Finansowy mindset. Poznaj ukryte motywy swoich działań finansowych ebook

Tytuł oryginału: MONEY ON YOUR MIND: THE PSYCHOLOGY BEHIND YOUR FINANCIAL HABITS

Copyright © Vicky Reynal 2024

This translation MONEY ON YOUR MIND is published by arrangement with Vicky Reynal

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros Sp. z o.o. 2026

Polish translation copyright © Maria Głębicka-Frąc 2026

All rights reserved

REDAKCJA: Aldona Sieradzka-Krupa

KOREKTA: Dorota Jakubowska, Urszula Okrzeja

PROJEKT OKŁADKI: Bonnier Books Art Department

ILUSTRACJA NA OKŁADCE: Shutterstock

ADAPTACJA OKŁADKI: Aneta Skwara

PROJEKT TYPOGRAFICZNY I SKŁAD: H. Meszka

ISBN 978-83-8439-122-8

2026. Wydanie I

Wydawnictwo Albatros Sp. z o.o.

Hlonda 2A/25, 02-972 Warszawa

[email protected]

wydawnictwoalbatros.com

Bez pisemnej zgody wydawcy książka ta nie może być powielana ani w częściach, ani w całości. Nie może też być reprodukowana, przechowywana i przetwarzana z zastosowaniem jakichkolwiek środków elektronicznych, mechanicznych, fotokopiarskich, nagrywających i innych.

Wydawca zakazuje eksploatacji tekstów i danych (TDM), szkolenia technologii lub systemów sztucznej inteligencji w odniesieniu do wszelkich materiałów znajdujących się w niniejszej publikacji, w całości i w częściach, niezależnie od formy jej udostępnienia (art. 26 [3] ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych [t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 24 z późn. zm.]).

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Konwersja do formatu elektronicznego na zlecenie Woblink

woblink.com

Katarzyna Błaszczyk

Dla Ire

ROZDZIAŁ 1 Jak minione doświadczenia wpływają na nasz stosunek do pieniędzy

Pieniądze jako symbol

Pieniądz jest potężnym symbolem. Symbol jest czymś, co istnieje w świecie konkretów i zarazem reprezentuje w naszym umyśle coś niekonkretnego. Używamy symboli cały czas, by przekazać znaczenie zrozumiałe dla ogółu: obrączki ślubne symbolizują zobowiązanie między dwojgiem ludzi, symbol serca może reprezentować miłość, biała flaga jest znakiem poddania się, krzyż symbolizuje chrześcijaństwo. Ale poza ogólnie uznawanym znaczeniem symboli istnieje również przypisane im znaczenie emocjonalne. To właśnie ten element powoduje, że zgubienie obrączki ślubnej, spalenie flagi itp. sprawia nam dużą przykrość. Nie tylko straciliśmy / zniszczyliśmy przedmiot, ale też odczuwamy to jako przygnębiające / groźne z powodu tego, co on reprezentuje.

Symboliczne znaczenie przedmiotu może być zrozumiałe dla wielu ludzi, ale jego znaczenie emocjonalne bywa bardzo osobiste. Gdybyśmy zapytali grupę osób, co oznacza flaga, wszyscy mogliby się zgodzić, że symbolizuje kraj. Jednak flaga może mieć inny wydźwięk emocjonalny i psychologiczny dla każdej osoby. Skierowane do przechodniów w Stanach Zjednoczonych pytanie: „Co dla ciebie oznacza flaga amerykańska?”, przyniosło szeroki wachlarz odpowiedzi: wolność, władzę, możliwości, ale są też tacy, którzy (z powodu historii kraju lub własnych doświadczeń) kojarzą ją z imperializmem lub rasizmem25. Flaga może przywołać niepokojące wspomnienia u weterana wojennego i wzbudzić pociechę i nostalgię u Amerykanina mieszkającego za granicą.

Symbolem może być cokolwiek, jeśli tylko wiąże się z tym znaczenie. Psychoanalityk Donald Winnicott zauważył, że jednym z pierwszych symboli, których używamy w życiu, jest „przytulanka” (lub „obiekt przejściowy” w terminologii psychoanalitycznej), ponieważ łączy osobiste znaczenie z obiektem istniejącym w świecie26. Kocyk / pluszowa zabawka / smoczek symbolizują wygodę i wypełniają przestrzeń, która powoli tworzy się między matką a dzieckiem w wyzwaniu rozwojowym dziecka, jakim jest rozłąka. Przytulanka przyjmuje zatem znaczenie przypisane jej przez dziecko, znaczenie psychologiczne i emocjonalne.

