Brutalna prawda o kredytach frankowych - Jak iluzja stabilności kosztowała więcej niż rata ebook

INTRO

W Polsce są trzy rzeczy, o których nie rozmawia się spokojnie: polityka, religia i kredyty frankowe.

Polityka dzieli rodzinę.

Religia dzieli pokolenia.

Kredyt frankowy dzieli ludzi na tych, którzy „mieli rację”, i tych, którzy „podpisali”.

I tak zaczyna się teatr.

Bo to nie jest historia o walucie.

To nie jest historia o bankach.

To nawet nie jest historia o Szwajcarii, choć Szwajcaria jakimś cudem zawsze wychodzi z tego elegancko, z zegarkiem na ręku i neutralną miną.

To jest historia o marzeniu.

O mieszkaniu „swoim”.

O tym jednym podpisie, który miał być początkiem stabilności, a stał się początkiem forum internetowego.

Bo frank nie był walutą.

Frank był obietnicą.

• Obietnicą niższej raty.• Obietnicą sprytnej decyzji.• Obietnicą, że jesteś bardziej ogarnięty niż ci od złotówek.• Obietnicą, że bank też chce dobrze.

I tu zaczyna się komedia.

Bo w tej historii wszyscy byli dorośli.

Wszyscy czytali umowy.

Wszyscy rozumieli ryzyko.

Wszyscy wiedzieli, że kurs waluty może się zmienić.

A potem kurs się zmienił.

I nagle nikt niczego nie rozumiał.

To książka o zbiorowym zdziwieniu.

O narodzie, który odkrył, że umowa ma drobny druk.

O klasie średniej, która chciała być sprytniejsza od systemu, a system tylko czekał, aż ktoś spróbuje.

Nie będzie tu bohaterów.

Nie będzie tu potworów.

Będą tylko ludzie.

Ludzie, którzy chcieli mieszkać normalnie.

Ludzie, którzy uwierzyli tabelce w Excelu.

Ludzie, którzy dzisiaj mówią: „To nie tak miało być”.

• Myślałeś, że to decyzja finansowa.• To była decyzja emocjonalna z kalkulatorem w tle.• Myślałeś, że liczysz ratę.• Liczyłeś na szczęście.

Frank był modny.

Frank był rozsądny.

Frank był dla tych, którzy „rozumieją finanse”.

Złotówka była dla tych, którzy „boją się ryzyka”.

A potem nagle role się odwróciły i wszyscy zaczęli rozumieć prawo.

Bo gdy pieniądz boli, każdy zostaje ekspertem.

Ta książka nie będzie bronić banków.

Nie będzie też bronić kredytobiorców.

Bo brutalna prawda jest taka, że ta historia nie jest czarno-biała.

To historia o odpowiedzialności, która zawsze jest czyjaś.

Nigdy moja.

To historia o tym, jak łatwo jest wierzyć w stabilność, kiedy kurs od pięciu lat stoi w miejscu.

I jak trudno jest przyznać, że podobała nam się ta iluzja.

• Lubimy stabilność.• Jeszcze bardziej lubimy niską ratę.• Najbardziej lubimy myśleć, że jesteśmy sprytniejsi niż inni.

Frank nie był katastrofą.

Frank był lustrem.

Pokazał, jak bardzo chcemy mieć.

Jak bardzo boimy się nie mieć.

Jak bardzo jesteśmy gotowi podpisać wszystko, byle tylko wejść do „swojego”.

A potem przychodzi moment, w którym liczby przestają być abstrakcją.

Zaczynają być napięciem w małżeństwie.

Zaczynają być nocą bez snu.

Zaczynają być komentarzem pod artykułem.

To nie jest książka o kursach walut.

To jest książka o tym, jak łatwo wierzymy w to, co chcemy usłyszeć.

I jak drogo czasem kosztuje to, że bardzo chcieliśmy.

Jeśli czujesz, że to o tobie — to dobrze.

Jeśli czujesz, że to nie o tobie — poczekaj.

Frank ma cierpliwość.

My trochę mniej.

