rozbijającego się o podłogę przeszedł przez dom i ucichł.

Odwrócił głowę w stronę schodów. Rozważał powrót do kuchni, ale wtedy klamka pod jego dłonią poruszyła się sama.

Nie opadła gwałtownie. Obróciła się powoli, niemal ostrożnie.

Zamek kliknął.

Drzwi uchyliły się na kilka centymetrów.

Z wnętrza napłynęło chłodne powietrze pachnące wilgotnym kamieniem i ziemią, zupełnie niepasujące do pokoju na piętrze starego domu. W ciemności nadal dzwonił telefon, choć dźwięk wydawał się dochodzić z miejsca położonego znacznie dalej niż kilka metrów za progiem.

Skierował latarkę do środka.

Najpierw zobaczył biurko. Potem metalową szafę, półki zastawione zeszytami i ścianę pokrytą mapami. W centrum pomieszczenia stało krzesło zwrócone oparciem do drzwi.

Na krześle leżała kurtka.

Jego kurtka.

Nie ta, którą miał na sobie, lecz granatowa, z przetartym kołnierzem i rozdartą kieszenią, której nie widział od ponad dwudziestu lat.

Nosił ją w dniu, kiedy opuścił ten dom po raz ostatni.

Podszedł o krok bliżej.

Na biurku stał telefon stacjonarny. Stary, kremowy aparat z tarczą numeryczną, odłączony od ściany. Przewód zwisał luźno i kończył się obciętą wtyczką.

Mimo to dzwonił.

Obok aparatu leżała otwarta teczka.

Pierwsza fotografia przedstawiała go przy wynajętym samochodzie na parkingu lotniska. Wkładał torbę do bagażnika. Poznał jasną taśmę na jej pasku; nakleił ją przed odlotem, gdy puścił szew. Zdjęcie wykonano tego dnia, zapewne z któregoś z dalszych stanowisk.

Pod nią znajdowało się drugie zdjęcie. Przedstawiało go przed domem, siedzącego w samochodzie i patrzącego na światło w oknie.

Trzecie wykonano już wewnątrz.

Stał na schodach z telefonem uniesionym przed twarzą, dokładnie tak jak kilka minut wcześniej.

Zdjęcie musiało zostać zrobione z góry, z miejsca, w którym nie było nikogo.

Na dole strony ktoś napisał odręcznie jedno zdanie:

PRZYJECHAŁ PÓŹNIEJ, NIŻ POPRZEDNIO.

Telefon na biurku przestał dzwonić.

W ciszy, która po nim pozostała, usłyszał za sobą oddech.

Nie odwrócił się natychmiast.

Patrzył na fotografie, na własną sylwetkę zamkniętą w trzech kolejnych kadrach, i dopiero wtedy dostrzegł czwarty arkusz leżący pod spodem.

Był pusty poza datą zapisaną w prawym górnym rogu.

Jutrzejszą datą.

Kiedy światło telefonu przesunęło się po białej powierzchni, na papierze zaczęły pojawiać się ciemne kontury, jak obraz wywoływany w fotograficznej kąpieli. Najpierw linia dachu, potem drzewa, fragment drogi i samochód stojący przed domem.

Na zdjęciu było już zupełnie ciemno.

Przy otwartej bramie stało dwóch ludzi.

Jednym z nich był on.

Drugi miał twarz jego ojca.

Wciąż nie patrzył za siebie.

Oddech był blisko, ale Aleksander nie czuł na karku ciepła. W szybie nad półką szukał odbicia osoby stojącej za nim, nie odrywając prawej dłoni od krawędzi biurka.

W ciemnym szkle dostrzegał własną sylwetkę, wąski prostokąt otwartych drzwi oraz pusty korytarz.

Oddech rozległ się ponownie.

Tym razem z wnętrza pokoju.

Powoli przesunął światło telefonu wzdłuż ścian. Minęło półki zastawione zeszytami, metalową szafę, stare krzesło z jego kurtką, a na końcu zatrzymało się na rogu pomieszczenia, gdzie pomiędzy regałem a murem pozostawała wąska szczelina. Za mała, by ukrył się w niej dorosły człowiek, lecz dostatecznie głęboka, aby ciemność wyglądała na gęstszą niż gdzie indziej.

Podszedł bliżej.

Na podłodze leżał magnetofon kasetowy. Niewielki, czarny, z porysowaną obudową i pękniętym przyciskiem nagrywania. Przewód zasilający nie był podłączony, a komora baterii pozostawała otwarta i pusta. Mimo to obracały się w nim dwie plastikowe szpulki.

Oddech dochodził z głośnika.

Jednostajny, głęboki, przyspieszający za każdym razem, gdy się zbliżał.

Pochylił się i nacisnął przycisk zatrzymania. Mechanizm zareagował z opóźnieniem, jakby taśma stawiała opór, lecz po chwili szpulki stanęły. W pokoju zapanowała cisza.

Na kasecie nie było żadnej etykiety. Jedynie na przezroczystej obudowie ktoś nakreślił czarnym pisakiem ukośny krzyż, taki sam jak ten, który widział przy leśnej drodze.

Wyjął kasetę, trzymając ją za krawędzie, i wsunął do kieszeni. Kiedy znów się wyprostował, fotografia na biurku była już niemal czarna. Obraz domu rozpłynął się pod warstwą szarości, twarz ojca zniknęła pierwsza, później jego własna sylwetka. Przez kilka sekund na papierze pozostawała jedynie jasna plama w miejscu, gdzie powinno znajdować się niebo.