Pieniądze są wprost nasycone znaczeniami. Ich ogólne znaczenie jako środka wymiany jest powszechnie akceptowane, natomiast znaczenie psychologiczne i emocjonalne jest różnorodne i unikalne dla każdego z nas. To, co pieniądze zaczynają reprezentować w naszym umyśle (i co nieuchronnie wpływa na sposób, w jaki ich używamy), jest konsekwencją naszych doświadczeń życiowych. Nie będę wnikać w historię waluty i pieniędzy, ale zachęcę cię do zagłębienia się w swoją własną historię, by odkryć wskazówki na temat tego, co ten obiekt reprezentuje w twoim umyśle. Co dla ciebie oznaczają pieniądze?

Różnorodność znaczeń przypisywanych pieniądzom jest odzwierciedleniem różnorodności przeżytych doświadczeń i naszego świata wewnętrznego. Na podejście do pieniędzy mają wpływ przeszłe doświadczenia, wychowanie i to, co czujemy do samych siebie. Pieniądze oznaczają różne rzeczy dla różnych osób i możemy ich używać (i nadużywać), by wyrażać nieświadome emocje dotyczące siebie lub innych. Pieniądze mogą reprezentować:

Bezpieczeństwo, które mamy lub chcemy osiągnąć.

Władzę, którą sprawujemy nad innymi lub która jest używana jako broń do kontrolowania nas albo ograniczania naszej wolności.

Wolność w dążeniu do możliwości, do korzystania z życia, do opuszczenia toksycznego związku.

Poczucie własnej wartości dla tych, których konto bankowe musi mieć określone zasoby, by oni sami mogli poczuć się „wartymi” uwagi, szacunku lub miłości.

Sprawiedliwość, gdy poprzez wynagrodzenie, spadek, sposób dzielenia rachunków z naszymi współlokatorami szukamy potwierdzenia, że nie będziemy wykorzystywani.

Ale także wiele innych: zepsucie moralne, męskość, prestiż, miłość…

Weźmy na przykład Francescę i Isabel, które chciały wystąpić o podwyżkę, ale nie potrafiły tego zrobić, każda z zupełnie innych powodów. Francesca robiła karierę w marketingu. Zdawała sobie sprawę ze swoich osiągnięć, a nawet odczuwała dumę, patrząc na swój rozwój zawodowy. Już od jakiegoś czasu wiedziała, że zarabia zbyt mało w porównaniu z innymi osobami na tym samym stanowisku w tej samej firmie, a także w porównaniu z zarobkami na tym stanowisku w innych firmach. Pomimo tej wiedzy Francesca nie mogła się zmusić, żeby prosić o więcej. Myśl o spotkaniu z szefem i rozpoczęciu rozmowy o wynagrodzeniu napawała ją niepokojem i strachem. Czytanie porad i strategii dotyczących negocjacji płacowych nie pomogło. Musiałyśmy zrozumieć, dlaczego Francesce trudno było prosić o to, na co, jak wiedziała, zasługuje.

Francesca dorastała pod opieką bardzo porywczej i krytycznej matki. Matka odczuwała rozgoryczenie przez to, że zrezygnowała z pracy, by wychowywać dzieci, a ojciec był przeważnie nieobecny, bo często podróżował służbowo. Ponieważ dorastała w takim, a nie innym domu, Francesca, chociaż na pewnym poziomie potrafiła dostrzec swoje osiągnięcia, na innym zawsze czuła się „niezasługująca” czy „niewystarczająco dobra”, a przy tym „zbyt roszczeniowa”. Podczas terapii musiałyśmy dogłębnie zrozumieć tę jej część, przepracować gniew i rozczarowanie z powodu nieposiadania bardziej wspierających rodziców, a także pomóc jej w ocenie rzeczywistości i zastąpić jej narrację „nie jestem wystarczająco dobra”. Spojrzenie na ukrytą w niej „krytykowaną dziewczynkę” pomogło jej zrozumieć problem i lepiej sobie z nim poradzić, mogła więc podejść do rozmowy o wynagrodzeniu z dorosłą częścią siebie, świadoma tego, że jest wykwalifikowaną i sprawną pracownicą, która zasługuje na podwyżkę, a nie „roszczeniową dziewczynką”.

