Wszystko było piękne i nic nie bolało ebook

Dla Kelly

Srebrny samochód przekoziołkował pięć razy, nim zatrzymał się na dachu na środku skrzyżowania. Światła sygnalizacji zmieniły się z czerwonych na zielone, jakby nie widząc nic złego w tym wtargnięciu. Przednie reflektory świeciły w deszcz, koła wciąż się kręciły, chlapiąc wokół wodą, choć nikogo w pobliżu nie było.

Panowała cisza. Z pobliskiej kebabowni biła żółtawa mglista poświata, a ze sklepu z alkoholem – biały ostry blask jarzeniówek. Okna mieszkań lśniły niczym lampki choinkowe. Zza firanek i zasłon wychylały się twarze. W powietrzu czuć było zapach iskier fajerwerków i tych, które wykrzesał dach samochodu, szorując po asfalcie.

Auto parowało w zimnym powietrzu. Odwrócony do góry nogami świat odbijał się w mokrej nawierzchni. To właśnie przez tę wilgoć opony wpadły w poślizg. Były całkiem łyse, świadczyły o tym białe nitki osnowy przezierające przez startą gumę. Zawinił też Jägermeister przyniesiony na imprezę, i tabletki wciąż buzujące w brzuchu.

Wirujące koła samochodu zaczęły zwalniać jak zegar, który zaraz stanie.

Nic się nie poruszało, ale wszystko mówiło. Samochód, znaki – wszystko to mówiło, cicho i łagodnie. Szmer studzienek kanalizacyjnych, odległy świergot syren. Wszystko czekało.

Przyjechały karetka i dwa radiowozy. Mrugały niebiesko i czerwono. Sygnalizator starał się jak mógł, żeby zdać dokładny raport w swoim świetlnym języku, ale nie słuchały. Ratownicy, solidnie zmęczeni po długiej nocy, prędko i ostrożnie wzięli się do roboty. Głosy policjantów skrzeczały w krótkofalówkach jak nawoływania papug. Czekali na instrukcje.

Ale te nie nadchodziły, ponieważ wszystko wokół zwalniało.

Cały świat zwalniał, aż osiągnął ślamazarne tempo, w którym nie sposób już dostrzec zmiany.

Ratownicy o pokerowych twarzach mających maskować troskę, zatrzymani w pół kroku. Poły odblaskowych kurtek zesztywniałe w chłodnym powietrzu. Policjant, który zastygł w pół mrugnięcia oczyma. Krople deszczu wiszące bez ruchu w powietrzu. I tysiące szklanych odłamków odbijających tę scenę.

Minąłem ich. Przeszedłem pomiędzy wiszącymi kroplami, wyminąłem zespół ratunkowy, delektując się odczuwanym ciężarem własnego ciała i chrzęstem szkła pod bosymi stopami. Zbliżyłem się do samochodu, depcząc te okruchy, rozsypane niczym diamenty przez nieuważnego jubilera. Znak ograniczenia do 30 pochylał się kpiąco obok drzwi kierowcy.

A kiedy on sam, Samuel Preston – dwudziestodziewięcioletni facet, który jeszcze nie dorósł – zobaczył mnie przez okno, jego oczy rozszerzyły się gwałtownie. Wytrzeszczył je, ponieważ dobrze wiedział, kim jestem i dlaczego się zjawiłem. Kiedy nadchodzi koniec, wszyscy wiedzą.

Planował w Nowy Rok oświadczyć się swojej dziewczynie. A teraz zwisał na pasach spod odwróconego do góry nogami siedzenia i opierał się o podsufitkę, sponiewierany i połamany. Zmiażdżone nogi tkwiły gdzieś nad kierownicą. Połamane ręce, przetrącony kark, pęknięta kolumna kierownicy, poskręcane kable.

Ukląkłem i otwarłem drzwi.

