Ślepą, czarną nocą ebook

Książka, którą naby­łeś, jest dzie­łem twórcy i wydawcy. Pro­simy, abyś prze­strze­gał praw, jakie im przy­słu­gują. Jej zawar­tość możesz udo­stęp­nić nie­od­płat­nie oso­bom bli­skim lub oso­bi­ście zna­nym. Ale nie publi­kuj jej w inter­ne­cie. Jeśli cytu­jesz jej frag­menty, nie zmie­niaj ich tre­ści i koniecz­nie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiu­jąc jej część, rób to jedy­nie na uży­tek oso­bi­sty.

Sza­nujmy cudzą wła­sność i prawo.

Wię­cej na www.legal­na­kul­tura.pl

Pol­ska Izba Książki

Copy­ri­ght © 2026 by Prze­my­sław Pio­trow­ski Copy­ri­ght © 2026 by Wydaw­nic­two Czarna Owca

All rights rese­rved

Redak­torka pro­wa­dząca: Agnieszka Radzi­kow­ska Redak­cja: Jacek Ring Korekta: Anna Brze­ziń­ska, Maciej Kor­ba­siń­ski, Bar­tosz Szpojda Pro­jekt okładki: Piotr Cie­śliń­ski Przy­go­to­wa­nie okładki do druku: Mag­da­lena Zawadzka Wer­sję elek­tro­niczną w sys­te­mie Zecer przy­go­to­wała Róża Rozaxa

Wszel­kie prawa zastrze­żone. Niniej­szy plik jest objęty ochroną prawa autor­skiego i zabez­pie­czony zna­kiem wod­nym (water­mark). Uzy­skany dostęp upo­waż­nia wyłącz­nie do pry­wat­nego użytku. Roz­po­wszech­nia­nie cało­ści lub frag­mentu niniej­szej publi­ka­cji w jakiej­kol­wiek postaci bez zgody wła­ści­ciela praw jest zabro­nione.

Wyda­nie pierw­sze War­szawa 14 paź­dzier­nika 2026 ISBN 9788384571378

Przy­ja­cie­lowi Danie­lowi Sta­chur­skiemu – bez komen­ta­rza PS. Nad­ra­biaj zale­gło­ści, bo Cię spraw­dzę ;)

Prolog

Mrok mię­dzy sosnami był gęsty jak szlam.

Ona leżała w bło­cie. Miała na sobie zwiewną sukienkę w kwiaty, teraz mokrą i ciężką, włosy roz­pusz­czone, teraz poskle­jane w strąki, na szyi wisior upać­kany tak bar­dzo, że nie widać było wzoru. W oczach zbie­rały się łzy.

– No dalej – usły­szała. – Po to tu przy­szłaś, co nie?

Przy jej gło­wie ugrzązł but. Duży, czarny, ciężki glan. Miał wysoką, oble­pioną gliną cho­lewę, cia­sne wią­za­nia i dwie wyryte w skó­rze bły­ska­wice. Usły­szała mla­śnię­cie, a potem paskudny, szy­der­czy śmiech. Poja­wiły się kolejne buciory, które wyro­sły przy niej, jeden przy dru­gim, jak las.

Chciała zaprze­czyć, ale słowa nie opu­ściły ust. Zatrzy­mały się gdzieś pod języ­kiem, cięż­kie i bez­u­ży­teczne. Młode, prze­pite głosy roz­bi­jały ciszę, w powie­trzu wisiał odór alko­holu, potu, dymu papie­ro­so­wego i cze­goś kwa­śnego, od czego robiło się nie­do­brze.

Poczuła szarp­nię­cie, a świat zawi­ro­wał. Mokre kosmyki przy­kle­iły się do skóry na policz­kach. W prze­świ­cie mię­dzy koro­nami drzew bły­snął księ­życ, przy­ga­szony, wpa­da­jący w czer­wień, jakby ktoś prze­tarł go brudną szmatą.

Usły­szała odgłos roz­pi­na­nej sprzączki, a potem zgrzyt­nię­cie suwaka w roz­porku. Bek­nię­cie, śmiech, brzęk pęka­ją­cego szkła. W kręgu cza­iły się cie­nie. Cztery? Pięć? Wię­cej? Wszyst­kie podobne: ogo­lone głowy, napuch­nięte od alko­holu twa­rze, kurtki poły­sku­jące od wil­goci. Poczuła kolejne szarp­nię­cie, a jej twarz znów wylą­do­wała w bło­cie. Poli­czek prze­tarła szorstka pode­szwa.

– Jedziemy po kolei. Bez wyjąt­ków.

Głos wydał się jej chło­pięcy i zde­cy­do­wa­nie za młody na to, co robił. Kamienny krąg odpo­wie­dział recho­tem, a chwilę póź­niej czy­jaś ręka zaci­snęła się na jej ramie­niu tak mocno, że prze­szył ją ból. Na policzku poczuła cie­pło wyję­tej z żaru gałęzi. Usły­szała syk, skwier­cze­nie, zapie­kło, ale nie krzyk­nęła. Wie­działa, że to ich tylko roz­ju­szy.

Ktoś kop­nął pustą butelkę, która poto­czyła się po kamie­niach i zatrzy­mała tuż przy jed­nym z gła­zów. Wbiła palce w mokry mech, a drobne igły sosny przy­kle­iły się do dłoni. Chciała wpeł­znąć pod zie­mię, scho­wać się mię­dzy korze­niami, po pro­stu znik­nąć, ale zie­mia była twarda i obo­jętna.

Sły­szała urywki zdań, prze­kleń­stwa, prze­zwi­ska, czyjś przy­spie­szony oddech. Ktoś zachar­czał śmie­chem, ktoś inny splu­nął, ktoś powie­dział, żeby prze­stała się szar­pać, bo nikt jej tu prze­cież nie zabija. I wła­śnie wtedy zro­zu­miała naj­gor­sze – że dla nich to nie było nic wiel­kiego. Że wrócą stąd do domów, do łóżek, do poranka, a potem będą pić her­batę przy kuchen­nym stole i mówić mat­kom, że byli z chło­pa­kami w lesie.

Zaci­snęła powieki, ale dźwięki nie zni­kały. Rosły, obła­ziły ją jak robac­two. I wtedy poczuła pierw­sze pchnię­cie. Po nim przy­szło dru­gie, trze­cie, czwarte, piąte. W końcu prze­stała liczyć, a jej świat zawę­ził się do jedy­nej czyn­no­ści – trwa­nia.

Nad lasem coś zaszu­miało. Może wiatr, może sowa, może nic. A potem usły­szała:

– I tak nikogo nie będzie to obcho­dzić.

Otwo­rzyła oczy. Żar ogni­ska się dopa­lał. Księ­życa już nie było, skrył się gdzieś za chmu­rami i noc zro­biła się czarna jak otchłań. Krew spły­nęła cienką strużką po udach, po kamie­niach, po mchu, a zie­mia przy­jęła ją bez oporu, jakby tylko na nią cze­kała.

Została sama, nad nią tylko cięż­kie niebo, wokół głazy, a za nimi las. Ciemny. Głodny. Uważny. Las, który był nie­mym świad­kiem i nie zamie­rzał o tym zapo­mnieć.

Rozdział 1

Oddział pach­niał środ­kiem dezyn­fek­cyj­nym i pla­sti­kiem.

Nie była to woń szpi­tala, lecz cze­goś bar­dziej ste­ryl­nego, jakby ktoś pró­bo­wał zetrzeć z tego miej­sca nie tylko bak­te­rie, ale i wspo­mnie­nia. Białe ściany odbi­jały świa­tło jarze­nió­wek tak mocno, że oczy bolały od patrze­nia. Nawet cisza była tu inna – nie natu­ralna, ale wygła­dzona i kon­tro­lo­wana.

Nina sie­działa przy sto­liku pod oknem i tępo wpa­try­wała się w kra­jo­braz za szybą. W rękach trzy­mała pla­sti­kowy kubek, a obok leżały dwie tabletki: jedna biała, druga lekko żół­tawa. Wło­żyła je do ust, połknęła i zachłan­nie popiła wodą, jakby chciała mieć to już za sobą.

Wie­działa, że nie pomogą. Nie na to. Zapach ziemi wra­cał i tak. Cza­sem w środku nocy, cza­sem w poło­wie zda­nia, cza­sem bez powodu, kiedy patrzyła na wła­sne dło­nie i miała wra­że­nie, że pod paznok­ciami wciąż jest brud.

Zaci­snęła pię­ści i wtedy usły­szała zgrzyt zamka.

– Pani Bacela?

Pod­nio­sła wzrok. W drzwiach stała młoda pie­lę­gniarka o twa­rzy pokry­tej pie­gami, przez co wyda­wała się nie paso­wać do tego miej­sca.

– Ma pani gościa – oznaj­miła.

– Nie uma­wia­łam się z nikim.

– Wiem. Ale panią pro­szą.

Nina patrzyła na nią chwilę dłu­żej.

– Kto?

– Poli­cja.

Pie­lę­gniarka nie wypo­wie­działa tego ani gło­śno, ani dra­ma­tycz­nie, a jed­nak coś się w Ninie poru­szyło. Odsu­nęła krze­sło, wstała, meta­lowe nogi zaskrzy­piały o pod­łogę.

– Czego chcą? – zapy­tała.

– Jest tylko jakaś pani. Nie powie­działa po co.