Proszenie o podwyżkę było trudne również dla Isabel. Ona też miała kłopot z wystąpieniem o to, co uważała za uczciwą pensję, ale okazało się, że jej paraliż był związany z panującym w jej rodzinie przekonaniem, że „chciwość jest zła”, a pieniądze są „brudne”. Wychowana w rodzinie szczycącej się skromnością i ciężką pracą, Isabel wyniosła z niej przesłanie, że należy być zadowolonym i wdzięcznym za to, co się ma, a nie niezadowolonym i tym samym „zbyt chciwym”. Na pewnym poziomie Isabel szanowała wartości rodzinne i naprawdę chciała żyć zgodnie z nimi. Jednak potrzebowała pomocy w sformułowaniu własnej wersji tych wartości, dokonywaniu własnych wyborów dotyczących tego, co jest ambicją, a co chciwością, co jest sprawiedliwe, a co niewdzięczne. Werbalizacja tego dylematu i przepracowanie związanych z nim niuansów pomogły jej przejść od ogólnego poczucia niepokoju i winy do bardziej pewnej postawy, umożliwiającej jej wystąpienie z prośbą o zasłużoną i rozsądną podwyżkę.

Niewłaściwe zarządzanie finansami lub trudności emocjonalne związane z pieniędzmi można zatem lepiej zrozumieć, jeśli dotrzemy do głębokich problemów emocjonalnych, które się za nimi kryją. Posiadanie finansowej świadomości emocjonalnej polega na wglądzie w pragnienia, tęsknoty lub lęki wyrażane za pomocą pieniędzy i na zdawaniu sobie sprawy z uczuć, które kierują naszymi decyzjami finansowymi.

Kiedy będziemy wspólnie pracować nad zwiększeniem tej świadomości, przeprowadzimy psychologiczne śledztwo w sprawie pieniędzy i nieuchronnie wrócimy do wczesnych doświadczeń. Będzie się tak działo nie dlatego, że nasze pragnienie posiadania pieniędzy zaczyna się w dzieciństwie, ale dlatego, że niektóre z pragnień, które łączymy z ich symbolicznym znaczeniem, są pragnieniami wczesnymi. Psychoanalityk Lesley Murdin pisze: „Pragnienie pieniędzy nie jest infantylne. Małe dziecko może pragnąć władzy, kontroli [...], miłości, ale nie pragnie pieniędzy. Dorosły, ze swoją całą złożonością, zaczyna rozumieć, że pieniądze symbolizują wiele z tego, czego chce lub myśli, że chce”27. Możemy znaleźć korzenie obecnych zachowań związanych z pieniędzmi w przeszłych doświadczeniach, ponieważ wielu z nas ma nadzieję, że pieniądze zaspokoją pragnienia, które istniały, zanim dowiedzieliśmy się, czym w ogóle są pieniądze. Pieniądze często stają się substytutem pragnień emocjonalnych i jeśli zrozumiemy, co dla nas oznaczają, możemy podejmować bardziej świadome decyzje.

Ze względu na bagaż emocjonalny, który czasami niosą ze sobą pieniądze, mogą one również przeszkadzać w relacjach z ludźmi. Mogą być tematem, który wzbudza emocje, ale też przypominać pole minowe, ponieważ pozwoliliśmy, by stały się symbolem (lub językiem) czegoś więcej niż tylko finansów. Innymi słowy: możemy używać pieniędzy, by wyrażać nieuświadomione uczucia do innych osób lub relacji. Jednakże komunikat przekazywany językiem pieniędzy jest niejasny i może wpędzić ludzi w niekończący się, niemożliwy do rozwiązania konflikt. Po co dopuszczać pieniądze do głosu? Czy nie lepiej zrozumieć, jakie emocje uzewnętrzniamy za ich pomocą?