Potem zgasła również ona.

Odłożył zdjęcie obok pozostałych i otworzył teczkę szerzej. Pod fotografiami znajdowały się kartki zapisane drobnym pismem ojca, równe kolumny dat, godzin i krótkich uwag. Nie przypominały pamiętnika. Bardziej raport albo rejestr obserwacji prowadzony przez człowieka, który nie ufał własnej pamięci.

Niektóre wpisy powtarzały się wielokrotnie.

Głos od strony studni.

Brak śladów przy furtce.

Zegar zatrzymał się o 3.17.

Nie pamięta rozmowy.

Zdjęcie zmieniło się ponownie.

Przewrócił kilka stron. Pismo stawało się mniej staranne, miejscami litery nachodziły na siebie, jakby autor zapisywał je w pośpiechu albo przy słabym świetle. Między notatkami pojawiały się proste szkice: plan domu, układ sadu, linie biegnące przez las ku północnemu zboczu Ślęży. Na niemal każdej mapie widniał ten sam znak ukośnego krzyża.

W końcu trafił na kopertę.

Była pożółkła, zaklejona i wsunięta między kartki tak głęboko, jakby ojciec nie chciał, by znaleziono ją przypadkiem. Na froncie nie było adresu. Widniało jedynie jego imię, napisane ręką, którą rozpoznał od razu.

Pod nim ojciec dopisał:

Jeżeli wrócisz po raz drugi.

Przeczytał to zdanie kilkakrotnie.

Papier był stary. Klej na krawędzi zdążył zbrązowieć, a atrament wyblakł, co oznaczało, że koperty nie przygotowano w ostatnich dniach. Mogła czekać w teczce latami, może od czasu, gdy wyjechał. Ojciec miał zwyczaj mówić zagadkami wtedy, gdy brakowało mu odwagi na zwykłą rozmowę, lecz nawet jak na niego sformułowanie brzmiało zbyt osobliwie.

Schował nieotwartą kopertę do wewnętrznej kieszeni, zabrał trzy fotografie i zamknął teczkę. Przeczyta list przy świetle, kiedy sprawdzi resztę pomieszczenia.

Otworzył metalową szafę.

Wewnątrz wisiały dwie stare marynarki ojca, płaszcz przeciwdeszczowy i mundur leśnika, którego nie pamiętał. Na dolnej półce stało pudełko po butach, obok niego drewniana skrzynka zamknięta na małą kłódkę. Żadnego przejścia, skrytki ani miejsca dla człowieka. Sprawdził ścianę za regałem, podłogę pod biurkiem, przestrzeń pod półkami. Pokój miał dokładnie takie wymiary, jakie powinien mieć.

Tylko zapach wilgotnej ziemi nie znikał.

Dochodził spod krzesła.

Odłożył kurtkę i zobaczył, że jedna z desek podłogi została kiedyś wycięta, a następnie wprawiona z powrotem z taką dokładnością, że szczeliny zlewały się z naturalnymi łączeniami. Podważył ją metalowym liniałem znalezionym na biurku. Drewno uniosło się bez większego oporu.

Pod spodem nie było schowka.

Znajdowała się tam ziemia.

Czarna, wilgotna i świeża, jakby deska przykrywała nie strop pomiędzy piętrami, lecz grunt znajdujący się tuż pod domem. Zanurzył palce w rękawiczce na kilka centymetrów. Nie natrafił na belkę, cegłę ani warstwę izolacji. Ziemia ciągnęła się głębiej.

W pokoju na piętrze.

Przesunął światło telefonu po odkrytym otworze. W wilgotnej glebie znajdował się odcisk dłoni. Mały, należący do dziecka.

Pięć palców wyraźnie odznaczało się w błocie.

Obok ktoś napisał coś cienkim patykiem.

Litery były nierówne i płytkie, ale dało się je odczytać.

NIE ZAPOMNIJ MNIE.

Na dole rozległo się gwałtowne uderzenie w drzwi.

Wsunął deskę na miejsce, zgasił latarkę i nasłuchiwał. Po pierwszym uderzeniu nastąpiło drugie, mocniejsze. Ktoś zapukał pięścią, nie próbując wejść, lecz jasno dając do zrozumienia, że wie o obecności człowieka w środku.

— Policja! — zawołał męski głos. — Proszę otworzyć!

Schował telefon i wyszedł na korytarz. Światło w domu nie wróciło, ale na parterze przez szyby w drzwiach wpadała ostatnia jasność wieczoru. Schodząc, spojrzał na fotografię rodziców wiszącą na ścianie.

Pusta przestrzeń między nimi wydawała się teraz szersza.

Na dole zatrzymał się przy kuchni.

Telefon ojca zniknął ze stołu.

W miejscu, gdzie leżał, pozostawał jedynie prostokąt pozbawiony kurzu. Nie było go na podłodze, parapecie ani przy kredensie. Kubek nadal stał obok, podobnie jak krzesło odsunięte od stołu. Zniknął wyłącznie telefon.

Ktoś ponownie uderzył w drzwi.

— Proszę otworzyć!

Odsunął zasuwę, zrobił krok w tył i otworzył.

Na ganku stał policjant w granatowym mundurze, mężczyzna niewiele młodszy od niego, o szerokiej twarzy i krótko ostrzyżonych, siwiejących włosach. Jedną dłoń trzymał przy kaburze, drugą oświetlał wnętrze latarką. Za jego plecami, na drodze, pulsowało niebieskie światło radiowozu.

— Kim pan jest? — zapytał.

