Brutalna prawda o telewizji - Jak ekran steruje Twoim życiem, emocjami i poczuciem rzeczywistości ebook

INTRO

Telewizja nie umarła.

Ona tylko zmieniła formę.

I nadal siedzi w Twoim salonie.

Czasem wisi na ścianie jak współczesny ołtarz.Czasem stoi na komodzie jak relikt epoki pilotów z 60 przyciskami.Czasem mieści się w Twojej kieszeni i udaje, że nią nie jest.

Mówisz, że nie oglądasz telewizji.

Mówisz, że nie masz czasu.

Mówisz, że „nie masz anteny”.

Masz tylko Netflixa, YouTube, platformę VOD, streaming, skróty, highlighty, shorty, podcasty z wideo, newsy wideo, live’y i komentarze do live’ów.

Nie masz telewizji.

Masz tylko wszystko.

Telewizja kiedyś była meblem.

Dziś jest środowiskiem naturalnym.

Nie wchodzisz do niej.

To ona wchodzi w Ciebie.

Codziennie.

• Włączasz ją, żeby się zrelaksować.• Zostajesz, żeby nie myśleć.• Kończysz z poczuciem, że świat jest większy niż Ty i mądrzejszy niż Ty.

Telewizja była kiedyś zbiorowym rytuałem.

Godzina 19:30.Cisza w domu.Wiadomości.Ten sam ton głosu.Ta sama powaga.

Teraz masz 24 godziny powagi na dobę.

Albo 24 godziny śmieszności.

Wybór jest pozorny.

Bo i tak zostajesz.

Telewizja nie musi już krzyczeć.

Wystarczy, że świeci.

Niebieskie światło jest delikatne.Hipnotyczne.Nie wymaga wysiłku.

Nie wymaga niczego.

I to jest jej największa siła.

Nie musisz nic robić.

Wystarczy patrzeć.

A potem jeszcze jeden odcinek.

Jeszcze jeden materiał.

Jeszcze jedna analiza.

Jeszcze jedna „afera”.

Jeszcze jeden ekspert.

Ekspert jest kluczowy.

Ekspert zawsze coś wie.

Ty nie wiesz.

Ty masz oglądać.

• Ekspert powie Ci, co się dzieje.• Prezenter powie Ci, jak się czuć.• Prowadzący powie Ci, kto jest winny.

Ty masz tylko zmieniać kanały.

Albo udawać, że ich nie zmieniasz.

Bo teraz nie ma kanałów.

Są algorytmy.

Algorytm jest cichszy niż prezenter.

Ale skuteczniejszy.

Telewizja kiedyś mówiła: „Teraz oglądasz to”.

Algorytm mówi: „Chciałeś to obejrzeć”.

To subtelna różnica.

Ale ogromna.

Telewizja tworzyła wspólne emocje.

Wszyscy śmiali się z tego samego żartu.Wszyscy przeżywali ten sam finał.Wszyscy znali tę samą reklamę.

Dziś każdy ma własną bańkę.

Własny kanał.

Własny świat.

I myślisz, że jesteś bardziej wolny.

Bo masz wybór.

Wybierasz spośród 500 seriali.

Wybierasz spośród 300 komentarzy.

Wybierasz spośród 100 opinii.

• Wybierasz to, co potwierdza Twoje zdanie.• Wybierasz to, co Cię oburza.• Wybierasz to, co Cię uspokaja.

Telewizja przestała być jednym ekranem.

Stała się mentalnością.

Reagujesz jak widz.

Myślisz jak widz.

Czekasz jak widz.

Czekasz na rozwój wydarzeń.

Czekasz na kolejny sezon.

Czekasz na kolejne wybory.

Czekasz na kolejny kryzys.

Czekasz, aż ktoś coś ogłosi.

Bo telewizja nauczyła Cię jednego.

Świat to spektakl.

A Ty masz miejsce na kanapie.

W pierwszym rzędzie.

Ale bez wpływu na scenariusz.

Oczywiście możesz napisać komentarz.

Możesz się oburzyć.

Możesz udostępnić.