Znajomi, których wiózł, byli nieprzytomni – jeden na siedzeniu pasażera, drugi z tyłu. Samuel chciał się ruszyć, ale go uspokoiłem. Nachyliłem się do wnętrza i położyłem jego głowę na swoich kolanach. Zacząłem gładzić jego włosy. Bardzo się bał, lecz zapewniłem, że już wszystko w porządku. Już dobrze.

Powiedział, że nie może się ruszyć, a ja, że wiem i że nie szkodzi. Spytał, czy to już. To przecież nie może być już? Milczałem, bo i tak zdawał sobie z tego sprawę. A kiedy zapytał, czy to musiało się stać, potwierdziłem. Już wszystko dobrze, zamknij oczy.

Zamknął i skrzywił się z bólu. Zacząłem mu szeptać do ucha. Mówiłem mu o rzeczach, które powinny wychodzić na jaw dopiero tuż przed śmiercią. I wtedy ból odpłynął, Samuel się rozluźnił, uwięziony w międzyświecie, gdzie światła ekipy ratunkowej migały na niebiesko, czerwono, i znowu niebiesko, a każde mignięcie dzieliły długie minuty.

Zapytał, czy powiem jego dziewczynie, co się stało.

Odparłem, że nie mogę, ale ktoś na pewno to zrobi.

– Ona jest w ciąży.

– Wiem. Wszystko w porządku. Zamknij oczy.

– O Boże – powiedział. – Boże, będzie mi tego brakowało. Będę za tym tęsknić.

Zapatrzył się przez potrzaskaną szybę. Przez osiem sekund trwał bez ruchu. A potem zsunął bransoletkę ze wstecznego lusterka sterczącego teraz w górę. To była bransoletka z drewnianych koralików na gumce. Przycisnął ją do ust. Zapłakał, wdychając jej zapach, rozpamiętując. Na twarzy miał skupienie – i męstwo.

Tkwiliśmy w bezruchu i ciszy, tylko on i ja. Zapach drewnianej bransoletki był ostatnim, czego doznał.

Samuel Preston – 29 lat, 5 miesięcy, 4 dni

Trzy lata przewaliły się jak dachujące samochody. Nadszedł kolejny styczeń i w jego pierwszych cichych godzinach znowu wędrowałem. Pamiętałem o Samuelu Prestonie. Pamiętałem ich wszystkich.

Tak więc wędrowałem. Snułem się po mieście, a jakby poza nim, prześlizgując się pęknięciami w jego betonowych puzzlach. Patrzyłem na drzewa uwięzione w ceglanych wąwozach. Lubię znajdować te zielone zakamarki w szarym mieście. Miejsca, które próbują się ukryć w nadziei, że nie wypatrzą ich deweloperzy. Obserwowałem, jak rozpływają się w morzu kolejnych budynków. Wzdłuż granicy miasta biegnie kanał ograniczony przez tory kolejowe, stalowe ogrodzenia, chodniki, kładki i przejścia podziemne. Rosną nad nim żółte wierzby płaczące z gałęziami zwieszającymi się aż do wody. Pomiędzy nimi kłębią się krzaki jeżyn. Można sobie niemal wyobrazić, że jest się w raju, choć iluzję szybko rozwiewają łoskot przejeżdżającego pociągu, wysepka śmieci dryfująca w trzcinach czy linie wysokiego napięcia górujące nad szczytami drzew. To raj widoczny dzięki własnemu przeciwieństwu. Tym cenniejszy, że tak rzadki.

Idąc ścieżką nad kanałem, minąłem dwoje młodych ludzi trzymających się za ręce. Nie chciałem wiedzieć, kim są ani kim będą w przyszłości – byli parą młodych ludzi i to wystarczało. Pod mostem kolejowym koczował mężczyzna w zielonym śpiworze. Przęsła budowli upstrzone były plamami szarej farby: władze miasta zamalowywały graffiti, a ono pojawiało się znowu, i tak w kółko, w niekończącej się walce, podczas której żaden z przeciwników nie spotyka tego drugiego. Śmierdziało moczem. W powietrzu unosił się swąd konopi. Facet w śpiworze zapytał o papierosa. Odpowiedziałem, że nie mam. Przeszedłem pod mostem, kiedy wschodzące słońce przedarło się złotem i czerwienią przez gałęzie wierzb jak błysk flesza w mojej małej oazie.

