Brutalna prawda o minimalnej krajowej - system, który działa tylko wtedy, gdy przestajesz patrzeć ebook

INTRO

Kierownik zmiany stoi przy drzwiach magazynu i patrzy na listę obecności, jakby sprawdzał, kto jeszcze ma odwagę udawać, że to wszystko ma sens. Jest szósta trzydzieści rano, kawa jeszcze nie zdążyła przebić się przez zmęczenie, a już trzeba wejść w rolę człowieka, który udaje, że kontroluje sytuację. On nie mówi tego wprost, ale jego spojrzenie zdradza więcej niż słowa, bo kiedy widzi kolejne nazwisko przy minimalnej krajowej, nie widzi pracownika, tylko koszt, który trzeba utrzymać jak najniżej. To nie jest osobista niechęć ani pogarda, tylko system, który nauczył go myśleć w liczbach zamiast w ludziach. Problem polega na tym, że im dłużej w tym jest, tym bardziej zaczyna wierzyć, że to naturalne.

Obok stoi pracownik, który już dawno przestał liczyć, ile razy w miesiącu mówi sobie, że to tylko chwilowe. Jego ciało jest obecne, wykonuje ruchy, przesuwa kartony, reaguje na polecenia, ale jego głowa jest gdzieś indziej, w miejscu, w którym życie wyglądało inaczej niż ciągłe balansowanie na granicy. On nie mówi, że jest zmęczony, bo zmęczenie przestało być czymś wyjątkowym, stało się tłem, stałą temperaturą jego codzienności. To nie jest lenistwo ani brak ambicji, tylko efekt systemu, który uczy go, że wysiłek i tak nie zmienia punktu wyjścia. Problem polega na tym, że im dłużej to trwa, tym trudniej uwierzyć, że można inaczej.

Minimalna krajowa nie zaczyna się od liczby na papierze, tylko od cichej zgody, która dzieje się w głowie człowieka, zanim jeszcze podpisze umowę. To moment, w którym akceptuje warunki nie dlatego, że są dobre, ale dlatego, że wydają się jedynymi możliwymi. Nie mówi sobie tego wprost, bo wtedy musiałby przyznać, że wybór był ograniczony, więc opowiada sobie historię o rozsądku, stabilności i tymczasowości. To nie jest kłamstwo w klasycznym sensie, tylko mechanizm obronny, który pozwala mu przetrwać bez poczucia całkowitej bezradności. Problem polega na tym, że ta historia zaczyna z czasem zastępować rzeczywistość.

Pierwszy przelew przychodzi zawsze z dziwnym poczuciem ulgi, które jest krótkie i powierzchowne, jakby ktoś przykleił plaster na coś, co wymaga operacji. Kwota się zgadza, wszystko jest zgodne z umową, więc formalnie nie ma powodu do narzekania. A jednak gdzieś pod tym wszystkim pojawia się napięcie, którego nie da się łatwo nazwać, bo nie wynika z jednego wydarzenia, tylko z całego układu. To napięcie nie krzyczy, nie domaga się uwagi, tylko powoli osadza się w ciele i myślach. Problem polega na tym, że człowiek zaczyna je traktować jako normalne.

Minimalna krajowa jest sprzedawana jako zabezpieczenie, coś, co chroni przed najgorszym, ale rzadko mówi się o tym, co robi z psychiką, kiedy staje się jedyną stałą. To nie jest tylko kwestia pieniędzy, tylko sposobu, w jaki człowiek zaczyna postrzegać swoją wartość. Nie mówi tego na głos, ale kiedy jego praca jest wyceniona na minimum, zaczyna podejrzewać, że może on sam też jest minimum. To nie jest logiczny wniosek, tylko emocjonalna reakcja, która działa szybciej niż rozum. Problem polega na tym, że trudno ją później zatrzymać.

W relacjach to widać szybciej niż w liczbach, bo pieniądze nie istnieją w próżni, tylko przenikają wszystko, co człowiek robi i czuje. Kiedy ktoś pyta, gdzie pracujesz i ile zarabiasz, odpowiedź nie jest tylko informacją, tylko komunikatem o pozycji. On może próbować żartować, bagatelizować, zmieniać temat, ale napięcie i tak zostaje. To nie jest kwestia wstydu wprost, tylko subtelnego poczucia, że jest się gdzieś niżej, nawet jeśli nikt tego nie mówi. Problem polega na tym, że to uczucie zaczyna wpływać na każdą kolejną rozmowę.