Możesz dać łapkę w dół.

To Twój mikro-bunt.

Twoje pięć sekund odwagi.

A potem wracasz do oglądania.

Telewizja nie sprzedaje już tylko programów.

Sprzedaje napięcie.

Sprzedaje dramat.

Sprzedaje lęk.

Sprzedaje marzenie.

Reality show to nie rozrywka.

To trening porównywania się.

• Oni mają lepszy dom.• Oni mają większy talent.• Oni mają bardziej dramatyczne życie.

Ty masz kanapę.

I chipsy.

I poczucie, że coś Cię omija.

Telewizja uwielbia skrajności.

Albo sukces absolutny.

Albo upadek spektakularny.

Albo miłość życia.

Albo zdrada stulecia.

Środek nie jest atrakcyjny.

Środek jest nudny.

A Twoje życie jest głównie środkiem.

Więc zaczynasz je montować.

Robisz z niego trailer.

Wybierasz fragmenty.

Uśmiechy.

Filtry.

Cytaty.

Zaczynasz myśleć kadrami.

Myśleć odcinkami.

Myśleć sezonami.

• To był trudny sezon.• Teraz zaczynam nowy rozdział.• Muszę zamknąć ten etap.

Brzmi znajomo.

Telewizja zmieniła język.

A język zmienił sposób myślenia.

Wiadomości nie informują.

One ustawiają temperaturę.

Dziś masz się bać.

Dziś masz być wściekły.

Dziś masz współczuć.

Jutro zmienimy temat.

Bo temat musi się klikać.

Telewizja nie pyta, czy to prawda.

Pyta, czy to przyciąga uwagę.

Uwaga jest walutą.

Twoja uwaga jest produktem.

Twoje emocje są paliwem.

• Im dłużej oglądasz, tym więcej jesteś wart.• Im mocniej reagujesz, tym lepiej dla systemu.• Im bardziej się wciągasz, tym mniej zadajesz pytań.

Telewizja nie musi Cię przekonywać.

Wystarczy, że Cię zajmie.

Zajęty człowiek nie analizuje.

Zajęty człowiek reaguje.

Reakcja jest szybsza niż refleksja.

I bardziej opłacalna.

Kiedyś mówiło się, że telewizja ogłupia.

Dziś to brzmi staroświecko.

Bo ogłupianie jest zbyt brutalnym słowem.

Dziś to „dostarczanie treści”.

„Personalizacja doświadczeń”.

„Dopasowanie do potrzeb użytkownika”.

Brzmi elegancko.

Jak garnitur eksperta w studio.

Ale efekt jest podobny.

Siedzisz.

Patrzysz.

Chłoniesz.

I myślisz, że to odpoczynek.

Może jest.

Może to jedyny moment, kiedy nie musisz decydować.

Nie musisz działać.

Nie musisz konfrontować się z własnym życiem.

Bo ktoś inny właśnie przeżywa coś za Ciebie.

I to jest wygodne.

Bardzo wygodne.

Telewizja daje Ci gotowe emocje.

Gotowe narracje.

Gotowe konflikty.

Gotowe rozwiązania.

W prawdziwym życiu rozwiązania są rzadkie.

W telewizji zawsze nadchodzą przed napisami końcowymi.

W życiu napisy końcowe przychodzą bez ostrzeżenia.

I bez muzyki w tle.

Ta książka nie będzie opowieścią o złej telewizji.

Nie będzie nostalgią za czasami jednego programu.

Nie będzie poradnikiem, jak „odłączyć się od ekranu”.

To byłoby zbyt łatwe.

To będzie opowieść o Tobie.

O Twojej potrzebie patrzenia.

O Twojej potrzebie bycia widzem.

O Twojej potrzebie, żeby ktoś inny opowiadał świat.

• Telewizja nie zmusza Cię do oglądania.• Ona tylko zawsze czeka.• I zawsze ma coś nowego.

A Ty zawsze masz chwilę.

Tylko chwilę.

Jeszcze jeden odcinek.

Jeszcze jeden materiał.

Jeszcze jeden wieczór.

Potem wyłączysz.

