Trylogia „Nieodwracalni” · Tom III

Ostatni wybór

Arcady Silen

© 2026 Arcady Silen

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część tej publikacji nie może być powielana, przechowywana w systemie wyszukiwania ani przekazywana w jakiejkolwiek formie lub za pomocą jakichkolwiek środków bez uprzedniej pisemnej zgody wydawcy, z wyjątkiem przypadków dozwolonych prawem.

Autor: Arcady Silen

Wydawca: ARCADIA

Wydanie elektroniczne

Niniejsza publikacja jest dziełem fikcyjnym. Nazwy, postacie, miejsca, organizacje i zdarzenia są wytworem wyobraźni autora lub zostały użyte fikcyjnie. Wszelkie podobieństwo do rzeczywistych osób lub zdarzeń jest przypadkowe.

Spis treści

CZĘŚĆ I — ŚMIERĆ, KTÓRA OTWIERA PRZESZŁOŚĆ

ROZDZIAŁ 1 — OSTATNI WIECZÓR HALINY

ROZDZIAŁ 2 — NIEDOKOŃCZONY OBIAD

ROZDZIAŁ 3 — RZECZY, KTÓRYCH NIE ZABRANO

ROZDZIAŁ 4 — ŚLAD W KATALOGU

ROZDZIAŁ 5 — TRZY OSOBY, TRZY WERSJE

ROZDZIAŁ 6 — GRANICE ZAUFANIA

ROZDZIAŁ 7 — PRZED ZAMKNIĘCIEM BIURA

ROZDZIAŁ 8 — CZŁOWIEK Z PRZESZŁOŚCI

ROZDZIAŁ 9 — NIEZGODNY CZAS

ROZDZIAŁ 10 — PIERWSZA KONFRONTACJA

ROZDZIAŁ 11 — WYNIK WSTĘPNY

ROZDZIAŁ 12 — FAŁSZYWY PORZĄDEK

ROZDZIAŁ 13 — DROGA DO PRZEŁĘCZY

ROZDZIAŁ 14 — KTOŚ WIEDZIAŁ WCZEŚNIEJ

ROZDZIAŁ 15 — CENA MILCZENIA

ROZDZIAŁ 16 — MATERIAŁ DO OCHRONY

CZĘŚĆ II — CENA MILCZENIA

ROZDZIAŁ 17 — NOCNA DECYZJA

ROZDZIAŁ 18 — DRUGI CZŁOWIEK

ROZDZIAŁ 19 — NIE TEN CZŁOWIEK

ROZDZIAŁ 20 — ZAMKNIĘTA DROGA

ROZDZIAŁ 21 — KONTAKT, KTÓREGO NIE BYŁO

ROZDZIAŁ 22 — KŁAMSTWO SPRZED LAT

ROZDZIAŁ 23 — PIERWSZA KOPIA

ROZDZIAŁ 24 — MINUTY, KTÓRYCH BRAKUJE

ROZDZIAŁ 25 — OSTATNI ŚWIADKOWIE

ROZDZIAŁ 26 — ZAGROŻONY DOWÓD

ROZDZIAŁ 27 — CZEGO NIE POWIEDZIAŁ MAREK

ROZDZIAŁ 28 — TO JA ZAMKNĄŁEM

ROZDZIAŁ 29 — PO DRUGIEJ STRONIE PRAWDY

ROZDZIAŁ 30 — RACHUNEK ZA DWADZIEŚCIA DWA LATA

ROZDZIAŁ 31 — RÓŻNE ODPOWIEDZIALNOŚCI

ROZDZIAŁ 32 — KTOŚ JESZCZE PŁACIŁ

CZĘŚĆ III — OSTATNI WYBÓR

ROZDZIAŁ 33 — CZŁOWIEK OD ZLECEŃ

ROZDZIAŁ 34 — PRZEDMIOT, KTÓREGO BRAKOWAŁO

ROZDZIAŁ 35 — KONFRONTACJA Z EWĄ

ROZDZIAŁ 36 — ZEZNANIE BEZ GWARANCJI

ROZDZIAŁ 37 — MAREK POD PRZYSIĘGĄ PRAWDY

ROZDZIAŁ 38 — LINIA CZASU

ROZDZIAŁ 39 — OSTATNIA NIEWIADOMA

ROZDZIAŁ 40 — POLECENIE

ROZDZIAŁ 41 — NIE MA JUŻ ODWROTU

ROZDZIAŁ 42 — OSTATNIA LUKA W SPRAWIE HALINY

ROZDZIAŁ 43 — ŚMIERĆ NA ZLECENIE

ROZDZIAŁ 44 — SIEDEM NAZWISK

ROZDZIAŁ 45 — OSTATNI WYBÓR

ROZDZIAŁ 46 — CO ZOSTAŁO Z PRAWDY

ROZDZIAŁ 47 — BRACIA

ROZDZIAŁ 48 — NIEODWRACALNI

Punkty nawigacyjne

Spis treści

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Początek treści

ŚMIERĆ, KTÓRA OTWIERA PRZESZŁOŚĆ

ROZDZIAŁ 1

OSTATNI WIECZÓR HALINY

Telefon zadzwonił, kiedy Julia Krawiec po raz trzeci czytała to samo zdanie.

Odłożyła długopis i spojrzała na ekran. Nieznany numer z Warszawy.

Przez chwilę pozwoliła mu dzwonić.

Było kilka minut po dwudziestej drugiej. Siedziała przy kuchennym stole, z laptopem otwartym na korespondencji dotyczącej pisma, które złożyła kilka dni wcześniej. Od tamtej pory otrzymała jedynie automatyczne potwierdzenie wpływu. Wiedziała, że nie przesądza ono o żadnej decyzji, a kolejne sprawdzanie skrzynki niczego nie przyspieszy.

Telefon zadzwonił ponownie.

— Krawiec, słucham.

— Dobry wieczór. Prokurator Aleksandra Czerwińska, Warszawa. Przepraszam za porę.

Julia wyprostowała się na krześle.

— Słucham panią.

— Czy kilka dni temu składała pani informację dotyczącą możliwych nieprawidłowości w dokumentacji pożaru prywatnego ośrodka szkoleniowego w Górach Sowich?

Julia spojrzała na otwarty dokument.

— Tak.

— Chodzi o ośrodek Przełęcz?

— Zgadza się.

Po drugiej stronie zapadła krótka cisza.

— Mam do pani kilka pytań. Zanim zaczniemy, chciałabym wyjaśnić, że nie prowadzę postępowania dotyczącego tamtego pożaru.

— W takim razie czego dotyczą pytania?

— Śmierci kobiety w Warszawie.

Julia milczała.

— Nazywała się Halina Kołodziej. Miała sześćdziesiąt jeden lat. Dziś znaleziono ją martwą w pomieszczeniu, z którego korzystała podczas prywatnej pracy nad dokumentacją archiwalną.

— I uważa pani, że ma to związek z moim pismem?

— Na razie niczego takiego nie zakładam. Wśród zabezpieczanych materiałów pojawiło się oznaczenie, które może odnosić się do Przełęczy. Chciałabym ustalić, czy rzeczywiście ma znaczenie.

Julia zamknęła laptop.

— Co to za oznaczenie?

— Zanim przejdziemy do szczegółów, chciałabym wiedzieć, czy może pani jutro uczestniczyć w krótkiej rozmowie służbowej. Zależy mi również na potwierdzeniu, jakie materiały formalnie pani przekazała.

— Oczywiście. Proszę skierować zapytanie właściwą drogą.

— Przygotujemy je. Nie chciałam jednak odkładać pierwszego kontaktu do rana.

Julia usłyszała szelest papieru.

— Czy nazwisko Kołodziej cokolwiek pani mówi? — zapytała Czerwińska.

Powtórzyła je w myślach.

Nie kojarzyła go z analizowanych materiałów. Nie występowało w relacji Ewy Lewickiej ani w dokumentach dołączonych do ostatniego pisma. Przynajmniej niczego takiego nie pamiętała.

— Nie. Nie potrafię powiązać tego nazwiska z Przełęczą.

— Rozumiem.

— Czy są podstawy, by podejrzewać przestępstwo?

— Jeszcze za wcześnie na odpowiedź.

— A mimo to dzwoni pani o tej porze.

Czerwińska zawahała się.

— Ponieważ jedna z rzeczy znalezionych na miejscu może wymagać pilnej identyfikacji. Wolę sprawdzić związek, którego nie ma, niż przeoczyć taki, który istnieje.

Julia spojrzała na ciemne okno.

— Proszę przesłać zapytanie. Odpowiem, kiedy będę miała przed sobą pełne oznaczenie.

— Dziękuję. Dobranoc.

Połączenie się zakończyło.

Julia nadal trzymała telefon.

Jeszcze kilka godzin wcześniej sądziła, że najbliższe dni upłyną jej na oczekiwaniu na odpowiedź dotyczącą wydarzeń z 2004 roku. Teraz w Warszawie nie żyła kobieta, o której nigdy nie słyszała, a prokuratorka prowadząca odrębną sprawę pytała o Przełęcz.

To mogło nie znaczyć nic.

Właśnie dlatego Julia nie lubiła podobnych zbiegów okoliczności. Zbyt łatwo nadawano im sens.

Aleksandra Czerwińska stała na drugim piętrze starego budynku biurowego i patrzyła na otwarte drzwi pomieszczenia, w którym znaleziono Halinę Kołodziej.

Korytarz pachniał kurzem, wilgotnym tynkiem i środkami czystości. Przy schodach stały dwa kartonowe pudła, których nikt jeszcze nie ruszał. Nad drzwiami świeciła jarzeniówka, co pewien czas wydając cichy trzask.

Czerwińska schowała telefon do kieszeni płaszcza.

— I co? — zapytał stojący obok policjant.

— Krawiec potwierdziła, że składała pismo dotyczące Przełęczy. Nie kojarzy nazwiska zmarłej.

— Czyli na razie nic.

— Na razie nic.

Policjant zajrzał do notesu.

— Kobietę znalazł administrator. Miał sprawdzić instalację w sąsiednim pomieszczeniu. Drzwi do jej pokoju były niedomknięte. Podobno zwykle zamykała je na klucz.

— Kto mu to powiedział?

— Właściciel budynku. Administrator twierdzi, że sam też zwrócił na to uwagę.

— Niech obaj opiszą to osobno.

Czerwińska podeszła do drzwi.

Pomieszczenie było niewielkie, wypełnione niemal po brzegi. Przy ścianach stały metalowe regały z teczkami i pudłami. Pod oknem znajdowało się biurko z monitorem, lampką i niewielkim skanerem. Obok piętrzyły się stosy papieru rozdzielone kartonowymi przekładkami.

Halina leżała na podłodze między biurkiem a regałem.

Ciało częściowo przesłaniało przewrócone krzesło. Jedna ręka spoczywała przy krawędzi dywanu, druga pod tułowiem. Kobieta miała na sobie ciemne spodnie, sweter i miękkie domowe obuwie.

Na skroni widniała rana.

Czerwińska zatrzymała się przy wejściu, nie przekraczając wyznaczonej granicy.

— Kto pierwszy stwierdził zgon?

Policjant podał nazwisko lekarza.

— Zespół ratownictwa był tu przed nami. Nie podejmowano resuscytacji.

— Czy ktoś przemieszczał ciało?

— Administrator twierdzi, że nie. Ratownicy wykonali tylko niezbędne czynności.

Czerwińska przyjrzała się regałowi. Na wysokości głowy leżącej kobiety jedna z metalowych półek miała wystający narożnik.

Upadek.