Pie­lę­gniarka otwo­rzyła drzwi sze­rzej i Nina powoli ruszyła we wska­za­nym kie­runku. Miękka wykła­dzina tłu­miła kroki. Mijała kolejne pokoje, z któ­rych więk­szość była zamknięta. W jed­nym z nich ktoś się śmiał, w innym ktoś mówił coś szybko, ner­wowo, bez prze­rwy, w trze­cim ryt­micz­nie stu­kano o ścianę.

Zatrzy­mała się przed drzwiami do sali odwie­dzin. Pie­lę­gniarka zapu­kała lekko i je uchy­liła. W środku sie­działa drobna bru­netka, plus minus w jej wieku. Miała ciemne oczy pod­kre­ślone kre­ską, w uszach poły­ski­wało kilka kol­czy­ków, lewa strona głowy była pod­go­lona, a z pra­wej włosy opa­dały na bok. Mogła podo­bać się face­tom, choć nie wszyst­kim. Kurtka poli­cyjna wisiała na opar­ciu krze­sła.

– Nina Bacela? – zapy­tała, gdy pod­nio­sła się z krze­sła.

– Tak.

– Aspi­rant Wik­to­ria Sar­necka z komendy powia­to­wej w Choj­ni­cach.

Nina popa­trzyła na nią bez­barw­nie, bo co do cho­lery mogła od niej chcieć jakaś poli­cjantka z Choj­nic?

– Mówią na mnie Sarna. – Kobieta wycią­gnęła rękę.

Nina zawa­hała się, ale ją uści­snęła. Dłoń była zadbana, choć chłodna. Kobiety usia­dły naprze­ciwko sie­bie i przez dłuż­szą chwilę żadna się nie odzy­wała. Cisza z cza­sem zro­biła się nie­zręczna i Nina odnio­sła wra­że­nie, że kobieta oce­nia jej moż­li­wo­ści poznaw­cze, jakby w isto­cie nie była pewna, czy przy­pad­kiem nie ma do czy­nie­nia z wariatką.

– Czy­ta­łam pani tek­sty – zaczęła w końcu Sarna.

– I?

– Dla­tego tu jestem.

– To ma być powód?

Poli­cjantka lekko unio­sła brew.

– Nie. Powód jest inny. – Się­gnęła do torby i wyjęła teczkę. Poło­żyła ją na stole, ale jej nie otwo­rzyła. – Dostrze­głam w pani repor­ta­żach pewne… hmm… wzory.

– Ludzie lubią widzieć wzory.

– Ja też. – Na chwilę zamil­kła. – Tylko że tym razem mam coś, co do nich pasuje.

Nina odchy­liła się na opar­cie krze­sła.

– Jakie „coś”?

– Znaki.

– Jakie znaki?

– Takie, które pani już widziała.

Nina przez dłuż­szą chwilę wpa­try­wała się w poli­cjantkę.

– Nie wiem, o czym pani mówi – rze­kła w końcu.

Sarna ski­nęła głową, jakby spo­dzie­wała się wła­śnie takiej odpo­wie­dzi.

– Mogę poka­zać?

– Skoro pani tu przy­je­chała.

Poli­cjantka otwo­rzyła teczkę i wyjęła jedno z licz­nych zdjęć.

– Mamy trupa – powie­działa. – Zna­le­ziony dwa tygo­dnie temu na ponie­miec­kim cmen­ta­rzu w Borach Tuchol­skich.

Nina spoj­rzała na foto­gra­fię sta­rej trumny. Była ciemna, brudna i nasiąk­nięta wil­go­cią. Na roz­bi­tym wieku wid­niały dłu­gie i nie­równe linie przy­po­mi­na­jące ślady po dra­pa­niu drewna.

– Leżał tam co naj­mniej pół roku – cią­gnęła Sar­necka. – Potrze­bo­wa­li­śmy sporo czasu na iden­ty­fi­ka­cję, bo roz­kład ciała był mocno zaawan­so­wany. – Wyjęła kolejne zdję­cie. – Zako­pany płytko. Tra­fił na niego grzy­biarz, gdy po ule­wach zie­mia się roz­su­nęła.

Nina patrzyła jak zahip­no­ty­zo­wana, ale sta­rała się nie dać tego po sobie poznać.

– To w końcu tylko stary cmen­tarz, ale…

– Ale trup świeży – dokoń­czyła za nią Sarna.

– Zakła­da­cie zabój­stwo?

– Ktoś go tam wło­żył, a ślady od środka wska­zują, że denat pró­bo­wał się wydo­stać.

– Został zako­pany żyw­cem?

– Na to wygląda.

Nina poczuła lek­kie swę­dze­nie na wewnętrz­nej stro­nie uda.

– I co ja mam z tym niby zro­bić? – zapy­tała.

– To.

Sarna pod­su­nęła kolejne zdję­cie. Na drew­nie, przy kra­wę­dzi, wyryte były znaki. Pięć nacięć, z tego trzy od lewej prze­kre­ślone. I jesz­cze kukiełka z gałą­zek.

Nina pochy­liła się mini­mal­nie, a jej serce przy­spie­szyło.

– Widzia­łam już podobne – przy­znała.

– Dla­tego tu jestem.

– Ale tamto… – Nina na chwilę się zatrzy­mała. – Tamto to było coś innego.

– Na pewno?

Bacela się wypro­sto­wała i zaci­snęła pod sto­łem uda, bo pie­cze­nie stało się bar­dziej inten­sywne, jakby coś pod skórą usły­szało jej słowa i wła­śnie pró­bo­wało prze­śli­zgnąć się przez szcze­linę, aby wyjść na zewnątrz.

– Nie chcę do tego wra­cać – rzu­ciła.

– Może jed­nak pani to prze­my­śli…

– Nie.

Sarna zebrała zdję­cia i z powro­tem wło­żyła je do teczki. Zamknęła ją z cichym wes­tchnie­niem.

– Rozu­miem. – Wstała i zarzu­ciła kurtkę na ramię. – Dzię­kuję za poświę­cony czas.

Ruszyła w kie­runku drzwi, ale zatrzy­mała się przy klamce.

– W ciągu roku w oko­licy zagi­nęło jesz­cze trzech męż­czyzn – powie­działa, nie odwra­ca­jąc się.

Nina pod­nio­sła wzrok.

– Różni. Różne miej­sca. Różne histo­rie. Żaden się nie odna­lazł. Poza tym jed­nym…

Czas jakby na chwilę zwol­nił.

– Znik­nęli bez śla­dów? – zapy­tała Nina.

– Pra­wie.

– Pra­wie?

Sar­necka odwró­ciła głowę i spoj­rzała Ninie w oczy.

– Zie­mia.

Jedno słowo wystar­czyło, aby w Ninie coś drgnęło. Może jej się tylko wyda­wało, ale znów poczuła jej zapach. Wil­gotny, ciężki, duszący.

– Brud tam, gdzie nie powinno go być – dodała Sarna. – Nie­wiele, a przy­naj­mniej za mało na dowód, który można przy­piąć do sprawy.

– To prze­cież las…

– Wiem.

– Więc?

– Może to tylko las. – Sarna wzru­szyła ramio­nami. – A może nie…

Otwo­rzyła drzwi i zro­biła krok.

– Pocze­kaj.

Sarna się zatrzy­mała, następ­nie powoli się odwró­ciła. Nina patrzyła na nią, ale już ina­czej.

– Pokaż jesz­cze raz tę trumnę.

Pół godziny póź­niej Bacela sta­nęła naprze­ciwko leka­rza pro­wa­dzą­cego. Dok­tor Antoni Łysaj był szczu­płym i sto­sun­kowo przy­stoj­nym męż­czy­zną po pięć­dzie­siątce z – w jej oce­nie – nie­pa­su­ją­cym mu kom­plet­nie kol­czy­kiem w uchu. Podał jej doku­menty, a ona zło­żyła pod­pis.

– Powo­dze­nia, pani Nino – powie­dział, odbie­ra­jąc wypis.

– Nie dzię­kuję – odparła.

– A to dla­czego?

– Żeby nie zape­szać.

Dok­tor uśmiech­nął się, ski­nął i odszedł. Nie miał poję­cia, że w tym samym momen­cie Nina zaczęła wydłu­by­wać spod paznok­cia coś, czego nie powinno tam być.

Rozdział 2

Samo­chód Wik­to­rii do niej nie paso­wał.

Nina zauwa­żyła to od razu, kiedy wyszły z budynku szpi­tala i zeszły po beto­no­wych scho­dach na mały par­king dla per­so­nelu i odwie­dza­ją­cych. Po Sar­nie spo­dzie­wa­łaby się cze­goś małego, zadzior­nego, może nawet osten­ta­cyj­nie spor­to­wego, cze­goś, co pró­bo­wa­łoby krzy­czeć światu, że wła­ści­cielka nie boi się ani drogi, ani ludzi. Tym­cza­sem aspi­rant Sar­necka jeź­dziła kil­ku­let­nią, gra­na­tową Skodą, czy­stą, ale bez prze­sady, z jed­nym zadra­pa­niem przy tyl­nym nad­kolu i lekko pęk­niętą obu­dową pra­wego lusterka.

– Służ­bowe? – zapy­tała Nina, kiedy Wik­to­ria odblo­ko­wała zamek.

– Pry­watne. – Sarna rzu­ciła jej krót­kie spoj­rze­nie. – Służ­bo­wym bym po panią nie przy­je­chała.

– Bo?

– Bo zaraz pół komendy wie­dzia­łoby, gdzie byłam i po co. A na razie wolę tego unik­nąć.