Rozdział 1 – Marzenie na kredyt

Pierwsze mieszkanie nie pachnie farbą.

Pierwsze mieszkanie pachnie ulgą.

Ulgą, że wreszcie „u siebie”.

Ulgą, że już nie wynajem.

Ulgą, że przestałeś płacić „komuś”.

Bo w Polsce wynajem to porażka.

Wynajem to przejściowe.

Wynajem to dowód, że jeszcze nie dorosłeś.

• Płacisz komuś ratę.• Nie budujesz „własnego”.• Jesteś tymczasowy.

A tymczasowość boli bardziej niż rata.

Więc zaczyna się plan.

Najpierw ogłoszenia.

Potem wizyty.

Potem kalkulator.

Potem doradca kredytowy, który mówi, że „szkoda przepłacać”.

Bo złotówka jest droga.

Bo frank jest stabilny.

Bo Szwajcaria to przecież kraj zegarków, czekolady i porządku.

Brzmi bezpiecznie.

Frank nie brzmi jak ryzyko.

Frank brzmi jak rozsądek.

Wtedy wszystko wygląda logicznie.

Rata niższa o kilkaset złotych.

Zdolność większa.

Metraż większy.

Osiedle lepsze.

• Skoro rata niższa, to czemu nie?• Skoro wszyscy biorą, to czemu nie?• Skoro bank daje, to czemu miałby dawać coś złego?

To moment, w którym marzenie zaczyna mieć tabelę amortyzacji.

I tu jest haczyk.

Bo kredyt nie jest produktem finansowym.

Kredyt jest emocją.

To uczucie, że wreszcie jesteś „na swoim poziomie”.

To dowód, że dorosłeś.

To przepustka do rozmów przy grillu.

„My też wzięliśmy, ale we franku, bo się bardziej opłaca”.

Frank był wtedy symbolem ogarnięcia.

Złotówka była dla ostrożnych.

Ostrożni nie mają widoku na park.

Ostrożni nie mają 70 metrów.

Ostrożni mają spokój.

Ale spokój nie wygląda dobrze na Instagramie.

Bank nie sprzedawał waluty.

Bank sprzedawał scenariusz.

• Stabilny kurs.• Historycznie niski poziom.• Szwajcarska gospodarka.• Minimalne wahania.

Słowo „historycznie” zawsze działa.

Brzmi jak dowód.

Brzmi jak nauka.

Brzmi jak pewność.

Nikt nie sprzedaje ryzyka jako ryzyka.

Ryzyko sprzedaje się jako okazję.

Doradca mówił spokojnie.

Pokazywał wykresy.

Wykresy były łagodne.

Linia prawie prosta.

A my kochamy proste linie.

Prosta linia to przyszłość bez niespodzianek.

Podpis był szybki.

Trochę ekscytacji.

Trochę stresu.

Dużo zdjęć z kluczami.

„Spełniamy marzenia”.

Frank wtedy milczał.

Bo frank nie krzyczy w dniu podpisu.

Frank czeka.

Pierwsze miesiące są spokojne.

Rata niższa.

Wszystko się zgadza.

Znajomi pytają, jak się mieszka.

Mówisz: „Najlepsza decyzja w życiu”.

Bo wtedy naprawdę tak myślisz.

• Czujesz dumę.• Czujesz stabilność.• Czujesz, że wygrałeś system.

I tu pojawia się coś, o czym nikt nie mówi.

Poczucie wyższości.

Bo ty policzyłeś.

Bo ty sprawdziłeś.

Bo ty nie przepłacasz jak ci od złotówek.

Frank daje nie tylko niższą ratę.

Frank daje poczucie, że jesteś sprytny.

A spryt w Polsce to waluta silniejsza niż złoty.

Tylko że spryt działa w czasie przeszłym.

W przyszłości działa kurs.

I kurs nie zna twojej historii.

Nie zna twojej zdolności kredytowej.

Nie zna twojego dziecka w drodze.

Nie zna twojego małżeństwa.

On tylko rośnie.

Albo spada.

Ale nigdy nie pyta.