Potem zajmiesz się sobą.

Potem zaczniesz żyć naprawdę.

Telewizja nigdzie się nie wybiera.

Ona ma czas.

Ty masz tylko uwagę.

I właśnie ją oddajesz.

Rozdział 1 – Ekran jako ołtarz

Telewizor stoi w centrum.

Nawet jeśli wisi z boku.

Nawet jeśli udajesz, że to tylko „sprzęt”.

Architektura mieszkań dawno podjęła decyzję za Ciebie.

Kanapa jest ustawiona pod ekran.

Fotel jest ustawiony pod ekran.

Stolik jest ustawiony tak, żeby nie zasłaniał ekranu.

To nie jest przypadek.

To jest liturgia.

• Najpierw wnosisz telewizor.• Potem ustawiasz resztę życia wokół niego.• Potem mówisz, że to tylko wygoda.

Kiedyś w centrum domu był stół.

Rozmawiało się.

Kłóciło.

Milczało.

Dziś w centrum jest ekran.

I też się milczy.

Tyle że wspólnie.

To inne milczenie.

Milczenie zsynchronizowane.

Wszyscy patrzą w tę samą stronę.

Wszyscy reagują w tym samym momencie.

Śmiech z puszki pomaga, gdy nie wiesz, czy wypada się śmiać.

Muzyka podpowiada, kiedy masz się wzruszyć.

Czerwony pasek na dole ekranu mówi, że to ważne.

Nie musisz interpretować.

Masz instrukcję emocji.

Ekran jest czysty.

Gładki.

Nowoczesny.

Minimalistyczny.

Twoje życie nie jest.

Dlatego tak przyjemnie jest patrzeć na coś uporządkowanego.

• W telewizji każda historia ma początek.• Każda historia ma punkt kulminacyjny.• Każda historia ma sens.

Twoje dni mają budzik.

Korki.

Powiadomienia.

Zmywarkę do rozładowania.

Telewizja jest prostsza.

Ma ramówkę.

Ma strukturę.

Ma scenariusz.

Nieprzypadkowo mówisz: „Co dziś leci?”.

Jakby coś miało lecieć z nieba.

Jakbyś był widzem spektaklu, który trwa bez Twojego udziału.

Bo jesteś.

Ołtarz nie musi być religijny.

Wystarczy, że skupia uwagę.

Ekran robi to perfekcyjnie.

Nie wymaga ciszy.

Nie wymaga skupienia.

Nie wymaga nawet pełnej obecności.

Możesz scrollować telefon i oglądać jednocześnie.

Możesz jeść.

Możesz rozmawiać.

Możesz udawać, że to tylko tło.

Ale gdy wyłączysz, czujesz pustkę.

Cisza zaczyna brzmieć zbyt głośno.

• Ekran zagłusza Twoje myśli.• Ekran maskuje napięcie.• Ekran daje złudzenie, że coś się dzieje.

Dom bez telewizora wydaje się podejrzany.

Trochę jakby ktoś rezygnował z cywilizacji.

„Nie macie telewizora?”

To pytanie brzmi jak oskarżenie.

Jakby brak ekranu był brakiem dostępu do świata.

Bo świat jest na ekranie.

Wojny są na ekranie.

Katastrofy są na ekranie.

Miłości są na ekranie.

Zdrady są na ekranie.

Sukcesy są na ekranie.

Twoje życie nie jest transmitowane.

Dlatego czasem wydaje się mniej realne.

Nie ma grafiki.

Nie ma podkładu muzycznego.

Nie ma prowadzącego, który podsumuje.

Ekran daje Ci poczucie bycia na bieżąco.

Na bieżąco z czym?

Z dramatem.

Z konfliktem.

Z cudzym życiem.

Wiadomości są szczególną formą nabożeństwa.

Stała godzina.

Stały ton.

Stała twarz.

Zmieniają się tylko bohaterowie.

I wrogowie.

• Dziś masz się bać o gospodarkę.• Jutro masz się bać o zdrowie.• Pojutrze masz się bać o przyszłość dzieci.

Lęk jest regularny.