Nina wsia­dła od strony pasa­żera. W środku pach­niało kawą z papie­ro­wego kubka, deli­kat­nym odświe­ża­czem o zapa­chu igli­wia i czymś jesz­cze – dam­skimi per­fu­mami, lek­kimi, tro­chę zbyt ostro cytru­so­wymi, jakby miały przy­kry­wać zmę­cze­nie, które i tak prze­bi­jało spod skóry. Na tyl­nej kana­pie leżały pla­sti­kowa rekla­mówka z butelką wody i dwa segre­ga­tory prze­wią­zane gumką, a na pod­ło­dze po stro­nie kie­rowcy walały się zgnie­ciony para­gon i opa­ko­wa­nie po bato­nie pro­te­ino­wym.

Wik­to­ria wrzu­ciła torbę za sie­dze­nie, zatrza­snęła drzwi i uru­cho­miła sil­nik. Przez chwilę żadna się nie odzy­wała. Szpi­tal szybko został za nimi. Minęły szla­ban, potem kilka blo­ków, sta­cję ben­zy­nową, sklep z wiel­kim szyl­dem „LIKWI­DA­CJA – TANIEJ NIE BĘDZIE”, a póź­niej wje­chały na auto­stradę.

Niebo było niskie, szare, brudne od chmur. Wycie­raczki co jakiś czas prze­ci­nały szybę suchym, draż­nią­cym ruchem.

– Ile potrwa podróż? – zapy­tała Nina.

– Do Choj­nic jakieś cztery godziny. Potem zależy, dokąd poje­dziemy dalej. – Sarna wrzu­ciła kie­run­kow­skaz i wyprze­dziła cię­ża­rówkę. – Ale naj­pierw komenda.

– Czyli jed­nak nie oglę­dziny…

– Nie od razu. Naj­pierw chcę pani poka­zać wszystko, co mamy. Bez pośpie­chu.

Nina patrzyła przez okno. Na polach zale­gały jesz­cze resztki śniegu, a korony drzew ugi­nały się pod napo­rem wia­tru. To była ta pora roku, w któ­rej wszystko wyglą­dało, jakby miało się roz­paść albo dopiero zacząć gnić. Już nie zima, jesz­cze nie wio­sna, ale taka chlapa pomię­dzy.

– Nie musi mnie pani cały czas spraw­dzać – ode­zwała się po dłuż­szej chwili Wik­to­ria.

– Słu­cham?

– Widzę, jak pani na mnie zerka. Jak­bym… no nie wiem… zaraz miała zro­bić coś głu­piego?

– A przy­je­cha­nie po dzien­ni­karkę do szpi­tala psy­chia­trycz­nego i wcią­ga­nie jej do śledz­twa, któ­rego wła­sna komenda nie chce cią­gnąć, to aby na pewno jest mądre?

– Punkt dla pani.

Nina pierw­szy raz od dawna poczuła coś w rodzaju roz­ba­wie­nia. Ledwo zauwa­żal­nego, ale przy­jem­nego.

– Dla­czego pani to robi? – zapy­tała.

Sarna przez chwilę zasta­na­wiała się nad odpo­wie­dzią.

– Bo coś mi tu śmier­dzi – powie­działa w końcu. – I wcale nie cho­dzi o zwłoki.

– To aku­rat dość czę­sty pro­blem przy śledz­twach.

– Wie pani, o co mi cho­dzi…

– Wiem, ale pytam o co innego. Cho­dzi o pani ambi­cję czy o coś innego?

Wik­to­ria zer­k­nęła na nią z ukosa.

– Może prze­sta­niemy sobie „panio­wać”? Tak na począ­tek.

– W sumie…

– Jestem Wik­to­ria, ale możesz mówić na mnie Sarna.

– Nina.

Przez dłuż­szą chwilę mil­czały.

– Czyli chcesz awansu…

– Awans zawsze mile widziany, ale to chyba nie to.

– To co?

Wik­to­ria przy­gry­zła dolną wargę i wes­tchnęła.

– Przy­dzie­lili mi sprawę tego trupa, bo nikt nie chce się w niej babrać. Nie ma dowo­dów, nie wia­domo, o co cho­dzi, nie ma ciśnie­nia, bo trumna na cmen­ta­rzu to w sumie żadna nowość. Góra naj­chęt­niej zamknę­łaby sprawę, ale ja czuję, że to ma dru­gie dno. Nie wiem tylko, jakie i jak głę­boko się ono znaj­duje.

– To ma jakiś zwią­zek z tymi zagi­nio­nymi?

– Tak sądzę, cho­ciaż odno­szę wra­że­nie, że nikt w komen­dzie nie chce tego łączyć. Trup w trum­nie to jedno, ale zagi­nię­cia… – Wik­to­ria prze­nio­sła wzrok na Ninę. – Zagi­nięć nikt nie lubi, bo psują sta­ty­styki. Łatwiej wytłu­ma­czyć, że ten czy tam­ten miał dość i uciekł od żony albo po pro­stu wyje­chał z kraju. Kło­pot znika.

– Ty myślisz ina­czej…

– Tak już mam.

– To w tej pro­fe­sji chyba dobra cecha.

– Zależy, kto o tym decy­duje.

Przez chwilę sil­nik mru­czał jed­no­staj­nie, a Nina dała sobie czas na prze­tra­wie­nie słów Sarny. Coraz bar­dziej podo­bały jej się odpo­wie­dzi tej mło­dej poli­cjantki. Wyglą­dała na taką, któ­rej sys­tem jesz­cze nie zepsuł.

– Mówi­łaś, że zagi­nęło jesz­cze trzech – ode­zwała się w końcu. – Kim byli?

Sarna wyprze­dziła kolejny samo­chód, zje­chała na prawy pas i dopiero wtedy odpo­wie­działa.

– Pierw­szy to nie­jaki Tomasz Wójt. Czter­dzie­ści dzie­więć lat. Wła­ści­ciel składu budow­la­nego pod Bru­sami. Znik­nął w sierp­niu. Ofi­cjal­nie poje­chał spo­tkać się z kon­tra­hen­tem. Samo­chód zna­le­ziono dwa dni póź­niej przy leśnej dro­dze. Zamknięty, klu­czyki w schowku, port­fel na miej­scu, tele­fon wyłą­czony i wrzu­cony do rowu jakieś sto metrów dalej.

– Ślady walki?

– Żad­nych. – Sarna zmarsz­czyła lekko nos. – Tylko błoto na dywa­niku od strony kie­rowcy i resztki wysu­szo­nego wrzosu na fotelu. Poli­cjant z patrolu wpi­sał w notatkę, że pew­nie naniósł sam.

– Wyczu­wam jakieś „ale”.

– Bo uwa­żam, że facet był pedan­tem. Mamy zezna­nia żony, pra­cow­ni­ków, nawet mecha­nika. Mył auto czę­ściej niż ręce i raczej nie zosta­wiłby cze­goś takiego.

Nina słu­chała w mil­cze­niu.

– Drugi nazywa się Jacek Paw­la­czyk. Pięć­dzie­siąt dwa lata. Były nauczy­ciel WF-u. Zagi­nął mie­siąc temu. Miesz­kał sam. Sąsiadka twier­dzi, że wie­czo­rem sły­szała, jak z kimś roz­ma­wia przed domem. Rano drzwi były uchy­lone, świa­tło w kuchni zapa­lone, czaj­nik spa­lony na pły­cie. Faceta jed­nak nie było.

– Też błoto?

– Na progu, w sieni i na łóżku. Tro­chę jakby ktoś spe­cjal­nie syp­nął tam garść ziemi. No i jesz­cze śla­dowe ilo­ści wrzosu na tap­cza­nie.

– Spraw­dzi­li­ście w labo­ra­to­rium?

– Spraw­dzi­li­śmy. – Sarna wzru­szyła lekko ramio­nami. – Tylko że w labo­ra­to­rium stwier­dzono tyle co nic. Gleba kwa­śna, tor­fowa, z domieszką cze­goś mine­ral­nego. Z wrzo­sem podob­nie. W Borach Tuchol­skich rośnie tego pełno.

– A trzeci?

– Mie­czy­sław Lubasz. Pięć­dzie­siąt jeden lat. Radca prawny. Znik­nął kilka dni temu. Wra­cał z kola­cji. Moni­to­ring uchwy­cił jego samo­chód, a potem już nic. Auto zna­leź­li­śmy na par­kingu przy jezio­rze. Bez śla­dów wła­ma­nia, bez krwi, bez niczego. Ale w bagaż­niku były dro­biny ziemi i wrzosu. Je też dałam do labo­ra­to­rium, ale na wyniki pew­nie jesz­cze trzeba będzie chwilę pocze­kać.

– Łączy ich coś poza płcią?

– Na pierw­szy rzut oka nie­wiele.

– A na drugi?

Wik­to­ria zje­chała z auto­strady A1 i skrę­ciła w eks­pre­sówkę na Toruń.

– Przy­naj­mniej dwóch się znało. Wójt i Lubasz cho­dzili do tej samej szkoły. Każdy z nich miał też w papie­rach coś, co dało się przy­kryć sło­wem „incy­dent”. U Wójta była to sprawa o pobi­cie pra­cow­nika. Umo­rzona. Paw­la­czyk miał kie­dyś zarzut o prze­kro­cze­nie upraw­nień wobec uczen­nicy, ale skoń­czyło się na naga­nie dys­cy­pli­nar­nej i eme­ry­tu­rze tro­chę wcze­śniej, niż pla­no­wał. Lubasz repre­zen­to­wał kilku bar­dzo cie­ka­wych klien­tów w spra­wach o prze­moc domową i mole­sto­wa­nie. Zawsze po tej samej stro­nie.