Pierwszy skok kursu jest niewinny.

Rata trochę wyższa.

„To chwilowe”.

W telewizji mówią o kryzysie.

W internecie uspokajają.

Doradca nie odbiera, ale to pewnie przypadek.

• Przecież waluty falują.• Przecież to rynek.• Przecież Szwajcaria stabilna.

Słowo „przecież” jest tarczą.

Chroni przed paniką.

Chroni przed myślą, że może coś przeoczyłeś.

Drugi skok kursu już boli.

Nie dramatycznie.

Ale wystarczająco, żebyś zaczął liczyć.

Nie tylko ratę.

Zaczynasz liczyć, ile jeszcze.

Ile lat.

Ile stresu.

Ile scenariuszy.

Marzenie zaczyna mieć koszt psychiczny.

I to jest moment przełomowy.

Bo nagle odkrywasz, że kredyt nie jest stałą kwotą.

Jest zmienną emocją.

• Dziś jest spokojnie.• Jutro jest nerwowo.• Pojutrze przestajesz czytać wiadomości.

Frank przestaje być walutą.

Staje się tematem przy kolacji.

Staje się napięciem w rozmowie.

Staje się pytaniem: „A może trzeba było inaczej?”

Ale najtrudniejsze w tym wszystkim nie jest to, że kurs rośnie.

Najtrudniejsze jest to, że decyzja była twoja.

Podpis był twój.

Entuzjazm był twój.

Zdjęcie z kluczami było twoje.

Nie możesz już powiedzieć, że nie wiedziałeś.

Możesz powiedzieć, że nie przewidziałeś.

A to brzmi inaczej.

Marzenie na kredyt to nie jest błąd.

To jest potrzeba.

Potrzeba bezpieczeństwa.

Potrzeba przynależności.

Potrzeba bycia „jak wszyscy”.

• Chcesz mieszkać.• Chcesz mieć.• Chcesz nie odstawać.

Frank był narzędziem.

Ale decyzja była emocją.

I to emocja podpisała umowę.

Nie Excel.

Nie doradca.

Nie bank.

Emocja, która mówiła: „Teraz albo nigdy”.

A „teraz albo nigdy” rzadko ma kurs wymiany.

Rozdział 2 – Bank nie ma emocji

Bank nie zakochuje się w twoim mieszkaniu.

Bank nie czuje zapachu świeżej farby.

Bank nie ma zdjęcia z kluczami.

Bank ma tabelę.

I tabeli wystarczy.

To jest moment, w którym zaczyna się dysonans.

Bo ty pamiętasz rozmowę.

Uścisk dłoni.

Uśmiech doradcy.

„Spokojnie, frank jest stabilny”.

Bank pamięta numer umowy.

Datę.

Podpis.

I paragraf o ryzyku kursowym.

• Ty pamiętasz atmosferę.• Bank pamięta zapis.• Ty pamiętasz człowieka.• Bank pamięta system.

System nie ma emocji.

System nie ma sumienia.

System ma procedurę.

A procedura zawsze działa poprawnie.

Nawet gdy twoje życie przestaje.

Bank nie sprzedawał ci marzenia.

Bank sprzedawał produkt.

Produkt z ryzykiem.

Ryzyko opisane.

Ryzyko podpisane.

Ryzyko zaakceptowane.

To jest najbardziej brutalny fragment tej historii.

Bo gdy kurs rośnie, zaczynasz szukać winy.

To naturalne.

To ludzkie.

To wygodne.

• Może wprowadzili mnie w błąd.• Może nie powiedzieli wszystkiego.• Może to było nieuczciwe.

A bank mówi:

Umowa.

Umowa jest czarno na białym.

Czarno na białym brzmi niewinnie.

Ale czarno na białym to najtwardsza forma rzeczywistości.

W sądzie nikt nie analizuje twojej ekscytacji z dnia podpisu.

Analizuje się zapis.

A zapis nie zawiera słowa „marzenie”.

Zawiera „waloryzacja”.

Zawiera „indeksacja”.

