Brutalna prawda o nauczaniu w szkole - System, który miał rozwijać, a nauczył przetrwać ebook

INTRO

Szkoła to miejsce, w którym uczysz się, że masz siedzieć prosto, mówić wtedy, kiedy wolno, i myśleć tak, żeby się zmieścić w kluczu odpowiedzi.

Nie chodzi o wiedzę.Wiedza jest dodatkiem.

Chodzi o format.

Chodzi o to, żebyś od małego zrozumiał, że świat ma tabelkę.A ty masz się w nią wpisać.

Nauczanie w szkole to nie jest proces rozwijania człowieka.To jest proces kalibrowania go do systemu.

• Masz wiedzieć tyle, ile trzeba, żeby zdać.• Masz nie wiedzieć tyle, żeby nie zadawać za trudnych pytań.• Masz być ambitny, ale nie niewygodny.

Szkoła mówi, że przygotowuje do życia.

Tylko że życie nie ma dzwonków.Nie ma 45 minutowych bloków cierpienia.Nie ma kartkówek z poniedziałku.

Ma za to lęk przed oceną, który zostaje na lata.

Pierwsza rzecz, której uczysz się w szkole, to że jesteś oceniany.

Druga — że twoja wartość ma skalę od 1 do 6.

Trzecia — że jak się pomylisz publicznie, to zapamiętasz to dłużej niż tabliczkę mnożenia.

Nauczanie w teorii brzmi pięknie.Rozwijanie pasji.Kształtowanie charakteru.Budowanie kompetencji przyszłości.

W praktyce wygląda jak:

• Dyktando, które sprawdza odporność psychiczną bardziej niż ortografię.• Odpowiedź przy tablicy jako test adrenaliny.• Kartkówka z materiału, którego „nie było dużo”.

Szkoła nie uczy myślenia.Szkoła uczy unikania błędów.

Nie uczysz się, jak zadawać pytania.Uczysz się, jak zgadnąć, co nauczyciel chce usłyszeć.

To subtelna różnica.

Ale zmienia wszystko.

Bo kiedy przez dwanaście lat trenujesz dopasowanie,to potem w dorosłości nazywasz to „rozsądkiem”.

Szkoła jest pierwszą korporacją, w której pracujesz za darmo.

Masz godziny.Masz przełożonych.Masz ocenę okresową.Masz raporty dla rodziców.

• I masz premię w postaci czerwonego paska.• I masz karę w postaci wstydu.• I masz iluzję, że to wszystko jest dla twojego dobra.

Nie chodzi o to, że nauczyciele są źli.

Nie.

Oni też są w systemie.

Oni też mają podstawę programową.Oni też mają tabelki.Oni też mają rozliczenia.

I oni też kiedyś siedzieli w ławkach.

To jest piękne w swojej brutalności.

System produkuje kolejne wersje siebie.

Największy paradoks?

Szkoła mówi, że masz być sobą.Ale tylko w ramach regulaminu.

Możesz być kreatywny.Ale nie za bardzo.

Możesz mieć własne zdanie.Ale nie w sprawdzianie.

Możesz mieć pasję.Ale najpierw matematyka.

I tak powoli uczysz się, że:

• Twoje zainteresowania są hobby.• Oceny są rzeczywistością.• A twoja wartość zależy od cyfry w dzienniku.

Ta książka nie będzie opowieścią o reformach.

Nie będzie poradnikiem dla rodziców.

Nie będzie też atakiem na pojedynczych ludzi.

To będzie bezlitosne lustro.

Bo prawda o nauczaniu w szkole jest niewygodna.

Dla uczniów.Dla nauczycieli.Dla rodziców.Dla systemu.

I dla ciebie.

Bo niezależnie od tego, czy masz dziecko w czwartej klasie, czy tylko traumę z czwartej klasy — coś z tej szkoły w tobie zostało.

Może to lęk przed wystąpieniami.Może to obsesja perfekcji.Może to potrzeba aprobaty.

A może tylko dźwięk dzwonka, który nadal wywołuje napięcie.

Szkoła się kończy.

Nauczanie też.

Ale mechanizm oceniania zostaje.

I to jest dopiero lekcja, której nikt nie wpisuje do programu.

Rozdział 1 – 45 minut kontroli

Lekcja trwa 45 minut.

Czterdzieści pięć minut, w których masz przyswoić temat, nie zasnąć, nie wyjść z roli i nie zostać zapamiętanym z niewłaściwego powodu.

To nie jest czas nauki.

To jest jednostka zarządzania uwagą.

Dzwonek to sygnał.Jak w fabryce.Jak w więzieniu.Jak w korporacji.

Zmiana. Wejście. Wyjście.

Nie zastanawiasz się, czy temat jest skończony.Temat kończy się, bo czas się skończył.