– Męskiej?

– Tak.

Nina odwró­ciła wzrok ku szy­bie. W oddali prze­su­wały się pola, puste działki, samotne gospo­dar­stwa z eter­ni­tem na dachach. Wszystko wyglą­dało chłodno i odle­gle.

– A ten z trumny? – zapy­tała.

– Roman Brze­ziń­ski. Czter­dzie­ści osiem lat. Pro­wa­dził firmę trans­por­tową. Zagi­nął pod koniec lata. Rodzina zgło­siła zagi­nię­cie po trzech dniach, bo wcze­śniej zda­rzało mu się zni­kać na week­endy. Kochanki, dele­ga­cje, alko­hol, takie rze­czy. – Sarna zaci­snęła dło­nie moc­niej na kie­row­nicy. – Wyszło na to, że miał roz­po­znaną tafe­fo­bię, na którą leczył się od czasu, gdy kil­ka­na­ście lat temu w kopalni odkryw­ko­wej przy­sy­pała go zie­mia. Miał szczę­ście, że kole­dzy dogrze­bali się do niego już po kilku minu­tach. Ale trauma pozo­stała i od tam­tej pory czuł silny lęk przed zamknię­tymi prze­strze­niami takimi jak windy czy piw­nice. A zwłasz­cza groby.

– Kto o tym wie­dział?

– Żona, była part­nerka, lekarz. Pew­nie paru kole­gów. – Wik­to­ria spoj­rzała na drogę. – Ale to nie była infor­ma­cja powszech­nie znana.

– A mimo to ktoś wsa­dził go do trumny.

– I zako­pał na sta­rym nie­miec­kim cmen­ta­rzu.

– Płytko.

– Tak.

Nina lekko odsu­nęła się w fotelu.

– Czyli nie cho­dziło tylko o sam akt pozba­wie­nia życia.

– Tak wła­śnie myślę.

– Bar­dziej o… wia­do­mość?

– Może…

Przez kilka minut jechały w ciszy. W radiu leciał jakiś lokalny ser­wis infor­ma­cyjny, ale Wik­to­ria po chwili prze­łą­czyła sta­cję. Widocz­nie i jej prze­szka­dzał ten czyjś prze­sad­nie pogodny głos.

– A ty byłaś w takim miej­scu? – zapy­tała nagle.

– W jakim?

– Zamknię­tym. No wiesz… Pod zie­mią, bez wyj­ścia.

Sarna zadała to pyta­nie, jakby naprawdę nie znała odpo­wie­dzi. To tro­chę ziry­to­wało Ninę, prze­cież wszystko opi­sała w swo­ich arty­ku­łach.

– Nie odpu­ścisz, co?

– Przy­je­cha­łam po cie­bie do psy­chia­tryka. – Sarna posłała jej dwu­znaczny uśmiech. – Gdy­bym miała pro­blem z nie­zręcz­nymi tema­tami, to bym wybrała księ­go­wość.

Nina spoj­rzała na nią chłodno. Przed oczami sta­nęły jej wykrot, korze­nie, krwawa breja. Prze­łknęła ślinę.

– Tak, byłam – odparła w końcu. – Ale nie chcę o tym teraz gadać.

– Okej.

Nina odwró­ciła wzrok. Szosa wła­śnie prze­cięła las i zro­biło się ciem­niej.

– Czy­ta­łam wszystko, co napi­sa­łaś – ode­zwała się ciszej Wik­to­ria. – A to, czego nie napi­sa­łaś… – prze­krzy­wiła głowę – pró­bo­wa­łam sobie jakoś dopo­wie­dzieć.

– Tego dru­giego bym nie radziła.

Nina oparła głowę o zagłó­wek. Przez kilka sekund tylko oddy­chała. Poczuła, jak napię­cie wraca cienką war­stwą pod skórę. Nie gwał­tow­nie. Bar­dziej jak zimno, które naj­pierw dotyka karku, a dopiero potem scho­dzi niżej.

– Czy­ściec był miej­scem, które nie powinno ist­nieć – powie­działa w końcu. – Niby zwy­kła wieś, która wygląda jak każda inna, ale to tylko pozory. Gdy weszło się głę­biej, prze­sta­wała być wsią, a zaczy­nała dzia­łać jak orga­nizm. Każdy wie­dział, co mówić i kiedy mil­czeć. I kiedy odwró­cić wzrok.

– Sekta?

– Gorzej. – Nina wes­tchnęła. – To był dosko­nale naoli­wiony mecha­nizm oparty na ludz­kich lękach, folk­lo­rze i lokal­nych zabo­bo­nach. Uwierz, że to było skraj­nie poje­bane.

– Chcia­ła­bym o tym posłu­chać.

Nina skrzy­wiła się, wes­tchnęła, popra­wiła włosy. Przez dłuż­szą chwilę patrzyła w prze­wi­ja­jący się za oknem kra­jo­braz.

– Zni­kały kobiety – powie­działa w końcu. – Albo wra­cały inne. Wyci­szone, wypa­lone, wypłu­kane z życia. Były też takie, które wcale nie wra­cały.

Sarna zaci­snęła szczęki.

– A męż­czyźni?

– Męż­czyźni naj­czę­ściej pil­no­wali, żeby wszystko dzia­łało.

– Jak zawsze…

Przez dłuż­szą chwilę mil­czały. W końcu Sarna skrę­ciła na sta­cję ben­zy­nową i zaje­chała pod dys­try­bu­tor. Zga­siła sil­nik.

– Kawy? – zapy­tała.

– Mokkę. Czuję, że spadł mi cukier.

– Jasne.

Poli­cjantka wysia­dła, zatan­ko­wała i weszła do budynku sta­cji. Nina patrzyła przez przed­nią szybę na ludzi prze­wi­ja­ją­cych się mię­dzy roz­su­wa­nymi drzwiami a par­kin­giem. Facet w robo­czych spodniach niósł hot doga, kobieta w pucho­wej kurtce popra­wiała dziecku czapkę, kie­rowca tira palił papie­rosa i patrzył w tele­fon. Zwy­czajne rze­czy, zwy­czajni ludzie. Świat, który trwał obok wszyst­kiego.

Spoj­rzała na swoje dło­nie. Były czy­ste, a przy­naj­mniej z wierz­chu. Pie­cze­nie na udzie osła­bło, ale nie znik­nęło, tylko zmie­niło się w coś tępego, głęb­szego, jakby ciało pró­bo­wało przy­po­mnieć jej o czymś, czego nie chciała już nosić.

Wik­to­ria wró­ciła z dwoma kub­kami i paczką palusz­ków. Uru­cho­miła sil­nik i po chwili włą­czyła się do ruchu. Upiła łyk, zagry­zła palusz­kiem.

– Chcesz wie­dzieć, dla­czego zosta­łam poli­cjantką?

Nina spoj­rzała na nią z ukosa.

– Strze­lam, że nie przez seriale.

– Nie lubi­łam seriali. – Sarna popra­wiła chwyt na kie­row­nicy. – Jak mia­łam czter­na­ście lat, wra­ca­łam ze szkoły przez las. Wiesz, przez taki skrót, który wszy­scy znali. I natknę­łam się na kobietę.

– Mar­twą? – zapy­tała Nina.

– Jesz­cze żyła. Ledwo. Leżała za rowem, mię­dzy mło­dymi sosnami, roze­brana od pasa w dół. Pamię­tam, że miała jedną nogę dziw­nie wykrę­coną i włosy pełne igli­wia. – Wik­to­ria prze­łknęła ślinę. – Wtedy nie wie­dzia­łam jesz­cze, co widzę. Może tylko to, że coś się nie zga­dza. Że czło­wiek nie powi­nien tak leżeć w lesie.

Nina się nie ode­zwała. Cze­kała.

– Zadzwo­ni­łam po pomoc. Przy­je­chali szybko. Karetka, poli­cja, póź­niej jesz­cze wię­cej poli­cji. Ojciec chciał, żebym o tym nie mówiła, matka uda­wała, że to w ogóle się nie wyda­rzyło. A ja potem przez mie­siące nie mogłam przejść obok tego miej­sca.

– Zła­pali sprawcę?

Wik­to­ria pokrę­ciła głową.

– Nie. A przy­naj­mniej nic o tym nie wiem. Sprawa roze­szła się po kościach. Naj­pierw wszy­scy byli poru­szeni, potem coraz mniej, w końcu usły­sza­łam, że prze­cież „takie rze­czy się zda­rzają” i że mam się tym nie inte­re­so­wać, bo tylko sobie namie­szam w gło­wie.

Nina poczuła zna­jomy chłód. Aż za dobrze znała tego typu wyświech­tane tłu­ma­cze­nia.

– I wtedy posta­no­wi­łaś wło­żyć mun­dur…

– Nie od razu. Naj­pierw chcia­łam zostać wete­ry­na­rzem, potem psy­cho­lożką, był też czas, że wszystko mia­łam w dupie. – Sarna par­sk­nęła cicho. – Ale to wra­cało. To miej­sce. Tamta kobieta. To, jak wszy­scy chcieli przy­kryć temat uda­waną ciszą. No i tak tra­fi­łam do poli­cji.

– Żeby napra­wiać świat?

– Żeby przy­naj­mniej nie być jedną z tych osób, które odwra­cają wzrok.