Zawiera „kurs sprzedaży według tabeli banku”.

Brzmi nudno.

Nuda jest bezpieczna.

Dlatego nikt nie czyta.

Gdyby umowy były napisane jak thriller, może czytalibyśmy je dokładniej.

Ale są napisane jak instrukcja do pralki.

I traktujemy je tak samo.

„Jakoś to będzie”.

Bank nie ma obowiązku rozumieć twojej sytuacji.

Bank ma obowiązek realizować umowę.

To różnica, która boli dopiero wtedy, gdy zaczyna boleć.

Bo bank nie budzi się rano z myślą:

„Jak dziś zaszkodzić frankowiczom?”

Bank budzi się z myślą:

„Jak dziś zrealizować plan finansowy?”

• Ty liczysz każdą złotówkę.• Bank liczy portfel kredytów.• Ty widzisz swoją ratę.• Bank widzi miliardy.

I tu zaczyna się frustracja.

Bo trudno walczyć z kimś, kto nie czuje.

Trudno obrazić system.

Trudno przekonać algorytm.

W twojej głowie to była relacja.

W głowie banku to była transakcja.

Relacje kończą się rozmową.

Transakcje kończą się spłatą.

Kiedy kurs wystrzelił, pojawiło się coś jeszcze.

Poczucie zdrady.

Bo skoro instytucja jest duża, powinna być odpowiedzialna.

Skoro instytucja jest silna, powinna być sprawiedliwa.

Ale bank nie jest moralnym autorytetem.

Bank jest przedsiębiorstwem.

To brzmi oczywiście.

Ale zaczyna być brutalne dopiero wtedy, gdy rata rośnie o tysiąc złotych.

• Myślałeś, że bank to partner.• Bank myślał, że jesteś klientem.• Myślałeś, że gracie w jednej drużynie.• Bank grał na wynik.

Wynik to saldo.

Saldo nie ma litości.

I teraz pojawia się paradoks.

Gdy kurs był niski, nikt nie dzwonił do banku, by oddać nadwyżkę.

Nikt nie pisał pozwów, gdy rata była niższa niż w złotówkach.

Ryzyko jest romantyczne, gdy działa na twoją korzyść.

Ryzyko jest skandalem, gdy przestaje.

To nie jest oskarżenie.

To obserwacja.

Bo człowiek nie jest stworzony do akceptowania strat.

Strata uruchamia emocje.

Emocje szukają winnego.

Bank jest duży.

Łatwo go wskazać.

Ale system nie powstał z dnia na dzień.

Frank nie był tajną operacją.

Był produktem.

Popularnym.

Reklamowanym.

Chwalonym.

W mediach.

W rankingach.

W rozmowach przy kawie.

• Wszyscy byli zachwyceni niską ratą.• Nikt nie był zachwycony paragrafem o kursie.• Wszyscy liczyli oszczędności.• Nikt nie liczył czarnego scenariusza.

Bank nie ma emocji.

Ale ty masz.

I to one są najdroższe.

Bo rata to jedno.

Stres to drugie.

Stres rozlewa się na wszystko.

Na pracę.

Na relację.

Na poczucie bezpieczeństwa.

Nagle mieszkanie, które miało być ostoją, staje się źródłem napięcia.

To ironia, której nikt nie przewidział.

Dom jako generator lęku.

A bank?

Bank wysyła harmonogram.

Harmonogram nie drży.

Harmonogram nie współczuje.

Harmonogram jest dokładny.

I może właśnie to boli najbardziej.

Nie wzrost kursu.

Nie wysokość raty.

Tylko obojętność systemu wobec twojej historii.

Bo w tej historii najgłośniej krzyczy jedno zdanie:

„Podpisałeś”.

I choć możesz kwestionować uczciwość.

Możesz kwestionować konstrukcję.

Możesz kwestionować transparentność.

To podpis jest twoim cieniem.

Bank nie ma emocji.

Ale ty masz pamięć.

I pamiętasz moment, gdy byłeś pewny, że to dobra decyzja.

Ta pewność jest dziś najcięższa.