Najprostsze wyjaśnienie.

Nie zawsze prawdziwe, ale w tej chwili wciąż możliwe.

— Co wiemy o zmarłej?

— Emerytka. Wcześniej pracowała przy opracowywaniu dokumentów i zbiorów archiwalnych. Nie mam jeszcze pełnych danych o miejscach zatrudnienia. Ten lokal wynajmowała od kilku lat.

— Mieszkała tutaj?

— Nie. Prowadziła własne prace. Zlecenia, porządkowanie prywatnych zbiorów, czasem przygotowywanie spisów. Tak powiedział administrator.

Czerwińska popatrzyła na półki.

Starannie opisane grzbiety teczek, numery zapisane tym samym charakterem pisma. Wszystko wskazywało na to, że Kołodziej przykładała dużą wagę do porządku.

— Kto znał rozkład jej pracy?

— Ustalamy.

— Kto miał klucze?

— Ona, administrator i właściciel. Tak twierdzą. Sprawdzamy, czy istniały dodatkowe komplety.

Na biurku stał kubek z niedopitą herbatą. Obok leżały okulary. Monitor był wyłączony.

Czerwińska wskazała komputer.

— Zabezpieczyć zgodnie z procedurą. Bez przeglądania zawartości na miejscu, jeśli nie ma ku temu podstaw i odpowiednich warunków.

Policjant skinął głową.

W głębi pokoju technik fotografował dolne półki regału.

— Pani prokurator — odezwał się. — Proszę spojrzeć.

Nie zbliżyła się, dopóki nie wskazał jej bezpiecznej drogi.

Na podłodze, za nogą krzesła, leżała pojedyncza kartka. Zawierała wydrukowaną tabelę z kilkoma kolumnami, numerami i oznaczeniami jednostek archiwalnych.

Część tekstu zasłaniał brzeg dywanu.

Technik wskazał jeden wiersz.

— To nie jest pełna nazwa. Ale może o to chodziło.

Czerwińska pochyliła się.

W kolumnie zatytułowanej „Opis pierwotny” widniało słowo:

PRZEŁĘCZ.

Obok zapisano datę z 2004 roku.

Niżej znajdowały się dwa inne oznaczenia, których znaczenia nie znała.

— Proszę to dokładnie udokumentować.

— Już fotografuję.

Nie dotknęła kartki.

Na razie mieli tylko wydruk. Mógł dotyczyć dowolnego zbioru, miejsca albo nazwy własnej. Nic nie pozwalało jeszcze łączyć go z przyczyną śmierci kobiety.

Jej uwagę przyciągnął jednak inny szczegół.

Przy dwóch pozycjach w tabeli widniały różne daty opracowania. Przy trzeciej pozostawiono puste pole. Pod spodem umieszczono adnotację:

„Weryfikacja proweniencji. Nie utożsamiać opisu kopii z opisem oryginału”.

— Co to znaczy? — zapytał policjant.

— Że ktoś próbował ustalić pochodzenie materiałów.

— To może być ważne?

— Jeszcze nie wiemy.

Czerwińska wyprostowała się.

— Sprawdźmy najpierw, nad czym pani Kołodziej pracowała w ostatnich tygodniach.

Julia obudziła się przed budzikiem.

Pierwszą rzeczą, którą zrobiła, było sprawdzenie służbowej poczty.

Wiadomość z Warszawy czekała od szóstej czterdzieści dwie.

Nie zawierała szczegółów miejsca zdarzenia ani informacji, których Julia nie powinna otrzymać na tym etapie. Czerwińska ograniczyła się do formalnego zapytania o możliwość identyfikacji oznaczenia i prośby o wskazanie właściwej jednostki dysponującej dokumentacją dotyczącą pisma Julii.

W załączniku znajdował się wycięty fragment tabeli.

Julia otworzyła go na dużym ekranie.

PRZEŁĘCZ.

Rok 2004.

Dalej numer złożony z kilku członów oddzielonych ukośnikami.

Przeczytała go dwukrotnie.

Nie znała tego oznaczenia. Nie występowało w ostatnim piśmie, dotyczącym relacji Ewy Lewickiej i potrzeby sprawdzenia historycznych okoliczności ewakuacji.

Mogło jednak znajdować się w innych materiałach.

Julia otworzyła uporządkowany katalog własnej dokumentacji. Sprawdziła legalnie posiadane kopie i wykaz załączników.

Bez rezultatu.

Zatrzymała się przy analizie z 2011 roku.

Cztery strony.

Niewielki dokument, który przez lata wydawał się zamkniętą pracą nad ograniczonym materiałem. Dopiero niedawno dowiedziała się, że jedno z zawartych w nim zastrzeżeń potraktowano tak, jakby wykluczało możliwość istnienia nieprawidłowości.

Przejrzała wykaz źródeł, szukając podobnego oznaczenia.

Nie znalazła go.

Wróciła do wiadomości Czerwińskiej.

Potwierdziła, że w posiadanych materiałach nie odnalazła wskazanego numeru. Zaznaczyła, że samo słowo „Przełęcz” i data nie wystarczają do identyfikacji źródła. Wskazała formalną drogę uzyskania informacji o przekazanym piśmie i zaproponowała kontakt służbowy w celu ustalenia zakresu ewentualnej współpracy.

Przed wysłaniem przeczytała odpowiedź jeszcze raz.

Nie dopisała żadnej hipotezy.

Nie chciała, żeby warszawska śmierć stała się w czyichś oczach dowodem w sprawie, której jeszcze nie zbadano.

Kliknęła „Wyślij”.

Kilka minut później zadzwonił telefon.

— Czerwińska.

— Krawiec. Właśnie wysłałam odpowiedź.

— Widzę. Dziękuję. Czy może pani poświęcić mi jeszcze chwilę?

— Tak.

— Wstępnie ustaliliśmy, że Kołodziej prywatnie porządkowała materiały pochodzące z różnych źródeł. Nie była pracownikiem instytucji, której nazwa widnieje w tabeli. To istotne.

— Czyli nadal nie mamy pewności, skąd pochodzi wydruk.

— Właśnie.

— A pozostałe dokumenty?

— Są zabezpieczane. Nie zamierzam prosić pani o identyfikację wszystkiego na podstawie pojedynczego zdjęcia.

— Rozsądnie.

Po drugiej stronie odezwał się stłumiony głos. Czerwińska powiedziała komuś, że zaraz przyjdzie.

— Jeszcze jedno. Dlaczego zajmowała się pani Przełęczą?

Julia zastanowiła się nad odpowiedzią.

— Przekazano mi relację dotyczącą okoliczności dawnego pożaru. Zawiera zarówno bezpośrednie obserwacje, jak i informacje uzyskane od innej osoby. Uznałam, że należy je formalnie zgłosić do weryfikacji. Nie przesądzałam ich prawdziwości.

— Czy pojawiały się w niej materiały dźwiękowe?

— Nie w zakresie, który pozwalałby mi zidentyfikować pani wydruk.

— Rozumiem.

Julia usłyszała odgłos przesuwanego krzesła.

— Czy pani Kołodziej została zamordowana? — zapytała.

— Nie potrafię teraz tego stwierdzić. W pomieszczeniu znajdowało się wiele przedmiotów, o które można się potknąć lub uderzyć. Są jednak okoliczności wymagające dokładnego sprawdzenia.

— Czyli nie wykluczacie udziału innej osoby.

— Nie wykluczamy. To wszystko, co mogę na tym etapie powiedzieć.

Julia spojrzała na fragment tabeli.

— Jeśli będzie pani potrzebowała formalnych informacji o moim piśmie, proszę korzystać z właściwej drogi.

— Tak zrobimy.

Połączenie się zakończyło.

Julia jeszcze raz przyjrzała się słowu „Przełęcz”.

Nie miała dowodu, że Halina Kołodziej wiedziała cokolwiek o pożarze. Mogła katalogować dokumenty dotyczące ośrodka, nie znając ich znaczenia. Mogła również pracować nad materiałem, który przypadkiem otrzymał podobny opis.

A jednak zmarła.

I ktoś w Warszawie musiał ustalić dlaczego.

Czerwińska wróciła do pomieszczenia Haliny tuż przed południem.

Ciała już nie było. Zabezpieczone przedmioty otrzymywały kolejne oznaczenia, a technicy kończyli dokumentowanie pozostałych elementów miejsca.

Na biurku, obok monitora, znajdował się niewielki notes.

Jedna z funkcjonariuszek pokazała Czerwińskiej fotografie wykonane przed jego zabezpieczeniem.

— Kołodziej miała własny system notowania pracy — wyjaśniła. — Niektóre wpisy są bardzo szczegółowe. Inne zawierają jedynie numer i krótki dopisek.

Czerwińska obejrzała kolejne zdjęcia.

Na jednej stronie Halina zapisała trzy oznaczenia i uwagę:

„Nie zgadza się opis źródła”.

Niżej znajdował się drugi dopisek:

„Sprawdzić, czy kopia pochodzi z tego samego zbioru”.

— Wiemy, o jakie kopie chodzi? — zapytała.

— Jeszcze nie.

— A ostatnie wpisy?

Funkcjonariuszka wskazała daty. Kilka notatek powstało w dniach poprzedzających śmierć.

Halina nie prowadziła prywatnego pamiętnika. Zapisywała zadania, terminy, numery, czasem nazwiska. Przy niektórych pozycjach stawiała niewielki znak przypominający odwrócony haczyk.

Czerwińska obróciła fotografię na ekranie tabletu.

— Co mówią o niej dawni współpracownicy?

— Że była dokładna. Czasem przesadnie. Podobno potrafiła przez tydzień sprawdzać jeden opis, jeśli miała wątpliwości co do źródła.

— Czyli nie wystarczało jej, że ktoś coś podpisał.

— Tak to przedstawiają.

Czerwińska spojrzała w kierunku pustego miejsca między regałem a biurkiem.

Wczoraj leżała tam kobieta.

Dziś pozostała przestrzeń, którą technicy starannie udokumentowali, oraz przedmioty wymagające opisania.

— Proszę ustalić wszystkie osoby, które miały z nią kontakt w ostatnim tygodniu — poleciła. — Osobno kontakty zawodowe i prywatne. Nie zakładajmy, że jedno wynikało z drugiego.

— Rozumiem.

— Chcę też znać rzeczywisty zakres jej ostatniego zlecenia. Nie wystarczy mi ogólna informacja, że opracowywała archiwalia.

— Sprawdzimy.

Czerwińska podeszła do okna.

Na podwórzu stał samochód dostawczy. Kierowca bez powodzenia próbował wycofać między dwa zaparkowane auta. Za bramą ludzie spieszyli się do pracy, nie zwracając uwagi na policyjny samochód.

Warszawa funkcjonowała normalnie.

Niemal nikt nie wiedział, że na drugim piętrze znaleziono martwą kobietę, która ostatnie tygodnie życia spędzała na ustalaniu pochodzenia cudzych dokumentów.

Czerwińska wróciła wzrokiem do notesu.

Halina Kołodziej znała zasady tworzenia i poprawiania opisów archiwalnych oraz przekazywania materiałów między kolejnymi zbiorami. Wiedziała, że błędna data albo niewłaściwie przypisany numer mogą zmienić znaczenie dokumentu.

Nie było podstaw, by uznać, że zginęła z powodu tej wiedzy.

Były jednak powody, żeby ustalić, nad czym pracowała.

— Pani prokurator?

Funkcjonariuszka stała przy drzwiach.

— Tak?

— Właściciel budynku jest na miejscu. Mówi, że pani Kołodziej przechowywała tutaj dokumenty od różnych klientów i nie zawsze informowała go, kto do niej przychodził.