To było lep­sze niż wiele odpo­wie­dzi, jakie Nina sły­szała od poli­cjan­tów przez lata. Pomy­ślała, że po raz pierw­szy od dawien dawna nie roz­ma­wia z try­bi­kiem zardze­wia­łego sys­temu, ale z czło­wie­kiem z krwi i kości.

– I działa? – zapy­tała.

– Cza­sem. Czę­ściej wkur­wia.

Obie par­sk­nęły śmie­chem. Natu­ral­nie, bez uda­wa­nia. Przez kolej­nych kilka minut mil­czały, chru­piąc paluszki i popi­ja­jąc je kawą.

– Dla­czego tam byłaś? – zapy­tała nagle Sarna.

– Gdzie?

– W tym szpi­talu.

Nina odło­żyła kubek do uchwytu.

– To chyba pyta­nie, któ­rego nie zadaje się komuś pięt­na­ście minut po wypi­sie.

– Minęły już ze dwie godziny.

– Na­dal słabo.

– Możesz nie odpo­wia­dać.

– A ty możesz prze­stać pytać.

Sarna przy­tak­nęła ze zro­zu­mie­niem i sku­piła się na dro­dze. Około kwa­dransa jechały w mil­cze­niu.

– Nie zamknęli mnie – prze­rwała ciszę Nina. – Sama tam poszłam. Mia­łam pro­blemy ze snem, z kon­cen­tra­cją, z impul­sami.

– Jakimi impul­sami?

– Takimi, któ­rych czło­wiek nie chce w sobie roz­po­zna­wać. – Upiła kawy, schru­pała paluszka, chwilę patrzyła w okno. – Myśla­łam, że jak się ode­tnę, to przej­dzie – dodała. – Wiesz… cisza, leki, białe ściany, ten cały ste­rylny teatrzyk. Liczy­łam na to, że orga­nizm w końcu odpu­ści.

– I?

– Nie odpu­ścił. A przy­naj­mniej nie do końca.

– Mam się bać?

– Przy­je­cha­łaś, to się teraz bój.

Nina puściła do niej oko i się­gnęła po następ­nego paluszka. Las za szybą zgęst­niał. Przed oczami migały jej sosny, świerki, jodły, woda w rowach przy dro­dze miała kolor za moc­nej her­baty. Po zjeź­dzie za Byd­gosz­czą droga mocno się zwę­ziła. Coraz czę­ściej mijały kolejne miej­sco­wo­ści, a w nich cha­łupy, sklepy, warsz­taty, ludzi. I lasy.

Nina patrzyła na to wszystko, czu­jąc, że coś, co pró­bo­wała od sie­bie odsu­nąć bia­łymi ścia­nami i tablet­kami, pod­nosi się znowu. Powoli, bez pośpie­chu, jakby od początku wie­działo, że prę­dzej czy póź­niej sama do niego wróci.

Rozdział 3

Naj­pierw poczuł zapach.

Nie poja­wił się nagle. Nie ude­rzył. Raczej wpełzł i powoli osiadł na bło­nie ślu­zo­wej wewnątrz nosa i na języku. Słod­kawy i zgniły jed­no­cze­śnie. Taki, jakiego nikt ni­gdy nie chciałby poczuć zaraz po prze­bu­dze­niu.

Męż­czy­zna otwo­rzył oczy, ale mate­riał przy­kle­jony do twa­rzy prze­pusz­czał tylko cie­nie. Pod brudną tka­niną coś się poru­szało. Coś żywego.

Zamarł. Spró­bo­wał zła­pać powie­trze, ale to był błąd, bo zapach wszedł głę­biej. Zgniłe warzywa, liście, pleśń, coś kwa­śnego jak prze­tra­wione jabłka, gni­jące mięso i stara pasza dla świń. Cien­kie odnóża nie­ustan­nie zaha­czały o rzęsy.

– Kurwa… – jęk­nął, ale wyszło z tego jedy­nie nie­zro­zu­miałe burk­nię­cie. W ustach miał kne­bel.

Poru­szył się gwał­tow­nie, a przed oczami prze­su­nęły się cie­nie. To były ściany z desek, kilka z nich wyła­ma­nych, ze szpa­rami, na górze dach, dziu­rawy, coś z niego kapało.

Obora, pomy­ślał. No tak, u babci bywał w obo­rze, wieki temu. Ten smród też pamię­tał. Drewno, które nasią­kło wil­go­cią i roz­kła­dem, siano, coś jesz­cze. I kom­po­stow­nik, do któ­rego dzia­dek wyrzu­cał wszyst­kie resztki, aby póź­niej nawo­zić zie­mię na polu. Na powiece znów coś się poru­szyło.

I wtedy zro­zu­miał. W ustach kne­bel, oczy zawią­zane, nad­garstki i kostki w dybach.

Chry­ste, pomy­ślał, a potem gwał­tow­nie się szarp­nął. Zabo­lało, gdy w ciało weszły drza­zgi. Wrza­snął, ale kne­bel stłu­mił dźwięk.

I wtedy przy­szło kolejne ude­rze­nie. Zro­zu­miał, że kom­po­stow­nik nie był gdzieś obok. Kom­po­stow­nik był tu, a on w nim.

Znów spró­bo­wał krzyk­nąć, ale kne­bel zatrzy­mał wszystko. Szorstka szmata wepchnięta w usta nasią­kła śliną i tym samym kwa­śnym zapa­chem, który przy­pra­wiał go o wymioty. Sma­ko­wała jak wszystko wokół – roz­kład, wil­goć, coś, co było kie­dyś żywe.

I jedno takie żywe coś spa­dło mu na poli­czek. Małe i mięk­kie. Zsu­nęło się i znik­nęło pod mate­ria­łem nasu­nię­tym na oczy. Zaci­snął powieki, ale to nic nie dało. To coś wpeł­zło, a teraz szu­kało celu, zagłę­bie­nia, miej­sca, gdzie jest jesz­cze wil­got­niej i cie­plej.

Zawył w kne­bel, ale dźwięk wró­cił do niego zdu­szony i lepki. Wtedy coś ruszyło się na szyi. Poczuł na skó­rze kolejną parę odnóży, tym razem na klatce pier­sio­wej, pod koszulą. To zatrzy­my­wało się na moment, jakby badało teren, to wędro­wało dalej, wzdłuż żeber, do pachwin.

Szarp­nął się jesz­cze raz. Gwał­tow­niej, jakby wie­rzył, że wyrwie się z pułapki. Kom­post zare­ago­wał natych­miast. Zapadł się, coś spod niego wyszło. Coś chłod­niej­szego, bar­dziej wil­got­nego i żyw­szego niż reszta. Coś, co miało pan­cerz.

Wsu­nęło się wzdłuż krę­go­słupa. On się wygiął, prze­krę­cił ciało, zawył w kne­bel.

I wtedy wszystko poru­szyło się tak, jakby ktoś zamie­szał w tym ręką. Coś wdarło się do nosa. Małe i szyb­kie. Zatrze­po­tało gdzieś głę­boko. Zakrztu­sił się, szarp­nął głową, zmarsz­czył nos. Czuł, że serce wali w piersi z pełną mocą.

Nie, nie, nie, powta­rzał w myślach, ale nie mógł zro­bić nic wię­cej. Nie mógł tego strzą­snąć, ode­pchnąć, zabić ani nawet zoba­czyć. Mógł tylko czuć i zga­dy­wać.

Zaczął pro­sić, bła­gać, modlić się, choć tego ostat­niego nie robił od dekad. Nikt nie odpo­wie­dział.

I wtedy coś go ugry­zło w bok. Krótko, szybko, punk­towo. Prze­krę­cił się, ale wów­czas poczuł ukłu­cie w pachwi­nie. Nie wie­dział, co to, ale to czuł, a to było gor­sze, bo wyobraź­nia robiła resztę. Odnóża, pan­ce­rze, szczęki, żuwaczki. Poczuł coś na brzu­chu. Było więk­sze niż reszta, a do tego cięż­sze, wol­niej­sze, pew­niej­sze w swo­ich ruchach. I to coś na chwilę zatrzy­mało się, a potem bez zapo­wie­dzi ener­gicz­nie ruszyło w dół.

Jego krzyk wchło­nął las.

Rozdział 4

Komenda pach­niała ina­czej niż szpi­tal.

W psy­chia­tryku wszystko było ste­rylne, wygła­dzone, wyka­stro­wane z życia. Nawet strach wyda­wał się tam przy­ci­szony, jakby podany w odpo­wied­niej dawce razem z lekami i świa­tłem jarze­nió­wek. Tutaj niczego nie masko­wano. W powie­trzu wisiał zapach sta­rej kawy, wil­got­nych kur­tek, papieru, tonera, kurzu i ludz­kiego zmę­cze­nia, a dym papie­ro­sowy sie­dział w futry­nach i ubra­niach jak intruz, któ­rego nikt nie miał zamiaru wypra­szać.

Nina bez słowa weszła za Wik­to­rią do środka. Kory­tarz był długi, jasno oświe­tlony i raczej mało repre­zen­ta­cyjny. Po pra­wej mijały pokoje z tablicz­kami, po lewej odra­pane ściany w kolo­rze, który kie­dyś miał być kre­mowy, a teraz przy­po­mi­nał obsi­kany śnieg. Gdzieś dzwo­nił tele­fon, gdzieś ktoś prze­kli­nał pół­gło­sem, nieco dalej dało się sły­szeć trzask zamy­ka­nego segre­ga­tora. Życie toczyło się tu nor­mal­nie, zbyt nor­mal­nie jak na zaist­niałą sytu­ację.