• Możesz być w połowie zrozumienia.• Możesz być w połowie pytania.• Możesz być w połowie myśli.

Dzwonek i tak wygra.

Szkoła uczy, że czas jest ważniejszy niż proces.

Nie uczysz się, aż zrozumiesz.

Uczysz się, aż zabrzmi sygnał.

Czterdzieści pięć minut to idealny czas, żeby:

• Przekazać materiał bez refleksji.• Zadać pracę domową bez dyskusji.• Zamknąć temat bez domknięcia.

To tempo nie jest przypadkowe.

To trening.

Masz się nauczyć funkcjonować w blokach.

Masz się nauczyć, że nie kontrolujesz rytmu.

Masz się nauczyć, że twoja koncentracja ma dostosować się do grafiku.

Nie odwrotnie.

W naturalnym świecie uwaga faluje.

Masz momenty skupienia.Masz momenty odpływu.Masz momenty olśnienia.

W szkole masz plan.

I plan nie negocjuje.

• Nie interesuje go, że ktoś właśnie coś zrozumiał.• Nie interesuje go, że ktoś właśnie się zgubił.• Nie interesuje go, że ktoś właśnie przestał wierzyć w siebie.

Czterdzieści pięć minut to też czas ekspozycji.

Możesz zostać wywołany.

Możesz zostać sprawdzony.

Możesz zostać oceniony.

Publicznie.

To nie jest nauka.To jest mikro-teatr.

Każda odpowiedź przy tablicy to występ.

Nie ćwiczysz wiedzy.Ćwiczysz odporność.

Jeśli się pomylisz, to nie jest błąd poznawczy.

To jest zdarzenie społeczne.

Klasa patrzy.

Nauczyciel patrzy.

Ty czujesz, jak twoje serce bije szybciej niż sens zdania, które próbujesz dokończyć.

• Uczysz się, że lepiej nie ryzykować.• Uczysz się, że lepiej mówić bezpiecznie.• Uczysz się, że milczenie nie boli tak bardzo jak wstyd.

I tak powstaje pokolenie ludzi, którzy w pracy nie zabierają głosu.

Bo gdzieś w środku nadal stoją przy tablicy.

Czterdzieści pięć minut to także czas kontroli fizycznej.

Nie możesz wyjść, kiedy chcesz.

Nie możesz wstać, kiedy chcesz.

Nie możesz jeść, kiedy jesteś głodny.

Twoje ciało jest podporządkowane harmonogramowi.

Brzmi znajomo?

To tylko szkoła.

Najciekawsze jest to, że wszyscy uznają to za normalne.

Bo tak było zawsze.

Bo „każdy przez to przeszedł”.

Bo „to hartuje charakter”.

• Hartuje też lęk.• Hartuje też perfekcjonizm.• Hartuje też potrzebę aprobaty.

Czterdzieści pięć minut to wystarczająco długo, żeby:

• Zabić ciekawość jednym komentarzem.• Wzmocnić ambicję jedną pochwałą.• Ustawić czyjąś samoocenę na lata jedną oceną.

To niewiarygodne, jak mało potrzeba.

Jedna uwaga.Jedno porównanie.Jedno „stać cię na więcej”.

System nie musi krzyczeć.

Wystarczy, że działa regularnie.

Dzień po dniu.

Lekcja po lekcji.

Dzwonek po dzwonku.

I zanim się zorientujesz, zaczynasz myśleć w blokach.

Praca.Obowiązek.Zadanie.Ocena.

Czterdzieści pięć minut to nie tylko jednostka czasu.

To jednostka kontroli.

Bo kiedy uczysz się, że ktoś inny zarządza twoim tempem, twoją uwagą i twoją wartością,to potem trudno ci uwierzyć, że możesz zarządzać nimi sam.

I to jest prawdziwy program nauczania.

Nie zapisany w podręczniku.

Ale realizowany punktualnie.

Dzwonek już zaraz.

Rozdział 2 – Ocena jako tożsamość

Pierwszy sprawdzian.

Pierwsza cyfra.

Pierwsze oficjalne potwierdzenie, że jesteś „jakiś”.

Nie masz jeszcze poglądów.Nie masz jeszcze doświadczenia.Nie masz jeszcze poczucia własnej wartości.

Masz ocenę.

I to wystarczy.

Szkoła wprowadza prosty mechanizm:zamienia proces w wynik.

Nie jesteś w trakcie nauki.Jesteś w trakcie bycia ocenianym.

• Nie jesteś ciekawy. Jesteś na trójkę.• Nie jesteś zmęczony. Jesteś na dwójkę.• Nie jesteś zdolny. Jesteś na piątkę.

Ocena przestaje być informacją.

Staje się etykietą.

A etykiety przyklejają się szybciej niż wiedza.

