Brutalna prawda o pewności siebie - Dlaczego większość „pewnych siebie” ludzi tylko dobrze kłamie - i jak działa ten spektakl ebook

INTRO

Pewność siebie jest jak perfumy.

Czuć ją z daleka.

Czasem dusi.

Czasem jest tania.

Czasem to tylko dezodorant przykrywający panikę.

Większość ludzi, których nazywasz „pewnymi siebie”, po prostu dobrze nauczyła się grać. Mają opanowaną mimikę. Ton głosu. Tempo mówienia. Wiedzą, kiedy się uśmiechnąć. Wiedzą, kiedy milczeć. Wiedzą, kiedy spojrzeć komuś w oczy tak długo, żeby ten drugi odwrócił wzrok pierwszy.

To nie jest odwaga.

To jest trening.

Od dziecka uczono nas, że pewność siebie to coś szlachetnego. Coś, co mają zwycięzcy. Liderzy. Ludzie sukcesu. Ci, którzy wchodzą do pokoju i „mają energię”.

Nie mówiono nam, że ta energia często jest czystą kalkulacją.

• Najgłośniejszy w pokoju nie zawsze jest najmocniejszy.• Często jest najbardziej przerażony ciszą.• A cisza nie daje lajków.

Pewność siebie sprzedaje się lepiej niż kompetencje. Lepiej niż empatia. Lepiej niż wiedza. Bo jest widowiskowa. Dobrze wygląda na zdjęciu. Dobrze brzmi w podcaście. Dobrze prezentuje się na LinkedInie.

A strach? Strach jest prywatny. Brzydki. Nieklikalny.

Dlatego uczymy się maski.

Maska mówi: „Wiem, co robię.”

Głowa mówi: „Oby nikt nie zapytał.”

To książka o tej masce.

O tym, jak większość „pewnych siebie” ludzi tylko dobrze kłamie. Czasem innym. Częściej sobie.

Nie będziemy tu nikogo podnosić na duchu.

Nie będzie afirmacji.

Nie będzie ćwiczeń przed lustrem.

Nie będzie „uwierz w siebie”.

Będzie obserwacja.

Będzie trochę śmiechu.

Będzie moment, w którym pomyślisz: „Cholera, to o mnie.”

Bo pewność siebie to waluta społeczna. A jak każda waluta – można ją sfałszować.

• Wystarczy wyprostować plecy.• Obniżyć głos.• Mówić wolniej.• I nie przyznawać się do wątpliwości.

Reszta zrobi się sama.

Ludzie uwierzą.

Bo chcą wierzyć.

Chcą wierzyć, że ktoś wie, dokąd idzie. Nawet jeśli ten ktoś też tylko zgaduje.

Najbardziej niebezpieczna forma pewności siebie to ta, która nie ma pokrycia. Ale brzmi przekonująco. Historia ludzkości jest pełna takich ludzi. Garnitur. Uśmiech. Mocny uścisk dłoni.

I katastrofa w tle.

Czasem prywatna. Czasem globalna.

Ale my nie mówimy o dyktatorach.

Mówimy o tobie.

O mnie.

O codziennych mikro-kłamstwach.

„Oczywiście, że dam radę.”

„Nie stresuję się.”

„Mam plan.”

Plan polega na tym, że jakoś to będzie.

A „jakoś” jest najbardziej niedocenianą strategią przetrwania.

Ta książka nie będzie cię uczyć, jak być bardziej pewnym siebie.

Będzie pokazywać, ile z tej pewności to teatr.

I dlaczego publiczność klaszcze.

Bo pewność siebie działa.

Nawet jeśli jest pusta.

A może szczególnie wtedy.

Jeśli czujesz lekki dyskomfort już teraz – dobrze.

To znaczy, że maska zaczyna swędzieć.

I jeszcze jej nie zdejmujesz.

Rozdział 1 – Pewność siebie jako kostium

Pewność siebie rzadko jest stanem.

Częściej jest stylizacją.

Zakładasz ją jak marynarkę przed spotkaniem. Jak uśmiech przed rozmową kwalifikacyjną. Jak obojętność po odrzuceniu.

Nie rodzimy się pewni siebie.

Rodzimy się głośni.

Potem uczymy się, kiedy wolno krzyczeć, a kiedy trzeba udawać, że wiemy, co robimy.

Szkoła jest pierwszym castingiem.

Kto podnosi rękę, nawet jeśli nie zna odpowiedzi – dostaje uwagę.