— Synem właściciela.

Policjant nie opuścił latarki.

— Dokument.

Wyjął portfel i podał mu dowód. Funkcjonariusz spojrzał na fotografię, potem na twarz stojącego przed nim człowieka. Przeczytał dane raz, po chwili ponownie, wolniej. W świetle latarki trudno było dostrzec szczegóły jego reakcji, lecz coś w spojrzeniu uległo zmianie. Nie była to ulga ani rozpoznanie.

Raczej ostrożność.

— Skąd pan ma klucze? — zapytał.

— Drzwi były otwarte.

— Nie pytałem o drzwi. Pytałem, skąd pan ma klucze do posesji.

— Nie używałem ich.

Policjant zerknął na uchyloną bramę, samochód i wnętrze sieni. Potem oddał dokument, nie spuszczając z niego wzroku.

— Dostaliśmy zgłoszenie, że ktoś wszedł do domu. Sąsiadka widziała światło na piętrze.

— Światło paliło się, zanim przyjechałem.

— Po oględzinach odcięto tu prąd.

— To pan był przy zwłokach? — zapytał.

Policjant skinął głową.

— Ja i ratownicy.

— Gdzie znaleziono telefon?

— Jaki telefon?

— Należący do właściciela.

Funkcjonariusz zmarszczył brwi, jakby pytanie było bardziej podejrzane niż sama obecność obcego człowieka w domu zmarłego.

— Nie miał telefonu.

— Dzwonił z niego do mnie po śmierci.

Policjant przyglądał mu się przez dłuższą chwilę. W końcu westchnął cicho i przesunął dłoń z kabury, choć nie przestał zachowywać dystansu.

— Proszę wyjść na zewnątrz.

— Najpierw chcę wiedzieć, co wydarzyło się w tym domu.

— Wszystko panu wyjaśnię. Na zewnątrz.

Nie ruszył się.

— Powiedział pan, że dostał zgłoszenie od sąsiadki. Której?

Policjant wskazał głową drogę.

— Pani Róża. Mieszka przy przystanku.

Kobieta w jasnym płaszczu.

Ta, która wstała, gdy przejeżdżał przez wieś, i obserwowała samochód, dopóki nie zniknął jej z oczu.

— Znała mojego ojca?

— Wszyscy go znali.

— To dlaczego nie zadzwoniła do mnie po jego śmierci?

Funkcjonariusz milczał. Jego twarz przybrała wyraz człowieka, który zaczyna podejrzewać, że rozmowa zmierza w stronę, na którą nie był przygotowany.

— Proszę powiedzieć, kiedy ostatni raz kontaktował się pan z właścicielem domu.

— Siedem lat temu.

— I przez siedem lat nie rozmawiał pan z nikim z tej miejscowości?

— Nie.

— Nikt nie wiedział, gdzie pan mieszka?

— Nie sądzę.

Policjant odwrócił się ku radiowozowi, jakby chciał upewnić się, że nadal stoi na drodze. Potem spojrzał na dowód, który Aleksander trzymał już w dłoni, i ponownie na jego twarz.

— Proszę mi jeszcze raz powiedzieć, kim pan jest.

— Jego synem.

Policjant spojrzał na niego z niedowierzaniem.

— To niemożliwe — powiedział policjant.

Z domu dobiegł cichy trzask. Dźwięk przypominał zamknięcie szuflady na piętrze, lecz żaden z mężczyzn nie odwrócił wzroku.

— Dlaczego?

Funkcjonariusz zawahał się. Nie wyglądał na człowieka, który lubił przekazywać złe wiadomości, ale najwyraźniej nie potrafił znaleźć innego sposobu.

— Znałem pańskiego ojca od dziecka. Przyjeżdżałem tu przez ostatnie lata prawie co tydzień. Woziłem mu zakupy, czasem drewno, pomagałem przy dachu. Byłem z nim wczoraj, kiedy go znaleźliśmy.

— I?

— On nie miał syna.

Aleksander otworzył usta, ale policjant mówił dalej.

Policjant sięgnął do kieszeni munduru i wyjął mały notes.

— Miał żonę — dodał. — Zmarła wiele lat temu. Nie mieli dzieci.

Z góry dobiegło kolejne skrzypnięcie.

Tym razem funkcjonariusz odwrócił głowę.

— Ktoś jest w środku?

— Nie wiem.

Policjant wyjął latarkę, minął go i wszedł do sieni. Zatrzymał się pod schodami, oświetlając fotografie wiszące na ścianie. Jedna z nich była przekrzywiona. Ta przedstawiająca rodziców przy kuchennym stole.

Podszedł do niej i uniósł ramkę.

— To oni? — zapytał.

— Tak.

— Kiedy zrobiono to zdjęcie?

Podał przybliżony rok.

Funkcjonariusz obejrzał fotografię, odwrócił ją, przeczytał imiona zapisane na odwrocie, po czym podał ramkę stojącemu obok mężczyźnie.

Na zdjęciu nie było już pustej przestrzeni między rodzicami.

Stało tam dziecko.

Chudy chłopiec o ciemnych włosach i zaciśniętych ustach, ubrany w koszulę z krzywo zapiętym kołnierzem. Matka trzymała dłoń na jego ramieniu. Ojciec siedział obok, wyprostowany i ponury.

Nie musiał przyglądać się długo, żeby rozpoznać własną twarz.

Na odwrocie zdjęcia widniały trzy imiona.

Trzeciego nikt nie starł.

Policjant patrzył na fotografię ponad jego ramieniem.