Ludzie mają różne poglądy na temat tego, co oznaczają pieniądze i jak powinny być wykorzystywane: to, co jedna osoba uzna za przesadę, dla drugiej może być ostrożnością; to, co dla jednej osoby jest uczciwe i rozsądne, drugiej wyda się niesprawiedliwe i tym samym nierozsądne. Jeśli niedawno byłeś na randce, podejrzewam, że dość długo zastanawiałeś się, co będzie, gdy dojdzie do płacenia rachunku. Czy ta druga osoba ceni równouprawnienie i będzie chciała zapłacić połowę? A może ma nadzieję albo nawet oczekuje, że zafundujesz jej posiłek? Propozycja uiszczenia zapłaty może być postrzegana jako rycerskość, hojność, „gra o władzę”, chęć sprawowania kontroli albo uprzejmość. Oczekiwanie, że ty stawiasz, może być postrzegane jako uległość lub roszczeniowość. Tego po prostu nie wiadomo z góry. Próby odgadnięcia, jakie podejście do pieniędzy ma druga osoba i jak zostanie zinterpretowane nasze działanie, mogą wydawać się polem minowym. Rachunek leży na stole, jest niezręcznie. W takich sytuacjach często pojawiają się wstyd i uczucie bezbronności, prawdopodobnie dlatego, że nie ma łatwego sposobu, by uniknąć ujawnienia (przynajmniej częściowo) niektórych naszych poglądów na temat tego, jakie rozwiązanie sytuacji wybrać.

Pytanie „Dzielimy się?” sugeruje, że nie mamy zamiaru płacić za całość. Zbyt długie czekanie na ruch drugiej osoby może zostać zinterpretowane jako niechęć do zapłacenia jakiejkolwiek części rachunku. Rachunek, podobnie jak wszystko inne, co następuje po pierwszej randce, pozwala uczestnikowi powoli ujawniać wartości i poglądy przy jednoczesnym „odkrywaniu” drugiej osoby i robić to z nadzieją, że jej nie urazi ani nie straci jej zainteresowania w wyniku tego, czego się o nim dowie. Czy oboje uczestnicy randki będą w stanie wzajemnie zrozumieć i zaakceptować różnice między nimi? Czy te różnice da się pogodzić? Pieniądze są tylko jednym z wielu obszarów, w których pary stają w obliczu tego problemu.

Paola (którą przedstawię bardziej szczegółowo w rozdziale 8) dorastała pod opieką bardzo kontrolujących rodziców. Ich kontrola obejmowała również sferę pieniędzy i Paola w przeciwieństwie do swoich rówieśników nie dostawała kieszonkowego, nie mogła więc sobie pozwolić na uczestniczenie w planach towarzyskich. Lata później, podczas pierwszych randek z przyszłym mężem, nie chciała się zgodzić, by zafundował jej bilet do kina. „Pójdziemy do kina, kiedy będzie mnie na to stać”, mówiła mu. Dla niej było to lepsze rozwiązanie niż wyrażenie zgody, by zapłacił za nią. Dlaczego? W jej przypadku osiągnięcie niezależności finansowej i samodzielności stało się tak ważne i powiązane z jej poczuciem wolności, że pozwolenie mu na kupno biletu dla niej wywołałoby bolesne i niepokojące poczucie, że ktoś inny ma kontrolę nad jej rozrywkami. Dla Paoli coś, co w związku jest akceptowane jako zwykły i miły gest, wiązało się z traumatycznymi wydarzeniami z przeszłości. Nie zamierzała pozwolić, by kontrola wyrażana w przeszłości za pomocą pieniędzy stała się elementem jej przyszłego związku z tym mężczyzną.

U większości ludzi wyrażanie uczuć za pomocą pieniędzy z reguły jest subtelne i często nieświadome. Możemy nie zdawać sobie sprawy, że poprzez pieniądze odgrywamy interpersonalną dynamikę zależności, współpracy i równości, zwłaszcza jeśli w grę wchodzi zdrowa relacja, która nie budzi niepokoju i dlatego nie wymaga naszej uwagi.

Z mojego doświadczenia wynika, że to, co robimy z pieniędzmi, jak je interpretujemy, rozmawiamy o nich, szukamy ich lub unikamy, zaprzeczamy im lub je potępiamy, jest uwarunkowane naszą przeszłością, a nie tylko doświadczeniami związanymi bezpośrednio z nimi. Na kształtowanie naszego rozumienia pieniędzy wpływa wiele rozmaitych czynników.