Kto wie, ale milczy – dostaje etykietę „nieśmiały”.

I już wtedy zaczyna się selekcja.

• Liczy się ton, nie treść.• Liczy się pewność, nie poprawność.• Liczy się tempo odpowiedzi, nie jej głębokość.

Dziecko szybko rozumie, że wahanie jest karane.

Więc przestaje się wahać publicznie.

Prywatnie waha się cały czas.

W dorosłości jest podobnie, tylko scenografia droższa.

Open space zamiast klasy.

PowerPoint zamiast zeszytu.

„Czy ktoś ma pomysł?” – pyta przełożony.

Cisza.

Pierwsza osoba, która się odezwie, przejmuje narrację.

Nie dlatego, że ma najlepszy pomysł.

Dlatego, że ma najmniej oporu przed mówieniem.

• Kto mówi pierwszy, ten ustawia ramę.• Kto mówi najdłużej, ten wygląda na najbardziej przekonanego.• Kto mówi spokojnie, ten brzmi jak ekspert.

To nie magia.

To percepcja.

A percepcja to wszystko.

W świecie mediów społecznościowych kostium stał się codziennością. Nie zakładasz go tylko na spotkanie. Noszenie go jest pełnoetatowe.

Zdjęcia z siłowni.

Zdjęcia z podróży.

Zdjęcia z cytatem o sile.

Mało kto wrzuca zdjęcie z momentu, w którym siedzi w kuchni i zastanawia się, czy w ogóle daje radę.

Bo niepewność nie jest estetyczna.

Nie klika się.

Nie inspiruje.

Inspiruje narracja o kontroli.

A kontrola to iluzja, którą sprzedajemy sobie nawzajem.

Najbardziej fascynujące jest to, że wszyscy wiemy, że to iluzja.

A mimo to gramy dalej.

• Udajesz, że masz plan.• Ja udaję, że wierzę.• Oboje udajemy, że to wystarczy.

Czasem wystarcza.

Do momentu, w którym ktoś zada pytanie wykraczające poza scenariusz.

I wtedy widać pęknięcie.

Zawahanie o pół sekundy za długo.

Oddech głębszy niż zwykle.

Mikrogrymas.

Ale większość ludzi nie patrzy tak uważnie.

Bo są zajęci pilnowaniem własnego kostiumu.

Pewność siebie działa jak zbroja.

Chroni.

Ale też oddziela.

Jeśli cały czas musisz być „tym, który wie”, nie możesz powiedzieć: „Nie wiem.”

A „nie wiem” to jedno z najbardziej szczerych zdań, jakie istnieją.

Tylko że szczerość nie zawsze buduje autorytet.

Buduje relację.

A relacja jest mniej efektowna niż autorytet.

Dlatego wybieramy autorytet.

Nawet jeśli jest z plastiku.

Są ludzie, którzy naprawdę coś wiedzą.

I są tacy, którzy naprawdę w siebie wierzą.

Ale to mniejszość.

Reszta opanowała sztukę prezentacji.

• Wyprostuj plecy.• Utrzymuj kontakt wzrokowy.• Nie używaj słów „chyba” i „wydaje mi się”.• Mów w czasie teraźniejszym.

Brzmi jak instrukcja obsługi.

Bo nią jest.

Problem zaczyna się wtedy, gdy kostium przykleja się do skóry.

Gdy już nie pamiętasz, gdzie kończy się rola, a zaczynasz ty.

Kiedy nie możesz przyznać się do błędu, bo to zburzyłoby wizerunek.

Kiedy nie możesz powiedzieć, że się boisz, bo przecież jesteś „pewny siebie”.

Wtedy pewność przestaje być narzędziem.

Staje się więzieniem.

Najbardziej paradoksalne jest to, że im bardziej ktoś wygląda na niewzruszonego, tym więcej energii może wkładać w podtrzymanie tej iluzji.

To ciężka praca.

Stała czujność.

Kontrola gestów.

Kontrola tonu.

Kontrola emocji.

• Nie pokazuj wahania.• Nie pokazuj słabości.• Nie pokazuj, że coś cię rusza.

A człowiek, który niczym się nie rusza, przestaje być człowiekiem.

Staje się figurą.

Figury nie czują.

Ale też nie żyją.

Większość „pewnych siebie” ludzi nie jest bardziej odważna.

Jest bardziej zdyscyplinowana w ukrywaniu strachu.