— Kto to jest? — zapytał.

Aleksander nie odpowiedział. Chłopiec na fotografii patrzył w stronę okna.

W szybie, pomiędzy gałęziami sadu, odbijała się twarz dorosłego mężczyzny stojącego na podwórzu.

Jego twarz.

Taka, jaką miał teraz.

Pod fotografią ktoś dopisał cienkim, niemal niewidocznym ołówkiem zdanie, którego wcześniej tam nie było:

TYM RAZEM PAMIĘTAJ, DLACZEGO ODSZEDŁEŚ.

W pokoju na piętrze zadzwonił odłączony telefon.

Policjant uniósł latarkę w stronę schodów.

— Proszę zostać tutaj.

Ruszył ku pierwszemu stopniowi, lecz mężczyzna chwycił go za ramię.

— Niech pan nie idzie sam.

Funkcjonariusz spojrzał na dłoń zaciskającą się na jego mundurze, później na twarz człowieka, którego ojciec według całej wsi nigdy nie miał.

Telefon zadzwonił po raz drugi.

A potem, z głębi piętra, odezwał się głos zmarłego.

— Aleksander?

Policjant pobladł. Aleksander ścisnął mocniej jego ramię.

— Co jest?

— Stefan prosił, żeby nikogo nie wpuszczać na piętro. Zwłaszcza człowieka, który przyjdzie tu jako jego syn.

RozdziałII

Głos z piętra ucichł, zanim jego imię zdążyło wybrzmieć do końca.

Policjant stał u podnóża schodów, Aleksander tuż obok. Żaden nie ruszył ku górze. Przez chwilę słuchali już tylko własnych oddechów.

Na piętrze nie było już światła.

Aleksander dotknął kieszeni. Krawędź koperty, twarda obudowa kasety, trzy fotografie. Miał co pokazać drugiemu człowiekowi, jeśli pokój znów okaże się pusty.

Policjant powoli opuścił latarkę.

— Wychodzimy — powiedział.

Mówił ciszej niż przed chwilą, kiedy żądał dokumentu.

— Znał pan ten głos? — zapytał Aleksander.

— Na zewnątrz.

— Mówił pan, że ojciec nie miał syna.

Policjant zerknął na schody.

— Tak mi powiedział. A wczoraj…

— Wczoraj kazał nie wpuszczać mnie do domu?

— Nie powiedział, że pana. Człowieka, który będzie się podawał za jego syna.

Aleksander zszedł o jeden stopień.

— Co dokładnie powiedział?

Policjant nie zdążył odpowiedzieć.

Z wnętrza ściany dobiegł krótki metaliczny trzask.

Nie z pokoju na piętrze ani z kuchni. Dźwięk przeszedł wzdłuż korytarza, jakby gdzieś za tynkiem przesunął się rygiel albo ciężki element konstrukcji. Później rozległo się ciche tarcie, trwające może dwie sekundy, i wszystko znowu ucichło.

Aleksander uniósł głowę.

Policjant także to usłyszał. Aleksander poznał to po napięciu jego szczęki.

— Instalacja pracuje — powiedział.

— Prąd jest odłączony.

— Drewno się porusza.

— Drewno nie brzmi jak stalowa prowadnica.

Policjant odwrócił się ku drzwiom.

— Nie będę się z panem spierał w środku.

Wyszli.

Na zachodzie pozostał wąski pas fioletowego nieba. Chmury zakryły szczyt Ślęży; widać było tylko ciemny grzbiet ponad dachami.

Policjant zamknął drzwi i dwukrotnie sprawdził zamek.

— Jak się pan nazywa? — zapytał Aleksander.

Funkcjonariusz spojrzał na niego, jakby dopiero teraz przypomniał sobie, że nie zdążył się przedstawić.

— Szymon Witek.

— Znał pan mojego ojca od dziecka?

— Znałem Stefana.

— To nie była odpowiedź.

Szymon przeszedł do radiowozu i sięgnął po mikrofon.

— Za chwilę przyjedzie drugi patrol. Przeszukamy dom jeszcze raz.

— Jeszcze raz?

— Byliśmy tu wczoraj.

— Po jego śmierci.

— Tak.

— Weszliście na piętro?

Witek nacisnął przycisk mikrofonu, podał adres i poprosił o wsparcie. Zgłosił możliwość obecności osoby w zabezpieczonym budynku. Nie wspomniał o głosie Stefana ani o telefonie, który dzwonił za zamkniętymi drzwiami. Nie powiedział również, że właściciel domu ostrzegł go przed powrotem człowieka podającego się za syna.

Dopiero kiedy odłożył mikrofon, odpowiedział:

— Sprawdziliśmy wszystkie pomieszczenia.

— Pokój na końcu korytarza?

— Tak.

— Co w nim było?

Szymon przyjrzał mu się uważnie.

— Łóżko. Kartony. Stare ubrania.

— Nie było biurka?

— Nie.

— Metalowej szafy?

— Nie.

— Map na ścianach?

— Nie.

— A podłoga?

— Co z nią?

Aleksander odsunął prawą rękę od kieszeni. Nie chciał, by policjant zauważył, że przez cały czas sprawdza obecność koperty.

— Nic.

Od strony wsi nadjechał samochód. Najpierw światła prześlizgnęły się po pniach drzew i kamiennym murze, później na drodze pojawił się drugi radiowóz. Wjechał na podwórze, tłumiąc kołami szelest żwiru. Wysiadła z niego młoda policjantka i starszy funkcjonariusz o ciężkiej sylwetce, któremu mundur opinał się na brzuchu.