Ślad poprzednich związków

Kiedy myślimy o naszej relacji z pieniędzmi, nie powinniśmy skupiać się jedynie na tym, czego nauczyliśmy się o pieniądzach od naszych rodziców, jak zarządzano naszym kieszonkowym i czy dorastaliśmy w dostatku, czy w ubóstwie (a więc mając na uwadze tylko ślad emocjonalny naszych doświadczeń), bo jest to spojrzenie zbyt wąskie i ograniczające. Nasze wszystkie przeszłe doświadczenia – począwszy od wielkich wydarzeń życiowych, w rodzaju traumy i straty, po małe interakcje nawiązywane od wczesnego dzieciństwa do chwili obecnej – będą miały wpływ na to, czego oczekujemy od siebie i innych, za czym tęsknimy i czego się boimy.

Jesteśmy sumą naszych przeszłych doświadczeń: pomogły nas ukształtować, zwłaszcza jeśli były obciążone dużymi emocjami. To, co robiliśmy z naszymi uczuciami (wtedy), i to, jak ludzie wokół nas pomagali nam sobie z nimi radzić, pozostawiło w nas ślad emocjonalny, wyrażony w tym, jak radzimy sobie z podobnymi problemami w teraźniejszości. Nasze wczesne relacje mają duży wpływ na to, kim się stajemy, jak czujemy się sami ze sobą, jak budujemy przyszłe relacje i jak doświadczamy otaczającego nas świata.

Gdy psychoterapeuta bierze na tapet twój stosunek do pieniędzy, może zacząć od problemu istniejącego w teraźniejszości, ale do rozmowy wyrusza wyposażony w „zestaw narzędzi śledczych”. Będzie próbował dotrzeć do nieuświadomionych uczuć i myśli, które mogą stać za tym problemem, by odkryć, czego pragniesz albo przed czym się bronisz.

Problem z nadmiernym wydawaniem pieniędzy może w rzeczywistości wynikać z chęci dopasowania się.

Problem z wydawaniem pieniędzy może wynikać z naszego niskiego poczucia własnej wartości.

Sekrety finansowe mogą wynikać z wewnętrznego poczucia wstydu.

Uzależnienie od hazardu może w rzeczywistości mieć związek z karaniem naszych rodziców za zaniedbywanie.

Pozwolę sobie podać przykład z sesji terapeutycznej:

Michael: „Nigdy nie planuję wydawać tak dużo pieniędzy, a kiedy wychodzę ze znajomymi, to po prostu się dzieje”.

Terapeuta: „To po prostu się dzieje...”

Michael: „Tak, mam na myśli... kończymy kolejkę i nagle wykrzykuję: »Ja stawiam!«”.

Terapeuta: „I co wtedy czujesz?”

Michael: „To mieszanka... jest jakieś pięć procent żalu w chwili, gdy to mówię... ale głównie czuję podekscytowanie... i ulgę”.

Terapeuta: „Ulgę?”

Michael: „Tak, jakby coś we mnie się uspokoiło”.

Terapeuta: „Jakby...?”

Michael: „Jakbym teraz, przynajmniej przez chwilę, nie musiał się martwić, czy mnie lubią”.

Michael był drugim dzieckiem z trójki rodzeństwa i ponieważ jego ojciec był dyplomatą, w dzieciństwie jego rodzina często przeprowadzała się z kraju do kraju, a on zmieniał szkoły. Jego pozycja w stosunku do innych często wydawała się niepewna. Nawet w rodzinie, ponieważ był drugim dzieckiem i czuł, że siostra ma silną więź z ojcem, a brat z matką, nierzadko bał się wykluczenia i brakowało mu pewności, czy jest lubiany za to, kim jest. Później sfrustrowana żona nie szczędziła mu rad dotyczących budżetu, on jednak toczył walkę nie na poziomie racjonalnym, ale na emocjonalnym. Należało przemyśleć i przepracować minione doświadczenia, które wykształciły w nim lęk przed wykluczeniem i odrzuceniem. Tymczasem tu i teraz musiał zweryfikować swoje obawy (czy jego znajomi naprawdę będą mieli o nim gorsze zdanie, jeśli nie prześcignie ich w hojności?) i trzymać się przekonania, że przyszłość nie musi być taka sama jak przeszłość i że w mało prawdopodobnym przypadku, gdyby koledzy potraktowali go ozięble, gdy przestanie im stawiać, nie będzie samotnym uczniem na placu zabaw, ale dorosłym, który może zdecydować się na szukanie zdrowszych relacji.