Minimalna krajowa działa jak filtr, przez który człowiek zaczyna interpretować świat, nawet jeśli nie zdaje sobie z tego sprawy. Kiedy widzi kogoś, kto zarabia więcej, nie widzi tylko różnicy w dochodzie, ale cały zestaw przypuszczeń o życiu tej osoby. To nie jest zazdrość w prostym sensie, tylko próba zrozumienia, dlaczego jedni mogą więcej, a inni nie. Mechanizm jest prosty, ale jego konsekwencje są głębokie, bo prowadzi do porównań, które nigdy nie mają końca. Problem polega na tym, że te porównania zaczynają definiować tożsamość.

W pracy minimalna krajowa tworzy specyficzny układ sił, w którym każdy udaje, że gra w tę samą grę, choć zasady są zupełnie inne dla różnych poziomów. Pracownik wykonuje zadania, bo musi, kierownik zarządza, bo musi, a właściciel liczy, bo musi, i wszyscy są przekonani, że to naturalny porządek rzeczy. Nikt nie mówi wprost, że chodzi o maksymalizację przy minimalnym koszcie, ale wszyscy to czują. To nie jest spisek ani ukryty plan, tylko logiczna konsekwencja systemu, który premiuje efektywność ponad wszystko. Problem polega na tym, że człowiek w tym systemie zaczyna być traktowany jak zmienna.

Najciekawsze jest to, że minimalna krajowa rzadko jest postrzegana jako coś trwałego na początku, bo większość ludzi wchodzi w nią z przekonaniem, że to etap. To słowo daje poczucie ruchu, zmiany, przyszłości, która ma wyglądać inaczej niż teraźniejszość. On mówi sobie, że to tylko na chwilę, że zaraz będzie lepiej, że to krok w stronę czegoś większego. To nie jest naiwność, tylko potrzeba nadania sensu sytuacji, która sama w sobie tego sensu nie daje. Problem polega na tym, że ten etap bardzo często nie ma wyraźnego końca.

Z czasem pojawia się adaptacja, która jest jednocześnie ratunkiem i pułapką, bo pozwala funkcjonować, ale odbiera impuls do zmiany. Człowiek uczy się żyć w określonym budżecie, dostosowuje oczekiwania, ogranicza potrzeby i zaczyna traktować to jako normę. To nie jest porażka, tylko proces przystosowania, który działa w każdej trudnej sytuacji. Mechanizm jest skuteczny, bo redukuje stres i daje poczucie kontroli. Problem polega na tym, że im lepiej działa, tym trudniej z niego wyjść.

Minimalna krajowa nie jest tylko ekonomią, tylko psychologią w czystej postaci, bo dotyka najgłębszych warstw tego, jak człowiek widzi siebie i swoje miejsce. To nie jest temat, który da się zamknąć w tabelach i statystykach, bo jego prawdziwy wpływ widać dopiero w codziennych decyzjach, reakcjach i emocjach. On nie powie wprost, że czuje się ograniczony, ale jego wybory zaczną to pokazywać. To nie jest świadome działanie, tylko efekt długotrwałego przebywania w określonych warunkach. Problem polega na tym, że ten efekt kumuluje się latami.

W tej książce nie chodzi o to, żeby oceniać ani proponować rozwiązania, bo to byłoby zbyt proste i powierzchowne. Chodzi o to, żeby zobaczyć mechanizmy, które działają pod powierzchnią i które są często niewidoczne, dopóki ktoś ich nie nazwie. To nie jest analiza systemu z zewnątrz, tylko próba wejścia do środka i zobaczenia, jak działa od środka. Każdy rozdział będzie rozbierał jeden konkretny mechanizm, pokazując go w realnej sytuacji, bez uciekania w ogólniki. Problem polega na tym, że kiedy już to zobaczysz, trudno będzie wrócić do poprzedniego sposobu myślenia.

Minimalna krajowa jest wygodna dla systemu, bo tworzy przewidywalność, którą można łatwo zarządzać i kontrolować. Dla człowieka jest czymś znacznie bardziej skomplikowanym, bo dotyka jego poczucia wartości, sprawczości i sensu. To napięcie między tym, co wygodne dla struktury, a tym, co trudne dla jednostki, jest jednym z głównych tematów tej książki. Nie ma tu prostych odpowiedzi ani łatwych wniosków, bo rzeczywistość nie jest prosta. Problem polega na tym, że bardzo często udajemy, że jest.