Jak program TV.

Ekran nie znosi nudy.

Jeśli nic się nie dzieje, trzeba coś znaleźć.

Jeśli nic nie płonie, trzeba coś podpalić metaforycznie.

Ekspert siedzi w studio.

Wygląda spokojnie.

Ma wykres.

Ma dane.

Ma opinię.

Ty masz tylko kanapę.

Relacja jest jasna.

On mówi.

Ty słuchasz.

On analizuje.

Ty przytakujesz.

On kończy.

Ty przełączasz.

W tym układzie nie ma miejsca na ciszę.

Cisza oznacza brak treści.

Brak treści oznacza brak kontroli.

Ekran jest kontrolą.

Włączasz i wiesz, że coś się dzieje.

Wyłączasz i nie wiesz, co ze sobą zrobić.

Nie chodzi o to, że telewizja jest zła.

Ona jest skuteczna.

Spełnia swoją funkcję.

Daje Ci świat w pigułce.

Z emocjonalnym koncentratem.

Reality show to współczesne misterium.

Obserwujesz ludzi zamkniętych w domu.

Kłócą się.

Płaczą.

Zdradzają.

Odpadają.

Ty siedzisz wygodnie.

• Ich dramat jest bezpieczny.• Ich kompromitacja jest rozrywką.• Ich łzy są montowane w HD.

To oczyszczające.

Twoje problemy wydają się mniejsze.

Albo przynajmniej mniej spektakularne.

Talent show to inna forma nabożeństwa.

Zwykły człowiek wchodzi na scenę.

Światło.

Muzyka.

Jury.

I nagle jest kimś.

Wystarczy jeden moment.

Jedna piosenka.

Jedno „tak”.

Marzenie sprzedawane w prime time.

Ty też możesz.

Może.

Teoretycznie.

Ale na razie oglądasz.

Bo łatwiej.

Seriale to długie kazania.

Przywiązujesz się do postaci.

Czekasz na rozwój.

Inwestujesz emocje.

Kiedy kończy się sezon, czujesz stratę.

Bo ktoś zabrał Ci znajomych.

W prawdziwym życiu ludzie znikają bez napisów końcowych.

Tu przynajmniej masz finał.

Ekran wisi na ścianie jak współczesny kominek.

Kiedyś patrzyło się w ogień.

Dziś patrzy się w piksele.

Efekt podobny.

Hipnoza.

Trans.

Ciepło emocji.

• Ogień był żywiołem.• Ekran jest algorytmem.• Ty jesteś widzem obu.

Dzieci uczą się świata przez ekran szybciej niż przez rozmowę.

Znają reklamy.

Znają influencerów.

Znają formaty.

Nie znają ciszy.

Cisza jest niezręczna.

Ekran wypełnia każdą lukę.

W poczekalni.

W kuchni.

W sypialni.

W toalecie.

Nie ma już miejsca, które nie może stać się sceną.

Twoje życie jest potencjalnym contentem.

To nie telewizja weszła do internetu.

To telewizyjność weszła do wszystkiego.

Myślisz kadrami.

Oceniasz występy.

Komentujesz zachowania.

Każdy konflikt wygląda jak scena z serialu.

Każdy sukces jak finał sezonu.

• Jeśli coś nie jest spektakularne, wydaje się nieważne.• Jeśli coś nie jest pokazane, wydaje się nieistniejące.• Jeśli coś nie ma widowni, wydaje się bez sensu.

Ekran uczy Cię, że wartość rośnie z oglądalnością.

Że im więcej oczu, tym większe znaczenie.

Dlatego liczysz lajki.

Dlatego sprawdzasz wyświetlenia.

To mała telewizja w Twojej kieszeni.

Ołtarz przenośny.

Nie potrzebujesz już salonu.

Wystarczy dłoń.

Najciekawsze jest to, że ekran daje Ci poczucie uczestnictwa.

Możesz głosować.

Możesz komentować.

Możesz udostępniać.

To pozór sprawczości.

Jak klaskanie w teatrze.

Spektakl i tak idzie dalej.

Ekran nie jest winny.