I to działa.

Do czasu.

Bo prędzej czy później przychodzi moment, w którym kostium nie pasuje.

Za ciasny.

Za ciężki.

Za drogi w utrzymaniu.

I wtedy zostajesz sam ze sobą.

Bez sceny.

Bez widowni.

Bez oklasków.

I musisz odpowiedzieć sobie na jedno pytanie:

Czy ta pewność była kiedykolwiek twoja?

Czy tylko dobrze nauczyłeś się grać?

Rozdział 2 – Najgłośniejszy w pokoju

W każdym pokoju jest ta jedna osoba.

Nie zawsze najmądrzejsza.

Nie zawsze najbardziej kompetentna.

Ale zawsze słyszalna.

Wchodzi i od razu wiadomo, że weszła.

Siada i zajmuje więcej miejsca niż krzesło przewiduje.

Mówi, zanim ktoś skończy pytanie.

To nie przypadek.

To strategia.

Najgłośniejszy w pokoju nie wygrywa dlatego, że ma rację.

Wygrywa dlatego, że nie daje innym czasu na jej znalezienie.

Cisza jest dla niego zagrożeniem.

Cisza oznacza myślenie.

A myślenie bywa niebezpieczne.

• W ciszy ktoś może zauważyć lukę.• W ciszy ktoś może zadać trudne pytanie.• W ciszy słychać własne wątpliwości.

Więc on zagłusza.

Nie zawsze krzykiem.

Czasem energią.

Czasem żartem.

Czasem pewnym tonem, który mówi: „Spokojnie, ogarniam.”

Najgłośniejszy w pokoju rozumie jedną rzecz lepiej niż reszta.

Ludzie mylą wolumen z pewnością.

Mylą tempo z kompetencją.

Mylą brak zawahania z wiedzą.

Jeśli mówisz szybko i bez pauz, brzmisz jak ktoś, kto wie.

Nawet jeśli improwizujesz.

Szczególnie wtedy.

To dlatego w debatach wygrywa ten, kto nie przestaje mówić.

Nie ten, kto ma rację.

• Im dłużej mówisz, tym bardziej brzmisz przekonująco.• Im mniej robisz pauz, tym mniej miejsca zostawiasz na krytykę.• Im więcej gestykulujesz, tym bardziej wydajesz się zaangażowany.

To teatr.

Ale teatr działa.

Najgłośniejszy w pokoju często nie jest spokojny w środku.

On jest napięty.

On wie, że jeśli przestanie nadawać, ktoś może przejąć sygnał.

A wtedy może się okazać, że nie jest aż tak wyjątkowy.

Najbardziej ironiczne jest to, że ludzie podziwiają tę postawę.

Mówią: „Ale on ma pewność siebie.”

Nie mówią: „On boi się przestać mówić.”

Bo strach jest niewidoczny.

Widoczny jest tylko efekt.

Są też ci drudzy.

Ci, którzy mają coś do powiedzenia, ale czekają.

Układają myśl.

Szlifują zdanie.

Sprawdzają, czy brzmi wystarczająco sensownie.

I w tym czasie ktoś inny już zajął przestrzeń.

• Kto się waha, przegrywa tempo.• Kto analizuje, oddaje scenę.• Kto myśli za długo, wygląda na niepewnego.

A niepewność jest społecznie podejrzana.

Najgłośniejszy w pokoju często mówi półprawdy z pełnym przekonaniem.

I to wystarcza.

Bo ludzie bardziej reagują na przekonanie niż na treść.

To dlatego influencerzy mówią o wszystkim.

O finansach.

O relacjach.

O zdrowiu.

O sensie życia.

Nie dlatego, że są ekspertami.

Dlatego, że brzmią, jakby nimi byli.

Pewność siebie jest walutą, którą można wydawać bez pokrycia.

Bankructwo przychodzi później.

Czasem nigdy.

Bo świat rzadko robi audyt.

Najgłośniejszy w pokoju rozumie jeszcze jedną rzecz.

Wrażenie pierwszeństwa.

Jeśli pierwszy nazwiesz coś „świetnym pomysłem”, inni zaczną to rozważać w tej ramie.

Jeśli pierwszy nazwiesz coś „ryzykownym”, rozmowa pójdzie w stronę zagrożeń.

Kto ustawia etykietę, ustawia percepcję.

• Pierwsze zdanie często wygrywa.• Pierwsza emocja często zostaje.• Pierwsza narracja rzadko jest kwestionowana.