Każda scena, którą zobaczysz w tej książce, jest możliwa, znajoma albo niepokojąco bliska, nawet jeśli nigdy jej nie przeżyłeś dokładnie w tej formie. To nie jest przypadek, tylko efekt tego, że mechanizmy psychologiczne są powtarzalne, nawet jeśli kontekst się zmienia. On może pracować w magazynie, sklepie, biurze albo na produkcji, ale sposób, w jaki zaczyna myśleć o sobie, będzie miał wspólne elementy. To nie jest indywidualna historia, tylko fragment większego wzoru. Problem polega na tym, że ten wzór jest trudny do zauważenia z perspektywy środka.

Na końcu zostaje cisza, która nie wynika z braku słów, tylko z ich nadmiaru, bo kiedy mechanizmy zostaną nazwane, trudno je zignorować. To nie jest komfortowe doświadczenie, bo wymaga zmierzenia się z czymś, co było wcześniej rozproszone i niewyraźne. On nie powie tego wprost, ale poczuje, że coś się przesunęło, nawet jeśli nie potrafi tego dokładnie opisać. To nie jest rozwiązanie ani odpowiedź, tylko początek innego rodzaju świadomości. Problem polega na tym, że ta świadomość nie daje już tak łatwego spokoju.

Rozdział 1 - Moment podpisu

Siedzi przy biurku, które wygląda dokładnie tak, jak każde inne biurko w tego typu miejscu, czyli funkcjonalnie, bezpiecznie i całkowicie pozbawione znaczenia, a kobieta po drugiej stronie przesuwa w jego stronę umowę z ruchem tak wyuczonym, że trudno powiedzieć, czy jeszcze widzi w tym człowieka, czy już tylko procedurę. Nie ma w tym napięcia ani dramaturgii, bo wszystko jest spokojne, uprzejme i przewidywalne, jakby to była formalność, a nie decyzja, która ustawi jego codzienność na najbliższe miesiące, a może lata. On bierze długopis i przez chwilę patrzy na miejsce, w którym ma się podpisać, jakby to miało coś zmienić, ale nic się nie zmienia, bo mechanizm już dawno się uruchomił. To nie jest moment wyboru, tylko moment potwierdzenia czegoś, co zostało podjęte dużo wcześniej. Problem polega na tym, że on nadal chce wierzyć, że właśnie wybiera.

Na głos mówi, że to dobra okazja, że stabilność jest teraz ważna i że trzeba być realistą, bo takie czasy, ale to zdania, które brzmią bardziej jak cytaty niż jak jego własne myśli. Nie zastanawia się, skąd dokładnie je wziął, bo są tak powszechne, że nie mają jednego źródła, tylko krążą między ludźmi jak gotowe uzasadnienia, które można włożyć w każdą sytuację. To nie jest świadome oszukiwanie siebie, tylko sposób, w jaki umysł próbuje uporządkować decyzję, która była wymuszona okolicznościami. Mechanizm polega na tym, że kiedy nie mamy realnej alternatywy, zaczynamy reinterpretować rzeczywistość tak, żeby wyglądała jak wybór. Problem polega na tym, że ta reinterpretacja zostaje z nami na długo.

W jego głowie nie pojawia się obraz przyszłości, tylko raczej brak obrazu, coś w rodzaju zawieszenia, które trudno nazwać, bo nie ma wyraźnych konturów. On nie widzi siebie za rok, pięć czy dziesięć lat, tylko widzi najbliższy miesiąc, rachunki, które trzeba opłacić, i rzeczy, które trzeba zrobić, żeby wszystko się spinało. To nie jest brak wyobraźni, tylko zawężenie pola widzenia do tego, co bezpośrednio konieczne. Mechanizm ten działa jak tunel, który pozwala przetrwać, ale jednocześnie ogranicza możliwość zobaczenia czegokolwiek poza nim. Problem polega na tym, że im dłużej w nim jesteś, tym trudniej uwierzyć, że istnieje coś poza nim.