Policjant odszedł z nimi w stronę bramy.

Rozmawiali cicho. Aleksander słyszał urwane słowa: otwarte drzwi, piętro, możliwość obecności osoby, odłączony prąd. Szymon nie wskazał go jako włamywacza, ale nie przedstawił go też jako syna właściciela.

W czasie ich rozmowy Aleksander spojrzał na dom.

Okno pomieszczenia na piętrze pozostawało ciemne. Pod nim biegł dach niewielkiej przybudówki, której nie pamiętał z dzieciństwa. Nie była nowa. Tynk miała równie stary jak reszta domu, a dachówki porastał mech. Mimo to coś w jej położeniu nie zgadzało się z układem pomieszczeń.

Pokój na końcu korytarza powinien znajdować się nad spiżarnią.

Przybudówka była jednak szersza od spiżarni o co najmniej dwa metry.

Aleksander cofnął się ku bramie, żeby zobaczyć boczną ścianę domu. Od parteru do piętra biegł wąski pion ciemniejszego tynku, częściowo ukryty za rynną. Wyglądał jak miejsce po dawnym kominie albo zamurowanym oknie.

Witek wrócił.

— Zostaje pan tutaj.

— Idę z wami.

— Nie.

— Tylko ja wiem, co widziałem.

— Właśnie dlatego zostanie pan na zewnątrz.

— Kiedy wejdziecie, pomieszczenie może wyglądać inaczej.

Starszy policjant spojrzał na Szymona. Policjantka nie ukryła zdziwienia.

— Pomieszczenie? — zapytała.

Szymon otworzył drzwi domu.

— Sprawdzimy wszystko po kolei.

Weszli we troje.

Aleksander pozostał przy samochodzie, obserwując smugi latarek przesuwające się za szybami. Najpierw pojawiły się w kuchni, później w sieni, następnie na schodach. Jedno światło zatrzymało się przy rodzinnej fotografii. Drugie przesunęło po suficie i zniknęło za zakrętem.

Kiedy latarki dotarły do pokoju na końcu korytarza, nic się nie wydarzyło.

Nikt nie zawołał.

Nikt nie wybiegł z domu.

Aleksander wyjął z kieszeni fotografie.

Pierwsza przedstawiała parking przed terminalem lotniska. Stał przy otwartym bagażniku wynajętego samochodu, wkładając torbę do środka. Zdjęcie wykonano z oddalonego stanowiska, najpewniej długim obiektywem.

Na drugiej siedział przed domem z telefonem w dłoni.

Trzecia przedstawiała go na schodach.

Zdjęcie zrobiono z góry, niemal pionowo. Widać było czubek jego głowy, uniesione ramię i fragment rodzinnej fotografii. Kąt pozostawał niemożliwy do uzyskania z korytarza. Aparat musiał znajdować się przy suficie albo za niewielkim otworem w ścianie.

Przyjrzał się górnej krawędzi kadru.

W lewym rogu widniał fragment metalowej kratki.

Nie zauważył jej wcześniej.

Schował zdjęcia, zanim policjanci wrócili na zewnątrz.

Pierwsza wyszła policjantka.

— Budynek pusty — powiedziała. — Nie ma śladów włamania od strony sadu. Okna zamknięte.

— Pokój na końcu?

— Co z nim?

— Chcę go zobaczyć.

— Nie ma tam niczego, co należałoby oglądać.

Szymon pojawił się na ganku. W ręku trzymał rodzinne zdjęcie zabrane ze schodów.

— Niech wejdzie — powiedział.

Policjantka odwróciła się ku niemu.

— Szymon…

— Chcę zobaczyć, co pokaże.

Aleksander minął ją bez słowa.

W sieni paliło się światło. Instalacja działała, choć wcześniej Szymon twierdził, że prąd został odłączony. Żarówka pod sufitem świeciła słabo i nierówno. W kuchni nic się nie zmieniło poza telefonem ojca, którego nadal nie było na stole.

Prostokąt pozbawiony kurzu pozostał.

— Tutaj leżał telefon — powiedział Aleksander.

Starszy policjant spojrzał na blat.

— Telefon czy przedmiot podobnej wielkości?

— Telefon Stefana.

Szymon stał w drzwiach.

— Wczoraj żadnego telefonu nie znaleźliśmy.

— Dzisiaj leżał tutaj.

— Gdzie jest teraz?

— Gdybym wiedział, nie pokazywałbym pustego miejsca.

Aleksander podszedł do kredensu. Za nim, pomiędzy drewnianym meblem a ścianą, biegła szczelina szeroka na kilka milimetrów. Z wnętrza dochodziło chłodne powietrze. Przy dolnej krawędzi zobaczył fragment metalowej listwy, zbyt równej i zbyt nowej, by należała do starego mebla.

Nie dotknął jej.

Nie wiedział jeszcze, czy znalezisko jest ważne, a przede wszystkim nie chciał pokazywać policjantom wszystkiego, co zauważał.

Poszli na piętro.

Rodzinna fotografia znajdowała się w dłoni Szymona. Na zdjęciu stali rodzice i chłopiec. W oknie nie było już wyraźnej dorosłej twarzy, jedynie ciemna plama pomiędzy gałęziami, którą można było uznać za odbicie.

— To pan? — zapytał Szymon.

— Tak.

— Jest pan pewien?