On tylko świeci.

To Ty przynosisz mu uwagę.

To Ty ustawiasz kanapę.

To Ty kupujesz większy model.

4K.

8K.

Jeszcze ostrzej.

Jeszcze wyraźniej.

Jakby ostrość obrazu miała poprawić ostrość myślenia.

Nie poprawia.

Ale wygląda imponująco.

Ekran jako ołtarz nie potrzebuje wiary.

Potrzebuje nawyku.

Wieczornego rytuału.

Stałej godziny.

Stałej pozycji ciała.

Stałego gestu sięgania po pilota.

• Pilot jest berłem.• Ty jesteś królem kanałów.• Królestwo jest iluzją.

Możesz zmienić program.

Nie możesz zmienić formatu.

Możesz wybrać serial.

Nie możesz wybrać, że świat przestanie być widowiskiem.

Bo już jest.

Telewizja nauczyła Cię patrzeć.

Ale nie nauczyła Cię widzieć.

To subtelna różnica.

Patrzenie jest bierne.

Widzenie boli.

Dlatego ekran jest wygodniejszy.

Rozdział 2 – Wiadomości jako przemysł lęku

Wiadomości nie są o informowaniu.

Są o utrzymywaniu napięcia.

Informacja jest dodatkiem.

Napięcie jest produktem.

Zaczyna się zawsze podobnie.

Dynamiczna muzyka.

Logo.

Czerwony pasek.

„Pilne”.

Zawsze jest coś pilnego.

Świat nie może być spokojny.

Spokojny świat się nie ogląda.

• Jeśli nic się nie pali, trzeba znaleźć dym.• Jeśli nikt nie krzyczy, trzeba podnieść ton.• Jeśli nie ma kryzysu, trzeba go przewidzieć.

Przewidywanie katastrof to elegancka forma ich produkowania.

Ekspert mówi: „Może dojść do”.

Prezenter powtarza: „Może dojść do”.

Ty słyszysz: „Dojdzie do”.

Różnica znika w emocji.

Wiadomości to serial bez końca.

Każdy dzień to nowy odcinek.

Ci sami aktorzy.

Nowe zagrożenie.

Nowa afera.

Nowy wróg.

Wróg jest ważny.

Bez wroga nie ma dramaturgii.

Bez dramaturgii nie ma oglądalności.

• Wróg może być polityczny.• Wróg może być ekonomiczny.• Wróg może być niewidzialny i mikroskopijny.

Najlepszy wróg to taki, którego nie możesz dotknąć.

Nie możesz z nim porozmawiać.

Nie możesz go sprawdzić.

Możesz tylko słuchać interpretacji.

Studio jest sterylne.

Świat jest brudny.

W studio wszystko jest pod kontrolą.

W świecie nie.

Dlatego wracasz do studia.

Tam ktoś to podsumuje.

Tam ktoś to uporządkuje.

Wiadomości uwielbiają liczby.

Liczby brzmią obiektywnie.

Liczby nie mają twarzy.

Liczby nie płaczą.

Ale liczby straszą skuteczniej niż krzyk.

„Wzrost o 30 procent”.

„Spadek o 12 miliardów”.

„Rekordowy poziom”.

Nie wiesz, co to znaczy.

Ale brzmi poważnie.

• Jeśli rośnie, to groźnie.• Jeśli spada, to źle.• Jeśli jest rekord, to katastrofa albo euforia.

Środek nie istnieje.

Środek nie ma paska na dole.

Wiadomości kochają tempo.

Szybko.

Dynamicznie.

Bez pauz.

Bez ciszy.

Cisza oznacza myślenie.

Myślenie jest ryzykowne.

Możesz dojść do wniosków nieprzewidzianych w scenariuszu.

Lęk jest bezpieczniejszy.

Lęk scala widownię.

W lęku jesteśmy razem.

Razem się boimy.

Razem się oburzamy.

Razem klikamy.

Wiadomości uczą Cię reagować natychmiast.

Nie analizować.

Nie czekać.

Reagować.

• Masz być zszokowany.• Masz być poruszony.