Jak postrzegamy siebie / nasze poczucie wartości

Relacje z przeszłości mają wpływ na to, kim się stajemy i jak doświadczamy świata, co z kolei wpływa na nasze dorosłe ja i na to, co pozwalamy sobie mieć, czego pragniemy i jak się zachowujemy. Wiele problemów finansowych opisanych w tej książce ma swoje źródło w poczuciu zasługiwania, uprawnienia do posiadania czegoś, sprawczości.

Relacje z naszymi głównymi opiekunami kształtują nasze poczucie własnego „ja”: od początkowej więzi między matkąI a niemowlęciem, doświadczeń bycia przytulanym, karmionym i przewijanym, po wszystkie późniejsze interakcje (jak matka reaguje na nas, jak nas zachęca, jak wyraża swoją złość na nas). Wszystkie te doświadczenia wpływają na nasze poczucie tego, jak bardzo jesteśmy kochani / zdolni. U dziecka, którego rodzice uśmiechają się do niego, czule je przytulają, odpowiednio interpretują i zaspokajają jego potrzeby, rozwinie się poczucie, że jest godne miłości, ma cenne cechy, a także ufność, że świat jest bezpiecznym miejscem do życia. Zaniedbane dziecko dorasta z zupełnie innym poczuciem własnej wartości: może postrzegać siebie jako osobę niechcianą, niekochaną, niezdolną, a świat jako groźne, niebezpieczne miejsce, w którym czuje się bezbronne.

Winnicott wyjaśnia, że osobowość dziecka kształtuje się pod wpływem tego, co widzi ono w „lustrze”, czyli twarzy matki: niezainteresowana, zła, przygnębiona matka negatywnie wpłynie na poczucie dziecka, że jest „dobre”, wartościowe, interesujące. Równie ważne jest „dostrojenie”, czyli sposób, w jaki matka interpretuje i rozumie potrzeby dziecka. Matka, która nie dostroi się do swojego dziecka, wzbudzi w nim poczucie niedostatku, wstydu. Uczucia takie jak dezorientacja i bezradność przytłoczą dziecko. Matka (a tym samym świat, w którym dziecko żyje) będzie wydawać się surowa, zimna i osądzająca.

Nagromadzenie tych wczesnych doświadczeń przyczynia się do utrwalenia w nas tego, co o sobie myślimy. Czy czujemy, że zasługujemy na dobre rzeczy (na przykład miłość lub pieniądze)? Czy umiemy cieszyć się komplementem, deserem, kochającym partnerem, a także dobrymi rzeczami, które można kupić za pieniądze? Posiadanie pieniędzy i cieszenie się nimi może okazać się trudne, gdy w wyniku naszych minionych doświadczeń czujemy, że „nie jesteśmy wystarczająco dobrzy”, by na nie zasługiwać, więc działamy w sposób, który przeszkadza w osiągnięciu sukcesu finansowego i zrównoważonym podejściu do pieniędzy: możemy je rozdawać, wydawać zbyt szybko lub gromadzić, w nadziei, że poprawi to nasze poczucie własnej wartości.

Dla wielu ludzi problem z posiadaniem czegoś, cieszeniem się czymś czy pielęgnowaniem czegoś dobrego może rozciągać się na inne aspekty życia. Dręczy ich wstyd i poczucie bezwartościowości. Mogą pozwolić sobie na posiadanie czegoś dobrego, ale potem nie mogą się tym cieszyć, spodziewając się, że to stracą („To jest zbyt dobre, by było prawdziwe, to nie potrwa długo”), lub w jakiś sposób to sabotować. Mogą czuć się winni, gdy jedzą, albo czuć się jak oszuści, gdy coś osiągną. Przykłady osób z tego rodzaju predyspozycjami podam w rozdziałach o niewykorzystywaniu dostępnych środków finansowych i autosabotażu, gdzie poznamy tych, którzy wolą dokonać finansowej autodestrukcji czy też stać się „anorektykami finansowymi”, niż pozwolić sobie na posiadanie pieniędzy i czerpanie z tego radości.