Pamiętał koszulę, niewygodny kołnierz i rękę matki na ramieniu. Nie potrafił jednak ustalić, czy przypomnienie pojawiło się przed zobaczeniem fotografii, czy dopiero pod jej wpływem.

— Tak — odpowiedział.

Witek odwrócił ramkę.

Na tylnej tekturze widniały trzy imiona i data. Papier przy jednym z rogów był nacięty, jakby wcześniej wyjmowano go przy użyciu cienkiego ostrza.

— Właściciel nie trzymał tutaj zdjęć dziecka — powiedział Szymon.

— Skąd pan może wiedzieć?

— Pomagałem mu zdejmować wszystko ze ścian przed malowaniem dwa lata temu.

— Może później je powiesił.

— Może.

Szymon nie brzmiał, jakby w to wierzył.

Pokój na końcu korytarza był otwarty.

Aleksander zatrzymał się w progu.

Pomieszczenie nie przypominało miejsca, w którym znalazł biurko, szafę, magnetofon i teczki. Pod ścianą stało wąskie łóżko przykryte wyblakłą narzutą. Na nim leżały kartony, z których wystawały stare gazety i fragmenty ubrań. Przy oknie znajdowało się drewniane krzesło. Tapeta odchodziła od sufitu, a na deskach podłogi zalegał kurz.

Nie było również zapachu ziemi.

Aleksander wszedł do środka.

— To nie ten pokój.

— Drzwi są te same — powiedział starszy policjant.

— Nie powiedziałem, że pomyliliście drzwi.

Podszedł do ściany, przy której wcześniej stało biurko. Była zimna. Zapukał w nią knykciami.

W pierwszych dwóch miejscach odpowiedział mu twardy odgłos cegły. Pół metra dalej dźwięk stał się głębszy.

Policjant to zauważył.

— Stary przewód kominowy — powiedział.

— Komin powinien iść pionowo nad kuchnią.

— Dom przebudowywano kilka razy.

Aleksander zmierzył pokój krokami.

Od drzwi do okna było niecałe cztery metry. Pomieszczenie, w którym znajdował się wcześniej, miało co najmniej sześć. Różnicy nie dało się wytłumaczyć pomyłką w ocenie odległości.

Spojrzał na sufit.

Nie było metalowej kratki widocznej na fotografii. W jej miejscu znajdował się okrągły ślad po dawnej lampie, częściowo zakryty farbą.

Przeniósł wzrok na podłogę.

Deska, którą wcześniej podważył, nie istniała. Układ łączeń był inny. Gwoździe pokrywała rdza, kurz zalegał równomiernie, a ciężkie łóżko stało dokładnie w miejscu, gdzie znajdował się otwór.

Przykucnął.

Przy listwie pod łóżkiem leżał drobny odłamek niebieskiej farby.

Takiego koloru nie było w tym pokoju.

W pomieszczeniu, które widział wcześniej, ściana za metalową szafą miała przygaszony błękitny odcień.

Podniósł odłamek i schował do kieszeni.

— Czego pan szuka? — zapytała policjantka.

— Miejsca, w którym byłem.

— Jest pan w nim.

Aleksander spojrzał na okno.

Z zewnątrz wydawało się, że znajduje się na końcu domu. Od wewnątrz ściana po jego prawej stronie powinna przylegać bezpośrednio do elewacji. Tymczasem, gdy przyłożył dłoń do tynku, poczuł delikatny ruch powietrza wydobywający się spod listwy.

Między pokojem a zewnętrzną ścianą znajdowała się pusta przestrzeń.

Nie powiedział tego na głos.

— Wracamy na dół — zarządził Szymon.

— Chcę zobaczyć plany budynku.

— Nie mamy ich tutaj.

— Kto je ma?

— Gmina. Starostwo. Może nikt.

— A dokumentację po śmierci?

— Zabezpieczyliśmy to, co miało znaczenie.

Aleksander wyprostował się.

— Nie wiedzieliście, czego szukać.

— Pan wie?

— Jeszcze nie.

Witek przyglądał mu się, po czym wskazał schody.

— Pojedzie pan z nami na posterunek.

— Jestem zatrzymany?

— Nie.

— Więc po co mam jechać?

— Żeby ustalić, kim pan jest.

— Pokazałem dokument.

— Nie mówi, dlaczego Stefan przez te wszystkie lata twierdził, że nie ma syna.

Posterunek znajdował się kilka kilometrów dalej, w niskim budynku o jasnej elewacji i płaskim dachu. O tej porze większość pomieszczeń pozostawała pusta. W korytarzu pachniało detergentem, kawą i papierem nagrzanym przez stare drukarki.

Szymon zaprowadził Aleksandra do niewielkiego pokoju z biurkiem, dwoma krzesłami i metalową szafą. Nie włączył górnego światła. Zostawił jedynie lampę stojącą przy komputerze, dzięki czemu szyba w oknie odbijała wnętrze pomieszczenia i ciemny zarys góry za budynkiem.

— Jeszcze raz — powiedział. — Kiedy ostatnio rozmawiał pan ze Stefanem?

— Siedem lat temu.

— A widział go?

— To nie jest to samo pytanie.

— Wiem.

— Nie widziałem go od dwudziestu trzech lat.

Szymon zapisał odpowiedź.

— Dlaczego pan wyjechał?

— Pokłóciliśmy się.

— O co?

— O wszystko, o co można pokłócić się z ojcem po kilkunastu latach milczenia.

— To nie jest odpowiedź.

— Jest wystarczająca.

Witek odłożył długopis.

— Dokąd pan pojechał po tej kłótni?

— Do Francji.