Dziecko nie myśli: „Nie rozumiem ułamków”.

Myśli: „Jestem słaby z matematyki”.

To jest subtelna różnica.

Ale to ona zostaje na lata.

Szkoła mówi, że ocena to narzędzie motywacji.

W praktyce to narzędzie hierarchii.

W klasie bardzo szybko wiadomo, kto jest „zdolny”, a kto „problemowy”.

I to już nie wymaga dowodów.

Wystarczy kilka cyfr w dzienniku.

• Najlepsi siadają z przodu.• Najgorsi z tyłu.• Reszta próbuje nie rzucać się w oczy.

Ocena porządkuje przestrzeń.

Porządkuje rozmowy w domu.

Porządkuje sposób, w jaki patrzysz na siebie.

Bo kiedy słyszysz:

„Dlaczego tylko cztery?”

to nie słyszysz pytania o wiedzę.

Słyszysz pytanie o swoją wartość.

System jest genialny w swojej prostocie.

Zamiast mówić: „Uczysz się, żeby zrozumieć świat”,mówi: „Uczysz się, żeby dostać cyfrę”.

I nagle proces przestaje mieć znaczenie.

Liczy się wynik.

• Możesz nie spać.• Możesz nie rozumieć.• Możesz ściągać.

Byle było pięć.

Bo pięć to bezpieczeństwo.

Bo pięć to spokój w domu.

Bo pięć to dowód, że jesteś „w porządku”.

A co, jeśli nie jesteś?

Szkoła nie ma na to miejsca.

Oceny są szybkie.

Etykiety jeszcze szybsze.

„Humanista.”

„Ścisłowiec.”

„Zdolny, ale leniwy.”

„Stać cię na więcej.”

To zdania, które brzmią niewinnie.

Ale to są konstrukcje tożsamości.

Dziecko zaczyna się w nich mieścić.

Albo z nich wypadać.

I z czasem przestaje próbować.

Bo jeśli przez kilka lat słyszysz, że jesteś „słaby z języków”,to w końcu przestajesz się zgłaszać.

Nie dlatego, że nie potrafisz.

Dlatego, że już wiesz, kim jesteś.

• Ocena nie opisuje twojej pracy.• Ocena opisuje ciebie.• I zaczynasz w to wierzyć.

Najbardziej ironiczne?

Oceny są przedstawiane jako obiektywne.

Jakby były wynikiem czystej matematyki.

Jakby nie zależały od humoru, interpretacji, stylu odpowiedzi, relacji.

Jakby klucz odpowiedzi był bardziej sprawiedliwy niż życie.

A przecież wystarczy jedno słowo inne niż w schemacie.

Jedno zdanie mniej.

Jedna pomyłka.

I twoja wartość spada o jeden stopień.

Skala od 1 do 6 wydaje się niewinna.

Sześć poziomów.

Niewiele.

Ale w głowie dziecka to przepaść.

Między „dobry” a „wystarczający”.Między „zdolny” a „średni”.Między „dumni z ciebie” a „mogło być lepiej”.

Ocena ma też funkcję społeczną.

Porównuje.

Porównywanie jest wpisane w system.

Nie tylko w klasie.

W domu też.

„A ile dostała Kasia?”

To nie jest ciekawość.

To ranking.

Szkoła uczy, że zawsze jest ktoś lepszy.

I zawsze ktoś gorszy.

I że twoje miejsce w tej drabinie jest ważniejsze niż to, co naprawdę umiesz.

W dorosłości zmienia się tylko słownictwo.

Zamiast ocen masz wyniki.

Zamiast świadectwa masz raport roczny.

Zamiast czerwonego paska masz premię.

Mechanizm ten sam.

• Twoja wartość liczona jest w cyfrach.• Twoje poczucie bezpieczeństwa zależy od tabelki.• Twoja ambicja jest karmiona porównaniem.

Szkoła nie uczy miłości do wiedzy.

Uczy miłości do wyniku.

A wynik jest kruchy.

Jedna kartkówka.

Jedna gorsza odpowiedź.

Jedno potknięcie.

I już czujesz, że coś się chwieje.

Najbardziej brutalne jest to, że ocena zostaje w tobie nawet wtedy, gdy szkoła się kończy.

W pracy oceniasz siebie.

W relacjach oceniasz siebie.

Na siłowni oceniasz siebie.

W mediach społecznościowych oceniasz siebie.

Bo nauczyłeś się, że każda przestrzeń ma skalę.

I że lepiej być wyżej.

Szkoła nie wymyśliła ocen.

Ale nauczyła cię, że bez nich nie wiesz, kim jesteś.

To jest lekcja, której nikt nie wpisuje do podstawy programowej.

A działa perfekcyjnie.

Codziennie.