Wik­to­ria szła szybko, ale nie ner­wowo. Nie oglą­dała się za sie­bie, jakby zakła­dała, że Nina i tak jest z tyłu. Na końcu kory­ta­rza skrę­ciła w boczne przej­ście i zatrzy­mała się przed poko­jem z mleczną szybą. Otwo­rzyła drzwi klu­czem.

– Chodź – rzu­ciła, roz­glą­da­jąc się na boki.

Pokój był nie­wielki, zbyt mały na ilość papie­rów, które tu zgro­ma­dzono. Dwa biurka zesta­wione pod kątem, meta­lowa szafa, regał obwie­szony sko­ro­szy­tami, dwa krze­sła dla gości, w rogu czaj­nik elek­tryczny i kubek z zaschnię­tym osa­dem po kawie. Na ścia­nie wisiała tablica kor­kowa, na któ­rej pinez­kami przy­cze­piono wydruki zdjęć, notatki zapi­sane mar­ke­rem, kilka map, nazwi­ska i daty, część z nich nie­chluj­nie i krzywo.

– To twoja meta? – zapy­tała Nina.

– Moja i Jana. – Poli­cjantka rzu­ciła torbę na biurko. – W prak­tyce głów­nie moja, bo on czę­ściej sie­dzi w tere­nie albo u naczel­nika, gdzie słu­cha, czego znów nie wolno robić.

Nina nie odpo­wie­działa. Pode­szła do tablicy i omio­tła ją wzro­kiem.

Cztery nazwi­ska. Cztery zdję­cia. Cztery daty. Obok każ­dego kilka słów klu­czy.

Brze­ziń­ski – trumna.

Wójt – las.

Paw­la­czyk – dom.

Lubasz – jezioro.

Pod spodem strzałki, pytaj­niki, dwa czer­wone pod­kre­śle­nia i słowa ZIE­MIA oraz WRZOS.

Nina poczuła ciarki na udzie. To jesz­cze nie był ból, ale bar­dziej zna­jome, podłe napię­cie, jakby coś pod skórą znów pod­no­siło głowę i zaczęło nasłu­chi­wać.

– Usiądź – powie­działa Wik­to­ria.

Nina usia­dła na jed­nym z obro­to­wych krze­seł. Sarna zdą­żyła zdjąć kurtkę i odsu­nąć część papie­rów na bok. Wyjęła z szu­flady grubą teczkę, roz­wią­zała tasiemkę, otwo­rzyła ją i wycią­gnęła kilka zdjęć. Nie podała ich od razu. Naj­pierw przez chwilę trzy­mała je w dłoni, jakby zasta­na­wiała się, od któ­rego zacząć.

– Powin­nam cię o czymś uprze­dzić – powie­działa.

– O czym?

– Te foty są mocne.

– Widzia­łam gor­sze rze­czy na żywo.

Sarna ski­nęła głową, ale nie sko­men­to­wała. Podała pierw­sze zdję­cie.

Trumna.

Stara, ciemna, nasiąk­nięta wodą i zie­mią. Leżała pod nie­wiel­kim kątem, czę­ściowo odsło­nięta po odko­pa­niu przez tech­ni­ków. Wokół wid­niały ślady ich butów, taśma, łopata oparta o pień, wieko było od wewnątrz wyraź­nie roz­dra­pane. Nina przy­pa­try­wała się długo, ana­li­zu­jąc każdą rysę czy drza­zgę.

– To nie wygląda na jeden zryw – oce­niła.

– Bez dwóch zdań. – Wik­to­ria się­gnęła po spięty zszy­wa­czem plik kar­tek. – Pato­mor­fo­log opi­sał to bar­dziej pre­cy­zyj­nie.

Odchrząk­nęła i zaczęła czy­tać.

– Zwłoki męż­czy­zny, wiek bio­lo­giczny około pięć­dzie­się­ciu lat. Stan roz­kładu zaawan­so­wany, odpo­wia­da­jący co naj­mniej sze­ściu mie­sią­com prze­by­wa­nia w śro­do­wi­sku o pod­wyż­szo­nej wil­got­no­ści, przy ogra­ni­czo­nej wymia­nie powie­trza.

Spoj­rzała na Ninę.

– Dalej jest bar­dziej obra­zowo.

– Czy­taj.

– Tkanki mięk­kie w znacz­nym stop­niu roz­ło­żone, czę­ściowo prze­obra­żone gnil­nie. Widoczne roz­le­głe odwar­stwie­nia skóry, zmiany barwy, miej­scowa mace­ra­cja. W obrę­bie jamy ciała obecne pro­dukty roz­padu tka­nek i płyny pośmiertne. – Wik­to­ria zawie­siła głos. – Chcesz, żebym to skra­cała?

– Nie.

Sarna prze­wró­ciła stronę.

– Zwłoki odna­le­zione w pozy­cji nie­na­tu­ral­nej, skrę­co­nej, z unie­sio­nymi koń­czy­nami gór­nymi i zgię­tymi w sta­wach pod nie­ty­po­wym kątem, co wska­zuje na podej­mo­wane przed zgo­nem gwał­towne próby zmiany pozy­cji ciała w zamknię­tej prze­strzeni. – Unio­sła wzrok znad raportu. – Mówiąc po ludzku, facet wal­czył do końca.

– Na to wygląda.

Nina wzdry­gnęła się, gdy przed oczami sta­nął jej wykrot. Sama myśl, że było tak bli­sko, aby skoń­czyła swój żywot w podobny spo­sób, do tej pory przy­pra­wiała ją o ciarki.

– Wszystko w porządku? – zapy­tała Sarna.

– Tak. Po pro­stu… zresztą nie­ważne.

Nina z powro­tem sku­piła wzrok na zdję­ciach. Prze­łknęła ślinę.

Dło­nie, a raczej to, co po nich zostało, wyglą­dały kosz­mar­nie. Kości i resztki tka­nek z zacho­wa­nymi frag­men­tami paznokci zdra­dzały, że ofiara wal­czyła do samego końca. Wik­to­ria kon­ty­nu­owała:

– W obrę­bie palicz­ków i resz­tek tka­nek mięk­kich dłoni stwier­dza się urazy mecha­niczne odpo­wia­da­jące inten­syw­nemu tar­ciu i dra­pa­niu powierzchni drew­nia­nej. Pod zacho­wa­nymi frag­men­tami pły­tek paznok­cio­wych obecne dro­biny drewna i włó­kien.

Nina zamknęła oczy. Ciało pamię­tało aż za dobrze. Wró­ciły korze­nie, wil­goć, bru­natna maź, ści­ska­jące się gar­dło, krew.

– Jak długo mógł być żywy? – zapy­tała.

Sarna cmok­nęła.

– Pato­mor­fo­log nie chciał się z tym wychy­lać – powie­działa. – Napi­sał tylko, że śmierć nastą­piła „naj­praw­do­po­dob­niej wsku­tek postę­pu­ją­cej nie­wy­dol­no­ści odde­cho­wej i nie­do­tle­nie­nia w warun­kach zamknię­tej prze­strzeni”. Ale… – Wik­to­ria zamknęła raport i spoj­rzała na zdję­cie wieka. – Ale przy takim sta­nie drewna i tych śla­dach nie mówimy o minu­tach.

– Godzina?

– Dwie, może trzy. A może mniej, jeśli wpadł w panikę.

– On miał stwier­dzoną tę… jak to się nazywa?

– Tafe­fo­bię. I to silną. Po tym epi­zo­dzie, kiedy przy­sy­pała go zie­mia w kopalni, mie­wał ataki lękowe, któ­rych ni­gdy się nie wyzbył. Wyobraź sobie, co musiał prze­ży­wać w tej trum­nie.

Wik­to­ria potrzą­snęła głową, ale Nina nie odry­wała wzroku od foto­gra­fii. Wpa­try­wała się w trumnę jak zahip­no­ty­zo­wana.

– Wszystko w porządku? – zaga­iła poli­cjantka.

– Tak… – Nina zamil­kła, bo poczuła sil­niej­szy impuls pod skórą na udzie. Napięła mię­śnie i przez chwilę w pokoju sły­chać było tylko bucze­nie jarze­niówki. – Pokaż kolejne – rzu­ciła.

– Na pewno? – zapy­tała Wik­to­ria.

Nina odpo­wie­działa jej chłod­nym spoj­rze­niem.

– Po to mnie tu ścią­gnę­łaś, prawda?

– No prawda, prawda. Po pro­stu pytam.

– Dawaj.

Kolejne zdję­cie przed­sta­wiało twarz. Albo raczej jej resztki. Czę­ściowo zapad­nięta, z ciem­nymi, pustymi oczo­do­łami i war­stwą brudu, który po tylu mie­sią­cach nie był już tylko zie­mią. Mate­riał koszuli przy­kleił się do szyi, koł­nierz miał ślady szar­pa­nia, jakby ofiara jesz­cze w środku pró­bo­wała go odcią­gnąć od gar­dła.

– Brak obra­żeń typo­wych dla zabój­stwa z uży­ciem ostrego narzę­dzia, broni pal­nej lub siły bez­po­śred­niej powo­du­ją­cej roz­le­głe zła­ma­nia kości dłu­gich. – Wik­to­ria znów weszła w ton raportu. – Nie wyklu­cza się obez­wład­nie­nia far­ma­ko­lo­gicz­nego lub fizycz­nego przed umiesz­cze­niem ciała w trum­nie, jed­nak sto­pień roz­kładu unie­moż­li­wia pełne potwier­dze­nie.