— Turystycznie?

— Do Legii Cudzoziemskiej. Spędziłem tam pięć lat.

Witek uniósł brwi. Zapisał daty.

— A później?

— Prywatne firmy. Ochrona ludzi i instalacji. Czasem robota, do której żaden rząd nie chciał się przyznać.

— CIA? MI6?

— Ludzie, którzy pokazywali dokumenty tych służb. To nie zawsze znaczyło, że same służby wiedziały o zleceniu.

— I pomiędzy tym wszystkim?

— Korporacje. Bezpieczeństwo, analiza ryzyka, Bruksela, Berlin, Londyn. Trzeba było z czegoś żyć.

— Żona?

— Była. Rozwiedliśmy się.

— Wczoraj, kilka godzin przed śmiercią, Stefan powiedział mi, że ktoś może wejść do domu i twierdzić, że jest jego synem. Poprosił, żebym nie pozwolił temu człowiekowi dostać się na piętro.

— Dlaczego nie zapisał pan tego w raporcie?

— Bo uznałem, że majaczy.

— A teraz?

— Teraz usłyszałem jego głos z pustego domu.

— Nie był pusty.

Witek nie odpowiedział.

Wziął dowód Aleksandra, wpisał dane do systemu i czekał na wynik. Dokument był ważny. Numer identyfikacyjny istniał. Paszport, meldunki zagraniczne i historia przekraczania granic również nie budziły wątpliwości.

— Dokument jest ważny.

— Jest pan rozczarowany?

Witek przetarł oczy.

— Trochę. Z fałszywym wiedziałbym przynajmniej, co robić.

Otworzył kolejne rejestry.

Najpierw sprawdził dane ojca. Później matki. Kilka razy wracał do tych samych rubryk, zmieniał kryteria wyszukiwania i porównywał daty.

— Co? — zapytał Aleksander.

— W pańskich danych nie ma powiązania z rodzicami.

— Błąd przy przenoszeniu akt.

— Możliwe.

— W danych ojca?

— Brak dzieci.

— Matki?

— Tak samo.

— To nadal może być błąd.

— Tak.

Witek znów wrócił do pierwszej rubryki.

Szymon zadzwonił do dyżurnego. Kazał sprawdzić nazwisko także w dawnej kartotece zaginięć. Po kilkunastu minutach dostał skan dokumentu dołączonego do starej sprawy.

Na ekranie pojawiła się strona z nierównym, wyblakłym pismem. Imiona rodziców, Aleksander, data urodzenia zgodna z dowodem.

— Jest — powiedział Aleksander.

Policjant milczał.

Przewinął dokument niżej.

— Co?

Policjant obrócił monitor.

— To nie jest akt urodzenia.

Na górze formularza znajdował się inny nagłówek.

Akt zgonu.

Aleksander przeczytał imię, nazwisko i datę jeszcze raz. Nie szukał podobieństwa ani pomyłki. Dane były identyczne.

W chwili domniemanej śmierci miał dziewięć lat.

— Ciała nie odnaleziono — powiedział Szymon. — Zgon wpisano później na podstawie postanowienia sądu o uznaniu za zmarłego.

— Kto wystąpił z wnioskiem?

— Ojciec.

Miejsce śmierci zapisano odręcznie. Litery były blade, ale czytelne.

Północne zbocze Ślęży.

Za oknem góra pozostawała niewidoczna pod chmurami.

Sprawdził jeszcze raz własną datę urodzenia. Potem poprosił Witka, żeby powiększył dokument.

RozdziałIII

Aspirant Witek nie zamknął dokumentu.

Witek trzymał dłoń na myszy. Nie przewijał. Aleksander pochylił się nad ekranem, szukając numeru sprawy i daty wystawienia.

Dokument wystawiono siedem lat po zaginięciu.

Ojciec złożył wniosek długo po zakończeniu poszukiwań. W tym czasie Aleksander — według własnych wspomnień — był już z powrotem w domu.

— Chcę zobaczyć postanowienie sądu — powiedział.

Witek przewinął stronę.

— Tutaj jest tylko odpis aktu.

— Numer sprawy?

Policjant wskazał ciąg cyfr zapisany drobnym pismem przy dolnej krawędzi.

— Stary numer. Dokumenty mogą być w archiwum sądu albo w archiwum państwowym.

— Mogą?

— Akta dotyczące uznania za zmarłego przechowuje się długo, ale po tylu latach mogły zostać przeniesione, połączone z inną sprawą albo błędnie opisane. Komputeryzacja nie sprawiła, że bałagan zniknął. Sprawiła tylko, że otrzymał wyszukiwarkę.

Aleksander zapisał numer w telefonie.

— Kiedy możemy je zobaczyć?

— Nie dzisiaj.

— Jest po północy.

— Właśnie.

Szymon zamknął skan, lecz nie wylogował się z systemu. Otworzył kolejny rejestr i wyszukał dane Aleksandra po numerze identyfikacyjnym.

— Jeżeli uznano pana za zmarłego, musiało później nastąpić uchylenie postanowienia — powiedział. — Inaczej nie mógłby pan legalnie otrzymać dokumentów.

— Więc nastąpiło.

— Powinno być tutaj.

Na ekranie pojawiła się historia zmian. Pierwszy wpis dotyczył nadania dokumentu tymczasowego. Kolejny — stałego dowodu osobistego. Potem paszportu, wymeldowania i wyjazdu za granicę. Nie było informacji o przywróceniu stanu cywilnego, uchyleniu aktu zgonu ani sprostowaniu księgi.