— Zaraz z nim porozmawiam.

Czerwińska jeszcze raz spojrzała na fotografię kartki z oznaczeniem „Przełęcz”.

Nie wiedziała, czy miała przed sobą ślad przestępstwa, czy zwykły fragment niedokończonej pracy.

Wiedziała tylko, że Halina nie odpowie już na żadne pytanie.

A od tej chwili obowiązkiem żywych było ustalić, co wydarzyło się naprawdę.

ROZDZIAŁ 2

NIEDOKOŃCZONY OBIAD

Adam Wierzbicki przez kilka minut patrzył na telefon, zanim zdecydował się zadzwonić.

Numer Marka znajdował się w historii połączeń. Nie musiał go szukać. Mimo to otworzył kontakty i zatrzymał palec na imieniu brata.

Marek.

Przez dwadzieścia dwa lata to słowo oznaczało przede wszystkim nieobecność.

Teraz miało przypisany numer telefonu.

Adam nacisnął zieloną słuchawkę.

Pierwszy sygnał. Drugi.

— Cześć — odezwał się Marek.

— Cześć. Nie przeszkadzam?

— Nie. Właśnie wróciłem.

— Skąd?

— Z miasta. Musiałem coś załatwić.

Adam poczuł znajome ukłucie irytacji. Nie dlatego, że odpowiedź była nieuprzejma. Przeciwnie. Brzmiała zwyczajnie, jak podczas rozmowy dwóch braci, którzy regularnie do siebie telefonują.

Tyle że oni dopiero uczyli się tej zwyczajności.

— Pamiętasz, że rozmawialiśmy o obiedzie?

— Pamiętam.

— Pomyślałem, że moglibyśmy wreszcie ustalić konkretny dzień.

Marek milczał przez moment.

— Jutro?

Adam spojrzał na kalendarz leżący obok laptopa.

Miał zaplanowane dwa telefony do klientów, ale oba mógł wykonać rano. Nie prowadził obecnie poszukiwań wymagających natychmiastowego wyjazdu.

— Jutro pasuje.

— W Gdyni?

— Może być. Znam niedużą restaurację niedaleko centrum. W środku tygodnia raczej nie ma tam tłoku.

— Dobrze.

— Trzynasta?

— Trzynasta.

Adam czekał, czy brat doda coś jeszcze.

Nie dodał.

— Wyślę ci adres.

— Wyślij.

Połączenie trwało niecałe dwie minuty.

Adam odłożył telefon i przez chwilę siedział bez ruchu.

Tak powinno wyglądać umawianie się na obiad. Krótka rozmowa, ustalenie miejsca i godziny. Bez wielkich deklaracji, bez wracania do przeszłości.

A jednak czuł napięcie, jakby właśnie uzgodnił termin przesłuchania.

Przypomniał sobie jedno z poprzednich spotkań, podczas którego Marek powiedział, że nie wie, czy potrafi być dla niego bratem.

Adam odpowiedział wtedy, że nie oczekuje niczego natychmiast.

Nadal tak uważał.

Nie wiedział tylko, jak długo można budować coś nowego, jeśli pod fundamentami pozostają sprawy, o których żadna ze stron nie chce mówić.

Następnego dnia przyjechał do restauracji dwanaście minut przed czasem.

Zaparkował po drugiej stronie ulicy i przez chwilę obserwował wejście.

Lokal mieścił się na parterze starej kamienicy. Przez duże okna widział kilka zajętych stolików. W środku świeciły ciepłe lampy, a przy barze mężczyzna w jasnym swetrze czytał gazetę.

Adam wyłączył silnik.

Wybrał to miejsce, bo zapamiętał je z wcześniejszej wizyty z klientem po zakończeniu trudnej sprawy zaginięcia. Było spokojne. Muzyka nie zagłuszała rozmów, a kelnerzy nie podchodzili co kilka minut, żeby zapytać, czy wszystko smakuje.

Chciał, żeby tym razem nie musieli szukać szczególnego powodu do rozmowy.

Wszedł do środka.

Wybrał stolik przy ścianie, z widokiem na wejście. Dopiero kiedy usiadł, uświadomił sobie, że zrobił to automatycznie. Przyzwyczajenie z lat pracy w policji.

Kelnerka podała mu kartę.

— Będzie jeszcze jedna osoba — powiedział.

— Oczywiście.

Zamówił wodę.

Marek pojawił się o trzynastej trzy.

Adam rozpoznał go od razu, zanim brat zdjął czapkę. Siwe włosy, lekko pochylone ramiona, ostrożny sposób rozglądania się po nieznanym pomieszczeniu.

Jeszcze niedawno znał tę twarz tylko ze współczesnej fotografii, którą godzinami porównywał ze starymi zdjęciami rodzinnymi.

Teraz potrafił wypatrzyć brata wśród przechodniów.

To wciąż wydawało mu się dziwne.

Marek podszedł do stolika.

— Długo czekasz?

— Dopiero przyszedłem.

Podali sobie ręce.

Adam nie wiedział, czy powinni przywitać się inaczej. Marek najwyraźniej również nie.

Usiedli naprzeciwko siebie.

— Ładne miejsce — powiedział Marek.

— Dobrze tu gotują.

— Bywałeś wcześniej?

— Kilka razy.

Marek otworzył kartę.

— Co polecasz?

— Zależy, co lubisz.

Pytanie zabrzmiało niewinnie.

Dopiero po chwili Adam uświadomił sobie, że nie zna odpowiedzi.

Nie wiedział, co Marek zamawia w restauracjach, czy pije kawę po południu, czy woli mięso, rybę, czy coś prostego. Nie wiedział nawet, czy są potrawy, których od lat nie je.

Pamiętał natomiast, że jako nastolatek brat nie znosił gotowanej marchewki.

Dwadzieścia dwa lata nieobecności pozostawiały luki, których nie dało się wypełnić jednym obiadem.

— Weź to, na co masz ochotę — odpowiedział.

Marek uśmiechnął się lekko.

— Bardzo pomocna rada.

— Zawodowe przyzwyczajenie. Nie sugerować odpowiedzi.

Po raz pierwszy obaj się roześmiali.

Krótko, niepewnie, ale bez wysiłku.

Zamówili jedzenie. Marek wybrał pieczoną rybę, Adam mięso z ziemniakami. Kiedy kelnerka zabrała karty, zaczęli rozmawiać o pogodzie.

Od kilku dni padało. Nad morzem wiatr był coraz chłodniejszy. Marek wspomniał, że rano musiał odskrobywać szron z szyby samochodu.

Adam zapytał, czym jeździ.

Brat podał markę i model, a potem przez kilka minut opowiadał o usterce ogrzewania.

Adam słuchał uważniej, niż wymagała tego historia.

Były to zwyczajne informacje. Żaden trop, żaden ślad, nic, co mogłoby przybliżyć go do wyjaśnienia przeszłości.

A jednak właśnie takich rzeczy brakowało mu przez wszystkie lata.

Kiedy Marek skończył, Adam opowiedział o samochodzie, którym kiedyś przejechał pół Polski podczas poszukiwań młodego mężczyzny. Wspomniał o awarii na parkingu pod Olsztynem i mechaniku, który naprawił usterkę prowizorycznie, ale skutecznie.

Marek słuchał z zainteresowaniem.

— I znalazłeś go?

— Kogo?

— Tego chłopaka.

Adam skinął głową.

— Znalazłem. Żył. Nie chciał wracać do domu.

Marek przestał obracać szklankę w dłoniach.

— A rodzina?

— Dowiedziała się, że jest bezpieczny. Resztę musieli ustalić między sobą.

— To wystarczyło?

Adam spojrzał na niego.

— W tej sprawie tak. Był dorosły. Nie miałem prawa zmuszać go do powrotu.

Marek pokiwał głową.

— Rozumiem.

Zapadła cisza.

Adam dopiero teraz usłyszał, jak jego opowieść mogła zabrzmieć dla brata. Nie zamierzał nawiązywać do ich historii, choć podobieństwo trudno było przeoczyć.

— Nie mówiłem tego z myślą o tobie — powiedział.

— Wiem.

Adam nie był pewien, czy Marek rzeczywiście mu uwierzył.

Kilka minut później przyniesiono jedzenie.

Przez pewien czas rozmawiali niemal swobodnie.

Marek opowiedział o miejscu, w którym kupował części do samochodu. Adam wspomniał o sąsiedzie, który od tygodnia próbował naprawić ogrodzenie, choć każda kolejna próba wyglądała gorzej od poprzedniej.

Brat śmiał się w odpowiednich momentach.

Nie musieli wracać do 2004 roku.

Adam zaczął nawet wierzyć, że obiad może się udać.

Wtedy Marek odłożył widelec.

— Mogę cię o coś zapytać?

— Jasne.

— Nadal jeździsz w sprawie Przełęczy?

Adam nie odpowiedział od razu.

Wiedział, że to pytanie kiedyś padnie. Spodziewał się go jednak podczas kolejnej trudnej rozmowy, może przez telefon. Nie przy stoliku, między niedojedzonym obiadem a szklanką wody.

— Tak.

Marek spojrzał w stronę okna.

— Myślałem, że po tym wszystkim trochę odpuścisz.

— Po czym dokładnie?

— Po tym, jak mnie znalazłeś.

Adam oparł przedramiona na stole.

— Szukałem ciebie. Ale nie tylko ciebie.

— Wiem.

— Nie jestem pewien.

Marek odwrócił wzrok od okna.

— Co to ma znaczyć?

— Że czasem mam wrażenie, jakbyś uważał, że skoro się spotkaliśmy, wszystkie pozostałe pytania powinny zniknąć.

— Nie powiedziałem tego.

— Nie. Ale pytasz, czy nadal się tym zajmuję.

Marek popatrzył na talerz.

— Chciałem wiedzieć, w jakim kierunku zamierzasz iść.

Adam poczuł, że rozmowa przekroczyła granicę, której obaj starali się nie dotykać.

— W kierunku faktów.

— To nie jest odpowiedź.

— Na razie jedyna, jakiej mogę ci udzielić.

Marek powoli odsunął talerz.

— Rozmawiasz jeszcze z ludźmi, którzy byli związani z ośrodkiem?

— Sprawdzam różne rzeczy.

— Jakie?

— Marek.

— Pytam tylko.

— A ja próbuję zrozumieć, dlaczego.

Brat splótł dłonie.

— Bo nie chcę pewnego dnia dowiedzieć się od kogoś obcego, że zrobiłeś coś, co dotyczy również mnie.

Adam poczuł nagły przypływ gniewu.

Przez dwadzieścia dwa lata nie wiedział, czy Marek żyje. Nie otrzymał żadnej wiadomości ani wyjaśnienia. Teraz siedział naprzeciwko człowieka, który sam zdecydował się zniknąć, i słyszał, że powinien uprzedzać go o własnych działaniach.

Przez moment chciał powiedzieć to wszystko.

Powstrzymał się.

Nie dlatego, że brat nie zasługiwał na odpowiedź.

Nie chciał po prostu zamieniać każdej rozmowy w rozliczenie straconych lat.

— Nie zamierzam niczego ukrywać tylko po to, żeby było nam wygodniej — powiedział w końcu. — Ale nie będę też informował cię o każdym telefonie i każdym spotkaniu.

Marek przyjął to bez protestu.

— Rozumiem.

— Mam nadzieję.

— Adam, naprawdę nie próbuję cię kontrolować.

— W takim razie czego się boisz?

Pytanie zawisło między nimi.

Marek spojrzał mu w oczy.

Przez krótką chwilę Adam miał wrażenie, że brat wreszcie odpowie. Nie ogólnikiem ani zdaniem przygotowanym wcześniej, lecz czymś, co pozwoli mu zrozumieć jego zachowanie.

— Tego, że znowu będziemy rozmawiać wyłącznie o tamtej nocy — powiedział Marek.

Adam milczał.

— Przez te wszystkie lata myślałem czasem, jak wyglądałoby nasze spotkanie. Co byś powiedział. Czy w ogóle chciałbyś ze mną rozmawiać.

— Mogłeś to sprawdzić.

Marek spuścił wzrok.

— Wiem.

— Mogłeś zadzwonić. Choć raz.

— Wiem.

Adam zacisnął palce na krawędzi stołu.

Nie chciał słyszeć kolejnego „wiem”.

Chciał zrozumieć, dlaczego Marek nie odezwał się, kiedy jeszcze żyła ich matka. Dlaczego pozwolił jej umrzeć bez informacji, że starszy syn żyje. Dlaczego nie przyjechał nawet na pogrzeb.

Rozmawiali już o tym. Żadna z wcześniejszych odpowiedzi nie zamknęła sprawy.

Nie zamierzał zaczynać następnej rozmowy w restauracji.

— Nie musimy dzisiaj rozmawiać o wszystkim — powiedział.

Marek podniósł głowę.

— Tego właśnie chciałem.

— Ale to nie znaczy, że przestanę pytać.

Brat przyglądał mu się przez chwilę.

— Rozumiem.

Tym razem Adam uwierzył, że naprawdę rozumie.

Zamówili kawę, chociaż żaden nie miał ochoty na deser.

Rozmowa nie wróciła do wcześniejszej swobody.

Adam próbował opowiedzieć o pracy. Wspomniał o rodzinie, która od kilku miesięcy szukała dorosłej kobiety, choć wszystko wskazywało na to, że zerwała kontakt dobrowolnie.

Marek słuchał, ale odpowiadał krócej.

W końcu zapytał:

— Lubisz jeszcze tę pracę?

Adam zastanowił się.

— Nie zawsze.

— Dlaczego nadal ją robisz?

— Bo czasem udaje się komuś pomóc.

— Nawet jeśli ten ktoś nie chce być znaleziony?

— Wtedy trzeba wiedzieć, kiedy przestać.

Marek uśmiechnął się bez wesołości.

— To chyba trudne.

— Bardziej, niż kiedyś myślałem.

Adam wypił łyk kawy.

Od kilku minut układał w głowie pytanie.

Czy Marek również uważał, że powinien był przestać go szukać?

Nie zadał go.

Zamiast tego po raz pierwszy świadomie spróbował zobaczyć w siedzącym naprzeciwko mężczyźnie nie człowieka związanego z Przełęczą, lecz po prostu Marka.

Starszego brata, który lubił pieczoną rybę, miał problem z ogrzewaniem samochodu i nie słodził kawy.

Człowieka, którego kiedyś znał bardzo dobrze, a teraz poznawał od początku.

To nie było mało.

Ale też nie wystarczało.

Marek zerknął na zegarek.

— Będę musiał się zbierać.

Adam skinął głową.

— Jasne.

— Mam jeszcze coś do załatwienia.

Adam nie zapytał co.

Zapłacili osobno, choć proponował, że zaprosi brata.

Przy wyjściu zatrzymali się pod daszkiem chroniącym przed drobnym deszczem.

Ulica była mokra. Samochody przejeżdżały powoli, rozpryskując wodę przy krawężnikach.

Marek poprawił kołnierz kurtki.

— Dziękuję za obiad.

— Nie ma za co.

— Dobrze było się spotkać.

Adam zawahał się na moment.

— Tak. Dobrze.

Marek zrobił krok w stronę ulicy, ale przystanął.

— Adam?

— Tak?

— Nie chciałbym, żebyś pomyślał, że żałuję naszego kontaktu.

Adam spojrzał na niego.

— Nie pomyślałem tak.

— Bo czasem… — Marek urwał.

— Co?

— Czasem nie wiem, jak z tobą rozmawiać.

Gniew, który towarzyszył Adamowi przy stoliku, ustąpił czemuś trudniejszemu do nazwania.

— Ja też nie — przyznał.

Marek skinął głową.

— Może z czasem będzie łatwiej.

— Może.

Przez chwilę stali naprzeciwko siebie.

Adam chciał powiedzieć, że naprawdę ma taką nadzieję. Że nie szukał brata przez ponad dwie dekady tylko po to, by teraz rozmawiać z nim jak z podejrzanym.

Nie chciał jednak składać obietnic, których mógłby nie dotrzymać.

— Odezwę się.

— Dobrze.

Marek odszedł w stronę zaparkowanego samochodu.

Adam obserwował go, dopóki nie zniknął za rogiem. Potem ruszył w przeciwnym kierunku.

W samochodzie siedział kilka minut, zanim włączył silnik.

Na fotelu pasażera leżała teczka z materiałami dotyczącymi Przełęczy. Zabrał ją rano, ponieważ po obiedzie zamierzał pojechać do biura i uporządkować notatki.

Teraz patrzył na nią z niechęcią.

Nie chciał, żeby całe jego życie znów sprowadzało się do pożaru sprzed dwudziestu dwóch lat.

Przez długi czas wierzył, że kiedy odnajdzie Marka, wszystko stanie się prostsze.

Nie oczekiwał cudu. Wiedział, że brat może mieć powody, dla których nie wracał. Dopuszczał nawet, że część z nich będzie trudna do zaakceptowania.

Nie przewidział tylko, jak skomplikowane okażą się najzwyklejsze sytuacje.

Obiad.

Rozmowa o samochodzie.

Pytanie o pracę.

Każda z tych rzeczy mogła niespodziewanie sprowadzić ich do miejsca, od którego obaj próbowali odejść.

Adam wyjął telefon.

Na ekranie czekała wiadomość od Marka.

„Dzięki za dzisiaj. Następnym razem może kawa, bez obiadu. Łatwiej będzie znaleźć czas”.

Przeczytał ją dwa razy.

Uśmiechnął się nieznacznie.

Odpisał:

„Kawa może być. Odezwę się”.

Odłożył telefon.

To nie było pojednanie ani gwarancja, że następne spotkanie okaże się łatwiejsze.

Było jednak czymś, czego nie mieli przez dwadzieścia dwa lata.

Możliwością kolejnego spotkania.

Sięgnął po teczkę i otworzył ją na kolanach.

Na pierwszej stronie znajdowała się lista nierozstrzygniętych pytań dotyczących Przełęczy. Niektóre zapisał jeszcze przed odnalezieniem Marka. Inne dopisał później, kiedy zrozumiał, że obecność brata nie rozwiąże dawnych zagadek.

Przeczytał kilka punktów.

Potem zamknął teczkę.

Nie zamierzał tego dnia do nikogo telefonować w sprawie pożaru.

Nie dlatego, że Marek go o to poprosił.

Potrzebował kilku godzin, podczas których brat pozostanie człowiekiem spotkanym przy obiedzie, a nie kolejnym nazwiskiem w dokumentacji.

Uruchomił samochód.

Wyjeżdżając z parkingu, zobaczył w lusterku restaurację, w której jeszcze przed godziną obaj próbowali rozmawiać o zwyczajnym życiu.

Nie żałował spotkania.

Ale dopiero teraz naprawdę zrozumiał, jak krucha jest więź, którą zaczynali odbudowywać.

Marek chciał wiedzieć, dokąd prowadzą poszukiwania.

Adam nie potrafił mu tego powiedzieć.

A gdyby pewnego dnia poznał odpowiedź, nie był pewien, czy brat nadal będzie chciał usiąść z nim przy jednym stole.

ROZDZIAŁ 3

RZECZY, KTÓRYCH NIE ZABRANO

Pierwszą rzeczą, która zaniepokoiła Julię Krawiec, nie było to, czego brakowało w pomieszczeniu Haliny Kołodziej.

Było nią to, co pozostało na swoim miejscu.

— Proszę jeszcze raz spojrzeć na zdjęcie — powiedziała Aleksandra Czerwińska.

Na ekranie laptopa widniał fragment biurka. Monitor, niewielki skaner, kubek z niedopitą herbatą. Obok klawiatury leżały okulary, a na skraju blatu telefon komórkowy w ciemnym etui.

Julia pochyliła się nad ekranem.

— Co mam zauważyć?

— Chciałabym poznać pani pierwsze wrażenie.

— Ktoś przerwał pracę.

— Co na to wskazuje?

— Kubek stoi blisko klawiatury. Okulary odłożono tak, jakby właścicielka zamierzała zaraz po nie sięgnąć. Na biurku nie widać śladów gwałtownego przeszukiwania.

Czerwińska skinęła głową.

— A gdybym powiedziała, że nie znaleźliśmy jednego z zestawów dokumentów, które prawdopodobnie tutaj przechowywano?

Julia odsunęła się od ekranu.

— Zapytałabym, skąd wiadomo, że powinien tam być.

— Właśnie dlatego panią zaprosiłam.

Siedziały w niewielkim pokoju warszawskiej jednostki prokuratury. Julia przyjechała rano, po uzgodnieniu zakresu spotkania z Czerwińską i dopełnieniu niezbędnych formalności służbowych. Nie uczestniczyła w czynnościach procesowych dotyczących śmierci Haliny. Miała pomóc w identyfikacji możliwych powiązań archiwalnych, nie oceniać materiału dowodowego w postępowaniu, którego nie prowadziła.

Czerwińska od początku wyraźnie zaznaczyła tę granicę.

— Pokażę pani tylko fragmenty dokumentacji potrzebne do ustalenia pochodzenia materiałów. Reszta pozostaje w aktach.

Julia nie protestowała. Sama postąpiłaby podobnie.

Teraz próbowała zrozumieć, dlaczego jeden brak przyciągnął uwagę śledczych.

— Czy ustalono, że coś skradziono?

— Nie. Mamy podstawy sądzić, że w pomieszczeniu powinien znajdować się określony zestaw. Nie wiemy jednak, kiedy zniknął ani czy był tam w chwili śmierci Kołodziej.

— Czyli kradzież pozostaje tylko jedną z możliwości.

— Tak.

Czerwińska wyświetliła kolejną fotografię.

Na ekranie pojawił się metalowy regał. Półki oznaczono numerami. Stały na nich kartonowe pudła i grube segregatory, w większości opatrzone białymi etykietami zapisanymi czarnym markerem.

Na drugiej półce, między dwoma pudłami, widniała pusta przestrzeń.

— To miejsce? — zapytała Julia.

— Tak.

— Mogło być puste od dawna.

— Dlatego sprawdziliśmy oznaczenia.

Czerwińska powiększyła fotografię.

Na lewej krawędzi półki znajdowała się niewielka etykieta.

A-17.

Po obu stronach stały pudła oznaczone A-16 i A-18.

— To jedyny brak w tej części regału — wyjaśniła Czerwińska. — Pozostałe numery zgadzają się z wykazem prowadzonym przez Kołodziej.

Julia przyjrzała się etykiecie.

— A-17.

— Ten sam numer pojawia się w notesie. Obok zapisano datę i krótką informację o zakończeniu pierwszego etapu opracowania.

— Co zawierał zestaw?

— Jeszcze nie ustaliliśmy.

— Jest informacja o przekazaniu go komuś?

— Nie znaleźliśmy takiego wpisu.

Julia ponownie spojrzała na regał.

Pusta przestrzeń pomiędzy pudłami nie wyglądała szczególnie dramatycznie.

Właśnie dlatego mogła zostać przeoczona.

Czerwińska wstała i otworzyła teczkę z wydrukami fotograficznymi. Ułożyła na stole trzy zdjęcia przedstawiające pomieszczenie z różnych stron.

Na pierwszym widniał regał. Na drugim biurko i przewrócone krzesło. Trzecie obejmowało przestrzeń między nimi, w której znaleziono ciało.

— Technik zwrócił uwagę na układ kilku przedmiotów — powiedziała. — Na razie nie chcemy wyciągać z tego daleko idących wniosków.

Julia wskazała krzesło.

— Chodzi o jego położenie?

— Między innymi.

Krzesło leżało na boku, jedną nogą blisko podstawy regału. Na podłodze znajdowała się również kartka z tabelą, częściowo wsunięta pod krawędź dywanu.

Julia znała fragment tej tabeli. Czerwińska przesłała jej wcześniej zdjęcie oznaczenia „PRZEŁĘCZ”.

— Kartka mogła spaść z biurka podczas upadku — zauważyła.

— Mogła. Nie potrafimy jeszcze odtworzyć dokładnej kolejności zdarzeń.

— A pozostałe papiery?

— Kilka leżało poza swoimi miejscami, ale nic nie wskazuje na gwałtowne przeszukiwanie. Pomieszczenie nie było zdemolowane.

Julia spojrzała na fotografię monitora.

— Komputer?

— Zabezpieczony. Czekamy na dalsze ustalenia.

— Telefon?

— Również.

Czerwińska usiadła.

— Sprzęt komputerowy, gotówka w portfelu, telefon. Wszystko pozostało na miejscu. Zwykły rabunek nie wydaje się najbardziej prawdopodobną wersją.

— Ale brak dokumentów nie oznacza jeszcze, że ktoś ich szukał. A nawet gdyby je zabrano, nie musi to mieć związku ze śmiercią.

— Zgadzam się.

Czerwińska przez chwilę przyglądała się fotografiom.

— Przyzna pani jednak, że robi się interesująco.

Julia nie odpowiedziała od razu.

Interesująco.

Nie lubiła tego słowa w odniesieniu do czyjejś śmierci.

— Robi się niejednoznacznie — poprawiła.

Czerwińska przyjęła to bez komentarza.

Dalsze ustalenia miały nadejść od policjanta uczestniczącego w czynnościach.

Prokuratorka przełączyła telefon na zestaw głośnomówiący. Julia pozostała obok, nie zamierzając ingerować w prowadzenie postępowania. Interesowały ją informacje pozwalające zidentyfikować archiwalne oznaczenie.

— Sprawdziliśmy informacje administratora — odezwał się funkcjonariusz. — Potwierdza, że pani Kołodziej regularnie korzystała z lokalu, ale nie pamięta, czy A-17 stało ostatnio na regale.

— A właściciel?

— Również nie wie. Twierdzi, że nie zaglądał do zawartości półek. Wspomniał za to, że Kołodziej od pewnego czasu prosiła, żeby nikt nie przesuwał jej rzeczy podczas sprzątania.

— Administrator sprzątał pomieszczenie?

— Przede wszystkim korytarz i części wspólne. W swoim pokoju sprzątała najczęściej sama.

Czerwińska zanotowała odpowiedź.

— Czy mamy potwierdzenie, że zestaw A-17 rzeczywiście istniał?

— Dwa wpisy w notesie. Pierwszy dotyczy przyjęcia materiałów, drugi ich uporządkowania. Nie ma wpisu o wydaniu. Sprawdzamy dokumentację zleceń.

Julia ponownie spojrzała na zdjęcie regału.

A-17.

Dwa wpisy. Jedno puste miejsce.

— Czy ustalono klienta powiązanego z tym numerem? — zapytała cicho.

Czerwińska przekazała pytanie policjantowi.

— Jeszcze nie. W notatkach pojawiają się inicjały i oznaczenia, ale bez pełnej identyfikacji.

Połączenie się zakończyło.

Julia przez moment milczała.

— Czy Kołodziej zawsze prowadziła ewidencję przekazywanych materiałów?

— Z relacji współpracowników wynika, że była w tym bardzo skrupulatna.

— Więc brak wpisu o wydaniu może mieć znaczenie.

— Choć niczego nie rozstrzyga.

— Właśnie.

Julia wskazała numer na fotografii.

— Kiedy sporządzono ostatnią notatkę dotyczącą A-17?

Czerwińska zajrzała do dokumentu.

— Kilka dni przed śmiercią.

— I później już nic?

— Żadnego wpisu o tym zestawie.

Julia odsunęła fotografię.

Halina mogła świadomie przenieść materiały, przekazać je komuś bez odnotowania tego faktu albo stracić je bez własnej wiedzy.

Jednak jeśli rzeczywiście pracowała tak dokładnie, jak opisywali ją współpracownicy, brak adnotacji odbiegał od jej zwyczajów.

Nie dowodził przestępstwa.

Uzasadniał dalsze pytania.

W południe Czerwińska odebrała kolejny telefon. Jeden z dawnych współpracowników Haliny potwierdził jej sposób katalogowania.

Nie znał zawartości A-17. Pamiętał jednak, że Kołodziej tworzyła niekiedy osobne oznaczenia dla materiałów o niepewnym pochodzeniu.

— Czyli litera i numer nie muszą wskazywać konkretnego archiwum — podsumowała Czerwińska.

— Właśnie. To mogła być jej własna numeracja robocza.

Julia słuchała uważnie.

A-17 nabierało znaczenia nie dlatego, że udało się powiązać je z Przełęczą, lecz dlatego, że samo oznaczenie nie pozwalało ani potwierdzić, ani wykluczyć takiego związku.

Po zakończeniu rozmowy Czerwińska wyświetliła sfotografowaną stronę notesu.

— Zestaw o nieustalonym pochodzeniu, być może niekompletny. Opracowywany kilka dni przed śmiercią.

— Nie wiemy, czy zawierał nagrania ani czy dotyczył 2004 roku — przypomniała Julia.

— Na razie nie.

Czerwińska uśmiechnęła się bez wesołości.

— Dobrze się z panią pracuje. Za każdym razem, kiedy wydaje mi się, że mamy punkt zaczepienia, przypomina mi pani, czego jeszcze nie możemy stwierdzić.

— To chyba lepsze niż odwrotna sytuacja.

— Zdecydowanie.

Julia wróciła wzrokiem do fotografii.

— Jeśli A-17 miało nieustalone pochodzenie, Kołodziej mogła trzymać je osobno właśnie dlatego, że wymagało dalszego sprawdzenia.

— Czyli?

— Jego nieobecność może oznaczać przerwanie pracy. Ale mogła też zabrać materiały do domu, żeby kontynuować opracowanie.

Czerwińska skinęła głową.

— Sprawdzamy także mieszkanie i kontakty Haliny. Nie zakładamy, że wszystko, nad czym pracowała, musiało znajdować się tutaj.

Julia doceniła tę odpowiedź.

Nie próbowały budować rozwiązania z pustego miejsca na regale.

Najpierw musiały ustalić, czy rzeczywiście czegoś brakowało.

Przed wyjściem Julia poprosiła o ponowne pokazanie fotografii biurka.

Czerwińska powiększyła zdjęcie.

Monitor. Lampka. Skaner. Kubek. Okulary.

Na skraju biurka leżał również portfel, częściowo zasłonięty plikiem papieru.

— Gotówka pozostała nietknięta? — upewniła się Julia.

— Tak.

— Sprzęt również. A A-17 nie ma.

— Nadal nie wiemy, czy ktoś ten zestaw zabrał.

— Wiem.

Julia spojrzała na zdjęcie regału, potem na przestrzeń między nim a biurkiem.

Przypadkowy upadek wciąż pozostawał możliwy.

Halina mogła się potknąć, uderzyć głową o metalową półkę i stracić przytomność, zanim ktokolwiek zdołał jej pomóc.

Zestaw A-17 mógł w tym czasie znajdować się gdzie indziej.

Żadnej z tych możliwości nie należało odrzucać.

Ale wszystkie wymagały sprawdzenia.

Julia przypomniała sobie słowa Czerwińskiej z ich pierwszej rozmowy.

Wolę sprawdzić związek, którego nie ma, niż przeoczyć taki, który istnieje.

— Czy macie już ustalenia dotyczące czasu zgonu?

— Nie na tyle precyzyjne, żeby wskazywać konkretne godziny.

— Pytam, ponieważ jeśli ktoś zabrał materiały, trzeba będzie ustalić, czy nastąpiło to przed śmiercią Haliny, czy później.

Czerwińska zamknęła laptop.

— Właśnie dlatego nie zamierzam wykluczać żadnej wersji.

Julia wstała.

Przy drzwiach zatrzymała się jeszcze na chwilę.

— Aleksandro?

Czerwińska podniosła wzrok.

— Tak?

— Jeśli potwierdzicie, że A-17 znajdowało się w lokalu krótko przed śmiercią Kołodziej, a potem zniknęło bez jej wiedzy, wersja nieszczęśliwego wypadku stanie się trudniejsza do obrony.

— Owszem. Ale na razie brakuje nam właśnie tego potwierdzenia.

Julia skinęła głową.

Nie było sensu mówić więcej.

Kiedy wyszła na ulicę, Warszawa tonęła w niskich, ciężkich chmurach.

Ludzie mijali się pospiesznie na chodniku. Ktoś rozmawiał przez telefon, ktoś inny ciągnął walizkę po nierównych płytach. Przy przejściu dla pieszych starszy mężczyzna usiłował otworzyć parasol, choć jeszcze nie padało.

Julia przystanęła.

Nie znała Haliny Kołodziej.

Nie wiedziała, czy miała rodzinę, przyjaciół, kogoś, kto właśnie próbował zrozumieć, dlaczego nie wróciła do domu.

Znała tylko kilka faktów dotyczących jej ostatniej pracy i okoliczności śmierci.

Zbyt mało, by budować teorię.

Wystarczająco dużo, by nie zignorować wątpliwości.

Wyjęła telefon, sprawdziła godzinę i ruszyła w stronę samochodu.

Wtedy nadeszła wiadomość od Czerwińskiej.

„Potwierdzono wstępnie, że A-17 figuruje w dwóch odrębnych zapisach Kołodziej. Nadal brak informacji o wydaniu zestawu. Sprawdzamy dalej”.

Julia przeczytała ją dwukrotnie.

Nie było w niej dowodu zabójstwa.

Nie było też niczego, co wzmacniałoby prostą wersję wypadku.

Odpisała:

„Rozumiem. W razie potrzeby mogę pomóc w identyfikacji źródeł archiwalnych właściwą drogą służbową”.

Schowała telefon.

Przez chwilę patrzyła na ruch uliczny.

W pomieszczeniu Haliny Kołodziej pozostały pieniądze, telefon, komputer i sprzęt, którego nikt nie próbował ukryć.

Brakowało jednego zestawu materiałów.

Nie znała jego zawartości ani losów.

Ale po raz pierwszy od chwili otrzymania telefonu z Warszawy pomyślała, że najważniejsze pytanie może nie brzmieć, dlaczego Halina upadła.

Tylko co stało się z A-17.

ROZDZIAŁ 4

ŚLAD W KATALOGU

Nazwisko zniknęło z wykazu, ale numer pozostał.

Adam Wierzbicki zauważył to dopiero podczas trzeciego porównania dokumentów. Początkowo uznał, że popełnił błąd. Sprawdził daty, nagłówki i oznaczenia stron.

Nie pomylił się.

W starszym wykazie, sporządzonym kilka lat po pożarze Przełęczy, znajdowała się pozycja dotycząca przekazania kopii dokumentacji. W późniejszym, przygotowanym podczas porządkowania zbiorów, ten sam numer przypisano do innego opisu.

Żadnej brakującej strony. Żadnego przekreślenia ani adnotacji o korekcie.

Ktoś po prostu opisał tę samą pozycję inaczej.

Adam odsunął krzesło i wstał od biurka.

O szybę uderzał drobny deszcz. Od rana nad Pomorzem wisiały ciężkie chmury. Mokre gałęzie drzew uginały się pod naporem wiatru.

Poprzedniego popołudnia nie zajmował się Przełęczą.

Dotrzymał postanowienia podjętego po obiedzie z Markiem. Wykonał kilka telefonów związanych z pracą, odpowiedział klientom, zrobił zakupy. Wieczorem obejrzał połowę filmu, którego nie potrafiłby teraz streścić.

Ani razu nie otworzył teczki.

Teraz leżała na biurku.

Nie była czarna. Miała zwyczajną, szarą okładkę i plastikowy mechanizm, który od dawna zacinał się przy zamykaniu.

Adam wrócił na miejsce.

Na ekranie laptopa widniały dwa dokumenty. Starszy otrzymał przed miesiącami jako kopię ogólnodostępnego wykazu materiałów udostępnionych do opracowania. Drugi znalazł w publicznym katalogu instytucji porządkującej dokumentację przekazaną z różnych źródeł.

Oba dotyczyły tej samej grupy akt.

Przynajmniej tak wynikało z numeracji.

W starszym wykazie pozycję oznaczono:

DS/04/118 — dokumentacja techniczna obiektu, kopia robocza.

W późniejszym:

DS/04/118 — korespondencja organizacyjna, materiały pomocnicze.

Adam podkreślił oba opisy na wydrukach.

Dokumentacja techniczna i korespondencja organizacyjna nie były tym samym.

Mogły znajdować się w jednej teczce. Mogły zostać błędnie opisane. Możliwe też, że ktoś zmienił zakres zbioru przy ponownym opracowaniu.

Sam numer niczego nie przesądzał.

Nie dawał mu jednak spokoju jeszcze jeden szczegół.

W starszym wykazie podano datę przekazania kopii. W późniejszym widniała informacja o przyjęciu materiałów do ewidencji, wcześniejsza o kilkanaście dni.

Było to możliwe, jeśli dokumentacja przechodziła przez więcej niż jedną instytucję.

Problem polegał na tym, że żaden wykaz nie wskazywał pośrednika.

Adam otworzył notes i zapisał trzy pytania.

Co faktycznie oznacza numer DS/04/118?

Kto sporządził każdą z kopii?

Czy dokumenty dotyczą tego samego zbioru?

Przyglądał się zapisanym zdaniom.

Z doświadczenia wiedział, że podobne rozbieżności często prowadzą donikąd. Jeden urzędnik nazywał coś dokumentacją techniczną, inny materiałami pomocniczymi. Zmieniano systemy, przenoszono akta, poprawiano stare błędy. Po dwudziestu latach nikt nie pamiętał, dlaczego wybrano określoną nazwę.

Nie oznaczało to jednak, że każda niezgodność była przypadkowa.

Pierwszy telefon wykonał przed dziesiątą.

Numer znalazł na oficjalnej stronie instytucji prowadzącej katalog.

Odebrała kobieta o zmęczonym głosie.

— Dzień dobry. Chciałbym zapytać o sposób interpretowania oznaczeń w państwa publicznym wykazie.

— O jaką jednostkę chodzi?

Adam podał numer.

Usłyszał stukanie klawiatury.

— Widzę tę pozycję. Co chciałby pan wiedzieć?

— Czy opis dotyczy fizycznie przechowywanych dokumentów, czy jedynie informacji o ich wcześniejszym przekazaniu?

Po drugiej stronie zapadła kilkusekundowa cisza.

— To zależy od rodzaju wpisu. Przy starszych zbiorach część rekordów dotyczy kopii, a część dokumentacji ewidencyjnej. Nie mogę teraz powiedzieć, do której grupy należy ten konkretny numer.

— Można to ustalić?

— Może pan złożyć zapytanie. Jeśli informacja ma charakter publiczny i jest dostępna, otrzyma pan odpowiedź.

— Interesuje mnie przede wszystkim historia opisu. W starszym wykazie ten sam numer ma inną nazwę.

— Ma pan oba dokumenty?

— Tak.

— Proszę wskazać źródła i daty. Bez tego trudno ocenić, czy porównuje pan te same rodzaje ewidencji.

Adam zanotował uwagę.

— Czy podczas przenoszenia zbiorów zmieniano oznaczenia?

— Zdarzało się.

— A opisy?

— Również. Ale nie chciałabym udzielać ogólnej odpowiedzi, którą potraktuje pan jako potwierdzenie czegoś konkretnego.

Uśmiechnął się mimo woli.

— Rozumiem.

— Jeśli zależy panu na pewności, proszę wystąpić na piśmie.

— Tak zrobię. Dziękuję.

Rozłączył się.

Nie uzyskał odpowiedzi dotyczącej DS/04/118. Dowiedział się jednak czegoś ważnego.

Mógł porównywać dwa różne systemy ewidencyjne, a nie dwa opisy tej samej fizycznej teczki.

To zmieniało kierunek poszukiwań.

Zanim zacząłby szukać dokumentów, musiał ustalić, co właściwie zarejestrowano.

Przez następną godzinę przeglądał publicznie dostępne opisy zbiorów.

Nie ograniczał się już do numeru DS/04/118. Sprawdzał sąsiednie pozycje, daty wprowadzenia rekordów i powtarzające się oznaczenia instytucji przekazujących materiały.

Dopiero wtedy dostrzegł coś, co wcześniej przeoczył.

W starszym wykazie trzy kolejne pozycje miały identyczną datę przekazania. W późniejszym katalogu tylko dwie figurowały razem.

Trzecia została przypisana do innej grupy.

Adam porównał opisy.

Dwie pozycje dotyczyły dokumentacji budynku i jego eksploatacji. Trzecią w późniejszym katalogu umieszczono wśród materiałów organizacyjnych.

Mogła to być prawidłowa zmiana klasyfikacji.

Jeśli jednak dokumenty rzeczywiście przekazano razem, powinien pozostać ślad ich rozdzielenia.

Otworzył kolejny plik.

Nie był to katalog, lecz ogólnodostępny opis zasad porządkowania przejętych zbiorów. Kilkanaście stron regulacji, które dawniej uznałby za wyjątkowo nudne.

Zatrzymał się na fragmencie dotyczącym zmian klasyfikacji.

Przekwalifikowanie materiałów powinno być możliwe do odtworzenia na podstawie wcześniejszych oznaczeń i dokumentacji ewidencyjnej.

Powinno.

Nie oznaczało to, że zawsze przestrzegano tej zasady.

Adam sięgnął po telefon.

Nie zamierzał dzwonić do Marka.

Po wczorajszym obiedzie jeszcze wyraźniej rozumiał, jak łatwo każde pytanie o Przełęcz mogło zostać odebrane jako zarzut skierowany przeciwko bratu.

Nie chciał też wykorzystywać Julii jako drogi na skróty do dokumentów, do których sam nie miał dostępu.

Potrzebował kogoś znającego dawną ewidencję.

Nie treść śledztwa.

Nie tajemnice pożaru.

Sam mechanizm przekazywania kopii.

Drugą rozmowę przeprowadził po południu.

Kontakt znalazł na stronie poświęconej historii lokalnych zbiorów. Starszego mężczyznę, emerytowanego archiwistę, wymieniono wśród uczestników dawnego projektu porządkowania dokumentacji przekazywanej między instytucjami.

Adam sprawdził jego nazwisko w kilku niezależnych źródłach, zanim zadzwonił na publicznie podany numer.

Odebrano po dłuższej chwili.

— Słucham.

— Dzień dobry. Nazywam się Adam Wierzbicki. Zajmuję się prywatnymi poszukiwaniami i próbuję ustalić historię przekazania pewnej grupy dokumentów. Mogę zająć panu kilka minut?

— Skąd ma pan mój numer?

— Z oficjalnej strony projektu archiwalnego, przy którym pan pracował.

— Aha.

W tle zaszczekał pies.

— O jakie dokumenty chodzi?

Adam podał ogólną nazwę zbioru i wyjaśnił, że interesuje go różnica między dawnym wykazem przekazania kopii a późniejszym opisem katalogowym.

Nie wspomniał o Marku.

Nie musiał.

— To stare sprawy — powiedział mężczyzna.

— Wiem.

— Bardzo stare. Nie pamiętam wszystkich oznaczeń.

— Nie oczekuję tego. Chciałbym ustalić, czy przy takich przekazaniach dokumentację techniczną można było później opisać jako korespondencję organizacyjną.

— Można było.

Adam zaczekał.

— Ale?

— Nie zawsze bez śladu. Zależy, co faktycznie przekazano.

— Może pan wyjaśnić?

Mężczyzna westchnął.

— Ludzie często myślą, że katalog to spis pudeł stojących na półkach. Tymczasem bywa spisem opisów, które przechodziły z jednego systemu do drugiego. Jeśli ktoś błędnie opisał zbiór, ten błąd mógł później powtarzać się latami.

— A jeśli opis zmieniono?

— Trzeba znaleźć podstawę zmiany.

— Właśnie jej szukam.

Po drugiej stronie zapadła cisza.

— Ma pan konkretne oznaczenie?

Adam podał numer.

Nie doczekał się natychmiastowej odpowiedzi.

— DS/04… — powtórzył archiwista. — Nie powiem panu teraz, co oznaczała każda pozycja. Ale ten rodzaj numeracji kojarzę.

Adam wyprostował się na krześle.

— Z jakim zbiorem?

— Z wykazami roboczymi. Część dokumentacji opisywano według miejsca pochodzenia, część według rodzaju materiału. Potem to porządkowano.

— Czy to znaczy, że kopie przechodziły przez kilka jednostek?

— Niekoniecznie. Mogły być rejestrowane w różnych miejscach, nawet jeśli fizycznie nie zmieniały właściciela.

Adam zanotował tę różnicę.

— Da się ustalić, kto wprowadził późniejszy opis?

— Jeśli zachowano dokumentację zmian.

— Mógłby pan to potwierdzić?

— Nie przez telefon.

— Rozumiem.

— I nie chciałbym, żeby moje ogólne uwagi potraktowano jako informację o konkretnym zbiorze.

— Nie zostaną.

Mężczyzna zawahał się.

— Dlaczego właściwie pan tego szuka?

Adam spojrzał na wydruki.

— Próbuję ustalić, czy część materiałów związanych z dawnym pożarem została później opisana zgodnie z rzeczywistym pochodzeniem.

— Jakim pożarem?

— W ośrodku Przełęcz. Góry Sowie. Rok dwa tysiące czwarty.

Pies zaszczekał ponownie.

Tym razem mężczyzna nie zareagował.

— Rozumiem — powiedział po chwili.

Adam wychwycił zmianę w jego głosie.

— Zna pan ten ośrodek?

— Znam nazwę.

— Pracował pan przy jego dokumentacji?

— Nie powiedziałem tego.

— Oczywiście.

— Panie Wierzbicki, jeśli chodzi o konkretne akta, powinien pan zwrócić się do właściwej instytucji.

— Zamierzam.

— Proszę tak zrobić.

Rozmowa wyraźnie zbliżała się do końca.

Adam nie chciał naciskać.

— Czy mogę przesłać panu dwa publicznie dostępne opisy i poprosić jedynie o wskazanie, do jakiego rodzaju ewidencji należą? Bez pytania o zawartość dokumentów.

Mężczyzna milczał.

— Może pan przesłać — odpowiedział wreszcie. — Ale nie obiecuję, że pomogę.

— Wystarczy mi informacja, gdzie można to sprawdzić.

— To zależy od tego, co pan znajdzie.

Podał adres e-mail, którego nie było na stronie projektu.

Adam zapisał go i odczytał dla potwierdzenia.

— Dziękuję.

— Proszę nie przysyłać żadnych materiałów, których nie ma pan prawa posiadać.

— Nie zamierzam.

— Dobrze.

Połączenie się zakończyło.

Adam odłożył telefon.

Przez kilka sekund wpatrywał się w ekran.

Nie wiedział, czy mężczyzna rzeczywiście rozpoznał nazwę Przełęczy, czy po prostu nie chciał angażować się w sprawę sprzed ponad dwudziestu lat.

Nie odmówił jednak całkowicie.

Na początek to wystarczało.

Przygotowanie wiadomości zajęło Adamowi więcej czasu niż obie rozmowy.

Nie zamierzał wysyłać całej dokumentacji gromadzonej od miesięcy. Nie miał ku temu powodu ani uprawnienia.

Wybrał dwa publiczne opisy katalogowe, zaznaczył różnice w numeracji i datach, a następnie dopisał trzy pytania.

Pierwsze dotyczyło tego, czy oba dokumenty reprezentowały ten sam typ ewidencji.

Drugie — czy późniejszy opis mógł wynikać z przeklasyfikowania materiałów.

Trzecie — gdzie szukać rejestru zmian, jeśli taki prowadzono.

Nie pytał o odpowiedzialność za pożar.

Nie sugerował fałszowania dokumentów.

Jeszcze raz sprawdził źródła i kliknął „Wyślij”.

Dopiero wtedy zauważył wiadomość od Marka.

„Jak dzień?”

Adam przeczytał ją dwukrotnie.

Tak zwyczajnego pytania nie otrzymywał od brata od bardzo dawna.

Mógł odpowiedzieć zgodnie z prawdą, że od rana sprawdza dokumenty związane z Przełęczą. Nie byłoby to kłamstwo ani naruszenie żadnych ustaleń.

Ale pamiętał wczorajszy obiad.

Nie zamierzał udawać, że zaprzestał poszukiwań. Nie chciał też zamieniać każdej wymiany wiadomości w sprawozdanie ze śledztwa.

Odpisał:

„Pracowity. Trochę papierów, kilka telefonów. A u ciebie?”

Marek odpowiedział po kilku minutach.

„Spokojnie. Naprawiłem ogrzewanie”.

Adam uśmiechnął się lekko.

„Czyli kawa bez kurtki?”

„Może nawet bez czapki”.

Przez moment siedział z telefonem w dłoni.

Nie wiedział, jak długo utrzyma się podobna swoboda. Nie zamierzał jednak jej odrzucać tylko dlatego, że obok leżała teczka pełna pytań.

Odłożył telefon i wrócił do pracy.

Odpowiedź emerytowanego archiwisty nadeszła niespodziewanie szybko.

Nie zawierała żadnych szczegółów dotyczących Przełęczy ani dokumentacji technicznej.

Była krótka.

„Porównuje Pan dwa różne poziomy opisu. Proszę zwrócić uwagę na datę przyjęcia pozycji do wykazu i datę sporządzenia kopii. To nie musiało być jedno zdarzenie. Jeżeli chce Pan ustalić rzeczywisty przebieg przekazania, należy szukać wykazu zdawczo-odbiorczego oraz dokumentacji zmian opisu. Bez nich numer może być mylący”.

Pod spodem znajdowała się dodatkowa uwaga:

„W tym okresie stosowano również robocze indeksy przekazań. Nie każdy był później w całości odwzorowany w katalogu”.

Adam przeczytał wiadomość ponownie.

Robocze indeksy przekazań.

Nie każdy odwzorowany w katalogu.

Wreszcie miał konkretny kierunek.

Nie dowód manipulacji. Nie nazwisko człowieka odpowiedzialnego za zmianę. Nie rozwiązanie zagadki sprzed dwudziestu dwóch lat.

Coś, co można było sprawdzić.

Otworzył publiczny katalog i wpisał określenia wskazane przez archiwistę. Po kilku próbach trafił na opis zespołu dokumentacyjnego zawierającego wykazy przekazania materiałów między dawnymi jednostkami.

Nie udostępniono skanów.

Znalazł za to informację o sposobie uzyskania danych ewidencyjnych oraz numer kontaktowy do osoby odpowiedzialnej za udzielanie informacji o zbiorze.

Zapisał szczegóły.

W opisie natrafił na zdanie, którego wcześniej nie zauważył:

„Dla części jednostek zachowano dokumentację wcześniejszych oznaczeń i zmian kwalifikacji rzeczowej”.

Przesunął palcem po ekranie, zatrzymując się na tym fragmencie.

Jeśli zachowano wcześniejsze oznaczenia, można było ustalić, czy numer DS/04/118 od początku dotyczył jednej grupy materiałów, czy przypisano go później do innej.

Jeśli dokumentacja nie przetrwała, pozostanie luka.

Przynajmniej wiedział już, gdzie szukać.

Wieczorem wydrukował wiadomość archiwisty i dołączył ją do notatek.

Nie traktował jej jako potwierdzenia czegokolwiek dotyczącego Przełęczy. Mężczyzna wyraźnie zaznaczył, że wypowiada się o sposobie prowadzenia ewidencji, nie o konkretnych dokumentach.

Ta ostrożność mogła uchronić Adama przed błędnymi wnioskami.

Spojrzał na dwa opisy leżące obok siebie.

Dokumentacja techniczna obiektu.

Korespondencja organizacyjna.

Jeżeli oba odnosiły się do jednego fizycznego zbioru, należało wyjaśnić zmianę opisu.

Jeśli dotyczyły różnych zbiorów, trzeba było ustalić, skąd wzięło się wspólne oznaczenie.

W obu przypadkach pytanie pozostawało zasadne.

Zamknął laptop.

Za oknem padało już mocniej. Woda ściekała po szybie, rozmazując światła samochodów.

Adam podszedł do półki i wyjął pustą kartkę.

Na górze napisał:

DS/04/118 — HISTORIA EWIDENCJI

Pod spodem dopisał:

Wykaz zdawczo-odbiorczy.

Roboczy indeks przekazań.

Dokumentacja zmian opisu.

Trzy rzeczy, które mógł sprawdzić legalnie.

Trzy możliwe odpowiedzi.

A może trzy kolejne zamknięte drzwi.

Nie wiedział, czy którykolwiek z tych dokumentów przetrwał.

Wiedział natomiast, że jego poszukiwania nie muszą zaczynać się od pytania, kto kłamał w sprawie pożaru.

Mogły zacząć się znacznie prościej.

Od ustalenia, kto, kiedy i na jakiej podstawie zmienił opis kopii.

Adam odłożył kartkę na biurko.

Przypomniał sobie pytanie Marka przy obiedzie.

W jakim kierunku zamierzasz iść?

Teraz potrafiłby odpowiedzieć.

W kierunku miejsca, w którym powinien pozostać ślad.

Nie zadzwonił jednak do brata.

Przygotował formalne zapytanie do instytucji wskazanej w katalogu. Poprosił o informację, czy zachowano dokumentację wcześniejszych oznaczeń pozycji DS/04/118 oraz czy może uzyskać dostęp do ogólnodostępnych danych dotyczących jej historii ewidencyjnej.

Nie żądał materiałów, do których nie miał prawa.

Nie nazywał rozbieżności fałszerstwem.

Wysłał wiadomość i zamknął szarą teczkę.

Dopiero wtedy poczuł, że rzeczywiście posunął się naprzód.

Nie odkrył zawartości dokumentów.

Nie dowiedział się, kto zmienił opis ani dlaczego.

Ustalił jednak, że między przekazaniem kopii a późniejszą katalogizacją mógł istnieć etap, którego dotąd nie uwzględniał.

Etap, po którym mogły pozostać osobne wykazy.

Jeśli je odnajdzie, będzie mógł sprawdzić coś więcej niż nazwy.

Prześledzi drogę dokumentów.

A droga, którą przebył dokument, czasem mówiła o jego historii więcej niż to, co zapisano na pierwszej stronie.

ROZDZIAŁ 5

TRZY OSOBY, TRZY WERSJE

Pierwszy świadek twierdził, że Halina Kołodziej była sama.

Drugi utrzymywał, że słyszał podniesione głosy.

Trzeci zapewniał, że w ogóle nie wszedł na drugie piętro.

Wszystkie trzy relacje dotyczyły tego samego popołudnia.

Julia Krawiec ponownie przeczytała zestawienie.

— Która z tych osób kłamie?

Aleksandra Czerwińska, siedząca po drugiej stronie biurka, nie oderwała wzroku od dokumentów.

— Właśnie to próbujemy ustalić.

— Zakładasz, że przynajmniej jedna?

— Zakładam, że nie wszystkie opisują te same zdarzenia. A to jeszcze nie oznacza kłamstwa.

Za oknem trwał szary, listopadowy poranek. Deszcz zacinał pod kątem, pozostawiając na szybie ukośne smugi. W pokoju pachniało kawą i nagrzanym papierem z drukarki.

Julia przyjechała na kolejne uzgodnione spotkanie dotyczące identyfikacji archiwaliów. Czerwińska udostępniła jej ograniczone zestawienie kontaktów Haliny, ponieważ jedna z osób powoływała się na niezgodność opisów dokumentów, próbując uzasadnić nią spór ze zmarłą.

Nie oznaczało to dostępu do całych akt. Julia nie uczestniczyła w przesłuchaniach ani nie miała oceniać winy osób objętych postępowaniem.

Trzy krótkie relacje wystarczyły jednak, by dostrzegła problem.

— Kto przygotował zestawienie?

— Policjant prowadzący czynności. To robocze podsumowanie. Pełne protokoły i nagrania pozostają w aktach.

— A godziny?

— Weryfikujemy je. Administrator prowadził ewidencję wydawanych kluczy, ale nie każda osoba odwiedzająca budynek musiała się w niej pojawić.

Julia wskazała pierwszy zapis.

— Ta kobieta twierdzi, że rozmawiała z Haliną przed piętnastą.

— Tak.

— Drugi świadek słyszał kłótnię po piętnastej. Trzeci zaprzecza, że był na piętrze, chociaż przyjechał do budynku.

Czerwińska skinęła głową.

— Każdy może mieć powód, żeby czegoś nie powiedzieć.

Julia spojrzała na nazwiska.

Dorota Leśniewska. Tomasz Kołodziej. Andrzej Kurek.

Trzy osoby.

Trzy różne historie.

I martwa kobieta, której nikt nie mógł już zapytać o prawdziwy przebieg tamtego popołudnia.

Dorota Leśniewska miała pięćdziesiąt osiem lat. Przez wiele lat zajmowała się opracowywaniem prywatnych zbiorów dokumentacyjnych. Z Haliną współpracowała okresowo, przeważnie przy większych zleceniach wymagających porównywania opisów i sporządzania wykazów.

Według swojej pierwszej relacji odwiedziła ją dwa dni przed odnalezieniem ciała, krótko przed piętnastą.

Przyniosła wykaz dokumentów, których właściciel domagał się zwrotu.