Pod­nio­sła wzrok.

– No sam się tam facet nie zamknął. To na pewno – skwi­to­wała Nina. – Pokaż mi jesz­cze raz ten wyryty znak.

Sarna wyjęła foto­gra­fię zbli­że­nia wieka. Przy bocz­nej kra­wę­dzi, gdzie drewno było mniej znisz­czone, wyryto pięć pio­no­wych nacięć. Trzy od lewej były prze­kre­ślone.

– Tego nikt nie rył dla ozdoby – stwier­dziła.

– Tyle wiem.

– To rachu­nek. Albo lista, jak kto woli.

Wik­to­ria zmarsz­czyła brwi.

– Myślisz, że liczy ofiary? – zapy­tała.

– Yhy.

– W Czyśćcu wyglą­dało to podob­nie, mam rację?

– Podob­nie. – Nina pochy­liła się nad zdję­ciem. – Tylko to by ozna­czało, że to nie jest pierw­sza ofiara.

Sarna mil­czała przez kilka sekund.

– Ale na razie nie mamy innego trupa. Chyba że… – Ner­wowo podra­pała się po bro­dzie. – Ten topie­lec…

– Jaki topie­lec?

– W ubie­głym roku zna­le­ziono na bagnach zwłoki faceta. Pro­ku­ra­tor nie doszu­kał się udziału osób trze­cich i uznano to za nie­szczę­śliwy wypa­dek.

– Może to był nie­szczę­śliwy wypa­dek?

– Może to za mało. Poja­wiła się też hipo­teza, że to samo­bój, i chyba nawet tak to przy­kle­pano.

– Bo?

– Facet był dege­ne­ra­tem. Pijak, ćpun, zło­dziej. Miał kar­to­tekę jak stąd do War­szawy, a długi jesz­cze więk­sze. Chyba nikomu nie chciało się w tym babrać, dla­tego sprawę szybko zamknięto.

– A ty co myślisz?

Poli­cjantka zro­biła kwa­śną minę.

– Teraz to już sama nie wiem.

– Mogły­by­śmy poje­chać w to miej­sce – zapro­po­no­wała Nina.

– W które?

– No tam, gdzie go wycią­gnę­li­ście z tego bagna. Skoro, jak powie­dzia­łaś, nikt nie chciał się w tym babrać, to może ktoś coś prze­ga­pił? Gdy­by­śmy zna­la­zły jakieś ślady, znaki…

Sarna przy­tak­nęła, bo słowa Niny miały sens.

– Pomy­ślimy – skwi­to­wała, po czym się­gnęła do szafki pan­cer­nej. Otwo­rzyła ją klu­czem i wyjęła z wnę­trza prze­zro­czy­ste pudełko. – Ale naj­pierw to – dodała, sta­wia­jąc pojem­nik na stole.

Sarna unio­sła wieko i wyjęła z wnę­trza zawar­tość, na którą skła­dały się gałązki, sznu­rek, kawałki mchu i wrzosu oraz coś, co mogłoby być tylko stward­niałą gliną, gdyby nie to, że całość przy­po­mi­nała kształ­tem czło­wieka.

To była kukła, którą stwo­rzyły ludz­kie ręce, i nie było co do tego naj­mniej­szych wąt­pli­wo­ści. Ta infor­ma­cja spra­wiła, że piętno na udzie znów stało się cie­plej­sze. To nie był ból, bar­dziej mro­wie­nie, jakby piętno wyczuło, że o nim mowa. Wtedy Czy­ściec wró­cił całą masą obra­zów: jama, wykrot, korze­nie wyglą­da­jące jak palce, zapach ziemi tak gęsty, że można nim było oddy­chać jak dymem. I te paskudne kukły. Wiszące na gałę­ziach, leżące pod drze­wami, wetknięte mię­dzy korze­nie jak ostrze­że­nia, znaki, obiet­nice.

– Gdzie to zna­leź­li­ście? – zapy­tała, gdy opa­no­wała przy­pływ wspo­mnień.

– Około ośmiu metrów od miej­sca odsło­nię­cia trumny. Leżała przy pniu, czę­ściowo w mchu. Tech­nik chciał to wrzu­cić do worka razem z gałę­ziami, bo uznał za śmieć.

– I co?

– Kaza­łam zabez­pie­czyć.

Nina nie odpo­wie­działa. Wpa­try­wała się w kukłę jak zahip­no­ty­zo­wana, zaci­ska­jąc uda.

– W Czyśćcu były takie same? – prze­rwała ciszę Wik­to­ria.

– Nie ma dwóch takich samych – odparła Nina po dłuż­szej chwili. – To nie są fabryczne przed­mioty. Ale mecha­nizm jest ten sam. Forma, spo­sób zwią­za­nia, inten­cja. – Prze­łknęła ślinę. – To nie jest amu­let, ale znak. I ostrze­że­nie.

– Przed kim?

– Wła­śnie tego musimy się dowie­dzieć. Bo cza­sem to ostrze­że­nie, a cza­sem wska­za­nie. A cza­sem coś, co ma pro­wa­dzić dalej. – Nina wes­tchnęła krótko. – W Czyśćcu one zawsze coś ozna­czały. Ni­gdy nie wisiały przy­pad­kiem.

Sarna opu­ściła wzrok na pudełko.

– To tro­chę za mało, aby pójść z tym do naczel­nika.

– To do niego nie idź.

– Ina­czej tego nie ruszę. Mam trupa w trum­nie, ślady od środka, czło­wieka zako­pa­nego żyw­cem, znak na wieku i tę kukłę. I mam trzy zagi­nię­cia, które śmier­dzą podob­nie. Ale jak pró­buję to spiąć, to każdy mówi mi, żebym nie odpły­wała.

– Skądś to znam…

Sarna ski­nęła ze zro­zu­mie­niem. W repor­ta­żach Nina nie patycz­ko­wała się z poli­cją i wyjąt­kowo mocno zga­niła sys­tem za brak dzia­łań.

– No dobra – powie­działa w końcu poli­cjantka. – Powiedz cho­ciaż, czego powin­nam teraz szu­kać.

– Powta­rzal­no­ści. Nie jed­nego wiel­kiego dowodu, tylko drob­nych rze­czy, które nie pasują. Ziemi, sznur­ków, miejsc, które wyglą­dają zwy­czaj­nie, dopóki nie spoj­rzysz drugi raz.

– Aha.

– Ludzi, któ­rzy nagle przy­po­mi­nają sobie, że ktoś cho­dził do szep­tu­chy, wróżki, zna­chorki… jak­kol­wiek je tu nazy­wa­cie.

Wik­to­ria podra­pała się po nosie.

– No mamy tu takie – odchrząk­nęła. – Ludzie do nich cho­dzą i… pocze­kaj chwilę. – Sarna nagle się oży­wiła i pospiesz­nie zaczęła prze­glą­dać akta doty­czące faceta z trumny. Przez chwilę było sły­chać tylko sze­lest papieru. – Tak, mam. Jest tu wzmianka o tym, że żona zabrała go kie­dyś do… hmm… „kobiety od szep­tów”. Miała go wyle­czyć z bez­sen­no­ści po tym wypadku. Ale nie ma nazwi­ska.

– I od niej bym zaczęła. Kiedy to było?

– Co kon­kret­nie?

– No kiedy ta żona go tam zabrała?

– Nie mam daty. Tylko „kie­dyś”. Nie potrak­to­wa­łam tego zbyt poważ­nie i…

Wtedy drzwi do gabi­netu się otwo­rzyły. Bez puka­nia. Do środka wszedł wysoki i szczu­pły męż­czy­zna, na oko po trzy­dzie­stce. Miał krótko przy­strzy­żone włosy, trzy­dniowy zarost, twarz pocią­głą z tym rodza­jem zmę­cze­nia, który nie bie­rze się z jed­nej nie­prze­spa­nej nocy, tylko z kilku lat pracy w miej­scu, gdzie ludzie regu­lar­nie kła­mią ci w twarz. Nosił ciemne spodnie i poli­cyjny polar roz­pięty pod szyją. W ręku trzy­mał tele­fon.

– A to kto? – zapy­tał bez przy­wi­ta­nia.

– To Nina – odparła Sarna. – Nina Bacela. Dzien­ni­karka.

– Ta Nina Bacela?

Brwi męż­czy­zny unio­sły się mini­mal­nie, a jego spoj­rze­nie prze­su­nęło się po Ninie tak, jak prze­suwa się wzro­kiem po kimś, kogo postrzega się jako poten­cjalny pro­blem.

– Wła­śnie ta.

– I co ona robi w naszym pokoju?

– Pomaga mi.

– Serio?

– Serio. – Sarna wstała. – To star­szy aspi­rant Jan Kasz­czor. Mój part­ner.

– Dzień dobry – przy­wi­tała się Nina.

Poli­cjant wes­tchnął ciężko, cmok­nął, pokrę­cił głową z nie­do­wie­rza­niem. Wyglą­dało to tak, jakby już wcze­śniej znał temat, ale od początku był prze­ciw­ni­kiem wcią­ga­nia Niny w śledz­two.

– Poga­damy o tym póź­niej – uciął. – Mamy kolej­nego trupa.

– Gdzie? – zapy­tała Wik­to­ria.

– W jakimś sta­rym bun­krze pod Męci­ka­łem. Jedziesz?

– No chyba. Wia­domo kto?

Kasz­czor wymow­nie prze­niósł wzrok na Ninę.

– Ona jedzie z nami. Możesz mówić otwar­cie – uprze­dziła go Sarna.