— Od kiedy zaczyna się moja historia? — zapytał Aleksander.

Szymon przewinął na sam dół.

— Cztery lata po dacie domniemanej śmierci.

— Miałem wtedy trzynaście lat.

— Tak.

— Co to za wpis?

Policjant powiększył rekord.

— Wydanie tymczasowego dokumentu tożsamości. Wałbrzych.

Aleksander oparł się o krzesło.

Nazwa miasta nie wywołała żadnego obrazu. Ani ulicy, ani budynku, ani twarzy. Pamiętał dworzec widziany wiele lat później, kiedy przejeżdżał tamtędy służbowo, pamiętał kamienice ciemne od pyłu i zbocza porośnięte lasami, pomiędzy którymi miasto wyglądało, jakby od początku próbowało ukryć się przed własnym przemysłem. Nie pamiętał jednak, żeby mieszkał tam jako dziecko.

— Powód wydania dokumentu?

— Brak wcześniejszego.

— To niczego nie wyjaśnia.

— Dokumentacja źródłowa może znajdować się w urzędzie, który go wydał.

— Adres zameldowania?

Szymon odczytał go i po chwili otworzył mapę. Punkt znajdował się na obrzeżach miasta, w starej dzielnicy, przy ulicy biegnącej wzdłuż zalesionego wzgórza.

— Co tam było?

Policjant wpisał adres do wyszukiwarki ewidencyjnej.

— Placówka opiekuńcza. Później ośrodek adaptacyjny dla nieletnich. Zamknięty w latach dziewięćdziesiątych.

— Dom dziecka?

— Nie. Przynajmniej nie według nazwy. Ośrodek przyjmował dzieci po wypadkach, długim leczeniu, pobytach psychiatrycznych i takich, których tożsamości nie udało się od razu potwierdzić.

— Jak długo tam byłem?

Witek otworzył kolejny zapis.

— Osiem miesięcy.

Aleksander spojrzał na daty.

Przyjęto go jesienią, cztery lata po zaginięciu. Wypisano następnej wiosny. Jako adres docelowy wpisano rodzinny dom pod Ślężą.

— Kto mnie odebrał?

— Nie ma nazwiska.

— Matka?

— Możliwe.

— Ojciec?

— Możliwe.

— Czy jest cokolwiek, co nie jest możliwe?

Szymon cofnął dłonie od klawiatury.

— Pan chce odpowiedzi z systemu, który twierdzi jednocześnie, że umarł pan jako dziewięciolatek i kilka lat później otrzymał dokument bez formalnego powrotu do życia.

— Chcę wiedzieć, czy ktoś zostawił ślad.

— Zostawił. Tylko nie tam, gdzie powinien.

W rubryce dotyczącej podstawy ustalenia danych widniało zdanie:

Tożsamość przyjęta na podstawie zeznań osoby małoletniej.

— Sam powiedziałem, kim jestem — stwierdził Aleksander.

— Wygląda na to, że tak.

— Bez dokumentów.

— Tak.

— I wystarczyło, że podałem imię, nazwisko oraz datę urodzenia?

— Nie znam procedury z tamtego okresu. Mogli sprawdzać dane przez milicję, szkołę, sąd rodzinny. Mogli mieć dokumentację, której później nie przeniesiono do systemu.

— Albo ktoś zadbał, żebym dostał nowe dokumenty.

— Kto?

— Gdybym wiedział, nie siedziałbym tutaj.

— Pamięta pan tę placówkę?

— Nie.

— Nic?

Aleksander zamknął oczy, ale tylko na moment. Nie chciał wymuszać obrazów. Wiedział, jak łatwo nazwa miejsca zaczyna produkować wspomnienia, kiedy człowiek oczekuje, że powinny istnieć.

— Pamiętam powrót — powiedział.

— Do domu?

— Nie jestem pewien.

Zobaczył kuchnię w chłodnym świetle. Matkę stojącą przy blacie. Miała na sobie ciemny sweter, chociaż pomieszczenie było ciepłe od pieca. Nie odwróciła się, kiedy wszedł. Poruszała dłonią nad stołem, układając sztućce, mimo że wszystkie leżały już równo.

Później podeszła i dotknęła jego policzka.

Wspomnienie było krótkie, pozbawione dźwięku.

— Co pamięta pan wcześniej? — zapytał Szymon.

— Niewiele.

— Wypadek?

— Matka mówiła, że miałem problemy z pamięcią po długim leczeniu.

— Jakim leczeniu?

— Nigdy nie podała nazwy szpitala.

— Nie pytał pan?

— Miałem trzynaście lat.

— Trzynastoletnie dzieci zadają pytania.

— Nie wszystkie.

— Pan wygląda na takiego, który zadawał.

Aleksander otworzył oczy.

— Może przed leczeniem.

Witek sprawdził dawne meldunki i załączniki do kartoteki. Znalazł wzmianki o szkole i leczeniu, wszystkie późniejsze niż pobyt w Wałbrzychu. Nie było wśród nich wcześniejszych świadectw ani karty zdrowia. Żeby je porównać, trzeba będzie wystąpić o dokumenty do placówek.

— Pana matka zmarła dwanaście lat temu. W aktach po jej śmierci wpisano: bezdzietna.

— Kto podał dane?

— Nie wiem. Sprawdzę.

— Ojciec?

— Możliwe. Na tym skanie nie ma podpisu zgłaszającego.

— I wieś, w której nikt nie pamięta syna.

Witek spojrzał w stronę okna.