Na jednym końcu tego parku znajduje się plac zabaw, a na drugim cmentarz. To tutaj siadam i obserwuję poranny spacer staruszka. Nazywa się John Lamb, nosi workowate beżowe spodnie, rozczłapane buty i wyświechtaną tweedową marynarkę. Był czas, kiedy spacerował z Virgilem, swoim cocker spanielem. Zatrzymywali się za każdym razem, ilekroć spotykali innego psiaka; John uśmiechał się do właścicieli, mówił „dobry”, czasami zamieniali kilka słów o zwierzakach czy pogodzie. Potem każdy szedł w swoją stronę. Ale Virgil odszedł dwa lata temu z powodu podeszłego wieku i serca złamanego po śmierci pani, żony Johna. Teraz starzec przechadza się samotnie.

Patrzyłem, jak drepcze długą ścieżką ukośnie przecinającą trawnik z dala od odgrodzonej ceglanym murkiem alejki. Szedł korytarzem drzew, mijając huśtawki i bujane samochodziki na sprężynach. Kierował się w stronę głównej ulicy. Miał pusty żołądek, bo skończył mu się bekon. Dłoń też miał pustą. Odkąd brakło Virgila, który zwykle prowadził, miał wrażenie, że jego ramię jest zbyt lekkie. Jakby miało się oderwać, poszybować do psa i żony czekających na niego gdzieś tam w górze.

Staruszek minął mnie, ale nawet na mnie nie spojrzał. Widziałem, jak się kołysze, idąc. Kolana mu sztywniały, więc biodra musiały odwalać większość roboty. Obserwowałem, jak rytmicznie zaciska i rozluźnia palce. Kosmyk siwych włosów na jego potylicy kołysał się i powiewał przy każdym kroku. Słyszałem skrzypienie zdeptanych butów na asfaltowej ścieżce. Czułem gorzki niesmak w jego ustach pozbawionych śniadania czy choćby herbaty. Ucisk skarpet na łydkach i swędzenie w kroczu. Przekrzywiony pasek zjeżdżający z bioder. Słyszałem, jak stara się ignorować ruch uliczny, żeby sobie przypomnieć, jak to miejsce wyglądało, kiedy był chłopcem. Obserwowałem samotnego starca, którego opuścił już nawet pies. Myślałem o jego żonie i chlebowym puddingu.

Zawsze chodził tą samą trasą, dzień za dniem, tydzień za tygodniem.

PORANNY SPACEROWICZ

Zdarzało się, że przez dwa tygodnie nie zamienił z nikim słowa. Wchodził więc do sklepów, żeby chociaż zobaczyć ludzi. Każdemu mówił: „Dzień dobry... dobry...”. Czasem w odpowiedzi widział współczujący uśmiech, czasem spłoszona matka zasłaniała sobą dziecko, a bywało też, że jakiś nastolatek kazał mu spierdalać. Ale i tak powtarzał swoje: „Dobry... dzień dobry...”. Kiedy spoglądał na niego ktoś obcy, John wiedział przynajmniej, że nie jest duchem.

Dziś minął stary włoski bar i ruszył uliczką, która po jednej stronie miała budynki mieszkalne, a po drugiej zaniedbany ogród ukryty za ogrodzeniem z siatki. John nieraz zaglądał do środka, podpatrywał mieszkającą tam kozę skubiącą mlecz i krzaki jeżyn. Dzisiaj kozy nie było, poszedł więc dalej i przeciął park.

Na ławce siedział młody człowiek, kołysał się lekko w rytm muzyki w słuchawkach. „Dobry... dobry...” John nie potrzebował niczego ze sklepu, ale się wybrał, bo tam miał niemal gwarancję, że usłyszy kilka słów. „Karta czy gotówka?”, „Drukować potwierdzenie?” Pozbawione znaczenia – ale jednak słowa; cenił je niczym skamieniałe trylobity znalezione na plaży.

Mijała go kobieta z psem. Wypowiedział swoje sakramentalne „dzień dobry”, a piesek zaczął obwąchiwać mu nogę. John nie był pewien, co to za rasa. Małe, kudłate coś.

– No hej – zagadał. – Śliczna psina z ciebie.

Kobieta miała około trzydziestki. Uśmiechnęła się do niego, i był to prawdziwy uśmiech. Ale potem zabrała psa i odeszła, mijając ogród z kozą. Serce Johna tłukło o kamizelkę. Zerknął na zegarek. Ciekawe, czy kobieta i jej kudłaty piesek zawsze tu spacerują o tej porze. Jeśli tak, to mógłby ich spotykać regularnie. Na tyle regularnie, żeby po „dzień dobry” zagadnąć: „Co słychać?”, „Jak tam psina?”, „Ładny dzionek, nieprawdaż?”. Zaczął sobie roić historię, że kobieta wypytuje go o jego życie i opowiada o swoim, później zaprasza go na kolację z rodziną – mężem i trzema synami – a on bywa u nich co tydzień, i nawet w Boże Narodzenie. Ruszył dalej.

W sklepie wybrał rzeczy, które szybko się kończą. Banany. Mleko. Czekolada na później. Kiedy przyniósł sprawunki do kasy, powiedział „dzień dobry” tak radośnie, jakby mówił to po raz pierwszy.

Młody człowiek zza taśmy wstał i odszedł. Czerwone światełko nie pozostawiało złudzeń: kasa będzie nieczynna. John postał jeszcze chwilę, zanim ruszył do samoobsługowej.

Drogę powrotną przebył bez słowa. A kiedy wszedł do domu z torbą zakupów, zobaczył mnie rozpartego na jego kanapie i dwie filiżanki kawy. Odezwałem się:

– Dzień dobry.

U Johna jest ciemno, nawet kiedy przez okna wpada światło. W powietrzu unosi się kurz, który osiada na sofie, stoliku, pianinie i stojących na nim pucharach z zawodów darta. Jeśli nie liczyć kurzu, panuje tu porządek.

– Niedawno widziałem faceta i byłem pewien, że to mój dawny nauczyciel angielskiego – mruknął.

Obserwowałem, jak skrupulatnie wkłada zakupy do szafek. Plastikową torbę wepchnął do szuflady w szafce obok lodówki. Uprzątnął naczynia z suszarki. Kiedy skończył, usiadł obok mnie i wziął filiżankę w obie dłonie.

– Wyglądał dokładnie jak on – podjął. – Ale to nie był on. Tamten to był kawał wrednego drania. Nic mu nigdy nie pasowało. Stawiałeś na prostotę, sarkał, że prymitywne. Bardziej poetycko, grafomania. Marzyłem o tym, żeby wydać zbiór poezji, a potem znaleźć go i powiedzieć: „Patrz! Udało mi się, ty żałosny gnojku! I co?”.

Skinął głową w stronę regału obok pianina. Pośród oprawnych w skórę woluminów i książek o rzutkach stało pięć tomików w miękkich okładkach. Na grzbietach widniało jego nazwisko. Te nie były zakurzone, lśniły jak w dniu wydania. Opowiadał mi już tę historię, lecz mimo to byłem gotów wysłuchać jej jeszcze raz. Niektórym po prostu potrzeba więcej czasu.

– Sue zawsze mówiła, żebym dał sobie spokój. „Po co masz go szukać? Wydałeś wiersze, wyszło na twoje”. Ale ja byłem uparty. Przeglądałem spisy abonentów, żeby go znaleźć. Odwiedziłem nawet starą szkołę i pytałem o niego, ale się wyprowadził. Zostaw, mówiła Sue. Bądź dumny z tego, czego dokonałeś. Odpuść. Nie potrafiłem. Chciałem gnojkowi pokazać. Aż jednego dnia zobaczyłem nekrolog. Rak płuca. Miał tylko pięćdziesiąt pięć lat. No ale ty to przecież świetnie wiesz, prawda, Panie Śmierć?

John lubił mnie nazywać Panem Śmierć, jak Cummings w wierszu o Buffalo Billu. Uśmiechnął się i szturchnął mnie w kolano siną starczą dłonią.

A potem uśmiech powoli spełzł z jego twarzy. Wciąż patrzył na książki stojące na półce. Każdą z nich zadedykował żonie. Wszystkie pięć udało się wydać jeszcze za jej życia. Przez ostatnie trzy lata pracował nad szóstym zbiorem wierszy, ale jego muza odeszła. Stosik luźnych kartek spoczywał na stoliku.

John wziął do ręki tomik leżący z boku na szafce.

– Mogę ci coś przeczytać?

– Z przyjemnością posłucham.

– Dobrze. To był ulubiony wiersz mojej żony. Nosi tytuł Chleb.

Odchrząknął i zaczął czytać uroczystym głosem. Kiedy skończył, łyknął kawy. Milczałem.

– Weź pod uwagę, że napisałem go trzydzieści lat temu.

– Rozumiem.

– Powiesz coś?

– O co w nim chodzi?

– Nieważne. To nie łamigłówka. Powiedz, jak się czujesz, kiedy go słuchasz?

– Nie jestem pewien. Musiałbym się nad tym zastanowić.

– No to się zastanów. I tak nie mam nic lepszego do roboty.

– Sprawia, że czuję smutek. Mam poczucie marnotrawstwa. Czy o to chodzi?

– Mówiłem, to nie zagadka. Smutek... tak, to ma sens. Sue też zawsze mówiła, że napełnia ją smutkiem. Mawiała, że komplikujemy życie bardziej, niż to potrzebne, że czasami chciałaby zamieszkać w jakimś wiatraku pośrodku szczerego pola. Może powinniśmy byli to zrobić. Mieszkanie w wiatraku mogło być całkiem miłe.

– Przynajmniej byłoby mniej kurzu.

– Bezczelny gnojek.

Mówiłem serio, ale on znowu szturchnął mnie w kolano. Przez jakiś czas czytał swoje poezje. Niektóre na głos, inne tylko przebiegał oczami. Wiersze o psach i rzutkach, pociągach i jego żonie. Zwykle nie komentowałem, chyba że zapytał. Ale dzisiaj czułem w sobie wyjątkową śmiałość.

– Dlaczego akurat Chleb był ulubionym wierszem twojej żony?

– Czemu pytasz?

– Mówiłeś, że napawał ją smutkiem.

– To prawda. Myślę, że czasami potrzebujemy smutku. Ale ona nie była osobą bez końca rozpamiętującą rzeczy.

Zamknął tomik. Sięgnął po kartkę leżącą na stole, ale zaraz ją odłożył.

– A ty nie masz nic do roboty? – burknął. – Ludzie przecież umierają dosłownie co minutę.

– Owszem, umierają.

– No to jak to działa?

– I tak byś nie zrozumiał.

– Uparciuch z ciebie.

John Lamb wyprostował się i zamknął oczy. Wziął powolny, głęboki wdech i złapał mnie za rękę. Jego dłoń była zimna i koścista. Przez wiotką skórę czułem każde ścięgno.

– No dobrze, Panie Śmierć. Wiem, po co tu jesteś. Dziś jest jakoś inaczej.

– Naprawdę?

– Tak. Nigdy wcześniej o nic mnie nie pytałeś.

– Jest coś, co chciałbyś zrobić?

John otwarł oczy. Zdjął okulary, złożył je i umieścił na stoliku.

Rozejrzał się po wnętrzu należącym niegdyś do niego, jego żony i psa. A potem uśmiechnął się tym swoim porannym uśmiechem, zupełnie jak wtedy, kiedy powtarzał swoje „dzień dobry”.

– Nieee – odparł. – Kończmy z tym.

John Lamb – 81 lat, 10 miesięcy, 6 dni