– Wika…

– Jan, nie teraz.

Krótka pauza. Wymiana spoj­rzeń.

– Wójt.

Krótko póź­niej cała trójka sie­działa w radio­wo­zie. Gdy Jan odpa­lił sil­nik, Nina poczuła, jak piętno odpo­wiada zło­śli­wym sku­ba­niem od środka.

Rozdział 5

Las sza­rzał z każ­dym mija­nym kilo­me­trem, jakby ktoś powoli spusz­czał z niego kolor.

Drzewa gęst­niały, konary opusz­czały szpo­nia­ste gałę­zie coraz niżej, świa­tło nik­nęło jak poświata dopa­la­ją­cej się świeczki. Szu­trowa droga była wybo­ista i służ­bowa Kia kilka razy zaryła pod­wo­ziem o pod­łoże. Jan zapar­ko­wał przy pro­wi­zo­rycz­nej taśmie roz­cią­gnię­tej pomię­dzy dwoma sosnami i uchy­lił szybę.

– Tym dalej nie poje­dzie­cie, bo ugrzęź­nie­cie albo się zako­pie­cie – oznaj­mił palący papie­rosa poste­run­kowy.

– Daleko to?

– Jakieś dwie­ście metrów w las. – Męż­czy­zna wska­zał brodą gęsto poro­śnięty, pofał­do­wany teren na zachód od drogi. – I uwa­żaj­cie, żeby sobie kostki nie skrę­cić. Od cho­lery dołów i wysta­ją­cych korzeni.

Nina aż się wzdry­gnęła. Ostat­nie słowo poli­cjanta podzia­łało na nią jak sól na otwartą ranę.

Jan zga­sił sil­nik i wysie­dli. Ude­rzyła ich ta spe­cy­ficzna cisza lasu. Nie taka jak w szpi­talu albo gabi­ne­cie. Nie przy­cięta i nie kon­tro­lo­wana. Ona była żywa, bo pełna drob­nych dźwię­ków: trza­sku gałęzi, sze­le­stu igieł pod sto­pami, odle­głego stu­ka­nia dzię­cioła, któ­rego nie dało się zlo­ka­li­zo­wać.

– Dalej idziemy pie­szo – oznaj­mił Jan, jakby to nie było oczy­wi­ste.

Ścieżka była wąska i ledwo widoczna. Wyglą­dała, jakby ktoś ją kie­dyś wydep­tał, a potem prze­stał jej uży­wać. Gałę­zie zaha­czały o ich kurtki, igły sypały się za koł­nie­rze bluz. Zie­mia była roz­mię­kła, jakby ktoś w niej nie­dawno grze­bał, powie­trze gęst­sze i cięż­sze niż przy dro­dze. Pach­niało wil­go­cią, żywicą i tor­fową glebą, a pomię­dzy drze­wami wid­niały roz­wie­szone paję­czyny pokryte kro­pel­kami wody.

Nina szła z tyłu, sta­ra­jąc się uda­wać, że jej nie ma. Patrzyła pod nogi, jakby oba­wiała się, że wysta­jące korze­nie zaraz owiną się wokół kostki i wcią­gną ją pod zie­mię. Las gęst­niał, osa­czał, ale jed­no­cze­śnie wcią­gał i kusił.

Znała to uczu­cie. Ciało pamię­tało. W takich miej­scach cie­ka­wość zawsze wygry­wała z roz­sąd­kiem.

Do celu dotarli po kilku minu­tach mar­szu. Słońce wciąż wisiało nad hory­zon­tem, ale blade, pra­wie mar­twe, bo skryte za chmu­rami i koro­nami sosen i świer­ków. Gdzieś pomię­dzy nimi bły­skały stru­mie­nie świa­tła z lata­rek.

Przy bun­krze krę­ciło się kilka osób. Dwóch mun­du­ro­wych stało przy taśmie i roz­ma­wiało pół­gło­sem, tech­nik w kom­bi­ne­zo­nie pochy­lał się nad czymś przy ziemi, robiąc zdję­cia, a jakiś facet z buj­nymi wąsami trzy­mał na sta­ty­wie reflek­tor, który rzu­cał ostre, zimne świa­tło na beto­nową kon­struk­cję wysta­jącą z ziemi.

– Kto tu dowo­dzi? – zapy­tał Kasz­czor.

– Ja – odparł face­cik o zaro­śnię­tej szczęce. Widać było, że dużo czasu spę­dza na siłowni. – Wy z powia­to­wej?

– Star­szy aspi­rant Jan Kasz­czor, a to aspi­rant Wik­to­ria Sar­necka. Przej­mu­jemy temat.

– No ja myślę.

– A co to ma niby zna­czyć?

– Sami zobacz­cie. Tylko radzę nie oddy­chać przez nos.

– Aż tak źle?

– Zła to może być zupa pomi­do­rowa żony. To jest, kurwa, no…

– Chuj­nia z grzyb­nią – dokoń­czył drugi z mun­du­ro­wych.

– No dosłow­nie. Chuj­nia z grzyb­nią.

Wik­to­ria wyjęła z kie­szeni chu­s­teczki zapa­chowe i obda­ro­wała nimi Jana i Ninę. Przy­jęli je bez gada­nia.

– Kto go odna­lazł? – zapy­tała Sarna, wsa­dza­jąc latarkę w czarny otwór.

– Jakieś dzie­ciaki. Bawiły się w pod­chody czy coś.

– Szu­kały taj­nego miej­sca – uzu­peł­nił drugi.

Gdy wkro­czyli do wnę­trza bun­kra, smród ude­rzył natych­miast. Stary, głę­boki, zale­ga­jący w powie­trzu jak zgni­li­zna, która zdą­żyła wsiąk­nąć w beton. Pierw­szy wszedł Jan, potem Wik­to­ria, na końcu Nina. Bun­kier był niski i czę­ściowo zapad­nięty, dla­tego trzeba było się mocno nagim­na­sty­ko­wać, aby nie wyrżnąć głową w skle­pie­nie albo wysta­jący pręt zbro­je­niowy. Kory­tarz pro­wa­dził ziem­nym nasy­pem w dół, pod kątem, jak do jakiejś zapo­mnia­nej piw­nicy. Beton był popę­kany, poro­śnięty mchem i czymś czar­nym, co wyglą­dało jak stara wil­goć.

Bun­kier bar­dzo szybko połknął świa­tło z reflek­tora na dwo­rze. Pozo­stały im latarki i wże­ra­jący się w skórę smród. Nina pomy­ślała, że dzie­ciaki musiały być bar­dzo zde­ter­mi­no­wane, aby dotrzeć tak głę­boko i po dro­dze nie zwy­mio­to­wać. Znowu wygrała ludzka cie­ka­wość.

Jesz­cze krok, dwa, pięć. I wtedy go zoba­czyła. Naj­pierw tylko zarys, potem całą resztę.

– Kurwa mać… – mruk­nął Jan i moc­niej przy­ci­snął chu­s­teczkę do nosa.

Wik­to­ria na chwilę odwró­ciła głowę, ale szybko się zre­flek­to­wała.

Męż­czy­zna był przy­pięty do ściany gru­bym, zardze­wia­łym łań­cu­chem, zapla­mio­nym czymś, co mogło być zakrze­płą krwią albo zasty­głymi wymio­ci­nami. Owi­nięty wokół tuło­wia i jed­nej ręki łań­cuch, prze­ple­ciony przez zagięte pręty zbro­je­niowe, nie dawał żad­nych szans na wyswo­bo­dze­nie się i ewen­tu­alną ucieczkę. Głowa trupa opa­dała na bok, jakby zaraz miała odpaść od szyi.

– Leży tu od mie­sięcy – wychry­piał Jan, doci­ska­jąc chu­s­teczkę do nosa.

– Co naj­mniej od pół roku. Może dłu­żej – odpo­wie­dział mu głos zza ple­ców.

Cała trójka odwró­ciła się w tym kie­runku. Wik­to­ria aż pod­sko­czyła.

– Nie świeć­cie po oczach – rzu­cił męż­czy­zna w luźno zwi­sa­ją­cym kom­bi­ne­zo­nie.

– Dok­tor Żukow­ski? – zapy­tała Sarna.

– We wła­snej oso­bie – odparł przy­bysz. – Chyba was nie wystra­szy­łem, co? – Zaśmiał się. – Gniję tu już z tym trup­kiem od pół godziny, a że mnie przy­ci­snęło, to musia­łem pójść na stronę.

– Nie sły­sza­łem tego – mruk­nął Kasz­czor.

– Spo­koj­nie, Janek. Odda­li­łem się. Zresztą tech­nika dała przy­zwo­le­nie. Po tylu mie­sią­cach i tak gówno tu znaj­dziemy.

– Co usta­li­łeś?

– Zby­szek zabez­pie­czył dowód oso­bi­sty, więc znamy toż­sa­mość ofiary. Wiemy nie­wiele wię­cej poza tym, że sam się tu nie przy­piął. Jed­nym sło­wem – zabój­stwo.

– Pro­ku­ra­tor się ucie­szy.

– Nie wąt­pię.

Nina przy­słu­chi­wała się roz­mo­wie, czu­jąc, jak pod skórą na udzie pul­suje krew. Z tru­dem powstrzy­my­wała się, aby nie zacząć się dra­pać. I ten smród. Nawet w wykro­cie nie był tak inten­sywny jak tutaj. Zbie­rało się jej na wymioty, ale nie mogła ode­rwać wzroku od zwłok.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki