Trylogia „Nieodwracalni” · Tom II

Ci, którzy przeżyli

Arcady Silen

© 2026 Arcady Silen

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część tej publikacji nie może być powielana, przechowywana w systemie wyszukiwania ani przekazywana w jakiejkolwiek formie lub za pomocą jakichkolwiek środków bez uprzedniej pisemnej zgody wydawcy, z wyjątkiem przypadków dozwolonych prawem.

Autor: Arcady Silen

Wydawca: ARCADIA

Wydanie elektroniczne

Niniejsza publikacja jest dziełem fikcyjnym. Nazwy, postacie, miejsca, organizacje i zdarzenia są wytworem wyobraźni autora lub zostały użyte fikcyjnie. Wszelkie podobieństwo do rzeczywistych osób lub zdarzeń jest przypadkowe.

Spis treści

CZĘŚĆ I — LUDZIE, KTÓRZY MILCZĄ

ROZDZIAŁ 1 — MARTWY CZŁOWIEK Z CUDZYMI SEKRETAMI

ROZDZIAŁ 2 — GŁOS Z WRZEŚNIA

ROZDZIAŁ 3 — OSTATNI KLIENT

ROZDZIAŁ 4 — DROGA NA PÓŁNOC

ROZDZIAŁ 5 — KOBIETA OD TERMINARZA

ROZDZIAŁ 6 — KTOŚ PAMIĘTA MARKA

ROZDZIAŁ 7 — UPADŁ CZY ZOSTAŁ POPCHNIĘTY?

ROZDZIAŁ 8 — LUDZIE Z DWÓCH ŚWIATÓW

ROZDZIAŁ 9 — ZLECENIE BEZ PODPISU

ROZDZIAŁ 10 — ŚLAD, KTÓRY ZNIKA

ROZDZIAŁ 11 — CENA MILCZENIA

ROZDZIAŁ 12 — BLIZNA

ROZDZIAŁ 13 — CZŁOWIEK, KTÓREGO WSZYSCY ZNALI INACZEJ

ROZDZIAŁ 14 — NIEWYSŁANA WIADOMOŚĆ

ROZDZIAŁ 15 — ZŁY MOMENT

ROZDZIAŁ 16 — NIE MA DROGI POWROTNEJ

CZĘŚĆ II — CENA OCALENIA

ROZDZIAŁ 17 — OSTATNIA GRANICA

ROZDZIAŁ 18 — WARUNKI SPOTKANIA

ROZDZIAŁ 19 — PĘKNIĘCIE W ZEZNANIACH

ROZDZIAŁ 20 — PUSTE KRZESŁO

ROZDZIAŁ 21 — KTO SIĘ BAŁ WENTY?

ROZDZIAŁ 22 — DZIEŃ PRZED

ROZDZIAŁ 23 — MAREK

ROZDZIAŁ 24 — NIE TEN CZŁOWIEK

ROZDZIAŁ 25 — DRUGA STRONA OFIARY

ROZDZIAŁ 26 — TO NIE BYŁ POWRÓT

ROZDZIAŁ 27 — ROK 2014

ROZDZIAŁ 28 — CZŁOWIEK, KTÓRY GROZIŁ

ROZDZIAŁ 29 — PO STRONIE PRAWDY

ROZDZIAŁ 30 — ZNIKAJĄCY ŚWIADEK

ROZDZIAŁ 31 — JEDNA STRONA MNIEJ

ROZDZIAŁ 32 — BŁĄD, KTÓRY WRÓCIŁ

CZĘŚĆ III — PRAWDY, KTÓRE ZOSTAJĄ

ROZDZIAŁ 33 — NIE WSZYSTKO MOŻNA COFNĄĆ

ROZDZIAŁ 34 — RODZINA KAROLINY

ROZDZIAŁ 35 — JESZCZE JEDNO PYTANIE

ROZDZIAŁ 36 — ŚWIADKOWIE NIE ZNIKAJĄ BEZ ŚLADU

ROZDZIAŁ 37 — SCHODY

ROZDZIAŁ 38 — ŚLAD W PRZESZŁOŚCI

ROZDZIAŁ 39 — EWA LEWICKA

ROZDZIAŁ 40 — ZAMKNIĘTE PRZEJŚCIE

ROZDZIAŁ 41 — DWA RODZAJE WINY

ROZDZIAŁ 42 — OSTATNIE MINUTY WENTY

ROZDZIAŁ 43 — KAROLINA

ROZDZIAŁ 44 — NIE MA DOBRYCH USPRAWIEDLIWIEŃ

ROZDZIAŁ 45 — BRAT I ŚWIADEK

ROZDZIAŁ 46 — TO, CZEGO EWA NIE POWIEDZIAŁA

ROZDZIAŁ 47 — PO WSZYSTKIM

ROZDZIAŁ 48 — NIEODWRACALNI

Punkty nawigacyjne

Spis treści

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Początek treści

LUDZIE, KTÓRZY MILCZĄ

ROZDZIAŁ 1

MARTWY CZŁOWIEK Z CUDZYMI SEKRETAMI

Mężczyzna leżał na betonie sześć metrów od drzwi, przez które prawdopodobnie wszedł do budynku.

Nie miał przy sobie telefonu.

W kieszeni płaszcza znaleziono portfel, dokumenty i gotówkę. Zegarek nadal tkwił na nadgarstku. Nic nie wskazywało na rabunek.

Najbardziej niepokojąca była jednak inna informacja.

Ktoś zgasił światło na górnym poziomie pomieszczenia, zanim wezwano pomoc.

Julia Krawiec przeczytała to zdanie dwukrotnie.

Na ekranie komputera miała krótką notatkę przesłaną przez prokuraturę w Gdańsku. Nie był to protokół oględzin ani opinia biegłego, lecz wstępny opis okoliczności ujawnienia zwłok. Sporządzono go w związku z pytaniem, czy nazwisko zmarłego występowało w materiałach postępowania prowadzonego we Wrocławiu.

Występowało.

Dariusz Wenta.

Czterdzieści dziewięć lat. Gdańsk. Działalność gospodarcza związana z pośrednictwem informacyjnym i weryfikacją dokumentów.

Zwłoki ujawniono tego ranka w niewielkim obiekcie magazynowo-biurowym.

Przypuszczalna przyczyna śmierci: obrażenia powstałe wskutek upadku z wysokości.

Okoliczności wymagające wyjaśnienia.

Julia przesunęła wzrok na ostatni akapit.

W związku z ujawnieniem w dokumentacji zmarłego odniesień do prywatnego ośrodka szkoleniowego Przełęcz oraz osoby Stefana Bielskiego prosimy o wskazanie, czy zachodzi potrzeba zabezpieczenia materiałów mogących mieć znaczenie dla prowadzonego przez Państwa postępowania.

W gabinecie panowała cisza. Za oknem deszcz rozmywał światła samochodów stojących na skrzyżowaniu. Wrocław od kilku dni wyglądał tak samo: mokre chodniki, niskie chmury i przechodnie przyspieszający kroku pod naporem zimnego wiatru.

Julia odchyliła się w fotelu.

Jeszcze poprzedniego wieczoru próbowała przekonać samą siebie, że najtrudniejszy etap sprawy Stefana Bielskiego ma za sobą.

Pawłowi Ruczajowi przedstawiono zarzut zabójstwa. Nie przyznał się. Zgromadzony materiał pozwolił skierować przeciwko niemu podejrzenie, ale do procesowego rozstrzygnięcia pozostawało wiele czynności. Nie było jeszcze podstaw, by traktować jego odpowiedzialność jako przesądzoną.

Sprawa nie skończyła się wraz z zatrzymaniem Ruczaja.

Przed śmiercią Bielski gromadził dokumenty dotyczące pożaru sprzed dwudziestu dwóch lat. Część odnosiła się do siedmiu osób, które zginęły w ośrodku Przełęcz. Inne prowadziły do ludzi pominiętych w oficjalnych wykazach.

Cztery osoby wydostały się wówczas z budynku żywe.

To ustalenie zmieniło obraz dawnej tragedii, nie podważając liczby ofiar śmiertelnych.

Julia zamknęła wiadomość i otworzyła roboczy wykaz nazwisk.

Nie musiała długo szukać.

Wenta figurował w zestawieniu kontaktów związanych z późniejszym obiegiem informacji o dawnych uczestnikach ośrodka. Nie był przesłuchiwany jako świadek zabójstwa Bielskiego. Jego nazwisko pojawiało się raczej na obrzeżach sprawy, w materiałach pochodzących z różnych okresów.

Samo w sobie niczego to nie dowodziło.

Nazwisko w cudzym zestawieniu nie czyniło człowieka uczestnikiem przestępstwa.

Julia sięgnęła po telefon.

— Marta, jesteś jeszcze w budynku?

— Jestem. Coś się stało?

— Znajdź wszystkie wzmianki o Dariuszu Wencie w zabezpieczonych materiałach. Nie tylko bezpośrednie. Sprawdź też korespondencję, zestawienia kontaktów i załączniki.

Po drugiej stronie zapadła krótka cisza.

— Wenta? Ten z Gdańska?

Julia wyprostowała się.

— Kojarzysz go?

— Nazwisko, nie człowieka. Pamiętam jakieś zestawienie z materiałów Bielskiego.

— Właśnie o nie chodzi.

— Mamy nowy trop?

— Mamy zmarłego.

Marta Bury nie odpowiedziała od razu.

— Związanego z Bielskim?

— Jeszcze nie wiem. Dlatego potrzebuję wszystkich wzmianek.

— Dobrze. Przyniosę ci, co znajdę.

Julia zakończyła rozmowę.

Wróciła wzrokiem do notatki z Gdańska.

Najbardziej zastanawiało ją zdanie o świetle.

Nie dlatego, że dowodziło obecności drugiej osoby. Oświetlenie mógł wyłączyć pracownik obsługi. Mógł zadziałać automat. Lampy mogły też w ogóle nie być włączone.

W notatce brakowało podstawowej informacji: skąd wzięło się przypuszczenie, że ktoś zgasił światło?

Takie sformułowania łatwo zaczynały funkcjonować jako ustalone fakty, jeśli nikt nie sprawdzał ich źródła.

Julia zapisała na osobnej kartce:

Oświetlenie — ustalić podstawę informacji.

Niżej dopisała:

Wenta — rzeczywisty związek z Przełęczą?

Kilkanaście minut później Marta weszła bez pukania.

Pod pachą trzymała cienką teczkę, a w drugiej ręce kubek wystygłej kawy.

— Jest mniej, niż się spodziewałam.

Położyła dokumenty przed Julią.

— Trzy wzmianki. Jedna bezpośrednia, dwie pośrednie. Żadna nie dowodzi, że Wenta spotkał Bielskiego.

Julia otworzyła teczkę.

Pierwszy dokument stanowił kopię fragmentu wykazu osób zajmujących się odpłatnym wyszukiwaniem informacji. Zestawienie sporządzono na potrzeby analizy kontaktów Ruczaja.

Nazwisko Wenty figurowało przy działalności prowadzonej w Trójmieście.

Drugi materiał dotyczył zapytania o historyczne dokumenty transportowe. Wenta nie był nadawcą wiadomości. Wymieniono go w treści korespondencji jako osobę, która mogła pomóc ustalić pochodzenie dokumentacji.

Trzeci zapis był najstarszy.

Zawierał wzmiankę o zleceniu dotyczącym weryfikacji danych osób związanych z ośrodkiem Przełęcz.

Julia sprawdziła datę.

— Sprzed kilku lat.

— Tak.

— Mamy samo zlecenie?

— Nie. Tylko odniesienie do niego. Bez nazwiska zleceniodawcy.

— A zakres?

— Weryfikacja danych osobowych i dokumentacji historycznej. Bez szczegółów.

Julia odłożyła kartkę.

— Nie wiemy więc, dla kogo pracował.

— Nie.

— Ani czy otrzymał jakiekolwiek dokumenty.

— Zgadza się.

— I nie mamy potwierdzenia kontaktu z Ruczajem.

Marta przyjrzała się przełożonej.

— Wiem, do czego zmierzasz.

— Do czego?

— Żebyśmy nie łączyły dwóch spraw tylko dlatego, że pojawia się w nich nazwa tego samego ośrodka.

Julia skinęła głową.

— Dokładnie.

Marta usiadła naprzeciwko niej.

— Przyznasz jednak, że to osobliwy zbieg okoliczności.

— Przyznam. Tylko że osobliwość nie jest kategorią dowodową.

— Za to czasami podpowiada, gdzie szukać.

Julia spojrzała na nią znad teczki.

— Pod warunkiem że pamiętamy, czego jeszcze nie znaleźliśmy.

Marta odstawiła kawę.

— Gdańsk prowadzi to jako zabójstwo?

— Z notatki wynika, że wyjaśniają okoliczności gwałtownego zgonu. Nie widziałam postanowień ani protokołu oględzin.

— Zamierzasz tam jechać?

— Najpierw porozmawiam z prokuratorem prowadzącym.

— Myślisz, że będą chcieli współpracować?

— Jeśli dokumenty Bielskiego mogą mieć znaczenie dla ich sprawy, ustalimy właściwą drogę ich udostępnienia. To nie znaczy, że mamy przejmować postępowanie.

Marta wstała.

— Przygotować szczegółowe zestawienie tych trzech wzmianek?

— Tak. Z podaniem źródła każdej informacji. Bez dodatkowych wniosków.

— Czyli sama przyjemność.

Na twarzy Julii pojawił się ledwie dostrzegalny uśmiech.

— Tym razem tylko trzy dokumenty.

Marta dotarła już do drzwi, kiedy się zatrzymała.

— A jeśli to nie jest przypadek?

Julia spojrzała na teczkę.

— Wtedy musimy ustalić, co dokładnie ich łączy.

Telefon w gdańskiej prokuraturze odebrano po drugim sygnale.

Julia przedstawiła się, podała jednostkę i sygnaturę prowadzonego postępowania, po czym poprosiła o kontakt z prokuratorem zajmującym się śmiercią Wenty.

Pierwsza rozmowa trwała krótko.

Po kilku minutach oddzwonił mężczyzna o spokojnym, rzeczowym głosie.

— Pani prokurator, otrzymałem informację, że nazwisko Wenty pojawia się w waszej sprawie.

— Tak. Chciałabym jednak od razu oddzielić fakty od przypuszczeń. Mamy trzy wzmianki dotyczące jego działalności. Żadna nie potwierdza, że uczestniczył w zabójstwie Bielskiego albo znał jego sprawcę.

— To i tak więcej, niż wiedzieliśmy rano.

— Co dokładnie znaleźliście?

Po drugiej stronie zaszeleścił papier.

— Mogę przedstawić wstępny zakres ustaleń i uzgodnić formalne przekazanie materiałów. Nie chciałbym, żeby niezweryfikowana notatka zaczęła funkcjonować jako gotowa rekonstrukcja.

— Mamy podobne podejście.

— Dariusz Wenta wynajmował część biurową obiektu magazynowego w Gdańsku. Spotykał się tam z klientami. Dziś rano znaleziono go na betonowej posadzce niższego poziomu technicznego.

— Kto znalazł ciało?

— Pracownik obsługi obiektu.

— Zgon stwierdzono na miejscu?

— Tak.

— Czy znamy przybliżony czas zdarzenia?

— Jeszcze nie na tyle dokładnie, żeby uczciwie podać godzinę.

Julia zanotowała odpowiedź. Przynajmniej rozmówca nie próbował zastępować brakujących danych pozorną pewnością.

— Są podstawy, żeby podejrzewać udział innej osoby?

— Wstępne ustalenia wskazują na możliwy upadek z wyższego poziomu. Niektóre okoliczności wymagają sprawdzenia, ale nie chcę przesądzać mechanizmu obrażeń.

— A światło?

— Słucham?

— W przesłanej notatce napisano, że ktoś zgasił światło na górnym poziomie przed wezwaniem pomocy. Skąd ta informacja?

Zapadła cisza.

— Muszę sprawdzić jej dokładne źródło.

— Pytam, bo to zdanie sugeruje obecność drugiej osoby.

— Rozumiem. Pracownik, który znalazł ciało, mówił o stanie oświetlenia. Nie mam obecnie podstaw, by stwierdzić, kto i kiedy je wyłączył. Nie powinniśmy byli formułować tego tak kategorycznie.

Julia dopisała uwagę do notatki.

Jedno niepokojące zdanie straciło właśnie swoją pozorną siłę.

— Co odnaleźliście w dokumentacji Wenty? — zapytała.

— Nazwisko Bielskiego. Nazwę Przełęcz. Kilka odniesień do dawnych uczestników ośrodka.

— Jakiego rodzaju?

— Wygląda na to, że Wenta wykonywał dla klientów zlecenia związane z weryfikacją informacji. Sprawdzał pochodzenie dokumentów, ustalał tożsamość osób, wyszukiwał powiązania między nazwiskami.

— Wszystko legalnie?

— Nie wiem. Sam deklarowany zakres działalności nie mówi nam, skąd pozyskiwał dane.

— Miał klientów zainteresowanych Przełęczą?

— Widzimy co najmniej jeden taki wątek. Nie ustaliliśmy jeszcze zleceniodawcy.

Julia odsunęła od siebie notatkę.

— Zabezpieczyliście jego materiały?

— Podjęliśmy odpowiednie czynności. Ich dalsze wykorzystanie będzie zależeć od ustaleń procesowych. Na razie mogę powiedzieć, że odniesienia do Bielskiego i Przełęczy skłoniły nas do kontaktu z państwem.

— Rozumiem.

— A na jakim etapie jest wasza sprawa?

— Pawłowi Ruczajowi przedstawiono zarzut zabójstwa Stefana Bielskiego. Nie przyznaje się. Postępowanie trwa.

— Zabójstwo miało związek z dawnymi dokumentami?

Julia przez moment dobierała słowa.

— Zgromadzony materiał wskazuje na motyw związany z działalnością szantażową i wykorzystywaniem kompromitujących informacji. Część tych informacji dotyczyła ośrodka Przełęcz.

— Wenta mógł prowadzić podobną działalność?

— Tego nie potwierdziliśmy. W naszych dokumentach występuje jako osoba mogąca zajmować się pozyskiwaniem i weryfikacją informacji.

Rozmówca westchnął cicho.

— U nas pojawia się podobny problem. Sprawdzamy, komu świadczył usługi i czy ostatnio był z kimś skonfliktowany.

— Miał powody do obaw?

— Za wcześnie, żeby to oceniać. Ale jego działalność chyba nie ograniczała się do sprawdzania numerów ksiąg wieczystych i danych rejestrowych.

— Co na to wskazuje?

— Przy kilku kontaktach pozostawił notatki sugerujące, że posiada informacje, których ujawnienie mogłoby zaszkodzić określonym osobom. Nie wiemy jeszcze, czy były to groźby, zapisy negocjacji czy prywatne komentarze.

Julia zamilkła.

Znała podobny sposób działania ze sprawy Bielskiego.

Nie oznaczało to, że Wenta postępował identycznie. Ale warto było sprawdzić, jak wykorzystywał zdobywane informacje.

— Przekażę formalnie informację o trzech wzmiankach z naszego postępowania — powiedziała. — Z opisem ich pochodzenia i wartości dowodowej. Jeśli uznacie, że potrzebna jest szersza współpraca, uzgodnimy ją właściwą drogą.

— Dziękuję. Proponuję również porównać zakres nazwisk. Nie tylko same listy, ale sposób, w jaki poszczególne osoby znalazły się w materiałach.

— Zgadzam się.

— I jeszcze jedno, pani prokurator.

— Słucham.

— Czy w waszej sprawie pojawił się dowód, że ktoś sporządził pełną listę osób obecnych w Przełęczy podczas pożaru?

Palce Julii zacisnęły się na długopisie.

— Dlaczego pan pyta?

— Wenta próbował taką listę odnaleźć.

— Kiedy?

— Jeszcze nie ustaliliśmy.

— Macie dowód, że ją znalazł?

— Nie. Wyłącznie ślad jego zainteresowania.

Julia spojrzała na trzy dokumenty przyniesione przez Martę.

Siedem ofiar.

Cztery osoby, które wydostały się z płonącego budynku.

Po dwudziestu dwóch latach nadal brakowało kompletnego, wiarygodnego obrazu tamtej nocy.

— Proszę zabezpieczyć źródło tej informacji i sprawdzić jego pochodzenie — powiedziała. — Nie zakładajmy, że taka lista w ogóle istnieje.

— Oczywiście.

— Jeśli Wenta rzeczywiście dysponował nieznanym wcześniej dokumentem dotyczącym Przełęczy, istotne będzie ustalenie, skąd go otrzymał.

— Właśnie dlatego się z państwem skontaktowaliśmy.

Po rozmowie Julia nie wróciła od razu do pozostałych obowiązków.

Otworzyła na komputerze podstawowe informacje o działalności gospodarczej Wenty. Dostępne dane były skąpe: wyszukiwanie informacji, obsługa dokumentacji, pośrednictwo w kontaktach biznesowych.

Nic nadzwyczajnego.

Tak mogła wyglądać działalność całkowicie legalnej firmy.

Te same usługi mogły też służyć mniej oczywistym celom.

Nazwa działalności nie pozwalała rozstrzygnąć, z czym rzeczywiście mieli do czynienia.

Julia ponownie zadzwoniła do Marty.

— Przygotuj pismo do Gdańska. Trzy wzmianki dotyczące Wenty, ich źródła i sygnatury materiałów. Bez naszych hipotez.

— Jasne.

— Sprawdź też, czy którykolwiek dokument wskazuje pochodzenie informacji o uczestnikach Przełęczy.

— Myślisz, że miał własne źródło?

— Nie wiem. Chcę ustalić, czy korzystał z cudzych zestawień, czy prowadził niezależne poszukiwania.

— Dobrze.

— Marta?

— Tak?

— Sprawy Bielskiego nie otwieramy od nowa tylko dlatego, że Wenta nie żyje.

— Rozumiem.

— To dwa odrębne zgony i dwa odrębne postępowania. Możliwe, że mają wspólny kontekst. Na razie nic więcej.

— Zaznaczę to w zestawieniu.

Julia zakończyła połączenie.

Za oknem autobus zatrzymał się przy mokrym przystanku. Wysiadło kilku pasażerów. Jeden z nich przycisnął do piersi teczkę z dokumentami i pobiegł w stronę pobliskiego budynku, osłaniając papiery przed deszczem.

Julia przez chwilę śledziła go wzrokiem.

Od dwóch tygodni niemal wszystko, czym się zajmowała, dotyczyło dokumentów. Kopii, brakujących stron, fałszywych oznaczeń i ludzi, którzy nie chcieli, by określone informacje wyszły na jaw.

Śmierć Bielskiego wiązała się z materiałami wykorzystywanymi przez lata do wywierania nacisku na innych.

Teraz w Gdańsku znaleziono martwego człowieka, który również zajmował się cudzymi sekretami.

Wspólny schemat nasuwał się niemal sam.

Ale podobieństwo nie wystarczało, żeby połączyć dwie śmierci.

Na ekranie pojawiła się nowa wiadomość.

Od prokuratora z Gdańska.

Zawierała potwierdzenie ustaleń z rozmowy oraz zapowiedź przekazania dalszych informacji odpowiednim trybem.

Na końcu znajdował się krótki dopisek:

Wśród wstępnie zidentyfikowanych tematów ostatnich zleceń Wenty występują osoby związane z ośrodkiem Przełęcz. Zakres i charakter tych zleceń pozostają w ustalaniu.

Julia przeczytała wiadomość i zapisała ją we właściwym miejscu dokumentacji.

Nie wiedziała, czy Wenta zginął dlatego, że odkrył coś ważnego.

Nie wiedziała, czy ktoś chciał odebrać mu dokumenty.

Nie miała nawet podstaw, by uznać, że jego śmierć była bezpośrednio związana z tragedią sprzed dwudziestu dwóch lat.

Ustalono jednak coś, czego nie mogła pominąć.

Dariusz Wenta poszukiwał informacji o osobach związanych z pożarem Przełęczy, a część z nich mogła nie figurować w oficjalnej historii tragedii.

Teraz nie żył.

Julia sięgnęła po długopis i pod jego nazwiskiem zapisała pytanie:

Dla kogo pracował?

Przez chwilę patrzyła na kartkę.

Potem dopisała drugie:

Komu przeszkadzało to, czego szukał?

ROZDZIAŁ 2

GŁOS Z WRZEŚNIA

Adam Wierzbicki miał przed sobą dowód, na który czekał dwadzieścia dwa lata.

Nie wiedział, co z nim zrobić.

Na ekranie laptopa widniała fotografia wykonana podczas wrześniowego wydarzenia organizacji społecznej. Sześć osób stało na tle jasnej ściany. Niektóre patrzyły w obiektyw, inne w bok, jakby fotograf nacisnął spust migawki o sekundę za wcześnie.

Trzeci od lewej był Marek.

Adam powiększył zdjęcie.

Siwe włosy. Głębsze zmarszczki przy ustach. Ramiona lekko pochylone do przodu. Mężczyzna starszy, niż powinien być brat zachowany w pamięci sprzed dwudziestu dwóch lat.

I blizna przecinająca zewnętrzną część prawej brwi.

Adam znał ją lepiej niż linie własnych dłoni.

Marek miał dwanaście lat, kiedy przewrócił się na rowerze. Wrócił do domu z zakrwawioną twarzą i podartą koszulką. Matka krzyczała, ojciec szukał kluczyków do samochodu, a Marek, siedząc na kuchennym krześle, zapewniał wszystkich, że nic mu nie jest.

Adam pamiętał przede wszystkim jego uśmiech.

Teraz szukał go na twarzy obcego, starszego mężczyzny.

Bezskutecznie.

Zamknął fotografię.

Obok laptopa leżał telefon. Adam zapisał w nim kilkunastosekundowy fragment październikowego wywiadu radiowego. Odtwarzał go tak często, że potrafił przewidzieć nawet momenty, w których rozmówca nabierał powietrza.

Nacisnął przycisk.

— Nie zawsze możemy naprawić to, co wydarzyło się wcześniej — powiedział głos. — Ale możemy zdecydować, co zrobimy z wiedzą, którą mamy dzisiaj.

Adam zatrzymał nagranie.

Nie chodziło wyłącznie o brzmienie. Głos Marka stał się niższy, bardziej szorstki. Zniknęła dawna lekkość, z jaką wypowiadał nawet najzwyklejsze zdania.

Pozostała natomiast charakterystyczna pauza przed ostatnimi słowami. Jakby Marek zawsze dawał rozmówcy chwilę na przygotowanie odpowiedzi.

Adam odłożył telefon.

Na biurku leżały trzy kartki. Na pierwszej zapisał potwierdzone informacje, na drugiej pytania, na trzeciej możliwe następne kroki.

Od kilku dni dopisywał kolejne punkty. Żaden nie przybliżył go do adresu brata.

Miał autentyczną fotografię, prawdziwy wywiad i potwierdzone daty publikacji.

Nie wiedział jednak, czy człowiek ze zdjęcia w ogóle zechce go zobaczyć.

Ta myśl zaczynała przerażać go bardziej niż możliwość kolejnej pomyłki.

Numer do organizacji znalazł na oficjalnej stronie wydarzenia.

Dzwonił tam już wcześniej w sprawie autentyczności fotografii. Potwierdzono mu, że zdjęcie rzeczywiście pochodziło z wrześniowego spotkania, a podpis nie został dodany przez przypadkową osobę.

Teraz potrzebował czegoś więcej.

Kiedy odebrano, przedstawił się spokojnie.

— Adam Wierzbicki. Kontaktowałem się już w sprawie fotografii z wrześniowej konferencji.

— Pamiętam pana — odpowiedziała kobieta. — Chodziło o pana Marka Wierzbickiego.

Słowa pana Marka zabrzmiały dziwnie.

Przez dwadzieścia dwa lata brat był dla Adama przede wszystkim nazwiskiem w aktach zaginięcia. Teraz ktoś obcy mówił o nim jak o człowieku, którego można spotkać na ulicy.

— Tak. Chciałem zapytać, czy mogliby państwo przekazać mu wiadomość.

— Jaką wiadomość?

— Prywatną.

— Rozumiem. Ale nie wiem, czy będziemy mogli pomóc.

— Nie proszę o jego numer telefonu ani adres. Wiem, że nie powinni państwo udostępniać takich danych.

— To dobrze, bo rzeczywiście nie możemy.

Adam zacisnął palce na krawędzi biurka.

— Chciałbym tylko, żeby wiedział, że próbuję się z nim skontaktować.

— Czy mogę zapytać, dlaczego?

Przygotował odpowiedź. Kilka wyważonych zdań, pozbawionych emocji. Powtarzał je w myślach jeszcze przed wybraniem numeru.

Teraz wszystkie wydały mu się absurdalne.

— To mój brat.

Po drugiej stronie zapadła cisza.

— Rozumiem — powiedziała wreszcie kobieta.

— Nie widzieliśmy się od wielu lat.

— Przykro mi, ale nie mam możliwości zweryfikowania państwa pokrewieństwa. Nie mogę też potwierdzać niczyich prywatnych danych kontaktowych.

— Nie proszę o adres.

— Wiem. Ale nawet przekazanie wiadomości wymagałoby ustalenia, czy dysponujemy odpowiednią drogą kontaktu i czy możemy jej użyć w takim celu.

Adam wstał.

Za oknem widział mokre dachy zaparkowanych samochodów. Kobieta niosąca zakupy szarpała się z parasolem wywiniętym przez wiatr na drugą stronę.

— Mogę przesłać wiadomość na oficjalny adres organizacji — zaproponował.

— Oczywiście. Nie mogę jednak obiecać, że zostanie przekazana konkretnej osobie.

— Proszę tylko rozważyć taką możliwość.

— Jeśli wiadomość dotyczy spraw osobistych, najlepiej napisać krótko, czego pan oczekuje. Bez załączania dokumentów dotyczących innych osób.

Adam zamknął oczy.

— Dziękuję.

— Panie Adamie?

— Tak?

— Proszę nie traktować naszej ostrożności jako odmowy pomocy. Musimy respektować prywatność ludzi, którzy z nami współpracują.

— Rozumiem.

I rzeczywiście rozumiał.

Jeżeli Marek przez dwadzieścia dwa lata świadomie chronił miejsce swojego pobytu, obcy człowiek nie miał prawa ujawniać go pierwszemu dzwoniącemu. Nawet jeśli ten przedstawiał się jako brat.

Po rozmowie Adam jeszcze przez chwilę stał przy oknie.

Nie zdobył adresu ani obietnicy spotkania.

Poznał za to granicę, której nie zamierzał przekraczać.

Wysłał krótką wiadomość.

Nie opisywał zaginięcia. Nie wspominał o pożarze. Nie dołączył rodzinnych fotografii ani dokumentów.

Napisał, że nazywa się Adam Wierzbicki, szuka kontaktu ze starszym bratem Markiem i prosi o przekazanie mu informacji, że pozostaje gotowy do rozmowy. Podał własny numer telefonu i adres poczty elektronicznej.

Przeczytał tekst cztery razy.

Za piątym usunął zdanie:

Muszę wiedzieć, dlaczego nam to zrobiłeś.

Nie dlatego, że przestał tak myśleć.

Nie chciał jednak, żeby pierwsza wiadomość po dwudziestu dwóch latach była oskarżeniem.

Kliknął „Wyślij”.

Potwierdzenie przyjęcia wiadomości pojawiło się niemal natychmiast.

Automatyczne.

Oznaczało jedynie, że jego słowa dotarły na serwer.

Adam zamknął pocztę i spojrzał na zegar.

Dochodziło południe.

Miał umówione spotkanie z klientem, który od tygodnia próbował odnaleźć dawną znajomą. Sprawa była zwyczajna, bez dramatycznego tła. Mężczyzna posiadał nieaktualny numer telefonu, kilka starych adresów i przekonanie, że kobieta z pewnością zechce z nim rozmawiać.

Adam zdążył już wyjaśnić mu, że odnalezienie człowieka nie daje prawa do narzucenia mu kontaktu.

Teraz sam musiał zastosować tę zasadę wobec własnego brata.

Przełożył spotkanie po uzgodnieniu nowego terminu z klientem.

Następnie ponownie otworzył stronę wrześniowego wydarzenia.

Nie zamierzał bezczynnie czekać na odpowiedź.

Istniała przecież różnica między poszukiwaniem człowieka a zdobywaniem jego prywatnych danych.

Potrafił działać w tych granicach.

Wrześniowa konferencja nie była zamkniętym spotkaniem kilku osób.

Organizacja publikowała program, listę tematów oraz relacje z poszczególnych wystąpień. Dostępne były również krótkie opisy działalności zaproszonych uczestników.

Dotychczas Adam skupiał się niemal wyłącznie na fotografii. Na twarzy, bliźnie i nazwisku.

Teraz zaczął przyglądać się temu, co znajdowało się wokół nich.

Marek figurował w programie jako uczestnik rozmowy dotyczącej lokalnych inicjatyw społecznych. Nie podano jego numeru telefonu ani miejsca zamieszkania. Zamieszczono jedynie krótki opis aktywności przy projektach realizowanych we współpracy z organizacjami z różnych regionów Polski.

Wśród nich wymieniono Pomorze.

Adam przeczytał ten fragment jeszcze raz.

Nie był to adres. Nawet nie potwierdzenie obecności Marka w konkretnej miejscowości.

Stanowił jednak pierwszy wyraźny kierunek, którego wcześniej nie wyodrębnił.

Otworzył materiały dotyczące październikowego wywiadu.

Rozgłośnia potwierdziła już wcześniej autentyczność rozmowy i to, że mężczyzna wystąpił pod nazwiskiem Marek Wierzbicki. W opisie audycji znajdowała się wzmianka o działalności społecznej prowadzonej we współpracy z partnerami z północy kraju.

Adam porównał oba teksty.

Nie dowodziły, że Marek mieszkał na Pomorzu.

Nie potwierdzały nawet jego pobytu tam w ostatnich tygodniach.

Ale dwa niezależne źródła wskazywały ten sam obszar działalności.

Po raz pierwszy nie chodziło już wyłącznie o pytanie, czy brat żyje.

Pojawiło się miejsce, w którym można było rozpocząć poszukiwania.

Adam sięgnął po notes.

Zapisał:

Pomorze — działalność publiczna. Zweryfikować na miejscu.

Nie dopisał imienia brata.

Nie musiał.

Po południu ponownie zadzwonił do organizacji, tym razem pod numer podany przy informacjach o projektach regionalnych.

Odebrał mężczyzna.

— Dzień dobry. Chciałbym zapytać o program wrześniowej konferencji i współpracę z organizacjami z Pomorza.

— W jakim zakresie?

— Interesuje mnie, czy opisane tam wydarzenia były otwarte dla osób z zewnątrz. Przygotowuję się do wyjazdu i chciałbym porozmawiać z ludźmi zajmującymi się tymi projektami.

Nie skłamał.

Nie przedstawił się jako dziennikarz ani pełnomocnik żadnej instytucji. Nie powoływał się na uprawnienia, których nie miał.

Mężczyzna wyjaśnił, że część spotkań miała charakter publiczny, a informacje o nich można znaleźć w archiwalnych relacjach organizatorów.

— Czy uczestniczył w nich Marek Wierzbicki? — zapytał Adam.

— Nie prowadzę ewidencji obecności na wszystkich wydarzeniach. Jeśli jest wymieniony w publicznych materiałach, może pan się na nich oprzeć. Prywatnych informacji nie udzielamy.

— Rozumiem. A czy mogę przyjechać i porozmawiać o samych projektach?

— Zależy, z kim chce pan rozmawiać. Najlepiej kontaktować się bezpośrednio z organizatorami poszczególnych wydarzeń.

— Z oddziałami regionalnymi?

— Z partnerami wskazanymi w programie. Tam znajdzie pan informacje o ich publicznej działalności.

Adam podziękował.

Ta rozmowa również nie zbliżyła go do prywatnego numeru Marka.

Potwierdziła jednak, że lista partnerów nie była przypadkowym zbiorem nazw. Za każdym wpisem stali ludzie organizujący rzeczywiste wydarzenia. Niektórzy mogli pamiętać ich uczestników.

Adam otworzył katalog publicznych relacji.

W jednej znalazł fotografię sali konferencyjnej w Gdyni. Na zdjęciu widniało kilkadziesiąt osób. Nazwiska Marka nie było w podpisie, a twarze na dalszych planach pozostawały zbyt niewyraźne, by kogokolwiek rozpoznać.

Nie próbował zgadywać.

Przeszedł do kolejnego materiału.

Dotyczył spotkania w Gdańsku. Wymieniono organizatorów i osoby odpowiedzialne za publiczną część programu.

Marka nie było wśród nich.

Adam zapisał nazwę i adres organizacji oraz datę wydarzenia.

Nie jako dowód pobytu brata.

Jako możliwy punkt rozpoczęcia rozmów.

Wieczorem wyjął z szuflady papierową fotografię.

Była stara, lekko wyblakła. Przedstawiała obu braci na tle rodzinnego domu.

Marek stał z tyłu, opierając dłoń na ramieniu Adama. Miał w spojrzeniu coś, co młodszy brat przez lata uważał za pewność siebie. Dopiero teraz zastanowił się, ile cech człowieka dopowiada pamięć.

Położył fotografię obok laptopa.

Na ekranie otworzył zdjęcie z września.

Dwie twarze.

Ten sam człowiek, lecz pomiędzy fotografiami rozciągały się dwadzieścia dwa lata, o których Adam nie wiedział prawie nic.

Kiedyś wyobrażał sobie odnalezienie brata jako pojedynczą scenę.

Drzwi. Zaskoczenie. Imię wypowiedziane na głos. Uścisk.

Potem wyjaśnienia.

Teraz nie miał pewności, czy Marek w ogóle otworzyłby drzwi.

Zaczął też dostrzegać coś, czego wcześniej nie brał pod uwagę.

Jeżeli brat rzeczywiście przez te wszystkie lata żył pod własnym nazwiskiem, występował publicznie i uczestniczył w społecznych przedsięwzięciach, jego milczenia wobec rodziny nie dało się wyjaśnić wyłącznie niemożnością pozostawienia jakiegokolwiek śladu.

Adam nie znał przyczyny.

Mogły istnieć okoliczności, których nawet nie potrafił sobie wyobrazić.

Przez dwadzieścia dwa lata zadawał jednak przede wszystkim pytanie, co wydarzyło się Markowi.

Teraz musiał zacząć pytać również o decyzje, które brat podejmował później.

Telefon zawibrował.

Adam sięgnął po niego tak gwałtownie, że strącił z biurka długopis.

Na ekranie widniało powiadomienie z poczty.

Odpowiedź organizacji.

Otworzył wiadomość.

Pracownica potwierdzała otrzymanie prośby. Wyjaśniała, że organizacja nie jest uprawniona do udostępniania prywatnych danych uczestników ani do gwarantowania przekazania osobistej korespondencji.

Wskazała natomiast, że informacje o publicznych projektach i ich organizatorach pozostają dostępne na oficjalnych stronach.

Adam przeczytał wiadomość do końca.

Nie było w niej nazwiska Marka.

Nie było odmowy kontaktu pochodzącej od brata.

Odpowiedziała jedynie instytucja, która nie chciała przekroczyć własnych uprawnień.

Odłożył telefon.

Czuł rozczarowanie, choć nie potrafił uczciwie powiedzieć, na co liczył.

Na natychmiastową wiadomość od Marka?

Numer telefonu?

Zdanie: Czekałem, aż mnie znajdziesz?

Przez chwilę miał ochotę zadzwonić ponownie i zażądać czegoś więcej.

Zamiast tego wstał od biurka, przeszedł przez pokój i otworzył okno.

Do środka wdarło się zimne powietrze.

Nie zadzwonił.

Decyzję podjął przed dwudziestą drugą.

Rozłożył na stole papierową mapę Polski, choć trasę mógł sprawdzić w telefonie.

Wrocław.

Gdańsk.

Gdynia.

Sopot.

Miasta, które dotąd były dla niego tylko punktami na mapie, zaczynały nabierać znaczenia w związku z życiem człowieka poszukiwanego od ponad dwóch dekad.

Nie wyjeżdżał, by za wszelką cenę odnaleźć mieszkanie Marka.

Chciał porozmawiać z uczestnikami publicznych przedsięwzięć, zobaczyć miejsca wymienione w materiałach organizacji i ustalić, czy ktokolwiek zechce dobrowolnie pomóc mu nawiązać kontakt.

Nie miał pewności, że odnajdzie brata na Pomorzu.

Miał jednak konkretny kierunek i kilka osób, do których mógł zwrócić się z jawną, uczciwie przedstawioną prośbą.

Otworzył kalendarz.

Przełożył zobowiązania zawodowe, które można było przesunąć, i upewnił się, że pozostałe sprawy nie zostaną bez opieki. Jednemu z klientów wysłał wiadomość z propozycją rozmowy telefonicznej zamiast spotkania osobistego.

Następnie przygotował torbę.

Dwie zmiany ubrań. Ładowarka. Notes. Dokumenty. Kopie publicznych materiałów.

Starą fotografię braci wsunął do wewnętrznej kieszeni kurtki.

Nie wiedział, czy kiedykolwiek pokaże ją Markowi.

Kiedy zamknął torbę, zadzwonił telefon.

Julia.

— Nie śpisz jeszcze? — zapytała.

— Nie.

— Wszystko w porządku?

Adam spojrzał na przygotowany bagaż.

— Wyjeżdżam jutro na północ.

Przez chwilę milczała.

— Znalazłeś coś nowego?

— Nie adres. Publiczne informacje o projektach powiązanych z Pomorzem. Chcę porozmawiać z ludźmi, którzy przy nich pracowali.

— Jesteś pewien, że to właściwy kierunek?

— Nie. Ale pierwszy, który mogę sprawdzić bez zgadywania.

— Rozumiem.

Adam zawahał się.

— Nie będę szukał jego domu przez znajomych ani próbował zdobywać numeru wbrew jego woli.

— Dobrze.

— Powiedziałaś to tak, jakbyś spodziewała się czegoś innego.

— Spodziewam się, że będzie ci trudno, kiedy ktoś odmówi pomocy.

Nie odpowiedział.

— Adam, nawet jeśli to naprawdę Marek, może nie być gotowy na spotkanie.

— Wiem.

— Wiedzieć i zaakceptować to dwie różne rzeczy.

Usiadł na brzegu kanapy.

— Nie zamierzam wracać do domu tylko dlatego, że ktoś nie odbierze telefonu.

— Tego od ciebie nie oczekuję.

— Więc czego?

Julia milczała przez chwilę.

— Żebyś nie uznał każdej przeszkody za dowód, że ktoś znowu ukrywa przed tobą prawdę.

Adam spojrzał na fotografię leżącą pod lampą.

— Postaram się.

Więcej nie mógł uczciwie obiecać.

Po zakończeniu rozmowy zgasił światło.

Na biurku został laptop z otwartą stroną wrześniowego wydarzenia. Na fotografii Marek stał wśród obcych ludzi, spokojny, jakby minione dwadzieścia dwa lata należały do zupełnie innej historii.

Adam zamknął komputer.

Rano miał ruszyć na Pomorze.

Po raz pierwszy od zaginięcia brata nie zamierzał wracać do miejsc, w których Marek był widywany przed katastrofą.

Chciał pojechać tam, gdzie mógł pojawić się niedawno.

I ta różnica zmieniała wszystko.

ROZDZIAŁ 3

OSTATNI KLIENT

Drzwi do biura Dariusza Wenty były zamknięte, ale ktoś próbował wytrzeć szklaną powierzchnię od wewnątrz.

Julia Krawiec dostrzegła smugi, zanim weszła do środka. Układały się w szerokie łuki, widoczne dopiero wtedy, gdy światło korytarza padało na szybę pod odpowiednim kątem.

— Kto tu sprzątał? — zapytała.

Towarzyszący jej prokurator przyjrzał się drzwiom.

— Nikt z naszych ludzi. Przynajmniej nie po zabezpieczeniu pomieszczenia.

— A wcześniej?

— Ustalamy.

Za szybą znajdowało się niewielkie biuro: dwa fotele dla klientów, metalowa szafa, stolik z ekspresem do kawy i biurko ustawione tak, by siedzący za nim człowiek widział wejście.

Nic nie wskazywało, że właśnie tutaj ktoś gromadził cudze tajemnice.

Julia wiedziała jednak, że niebezpieczne informacje nie potrzebują szczególnej oprawy.

Do Gdańska przyjechała przed południem.

Wyjazd uzgodniła służbowo po rozmowie z prokuratorem prowadzącym miejscowe postępowanie. Miała wyjaśnić powiązania dokumentacji Wenty z materiałami zabezpieczonymi we Wrocławiu i omówić ewentualną wymianę dowodów.

Nie zamierzała kierować tutejszym śledztwem.

Michał Orłowski, z którym rozmawiała poprzedniego dnia przez telefon, spotkał ją przy wejściu do budynku.

Był niewiele starszy od niej. Mówił oszczędnie i sprawiał wrażenie człowieka, który nie lubi zadawać dwa razy tego samego pytania.

— Pracowaliśmy tu wczoraj do późna — powiedział, prowadząc ją korytarzem. — Właściciel chce jak najszybciej odzyskać dostęp do pomieszczeń.

— Wątpię, żeby to on decydował o zakończeniu czynności.

— Już mu to wyjaśniliśmy.

Minęli pomieszczenie socjalne i schody prowadzące na niższy poziom techniczny. Dostęp do tej części budynku pozostawał ograniczony.

Julia przystanęła.

— Tamtędy?

— Tak. Wentę znaleziono niżej, na betonowej posadzce. Dzisiaj nie będziemy niczego odtwarzać. Oględziny przeprowadzono, ale materiał wymaga dalszej oceny.

— Rozumiem.

Orłowski wskazał drzwi biura.

— Tutaj przyjmował klientów. Nie zawsze w godzinach pracy pozostałych najemców.

— Kto miał dostęp?

— Wenta, osoby, którym udostępniał pomieszczenie, oraz obsługa budynku w zakresie swoich obowiązków. Sprawdzamy, kto rzeczywiście korzystał z wejścia.

Julia ponownie spojrzała na smugi.

— A to?

Orłowski podszedł bliżej.

— Mogły powstać podczas zwykłego mycia. Stan drzwi udokumentowano przy oględzinach. Ustalimy, kiedy ostatnio je czyszczono.

— Nie twierdzę, że ktoś zacierał ślady.

— Wiem.

Otworzył drzwi.

— Ale zanim nadamy temu znaczenie, wolę ustalić, kto dotykał szyby.

W biurze panował chłód.

Komputer, część dokumentacji i przedmioty mogące mieć znaczenie dla postępowania zostały zabezpieczone. Na półkach pozostały katalogi, kilka pustych segregatorów oraz plastikowy pojemnik z wizytówkami.

Julia powoli obeszła pomieszczenie.

Na ścianie wisiał kalendarz z fotografią morza. Pod nim stała niewielka roślina o pożółkłych liściach.

— Wenta prowadził tu działalność od kilku lat?

— Tak twierdzi właściciel obiektu. Weryfikujemy umowę najmu i rzeczywisty sposób korzystania z lokalu.

— Pracował sam?

— Formalnie przeważnie tak. Przy niektórych zleceniach korzystał jednak z pomocy innych osób.

Orłowski podał jej kopię zestawienia.

Julia przejrzała pierwszą stronę. Nie była to pełna dokumentacja księgowa, lecz próba ustalenia, kto kontaktował się z Wentą i w jakiej sprawie.

— Brakuje części nazwisk.

— I informacji o przedmiocie niektórych spotkań.

— Kalendarz?

— Zabezpieczony. Tylko że wpisy są niejednolite. Czasem pełne nazwisko, czasem inicjały, a czasem sama godzina.

— Klienci mogą pomóc?

— Przynajmniej część uważa, że ich sprawy powinny pozostać poufne.

Julia odłożyła dokument.

— To jeszcze nie znaczy, że kłamią.

— Nie. Ale ich milczenia również nie możemy interpretować bez sprawdzenia przyczyn.

Orłowski skierował się do wyjścia.

— Chcę pani przedstawić człowieka, który znalazł ciało.

Pracownik obsługi czekał w niewielkim pomieszczeniu przy wejściu gospodarczym.

Miał około pięćdziesięciu lat, zaczerwienione dłonie i nerwowy zwyczaj pocierania kciukiem skóry na palcu wskazującym.

Nazywał się Tomasz Laskowski.

Orłowski wyjaśnił, że Julia konsultuje możliwe związki Wenty z postępowaniem prowadzonym we Wrocławiu. Laskowski zgodził się na rozmowę uzupełniającą. Formalne utrwalenie istotnych informacji należało do miejscowych prowadzących.

— Wchodził pan do biura Wenty po jego śmierci? — zapytał Orłowski.

— Nie. Do biura nie. Znalazłem go na dole.

— A wcześniej?

— Czasami sprzątałem korytarz. Gabinet miał osobną obsługę. Pan Wenta nie lubił, kiedy ktoś ruszał jego rzeczy.

— Kto mył szybę w drzwiach?

Laskowski zerknął na Julię.

— Nie wiem. Pewnie firma sprzątająca.

— Kiedy była ostatnio?

— Trzeba sprawdzić grafik.

Orłowski zanotował odpowiedź.

— Wenta przyjmował klientów wieczorami?

— Zdarzało się.

— Jak często?

— Nie liczyłem. Nie prowadziłem mu kalendarza.

— Proszę więc powiedzieć, co pan sam widział.

Laskowski poruszył się na krześle.

— Przychodzili różni ludzie. Niektórzy wyglądali na przedsiębiorców, inni na zwyczajnych klientów. Czasem ktoś czekał pod drzwiami.

— Zdarzały się kłótnie?

— Raz słyszałem podniesione głosy. Ale to było wcześniej.

— Kiedy?

— Może tydzień temu. Może trochę dawniej. Nie pamiętam dokładnie.

Julia przyjrzała mu się uważniej.

— Rozpoznałby pan tę osobę?

— Nie widziałem jej dobrze. Słyszałem tylko rozmowę przez drzwi.

— Zapamiętał pan jakieś słowa?

Laskowski pokręcił głową.

— Nie chcę wymyślać.

— I słusznie — powiedział Orłowski.

Mężczyzna opuścił wzrok na swoje dłonie.

— Wie pan, co jest najgorsze? — odezwał się niespodziewanie.

— Co takiego?

— Że wszyscy teraz pytają, kogo wpuszczałem. Jakbym miał wiedzieć, kto przyszedł porozmawiać, a kto zrobić komuś krzywdę.

Julia odpowiedziała spokojnie:

— Nie oczekujemy od pana wiedzy, której pan nie miał. Chcemy odtworzyć to, co rzeczywiście pan zauważył.

Laskowski spojrzał na nią.

— W takim razie jest jeszcze jedna rzecz.

Orłowski odłożył długopis.

— Słucham.

— W ostatnich dniach Wenta był zdenerwowany. Zawsze potrafił zażartować, nawet kiedy ktoś się spóźniał. A wtedy... — Urwał. — Dwa razy pytał mnie, czy można wejść od strony technicznej, bez przechodzenia obok recepcji.

— Co mu pan powiedział?

— Że to nie jest wejście dla klientów. I żeby nie prowadził tam nikogo bez uzgodnienia.

— Widział pan, żeby z niego korzystał?

— Nie.

— Dlaczego wcześniej nie opisał pan tego dokładnie?

Na twarzy Laskowskiego pojawił się niepokój.

— Mówiłem, że pytał o wejścia. Nie wiedziałem, że interesują was właśnie te drzwi.

Julia zapamiętała odpowiedź.

Mężczyzna nie potwierdził obecności kogokolwiek na poziomie technicznym. Wskazał jednak, że Wenta interesował się możliwością wejścia do obiektu z pominięciem zwykłej trasy klientów.

To wymagało sprawdzenia.

Kiedy wyszli na korytarz, Orłowski zatrzymał się przy oknie.

— Porównamy to z wcześniejszymi zeznaniami. Nie chcę, żebyśmy po drodze zmienili sens jego pierwotnych słów.

— I ustalcie, o które drzwi rzeczywiście pytał Wenta.

— Tak zrobimy.

Julia spojrzała w kierunku schodów.

— Nietypowe miejsce na spotkanie z klientem.

— Jeśli ktoś potrzebuje dyskrecji, zwykły korytarz biurowy może mu przeszkadzać.

— Albo Wenta chciał stworzyć takie wrażenie.

Orłowski zmarszczył brwi.

— W jakim celu?

— Nie wiem. Nie znamy jeszcze ani osoby, ani powodu ewentualnego spotkania.

Prokurator nie próbował wydobyć z niej mocniejszego wniosku.

Julia doceniła to. Zbyt często widziała, jak prawdopodobna interpretacja zaczynała funkcjonować jako ustalony fakt.

Drugą rozmowę przeprowadzili w administracji.

Elżbieta Nowak, odpowiedzialna za obsługę najemców, przyniosła harmonogram korzystania z pomieszczeń i zestawienie zgłoszeń dotyczących dostępu do budynku.

Mówiła spokojnie, ale wyraźnie przyspieszała, kiedy pytania dotyczyły Wenty.

— On nie trzymał się stałych godzin — wyjaśniła. — Czasami przychodził rano, czasami późnym popołudniem. Zdarzało mu się pracować, kiedy pozostali już wychodzili.

— Zgłaszał gości? — zapytał Orłowski.

— Nie wszystkich. To nie był budynek z pełną rejestracją klientów. Obowiązywały zasady wejścia, ale każdy najemca sam organizował swoje spotkania.

— Kto miał klucze do części biurowej?

— Pan Wenta i osoby upoważnione do obsługi pomieszczenia. Szczegółowy wykaz już przekazaliśmy.

Julia pochyliła się nad terminarzem.

— Widzę trzy spotkania zaplanowane na ostatni dzień jego aktywności.

Nowak spojrzała na kartkę.

— Zestawienie odtworzono z kilku źródeł. Nie wszystkie terminy pochodzą z jednego kalendarza.

— Czyli nie wiemy, czy każde spotkanie się odbyło?

— Nie.

Pierwszy termin dotyczył klienta, który zamówił weryfikację dokumentów związanych z działalnością gospodarczą.

Przy drugim widniały jedynie inicjały. Przedmiot rozmowy pozostawał nieustalony.

Trzecie spotkanie oznaczono godziną i krótką adnotacją.

Julia wskazała wpis.

— Co oznacza „pilne”?

— Tak to zapisano.

— Kto?

— Nie wiem, czy sam Wenta, czy ktoś, kto pomagał mu prowadzić terminarz.

— Rozpoznaje pani nazwiska pozostałych klientów?

— Jedno tak. Drugiego nie kojarzę.

— Któryś kontaktował się z panią w sprawie spotkania?

— Nie przypominam sobie.

Julia odsunęła dokument.

— Mamy więc trzy zaplanowane terminy, a nie trzy potwierdzone wizyty.

— Dokładnie.

Nowak odetchnęła, jakby obawiała się, że zostanie poproszona o potwierdzenie czegoś, czego nie wiedziała.

Orłowski przeszedł do zasad korzystania z obiektu po zakończeniu zwykłych godzin pracy.

Kobieta odpowiadała rzeczowo, dopóki nie zapytał o klucze i dostęp do części technicznej.

— Chodzi o dzień, w którym znaleziono Wentę?

— O zasady dostępu do budynku — wyjaśnił.

— Bo ostatnio wszyscy pytają, czy ktoś mógł zostać tu na noc.

— A mógł?

— Nie chcę zgadywać. Zamknięcie administracji nie oznaczało, że wszyscy najemcy wychodzili o tej samej porze.

Julia wymieniła spojrzenie z Orłowskim.

Odpowiedź dopuszczała kilka możliwości, ale żadna nie potwierdzała obecności konkretnego człowieka.

Po rozmowie przeszli do pomieszczenia, w którym miejscowi śledczy przygotowywali zestawienie kontaktów Wenty.

Orłowski przedstawił Julii policjantkę zajmującą się tym fragmentem sprawy. Kobieta pokazała im dotychczasowe ustalenia dotyczące klientów oraz prób potwierdzenia poszczególnych wizyt.

Nie wszyscy rozmówcy zgadzali się z terminami widniejącymi w dokumentacji.

Jeden klient twierdził, że spotkanie odwołano.

Inny pamiętał rozmowę telefoniczną, ale zaprzeczał, by osobiście odwiedził biuro.

Danych osoby powiązanej z jednym z pozostałych wpisów nadal nie udało się ustalić.

— Mamy kilka kierunków — powiedział Orłowski. — Spory finansowe, niezadowolonych klientów, konflikty osobiste.

Julia przeczytała jedną z notatek.

— Ten twierdzi, że Wenta zażądał dodatkowych pieniędzy po wykonaniu usługi?

— Tak.

— A drugi?

— Uważa, że nie zwrócono mu dokumentów.

— Któryś zgłaszał groźby?

— W tych dwóch przypadkach nie mamy dotąd potwierdzonych informacji o groźbach.

Julia odłożyła kartkę.

— Są więc powody do konfliktów. Nie mamy jednak podstaw, by którykolwiek wiązać ze śmiercią Wenty.

— Na razie nie.

Orłowski sięgnął po kolejny dokument.

— Ale znaleźliśmy coś istotniejszego.

Pokazał jej krótką wiadomość zachowaną w materiałach dotyczących ostatnich spotkań Wenty.

Nie zawierała pełnych danych adresata. Nie było także pewności, czy wiadomość została odczytana przed śmiercią nadawcy.

Jej treść nie przypominała zwykłego potwierdzenia wizyty.

Nie możemy tego odkładać. Proszę przyjść dzisiaj. Po zamknięciu biura.

Julia przeczytała ją ponownie.

— Ustaliliście adresata?

— Jeszcze nie.

— Kanał wysłania?

— Sprawdzamy pochodzenie kopii. Dopóki tego nie ustalimy, nie chcę przeceniać jej wartości.

— Może mieć związek z trzecim wpisem w terminarzu?

— Godzina i oznaczenie pilności pasują. Ale nie potrafimy tego potwierdzić.

Przez chwilę milczeli.

Za ścianą zadzwonił telefon.

Julia ponownie spojrzała na wiadomość.

Nie dowodziła, że adresat przyszedł do biura. Nie wskazywała chwili śmierci ani nawet tego, że doszło do rozmowy.

Zmieniał się jednak obraz ostatnich działań Wenty.

Dotychczas śledczy sprawdzali, kto mógł chcieć się z nim spotkać.

Teraz istniała podstawa, by przypuszczać, że sam usilnie domagał się czyjejś wizyty poza zwykłymi godzinami pracy.

— Wiemy, skąd ten pośpiech? — zapytała Julia.

— Nie.

— Czego miała dotyczyć rozmowa?

— Nie ustaliliśmy.

— Czy adresat odpowiedział?

— Tego również nie potwierdziliśmy.

Julia odsunęła dokument.

— W takim razie nie szukamy wyłącznie ostatniego klienta.

Orłowski podniósł wzrok.

— Kogo jeszcze?

— Osoby, od której Wenta pilnie czegoś chciał.

Kiedy opuścili budynek, zaczynało padać.

Julia zatrzymała się pod daszkiem nad wejściem. Orłowski schował dokumenty do teczki.

— Materiały z Wrocławia mogą nam pomóc ustalić, czy ten konflikt dotyczył Przełęczy — powiedział.

— Mogą. Ale równie dobrze przyczyną mogły być pieniądze, sprawy rodzinne albo zupełnie inne informacje.

— Wiem.

— Nie chciałabym, żebyśmy uznali historyczne dokumenty za odpowiedź, zanim ustalimy właściwe pytanie.

Orłowski spojrzał na budynek.

— Mimo to pani przyjechała.

— Bo Wenta interesował się Przełęczą. To wystarczający powód, żeby sprawdzić możliwy związek. Nie wystarcza jednak do uznania go za motyw zabójstwa.

Prokurator skinął głową.

— Zaczniemy więc od adresata wiadomości.

Julia pomyślała o nieznanym człowieku, którego Wenta próbował sprowadzić do biura po godzinach.

Nie wiedziała, czy przyjął zaproszenie. Czy pojawił się w budynku. Ani czy w ogóle był ostatnią osobą, z którą Wenta rozmawiał.

Śledczy mieli jednak coś więcej niż listę nazwisk, poufnych zleceń i możliwych konfliktów.

Wenta domagał się pilnego spotkania.

Po zamknięciu biura.

Nie zdążyli go zapytać, dlaczego tak bardzo mu na nim zależało.

ROZDZIAŁ 4

DROGA NA PÓŁNOC

Adam Wierzbicki przejechał kilkaset kilometrów, żeby usłyszeć, że jego brat nie życzy sobie pytań.

Nie usłyszał tego od Marka.

Powiedziała mu to kobieta, która znała go zaledwie z kilku spotkań i nie zamierzała wyjaśniać, skąd wiedziała, czego Marek sobie życzy.

Stali pod zadaszeniem niewielkiego budynku w Gdańsku. Deszcz zacinał od strony parkingu, a za plecami kobiety zamykały się szklane drzwi.

— Proszę mi powiedzieć tylko jedno — odezwał się Adam. — Czy rozmawiała pani z nim o mnie?

— Nie powiedziałam, że z nim rozmawiałam.

— Właśnie dlatego pytam.

Kobieta zacisnęła usta.

— Panie Wierzbicki, przyjechał pan bez umówionego spotkania i pyta o człowieka, który nie jest tu zatrudniony. Nie mogę panu pomóc.

— Ale przed chwilą powiedziała pani, że nie życzy sobie pytań.

— Powiedziałam, że nie każdy chce, żeby go szukano.

Adam zamilkł.

Dopiero teraz zrozumiał różnicę.

Wyjechał z Wrocławia wcześnie rano, kiedy ulice były niemal puste.

Torba leżała na tylnym siedzeniu. W kieszeni kurtki miał stare zdjęcie rodzinne, a w telefonie publiczne informacje o organizacjach, z którymi współpracował mężczyzna występujący pod nazwiskiem Marek Wierzbicki.

Nie musiał już oglądać wrześniowej fotografii.

Przez ostatnie dni przyglądał się jej tak często, że pamiętał niemal każdy szczegół: bliznę przy brwi Marka, ułożenie dłoni, linię ramion i sposób, w jaki stał obok pozostałych uczestników konferencji.

Ta dokładność zaczynała go niepokoić.

Wiedział, jak łatwo człowiek odnajduje potwierdzenie własnych oczekiwań w szczegółach, które dla kogoś innego pozostają niejednoznaczne.

Dlatego przed wyjazdem nie zapisał w notesie: Odnaleziono Marka.

Napisał tylko:

Rozpocząć weryfikację kontaktów na Pomorzu.

Droga prowadziła przez kolejne pasma deszczu i mgły. Adam zatrzymał się dwa razy. Najpierw po kawę, później, żeby rozprostować nogi i odebrać telefon od klienta.

Rozmowa dotyczyła sprawy przełożonej poprzedniego dnia. Przez kilkanaście minut tłumaczył mężczyźnie, dlaczego odnalezienie dawnej znajomej nie oznacza, że kobieta musi zgodzić się na spotkanie.

Kiedy zakończył połączenie, jeszcze przez chwilę trzymał telefon w dłoni.

Sam od lat czekał na możliwość zadania bratu pytań, których nikt inny nie potrafił rozstrzygnąć.

Ale czy więź krwi dawała mu prawo żądać odpowiedzi?

Nie wiedział, co Marek o tym sądzi.

Wrócił do samochodu.

Im bardziej zbliżał się do Pomorza, tym rzadziej wyobrażał sobie ich pierwszą rozmowę.

Coraz częściej zastanawiał się, czy w ogóle do niej dojdzie.

Do Gdańska dotarł wczesnym popołudniem.

Miasto przywitało go mokrymi ulicami i ciężkim niebem. Przez chwilę jechał za tramwajem, obserwując odbicia świateł w wodzie zalegającej na jezdni.

Nie kierował się pod żaden prywatny adres.

Pierwszym celem była siedziba organizacji wymienionej w publicznych materiałach dotyczących wrześniowego wydarzenia. Na stronie internetowej znalazł godziny dostępności biura i informację o możliwości kontaktu w sprawie realizowanych projektów.

Zaparkował w pobliżu.

Przez kilka minut siedział za kierownicą, próbując ustalić, jak powinien się przedstawić.

Mógł powiedzieć, że zawodowo poszukuje informacji o uczestniku publicznej inicjatywy. Brzmiałoby to rzeczowo i zapewne pozwoliłoby mu łatwiej rozpocząć rozmowę.

Mógł też wyjaśnić, że szuka starszego brata, którego nie widział od dwudziestu dwóch lat.

Wybrał drugą możliwość.

Nie chciał wykorzystywać zawodu jako pretekstu do zdobywania prywatnych informacji.

Wysiadł.

Biuro zajmowało część parteru niewielkiego budynku. Przez szklane drzwi widział jasny korytarz, plakaty informujące o projektach społecznych i stolik z ulotkami.

Za ladą siedział młody mężczyzna.

Adam przedstawił się i wyjaśnił cel wizyty.

— Wiem, że nie mogą państwo udostępniać prywatnych danych — dodał. — Chciałbym porozmawiać z kimś, kto uczestniczył w organizowaniu spotkań.

Mężczyzna zmierzył go wzrokiem.

— Ma pan umówioną wizytę?

— Nie. Próbowałem wcześniej skontaktować się telefonicznie.

— Z naszym biurem?

— Z organizacją koordynującą wrześniowe wydarzenie. Wskazano mi publicznie dostępnych partnerów regionalnych.

Pracownik spojrzał na ekran komputera.

— Nie udostępniamy informacji o uczestnikach.

— Nie proszę o ich listę.

— Rozumiem, ale nie wiem, czy ktokolwiek będzie chciał rozmawiać.

Adam poczuł ukłucie irytacji.

Od rana tłumaczył, czego nie oczekuje, a mimo to każda rozmowa zaczynała się od odmowy.

— Czy jest ktoś, kto odpowiada za współpracę przy publicznych wydarzeniach? — zapytał.

Mężczyzna zawahał się.

— Osoba prowadząca ten projekt jest dzisiaj na miejscu. Mogę zapytać, czy ma chwilę.

— Będę wdzięczny.

Adam usiadł przy stoliku.

Na ścianie wisiały fotografie z warsztatów i spotkań. Starsi ludzie przy komputerach, wolontariusze rozstawiający krzesła, grupa uczestników pozująca na schodach.

Przyglądał się zdjęciom, myśląc, że Marek mógł mieć tutaj znajomych. Ludzi, którzy zwracali się do niego o pomoc, znali jego codzienne obowiązki, może nawet wiedzieli, czym zajmuje się poza działalnością społeczną.

Mógł prowadzić życie niezależne od wszystkiego, co Adam zapamiętał.

Kobieta pojawiła się po kilkunastu minutach.

Miała krótkie ciemne włosy, szary sweter i wyraz twarzy osoby, której przerwano pracę.

Przedstawiła się jako Anna Domańska.

— Powiedziano mi, że pyta pan o wrześniowe spotkanie.

— O jednego z uczestników.

— Jeżeli chodzi o dane kontaktowe...

— Nie chodzi.

Przerwał jej zbyt szybko.

Domańska uniosła brwi.

Adam odetchnął.

— Przepraszam. Od wczoraj słyszę to samo. Rozumiem, że obowiązują państwa zasady ochrony prywatności.

— W takim razie czego pan potrzebuje?

— Chciałbym wiedzieć, czy pamięta pani Marka Wierzbickiego.

Kobieta nie odpowiedziała od razu.

— Z jakiego powodu?

— To mój starszy brat. Zaginął dwadzieścia dwa lata temu. Niedawno znalazłem jego fotografię z wydarzenia, przy którym współpracowała państwa organizacja.

Domańska spojrzała w stronę korytarza.

— Wyjdźmy na chwilę. Tutaj wszyscy słyszą każdą rozmowę.

Wskazała boczne drzwi prowadzące pod zadaszenie.

Adam poszedł za nią.

Na zewnątrz pachniało mokrym betonem. Wiatr zrywał ostatnie liście z drzew rosnących przy parkingu.

Domańska stanęła pod daszkiem.

— Znam nazwisko — powiedziała.

Adam poczuł przyspieszone bicie serca.

— Rozmawiała pani z nim?

— Spotkaliśmy się przy projektach. Tyle mogę powiedzieć.

— Kiedy ostatnio?

— Nie będę omawiała jego prywatnych kontaktów.

— Pytam o wydarzenia publiczne.

— Informacje o nich znajdzie pan na naszych stronach.

Adam wyjął telefon, ale nie otworzył fotografii.

— Czy on rzeczywiście uczestniczył w działalności tego środowiska? Nie chodzi mi tylko o podpis pod zdjęciem.

Domańska przyjrzała mu się uważnie.

— Tak. Nie był przypadkowym człowiekiem, który stanął do wspólnej fotografii.

Adam znieruchomiał.

Po raz pierwszy ktoś osobiście potwierdził to, co dotąd znał jedynie z publikacji.

Domańska pamiętała Marka nie jako nazwisko w programie, lecz człowieka, z którym rzeczywiście współpracowała.

— Więc pani go zna.

— Z działalności społecznej.

— Czy ma pani z nim kontakt?

— Nie odpowiem na to pytanie.

— Proszę tylko przekazać mu, że...

— Panie Wierzbicki.

Jej głos stwardniał.

— Nie mogę pośredniczyć w sprawach prywatnych bez zgody zainteresowanego. Rozumiem, że pana sytuacja jest wyjątkowa. Ale nie znam całej historii.

Adam poczuł narastający gniew.

— Nie musi pani znać całej historii. Chodzi o jedną wiadomość.

— Dla pana jedną. Dla niego może oznaczać coś zupełnie innego.

— Nie wie pani, co dla niego oznacza.

— Właśnie dlatego nie podejmę decyzji za niego.

Milczeli.

Za ich plecami otworzyły się drzwi. Ktoś wyszedł z kartonowym pudełkiem i skierował się do samochodu.

Adam odsunął się od przejścia.

— Czy Marek mówił coś o swojej rodzinie? — zapytał ciszej.

— Nie będę omawiała jego prywatnych rozmów.

— Nawet tego, czy wspomniał o bracie?

— Nawet tego.

Adam patrzył na deszcz spływający z krawędzi daszku.

— Dwadzieścia dwa lata — powiedział.

Domańska nie odpowiedziała.

— Przez dwadzieścia dwa lata szukałem człowieka, który teraz występuje publicznie pod własnym nazwiskiem. Wie pani, jak trudno usłyszeć, że ktoś zna go z kilku spotkań, ale nie może powiedzieć nic więcej?

— Rozumiem, że to może być trudne.

— To nie jest odpowiedź.

— Nie. To prawda.

Adam podniósł wzrok.

Kobieta nie wyglądała na przestraszoną. Była stanowcza, ale nie dostrzegał w jej zachowaniu wrogości.

— Proszę mi powiedzieć tylko jedno — odezwał się. — Czy rozmawiała pani z nim o mnie?

— Nie powiedziałam, że z nim rozmawiałam.

— Właśnie dlatego pytam.

Domańska zacisnęła usta.

— Panie Wierzbicki, przyjechał pan bez umówionego spotkania i pyta o człowieka, który nie jest tu zatrudniony. Nie mogę panu pomóc.

— Ale przed chwilą powiedziała pani, że nie życzy sobie pytań.

— Powiedziałam, że nie każdy chce, żeby go szukano.

Adam zamilkł.

Dopiero teraz dostrzegł, że Domańska nie twierdziła, iż zna wolę Marka.

Nie chciała jedynie rozstrzygać za niego, czy powinien przyjąć kontakt.

— Przepraszam — powiedział w końcu.

Spojrzała na niego z zaskoczeniem.

— Za co?

— Za próbę wymuszenia odpowiedzi. Przyjechałem przekonany, że jeśli opowiem wystarczająco dużo, ktoś uzna moje pytania za ważniejsze od cudzej prywatności.

Kobieta poprawiła rękaw swetra.

— Nie muszę wiedzieć, czy jest pan jego bratem, żeby dostrzec, że bardzo panu zależy.

— Ale musi pani wiedzieć więcej, żeby przekazać mi kontakt.

— Tak.

Adam skinął głową.

Zaczynał rozumieć, że dla niego Marek pozostawał zaginionym bratem, podczas gdy dla ludzi, których spotkał, mógł być współpracownikiem, znajomym albo uczestnikiem wydarzeń.

Każdy znał inną część jego życia.

— Mogę jeszcze o coś zapytać? — odezwał się.

Domańska spojrzała na niego ostrożnie.

— O co?

— O publiczną działalność organizacji. Czy mogę uczestniczyć w otwartych spotkaniach i porozmawiać z ludźmi o samych projektach?

— Oczywiście. Jeśli wydarzenie jest otwarte, może pan przyjść jak każdy zainteresowany.

— A gdybym chciał opowiedzieć uczestnikom, dlaczego szukam brata?

— To pana decyzja. Proszę tylko pamiętać, że oni również mogą odmówić rozmowy.

Adam skinął głową.

— Wiem.

— Nie jestem pewna, czy pan o tym pamiętał, kiedy tu przyszedł.

Uśmiechnął się blado.

— Chyba nie.

Przez chwilę stali w milczeniu.

— Pani Domańska — powiedział Adam. — Czy mogę zostawić swój numer telefonu? Nie proszę o przekazanie go Markowi. Chciałbym tylko, żeby w razie gdyby ktoś sam zapytał o moją wizytę, mogli państwo skontaktować się ze mną.

Kobieta zastanowiła się.

— Może pan przesłać swoje dane na oficjalny adres. Nie obiecuję niczego więcej.

— Wystarczy.

Nie uzyskał adresu.

Nie dostał numeru telefonu ani informacji o aktualnym miejscu pobytu Marka.

Ale spotkał kobietę, która potwierdziła, że brat rzeczywiście działał w środowisku, do którego prowadziły wrześniowe materiały.

To nie było jeszcze spotkanie z Markiem.

Był to jednak pierwszy bezpośredni kontakt z kimś, kto znał go jako dorosłego człowieka.

Kiedy wrócił do samochodu, zaczynało się ściemniać.

Usiadł za kierownicą i przez chwilę patrzył przez mokrą szybę.

Chciał zadzwonić do Julii.

Powiedzieć jej, że znalazł kogoś, kto pamiętał Marka. Że wrześniowa fotografia przestała być jedynym śladem jego obecnego życia.

Nie wybrał numeru.

Najpierw musiał uporządkować własne wnioski.

Wyjął notes.

Na nowej stronie zapisał:

Anna Domańska — zna Marka z działalności społecznej. Potwierdza jego rzeczywisty udział. Brak informacji o miejscu pobytu. Odmowa przekazania danych.

Przeczytał ostatnie zdanie.

Przekreślił je i napisał:

Nie udostępnia prywatnych informacji. Nie deklaruje znajomości aktualnej sytuacji Marka.

Tak było dokładniej.

Pierwsza wersja brzmiała jak zarzut. Druga oddawała to, co rzeczywiście powiedziała Domańska.

Przekartkował notes do wcześniejszego zestawienia.

Gdańsk.

Gdynia.

Organizatorzy otwartych wydarzeń.

Nie zamierzał odwiedzać kolejnych biur wyłącznie po to, by powtarzać pytania o prywatne dane.

Chciał porozmawiać o wydarzeniach, przy których ludzie naprawdę współpracowali. Dowiedzieć się, jakie projekty realizowali, dlaczego się w nie angażowali i co mogło skłonić Marka do udziału.

Nie musiał udawać zainteresowania tym środowiskiem.

Jeśli brat poświęcał mu część życia, Adam chciał je poznać.

Przez dwadzieścia dwa lata widział w Marku przede wszystkim człowieka, który zniknął.

Tymczasem dla innych jego brat nie był zaginiony.

Pracował z nimi, rozmawiał, uczestniczył w spotkaniach.

Mieli wspomnienia, których Adam nie posiadał.

Na parkingu zapaliły się lampy.

Schował notes.

Przed nim była pierwsza noc na Pomorzu i kilka kolejnych miejsc, do których zamierzał dotrzeć.

Nie wiedział, czy odnajdzie Marka.

Miał jednak coś, czego nie dawały archiwalne fotografie ani wyszukiwarki.

Czyjeś własne wspomnienie o bracie.

Niepełne, lecz pochodzące od człowieka, który naprawdę go spotkał.

Adam uruchomił silnik.

Po raz pierwszy od rozpoczęcia poszukiwań nie myślał wyłącznie o tym, jak dotrzeć do Marka.

Zastanawiał się, kim jego brat stał się przez wszystkie lata, w których nie było go w domu.

ROZDZIAŁ 5

KOBIETA OD TERMINARZA

Karolina Brożek nie zapytała, w jaki sposób zginął Dariusz Wenta.

Chciała wiedzieć, czy śledczy zamierzają kontaktować się z jej rodziną.

Julia Krawiec odnotowała tę kolejność, ale powstrzymała się od interpretacji. Ludzie różnie reagowali na śmierć. Jedni domagali się szczegółów, inni unikali ich za wszelką cenę. Niekiedy bardziej niż samego przestępstwa obawiali się tego, co śledztwo zrobi z ich codziennym życiem.

— To zależy od tego, czy zajdzie taka potrzeba — odpowiedział Michał Orłowski. — Na razie rozmawiamy z panią.

Karolina skinęła głową.

— Dobrze.

Nie wyglądała na uspokojoną.

Spotkanie odbywało się w niewielkim pomieszczeniu gdańskiej jednostki policji, dzień po wizycie Julii w biurze Wenty.

Karolina przyszła punktualnie. Miała ciemny płaszcz, starannie złożony na oparciu krzesła, i płócienną torbę z dokumentami. Usiadła dopiero wtedy, gdy Orłowski wskazał jej miejsce.

Julia zajęła krzesło nieco z boku. Jej obecność uzgodniono ze względu na możliwe powiązania działalności Wenty z dokumentacją sprawy Bielskiego. Orłowski prowadził czynność z udziałem policjantki odpowiedzialnej za jej formalne utrwalenie.

— Pani Brożek, proszę opisać, na czym polegała pani współpraca z Dariuszem Wentą — zaczął prokurator.

— Zależy, o który okres pan pyta.

— Zacznijmy od ostatnich miesięcy.

— Umawiałam spotkania, odbierałam część telefonów, przygotowywałam dokumenty do wysłania. Pilnowałam terminów. Czasami kontaktowałam się z klientami, kiedy pan Wenta nie miał czasu.

— Była pani jego pracownicą?

— Wykonywałam dla niego zlecenia. Nie pracowałam codziennie w biurze.

— Miała pani dostęp do jego terminarza?

— Do części.

Orłowski podniósł wzrok.

— Co to znaczy?

— Był kalendarz, w którym zapisywałam spotkania, i były rzeczy, które pan Wenta organizował sam.

— Prowadził osobny kalendarz?

— Nie wiem.

— Skąd więc pani wiedziała o tych spotkaniach?

Karolina przesunęła palcem po uchwycie torby.

— Zdarzało się, że dzwonił klient i pytał o termin, o którym nic nie wiedziałam. Kiedy mówiłam o tym panu Wencie, odpowiadał, że to jego sprawa.

— Jak często?

— Nie prowadziłam statystyki.

Nie zabrzmiało to opryskliwie. Karolina raczej pilnowała, żeby nie wykraczać poza to, co pamiętała.

— Czy utrudniało to pani pracę? — zapytała Julia.

Kobieta odwróciła się w jej stronę.

— Oczywiście. Trudno pilnować terminów człowieka, który nie mówi, co zaplanował.

— Zwracała mu pani na to uwagę?

— Wielokrotnie.

— Jak reagował?

— Zależało od dnia.

— A ostatnio?

Karolina spojrzała na blat.

— Gorzej niż zwykle.

Orłowski poprosił o wyjaśnienie.

— Potrafił rano zażądać, żebym jeszcze tego samego dnia przełożyła trzy spotkania. Godzinę później dzwonił ponownie, bo zmienił zdanie. Czasem klient wiedział o zmianie wcześniej niż ja.

— Dlaczego?

— Bo Wenta sam do niego telefonował.

— Mieliście ustalony podział obowiązków?

Karolina uśmiechnęła się krótko.

— Na początku. Później obowiązywał tylko wtedy, kiedy było mu wygodnie.

Julia spojrzała na dłonie kobiety. Trzymała je spokojnie na kolanach, choć skóra wokół paznokcia prawego kciuka była zaczerwieniona.

— A jednak kontynuowała pani współpracę.

— To była praca.

— Rozumiem. Pytam, ponieważ opisuje pani coraz trudniejsze warunki.

Karolina podniosła wzrok.

— Nie każdy może zerwać współpracę z dnia na dzień tylko dlatego, że ktoś jest nieprzyjemny.

W jej głosie zabrzmiała niechęć.

Julia nie naciskała.

Orłowski przeszedł do kontaktów z klientami.

— Czy Wenta informował panią, czego dotyczyły zlecenia?

— W takim zakresie, jaki był mi potrzebny.

— Na przykład?

— Jeśli klient miał dostarczyć dokumenty, wiedziałam, czy chodzi o kopie, czy oryginały. Jeśli trzeba było potwierdzić termin, dostawałam numer kontaktowy. Czasem nazwę firmy.

— A gdy zlecenie dotyczyło osoby prywatnej?

— Zwykle znałam mniej szczegółów.

— Dlaczego?

— Nie pytałam o rzeczy, które nie należały do moich obowiązków.

Julia zapamiętała odpowiedź.

Sam podział wiedzy nie był niezwykły. W wielu małych firmach osoba obsługująca klientów wiedziała, do kogo zadzwonić, ale nie znała pełnego przedmiotu rozmowy. W działalności Wenty ta granica mogła jednak okazać się istotna.

— Czy zdarzało się, że prosił panią o kontakt z osobą, której nazwiska nie chciał ujawnić? — zapytała.

— Tak.

— Jak wykonywała pani takie polecenie?

— Czasem dawał numer i mówił, co mam przekazać. Innym razem kazał zarezerwować wolny termin. Bywało też, że wszystko załatwiał sam.

— Miała pani dostęp do historii jego rozmów?

— Nie.

— Do prywatnej korespondencji?

— Nie.

— Do komputera?

— Do niektórych plików, które przysyłał mi do przygotowania.

— Miała pani własne konto?

— Nie pracowałam na jego komputerze. Większość rzeczy robiłam na swoim sprzęcie.

Orłowski zanotował odpowiedź.

— Czy potrafiłaby pani rozpoznać wpisy, które osobiście wprowadziła do terminarza?

— Jeśli je zobaczę, spróbuję. Ale nie każdy wpis oznaczał potwierdzone spotkanie.

— Właśnie to chcemy ustalić.

Karolina przyniosła własne zestawienie terminów, sporządzone na podstawie materiałów zachowanych podczas współpracy z Wentą.

Nie była to pełna kopia jego kalendarza.

Część zapisów zawierała wyłącznie godziny i krótkie opisy. Przy innych widniały nazwiska lub nazwy firm.

Orłowski przedstawił jej wybrane wpisy z ostatniego dnia aktywności Wenty.

— Ten pierwszy. Weryfikacja dokumentów gospodarczych.

Karolina pochyliła się nad kartką.

— Kojarzę sprawę. Klient miał dostarczyć dodatkowe dokumenty.

— Spotkanie się odbyło?

— Nie wiem. Umawiałam termin, ale później mnie tam nie było.

— A drugi wpis?

Spojrzała na inicjały.

— Nie pamiętam, żebym go wprowadzała.

— Czyli zrobił to Wenta?

— Nie powiedziałam tego. Kalendarz był uzupełniany w różny sposób. Nie potrafię wskazać autora wpisu, którego nie pamiętam.

Orłowski przesunął przed nią następny fragment.

Przy godzinie znajdowała się adnotacja „pilne”.

Karolina przez moment wpatrywała się w kartkę.

— Tego też nie kojarzę.

— Wenta używał takich oznaczeń?

— Tak. Ale nie zawsze znaczyły to samo.

— Proszę wyjaśnić.

— Czasami klient potrzebował czegoś natychmiast. Innym razem sam Wenta chciał szybko załatwić jakąś sprawę. Zdarzało się też, że pisał „pilne”, a potem przez dwa dni nic z tym nie robił.

— W ostatnich dniach wspominał o wyjątkowo ważnym spotkaniu?

Karolina odsunęła kartkę.

— Miał dużo spraw.

— Pytam o konkretną rozmowę.

— Nie przypominam sobie takiej.

Orłowski odczekał chwilę.

— Wiedziała pani, że przyjmował klientów również po zamknięciu części administracyjnej budynku?

— Zdarzały się późne spotkania.

— Pomagała je pani organizować?

— Niekiedy.

— Również w ostatnim dniu jego aktywności?

— Nie przypominam sobie, żebym umawiała coś na wieczór.

Julia przyjrzała się Karolinie.

Kobieta odpowiadała ostrożnie. Czasami wskazywała ograniczenia własnej wiedzy, innym razem powoływała się na niepamięć. Żadna z tych odpowiedzi nie była jeszcze podstawą do przypisania jej wiedzy o konkretnym spotkaniu.

— Czy Wenta uważał panią za osobę znającą wszystkie jego kontakty? — zapytała.

— Nie.

— Jak przedstawiał panią klientom?

— Różnie. Czasem jako osobę od kalendarza. Czasem jako asystentkę.

— A pani uważała się za jego asystentkę?

Karolina wyprostowała plecy.

— Uważałam, że wykonuję konkretną pracę. Nie odpowiadałam za jego prywatne decyzje.

Rozległo się brzęczenie telefonu.

Karolina natychmiast sięgnęła do torby.

— Przepraszam.

Spojrzała na ekran, ale nie odebrała.

— Potrzebuje pani przerwy? — zapytał Orłowski.

— Nie.

Telefon zawibrował ponownie.

Kobieta położyła go ekranem do dołu.

— To sprawa domowa.

— Jeśli musi pani oddzwonić, możemy poczekać.

— Nie trzeba.

Julia zauważyła zmianę. Dotąd Karolina skupiała się na pytaniach, teraz co chwilę zerkała w stronę torby. Kiedy Orłowski wrócił do sposobu przekazywania klientom zmian terminów, poprosiła go o powtórzenie pytania.

— Chciałabym tylko, żeby moja rodzina nie była w to wciągana — powiedziała nagle.

Orłowski odłożył długopis.

— Pani Brożek, ustalamy okoliczności śmierci człowieka, z którym pani współpracowała. Nie zakładamy, że pani bliscy mają z tym cokolwiek wspólnego.

— Wiem.

— Dlaczego więc pani o tym wspomina?

Karolina zawahała się.

— Bo odkąd zmarł, nie mam spokoju. Dzwonią ludzie, którzy mieli do niego sprawy. Niektórzy zachowują się tak, jakbym przejęła całą jego działalność.

— Kto do pani dzwoni?

— Klienci. Przynajmniej tak się przedstawiają.

— Czego chcą?

— Dokumentów. Terminów. Pieniędzy. Niektórym nie potrafię wytłumaczyć, że nie wiem, gdzie Wenta trzymał ich rzeczy.

— Ktoś pani groził?

— Nie powiedziałabym tego.

Julia wychwyciła sformułowanie.

— Jak więc opisałaby pani te kontakty?

— Niektórzy nie przyjmują odpowiedzi. Dzwonią ponownie, podnoszą głos. Mam życie poza tą pracą. Nie chcę, żeby ktoś przychodził pod moje drzwi i domagał się wyjaśnień.

Orłowski zapytał, czy zachowała wiadomości i numery telefonów osób kontaktujących się z nią po śmierci Wenty.

— Część tak.

— Proszę ich nie usuwać. Jeżeli ktoś pani grozi albo nachodzi panią, powinna pani to zgłosić. Te kontakty mogą również pomóc ustalić ostatnie zlecenia Wenty.

Karolina przytaknęła.

— Obawia się pani o bezpieczeństwo bliskich? — zapytała Julia.

— Boję się, że cudze sprawy zaczną rządzić naszym domem.

Nie odpowiedziała wprost.

Julia nie próbowała jednak zamieniać tych słów w potwierdzenie konkretnego zagrożenia.

Po krótkiej przerwie wrócili do działalności Wenty.

— Znała pani wszystkie rodzaje spraw, którymi się zajmował? — zapytał Orłowski.

— Nie.

— Wiedziała pani o zleceniach dotyczących dawnych dokumentów?

— Takie się zdarzały.

— Historycznych?

— Różnych. Firmowych, czasem dotyczących konkretnych osób.

— Kojarzy pani nazwę Przełęcz?

Karolina zastanowiła się.

— Słyszałam ją.

— W jakich okolicznościach?

— Przy rozmowach o jakichś starych materiałach. Nie znam szczegółów.

Julia pochyliła się nieznacznie.

— Wenta mówił pani, czego szuka?

— Nie. Powtarzał tylko, że niektóre dokumenty mają większą wartość, niż wynikałoby z ich wieku.

— Jaką wartość?

— Nie wyjaśnił.

— A pani nie zapytała?

— Pani prokurator, gdybym za każdym razem wypytywała go o znaczenie wszystkich papierów, nie robiłabym nic innego.

W odpowiedzi pojawiła się irytacja, ale argument był rzeczowy. Julia nie komentowała.

— Wenta miał konflikty z klientami? — zapytał Orłowski.

— Miał.

— O co?

— O pieniądze, terminy. O to, że obiecywał więcej, niż później potrafił zrobić.

— Proszę podać przykład.

Karolina zastanowiła się.