Halina miała odpowiedzieć, że część materiałów wciąż wymaga sprawdzenia i nie zamierza oddawać ich bez sporządzenia odpowiedniego protokołu.

— Czy doszło do kłótni? — zapytał funkcjonariusz prowadzący rozmowę, jak wynikało z udostępnionego Julii fragmentu.

— Nie. Różniłyśmy się zdaniem.

— W jakiej kwestii?

— Terminu zakończenia pracy.

— Czy pani Kołodziej podniosła głos?

— Halina nie musiała podnosić głosu, żeby człowiek wiedział, że nie ustąpi.

Julia zatrzymała wzrok na ostatnim zdaniu.

Pasowało do obrazu Haliny wyłaniającego się z wcześniejszych ustaleń. Dokładnej, nieustępliwej, przywiązanej do procedur.

Czerwińska przesunęła ku niej osobną kartkę.

— Tutaj zaczynają się rozbieżności.

Leśniewska twierdziła, że opuściła lokal około czternastej pięćdziesiąt pięć. Miała jeszcze spotkać się z innym klientem.

Tymczasem system zarejestrował wyjście z budynku o piętnastej siedemnaście.

— Wejście czy wyjście? — upewniła się Julia.

— Wyjście przez drzwi od strony podwórza. Zdarzenie zapisano po użyciu przycisku zwalniającego zamek.

— Wiadomo, że wychodziła właśnie ona?

— Mamy obraz z kamery przy bramie. Rozpoznano samochód i kobietę odpowiadającą jej wyglądem. Oryginalne nagranie zostało zabezpieczone.

Julia odłożyła kartkę.

— Dwadzieścia dwie minuty różnicy.

— W przybliżeniu.

— Mogła pomylić godzinę.

— Albo pozostać jeszcze gdzieś w budynku.

Leśniewska zapewniała, że po zakończeniu rozmowy nie wracała do pomieszczenia Haliny.

Nie potrafiła jednak precyzyjnie wyjaśnić, co robiła między deklarowanym wyjściem z lokalu a opuszczeniem budynku.

— Miała własny klucz? — zapytała Julia.

— Według wstępnych ustaleń nie. Wcześniej zdarzało jej się jednak korzystać z pomieszczenia bez obecności właściciela budynku. Sprawdzamy, na jakich zasadach.

Julia ponownie spojrzała na nazwisko.

Leśniewska miała zawodowy powód, żeby odzyskać dokumenty. Znała układ pomieszczenia i prawdopodobnie sposób prowadzenia ewidencji przez Halinę.

Do tego podała godzinę niezgodną z zarejestrowanym wyjściem.

— Pytano ją o A-17?

— Tak. Twierdzi, że nie kojarzy numeru. Podkreśliła, że Halina używała własnych oznaczeń i nie zawsze wyjaśniała ich znaczenie współpracownikom.

— To akurat możliwe.

Julia zamknęła dokument.

Leśniewska mogła chcieć odzyskać materiały. Nic jednak nie dowodziło, że zamierzała zrobić to bez zgody Haliny.

Tym bardziej nie można było wiązać jej z samą śmiercią.

Tomasz Kołodziej był bratankiem Haliny.

Czterdzieści dwa lata, własna działalność gospodarcza, rozwód sprzed kilku lat. Od pewnego czasu pomagał ciotce w sprawach wymagających przewożenia cięższych rzeczy.

W ostatnim tygodniu odwiedzał ją przynajmniej dwukrotnie.

Pierwsza wizyta dotyczyła transportu kartonów. Druga — pieniędzy.

— Jakich pieniędzy? — zapytała Julia.

Czerwińska podała jej krótkie zestawienie.

— Twierdzi, że ciotka udzieliła mu pożyczki. Początkowo zgodziła się przesunąć termin zwrotu, ale ostatnio zmieniła zdanie.

— Jaka kwota?

— Trzydzieści tysięcy złotych.

Julia uniosła wzrok.

— To już nie jest drobna rodzinna przysługa.

— Nie.

— Macie dokument potwierdzający pożyczkę?

— Na razie jego relację i częściowe potwierdzenie przelewów. Sprawdzamy warunki.

Tomasz przyznał, że tego popołudnia przyjechał do budynku około piętnastej dziesięć.

Zamierzał porozmawiać z ciotką o terminie spłaty.

Kiedy dotarł na drugie piętro, miał usłyszeć podniesione głosy.

Nie wszedł od razu.

Zatrzymał się na korytarzu.

Po chwili usłyszał trzaśnięcie drzwiami i zobaczył wychodzącą kobietę.

Według niego była to Dorota Leśniewska.

— Znał ją wcześniej? — zapytała Julia.

— Tak. Wiedział, że współpracowała z Haliną.

— Co zrobił?

— Podobno zaczekał, aż odejdzie, a potem zapukał.

— Halina otworzyła?

— Tak twierdzi.

Julia zmarszczyła brwi.

— Czyli Leśniewska nie mogła opuścić pomieszczenia o czternastej pięćdziesiąt pięć.

— Jeżeli Tomasz prawidłowo zapamiętał godzinę i rozpoznał kobietę.

— A sama rozmowa z ciotką?

Czerwińska odczytała fragment relacji.

Tomasz utrzymywał, że trwała krótko. Halina była zdenerwowana, ale nie chciała wyjaśnić dlaczego. Powiedziała jedynie, że niektóre rzeczy muszą zostać zwrócone we właściwe ręce.

— Właściwe ręce? — powtórzyła Julia.

— Tak to zapamiętał.

— Zapytał, co miała na myśli?

— Twierdzi, że nie.

Julia popatrzyła na Czerwińską.

— Przychodzi rozmawiać o trzydziestu tysiącach złotych, zastaje zdenerwowaną ciotkę, słyszy takie zdanie i nie pyta o nic więcej?

— Mnie też wydało się to dziwne.

— Chyba że zapytał, ale nie chce powiedzieć, co usłyszał.

— Bierzemy to pod uwagę.

Według Tomasza opuścił pomieszczenie około piętnastej trzydzieści.

Nie zauważył niczego niepokojącego.

Halina miała nadal siedzieć przy biurku.

Nie wspomniał o przewróconym krześle, uszkodzonych przedmiotach ani sytuacji wymagającej pomocy.

— Jest obiektywne potwierdzenie jego wyjścia? — zapytała Julia.

— Samochód zarejestrowano przy wyjeździe z podwórza o piętnastej czterdzieści jeden.

— Czyli był w budynku mniej więcej pół godziny.

— Tak wynika z obecnych ustaleń.

— A rozmowa miała potrwać zaledwie kilka minut.

— Twierdzi, że później rozmawiał jeszcze przez telefon na podwórzu.

Julia skinęła głową.

Nie było w tym niczego niemożliwego. Należało jedynie sprawdzić, czy tak rzeczywiście było.

Tomasz miał motyw finansowy. Mógł znać przyzwyczajenia ciotki i orientować się, gdzie przechowywała dokumenty.

Nie wiadomo jednak, czy interesowały go archiwalia, czy wyłącznie pieniądze.

— Znał oznaczenie A-17?

— Zaprzecza.

— A kartony, które przewoził?

— Nie potrafi podać ich oznaczeń. Twierdzi, że nigdy ich nie otwierał.

Julia przypomniała sobie fotografię pustej przestrzeni między A-16 i A-18.

Jeśli Tomasz rzeczywiście przewoził materiały Haliny, mógł wiedzieć o nich więcej, niż przyznawał.

Mógł również mówić prawdę.

Sam brak A-17 wciąż nie dowodził kradzieży.

Trzecią osobą był Andrzej Kurek.

Pięćdziesiąt trzy lata. Administrator budynku. Człowiek, który później znalazł ciało Haliny.

Od początku zapewniał, że w godzinach popołudniowych nie wchodził na drugie piętro.

Miał pracować przy instalacji w piwnicy, a następnie opuścić budynek bocznym wyjściem.

— Tyle że system zarejestrował coś innego — powiedziała Czerwińska.

Julia spojrzała na kolejną kartkę.

O piętnastej dwadzieścia osiem zapisano użycie klucza elektronicznego przypisanego do administratora przy drzwiach prowadzących z klatki schodowej na korytarz drugiego piętra.

— To potwierdza użycie jego identyfikatora — zauważyła. — Nie osobistą obecność Kurka.

— Zgadza się.

— Ktoś inny mógł mieć do niego dostęp?

— Kurek twierdzi, że nie.

— A sam system?

— Jest stary. Rejestruje uprawnienie, nie człowieka.

Julia przyjrzała się godzinie.

Piętnasta dwadzieścia osiem.

Jeżeli relacja Tomasza była prawdziwa, mniej więcej wtedy przebywał w pomieszczeniu Haliny.

Jeżeli Leśniewska opuściła budynek o piętnastej siedemnaście, nie powinno już jej tam być.

Kurek natomiast zaprzeczał, że pojawił się na piętrze.

Trzy relacje.

Trzy punkty czasowe.

Żaden nie wyjaśniał pozostałych.

— Kurek wiedział o A-17?

— Zaprzecza. Według niego Halina nie pozwalała mu przestawiać dokumentów. Miał jednak komplet kluczy do pomieszczeń technicznych i dostęp awaryjny do wynajmowanych lokali.

— Korzystał z niego?

— Twierdzi, że tylko w uzasadnionych sytuacjach.

Julia odłożyła kartkę.

— Jaki mógłby mieć motyw, żeby zabrać dokumenty?

— Nie wiemy nawet, czy cokolwiek zabrał. Ale jest wcześniejszy konflikt.

— Jaki?

— Właściciel budynku wspomniał, że kilka miesięcy temu Kołodziej oskarżyła Kurka o wejście do jej pomieszczenia bez uprzedzenia, podczas jej nieobecności.

— Złożyła skargę?

— Zgłosiła to właścicielowi. Kurek utrzymuje, że chodziło o awarię instalacji.

Julia spojrzała na nazwisko administratora.

Człowiek znający budynek i jego słabe punkty.

Mający możliwość awaryjnego dostępu do lokali.

Ten, który odnalazł ciało.

I którego identyfikatora użyto na drugim piętrze w czasie, gdy zaprzeczał swojej obecności.

Mógł kłamać.

Ale ktoś inny mógł posłużyć się jego identyfikatorem. Możliwe było również błędne działanie rejestratora.

— Sprawdziliście zegar systemu? — zapytała Julia.

— Weryfikacja trwa.

— Jeśli czas jest przesunięty, cała chronologia może wyglądać inaczej.

— Dlatego nie opieramy jej wyłącznie na zapisanych godzinach.

Julia skinęła głową.

Na biurku leżały trzy nazwiska i zestaw danych z różnych źródeł.

Próbowała zobaczyć za nimi ludzi.

Dorota Leśniewska — zawodowy spór o materiały i niezgodna godzina wyjścia.

Tomasz Kołodziej — rodzinny dług, obecność w budynku i relacja o kłótni.

Andrzej Kurek — dostęp do lokalu, dawny konflikt z Haliną i użycie przypisanego mu identyfikatora.

Każdy mógł mieć powód, by nie mówić wszystkiego.

Nie każdy taki powód oznaczał przestępstwo.

— Co z czasem śmierci? — zapytała.

Czerwińska pokręciła głową.

— Nie mamy jeszcze na tyle wąskiego przedziału, żeby na podstawie samych wizyt przypisać komukolwiek możliwość spowodowania zgonu.

— Czyli wszyscy mogli widzieć Halinę żywą.

— Tak.

— I opuścić budynek, zanim wydarzyło się coś niebezpiecznego.

— Również.

Julia przesunęła zestawienie na środek biurka.