Diada matka–niemowlę (stanowiąca właściwie wszystko, co dziecko rejestruje w pierwszych tygodniach życia, a zatem cały jego świat) z czasem otwiera się i zaczyna obejmować innych ludzi. Zaczynamy zauważać interakcje z ojcem, rodzeństwem, dziadkami, nauczycielami, społeczeństwem. Te interakcje mają również poważny wpływ na to, co czujemy sami do siebie. Warto jednak zbadać dynamikę wewnątrz rodziny, czyli z którym rodzicem bardziej się utożsamiasz. Jeśli masz trudności ze zrozumieniem, dlaczego kwestionujesz swoje decyzje biznesowe i czujesz się jak oszust, gdy coś osiągniesz, zastanów się, czy twoja defetystyczna postawa nie wynika z tego, że identyfikujesz się z tym rodzicem, który nie czuł się pewny swoich umiejętności lub nie miał „tego, czego potrzeba”, by odnieść sukces. Ale oczywiście nie utożsamiamy się w pełni z jednym rodzicem we wszystkich aspektach życia: możemy utożsamiać się z jednym z nich pod względem podejścia do pracy i pieniędzy, a z drugim pod względem relacji. Są to złożone, nieuświadomione, wieloczynnikowe zjawiska, których nie da się zbadać metodą naukową, ale mimo to możemy je wykorzystać do poszerzenia wiedzy o tym, kim jesteśmy.

Nasze postrzeganie siebie wpływa na sposób zarządzania pieniędzmi. Równie ważna jak ono jest nasza umiejętność rozpoznawania uczuć, nazywania ich i radzenia sobie z nimi. Tego także uczymy się poprzez dostrojenie do głównego opiekuna: jego umiejętność odczytywania naszych emocji i potrzeb przekłada się, przy wystarczającej ilości pozytywnych doświadczeń, na naszą umiejętność robienia tego samego dla siebie. Badania28 dzieci z deprywacją emocjonalną wykazały, że brakuje im samoświadomości oraz umiejętności nazywania swoich uczuć i myślenia o nich (co psychoanalityk Peter Fonagy nazwał „mentalizacją”), ale także empatii, rozumienia stanu psychicznego innych. Jesteśmy o wiele bardziej skłonni do destrukcyjnego wyrażania emocji, jeśli nie potrafimy o nich myśleć, nie mówiąc już o radzeniu sobie z nimi. Zobaczymy przykłady tego w całej książce.

ZAINTERESOWANI TYM, CO BĘDZIE DALEJ?

Pełna wersja książki do kupienia m.in. w księgarniach:

KSIĘGARNIE ŚWIAT KSIĄŻKI | EMPIK

Oraz w księgarniach internetowych:

swiatksiazki.pl | empik.com | bonito.pl | taniaksiazka.pl

Zamów z dostawą do domu lub do paczkomatu – wybierz taką opcję, jaka jest dla Ciebie najwygodniejsza!

Większość naszych książek dostępna jest również w formie e-booków.

Znajdziecie je na najpopularniejszych platformach sprzedaży:

Virtualo | Publio | Nexto

Posłuchajcie również naszych audiobooków, zawsze czytanych przez najlepszych polskich lektorów.

Szukajcie ich na portalu Audioteka lub pozostałych, wyżej wymienionych platformach.

Zapraszamy do księgarń i na stronę wydawnictwoalbatros.com, gdzie prezentujemy wszystkie wydane tytuły i zapowiedzi.

Obserwuj nas na:

instagram.com/wydawnictwoalbatros

facebook.com/WydawnictwoAlbatros

tiktok.com/@wydawnictwoalbatros

youtube.com/@wydawnictwoalbatros7584

Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Wstęp

ROZDZIAŁ 1. Jak minione doświadczenia wpływają na nasz stosunek do pieniędzy

Punkty orientacyjne

Okładka

Strona tytułowa

Prawa autorskie

Dedykacja

Meritum publikacji