To nie jest spisek.

To mechanika.

Problem zaczyna się wtedy, gdy zaczynamy wierzyć, że głośność to jakość.

Że dominacja to kompetencja.

Że brak zawahania to odwaga.

Czasem to tylko brak autorefleksji.

Ale autorefleksja nie robi show.

Najgłośniejszy w pokoju rzadko przyznaje się do błędu publicznie.

Bo jego marka opiera się na nieomylności.

A nieomylność nie znosi rys.

Więc jeśli coś idzie nie tak, winny jest system.

Albo inni.

Albo „okoliczności”.

Nigdy on.

• Pomyłka to zagrożenie wizerunkowe.• Wątpliwość to słabość.• Korekta to przyznanie się do niedoskonałości.

A niedoskonałość nie pasuje do narracji.

Najciekawsze jest to, że najgłośniejszy w pokoju często potrzebuje publiczności bardziej niż ona jego.

Bez reakcji traci moc.

Bez potwierdzenia zaczyna się chwiać.

Bo pewność siebie, która zależy od echa, nie jest pewnością.

Jest uzależnieniem.

Cisza jest dla niego jak lustro.

Pokazuje więcej, niż chce zobaczyć.

Dlatego będzie mówił.

Jeszcze jedno zdanie.

Jeszcze jeden argument.

Jeszcze jeden żart.

Byle nie dopuścić do momentu, w którym ktoś inny zabierze głos.

A może prawdziwa siła jest właśnie w tym, że możesz zamilknąć?

Możesz pozwolić innym mówić.

Możesz powiedzieć: „Nie wiem.”

Ale to nie jest efektowne.

Nie robi wrażenia.

Nie dominuje przestrzeni.

Najgłośniejszy w pokoju wygrywa scenę.

Nie zawsze wygrywa prawdę.

Ale scena jest bardziej widoczna.

A widoczność mylimy z wartością.

Dlatego nadal klaszczemy.

Nawet jeśli w głębi czujemy, że coś tu jest za głośne.

Za szybkie.

Za pewne.

Rozdział 3 – Ludzie, którzy „zawsze wiedzą”

Znasz ich.

Nie zastanawiają się.

Nie wahają.

Nie mówią „muszę to przemyśleć”.

Oni wiedzą.

Od razu.

Na każdy temat.

Polityka? Wiedzą.

Zdrowie? Wiedzą.

Twoje życie? Oczywiście, że wiedzą lepiej.

Ich zdania nie mają miękkich krawędzi.

Nie ma w nich „może”.

Nie ma „to zależy”.

Nie ma „nie jestem pewien”.

Jest kropka.

I ton, który tej kropce nadaje wagę.

• Im krótsze zdanie, tym większa pewność.• Im mniej niuansów, tym więcej przekonania.• Im bardziej czarno-białe stanowisko, tym łatwiejsze w odbiorze.

Świat jest skomplikowany.

Ale ludzie, którzy „zawsze wiedzą”, sprzedają prostotę.

Prostota daje ulgę.

Bo jeśli coś jest proste, nie trzeba myśleć za długo.

Nie trzeba się zmagać z ambiwalencją.

Nie trzeba przyznać, że można się mylić.

Najbardziej pewni siebie ludzie często nie mają większej wiedzy.

Mają większą odporność na wstyd.

Wstyd przed powiedzeniem czegoś niedoskonałego.

Wstyd przed przyznaniem: „Nie ogarniam.”

Oni mówią.

Nawet jeśli improwizują.

Nawet jeśli dopiero układają myśl w trakcie mówienia.

• Brak pauzy wygląda jak kompetencja.• Brak zawahania wygląda jak doświadczenie.• Brak wątpliwości wygląda jak siła.

Tylko że brak wątpliwości bywa też brakiem refleksji.

Są badania pokazujące, że osoby mniej kompetentne częściej przeceniają swoje umiejętności.

Ale nie potrzebujemy badań.

Wystarczy LinkedIn.

Wystarczy komentarze pod artykułem.

Wystarczy rodzinny obiad.

Człowiek, który „zawsze wie”, nie musi mieć racji.

Wystarczy, że nie dopuszcza alternatywy.

On nie dyskutuje.

On ogłasza.

To subtelna różnica.

Dyskusja zakłada możliwość zmiany zdania.

Ogłoszenie – nie.

• „Tak jest.”