Kiedy podpisuje, nie czuje niczego spektakularnego, żadnego impulsu, żadnego sygnału, że coś właśnie się zmieniło, bo wszystko odbywa się w ciszy i bez emocji. To właśnie jest najbardziej niepokojące, bo brak reakcji sprawia, że decyzja wydaje się neutralna, a więc bezpieczna. On odkłada długopis i słyszy standardowe zdanie, że w razie pytań może się odezwać, co brzmi jak zamknięcie rozmowy, a nie jej otwarcie. To nie jest moment triumfu ani porażki, tylko coś pomiędzy, co trudno nazwać. Problem polega na tym, że właśnie w takich momentach zaczynają działać najtrwalsze mechanizmy.

W drodze do domu nie analizuje decyzji, tylko włącza coś, co zagłusza myślenie, muzykę, podcast albo cokolwiek, co zajmuje uwagę na tyle, żeby nie trzeba było wracać do tego, co się właśnie wydarzyło. To nie jest przypadek ani zwykły nawyk, tylko świadome unikanie momentu konfrontacji z własnymi myślami. Mechanizm polega na tym, że umysł unika napięcia, jeśli tylko ma taką możliwość, nawet jeśli oznacza to odsunięcie ważnych pytań na później. Problem polega na tym, że to później bardzo rzadko przychodzi.

Wieczorem ktoś pyta, jak poszło, a on odpowiada krótko, że wszystko załatwione, co brzmi jak sukces, choć nie wiadomo dokładnie, co zostało osiągnięte. Nie wchodzi w szczegóły, bo szczegóły zmuszają do refleksji, a refleksja mogłaby podważyć spokój, który dopiero co udało się zbudować. To nie jest celowe ukrywanie prawdy, tylko próba utrzymania spójnej narracji, która pozwala funkcjonować bez zbędnych pytań. Mechanizm ten działa jak filtr, który przepuszcza tylko to, co pasuje do obrazu sytuacji jako stabilnej i kontrolowanej. Problem polega na tym, że ten filtr zaczyna działać automatycznie.

Następnego dnia pojawia się pierwszy moment, w którym rzeczywistość zaczyna się konkretyzować, bo miejsce pracy przestaje być abstrakcją, a staje się fizyczną przestrzenią z określonym rytmem i zasadami. On wchodzi do środka i od razu dostosowuje się do tempa, które jest już ustalone i nie podlega negocjacji. Nie ma czasu na zastanawianie się, czy to tempo jest dla niego odpowiednie, bo liczy się to, czy jest w stanie się do niego dopasować. Mechanizm polega na tym, że środowisko narzuca normy szybciej, niż jednostka jest w stanie je świadomie ocenić. Problem polega na tym, że adaptacja następuje zanim pojawi się refleksja.

W trakcie pierwszych godzin zauważa rzeczy, które na pierwszy rzut oka wydają się drobne, jak sposób, w jaki ludzie rozmawiają, tempo wykonywania zadań czy brak kontaktu wzrokowego w pewnych sytuacjach. Te szczegóły nie są przypadkowe, tylko tworzą niewidzialny system sygnałów, który mówi, co jest akceptowalne, a co nie. On zaczyna się do tego dostosowywać, często nawet nie zdając sobie z tego sprawy, bo to dostosowanie jest szybkie i intuicyjne. Mechanizm polega na tym, że człowiek uczy się reguł gry poprzez obserwację, a nie poprzez formalne instrukcje. Problem polega na tym, że te reguły bardzo rzadko są neutralne.

Po kilku dniach przestaje być nowy, co oznacza, że oczekiwania wobec niego stają się bardziej konkretne i mniej wyrozumiałe, choć nikt nie mówi tego wprost. On czuje to w sposobie, w jaki zwracają się do niego inni, w tonie głosu, w skróceniu komunikatów, które wcześniej były bardziej rozwinięte. To nie jest wrogość ani presja w oczywistej formie, tylko subtelna zmiana, która sygnalizuje, że czas adaptacji się kończy. Mechanizm polega na tym, że środowisko szybko przechodzi od wsparcia do oczekiwania, bo jego celem jest efektywność, a nie komfort jednostki. Problem polega na tym, że ten moment przejścia jest często niezauważony.

W tym czasie minimalna krajowa przestaje być abstrakcyjną liczbą, a zaczyna być realnym ograniczeniem, które widać w każdej decyzji, od zakupów po sposób spędzania wolnego czasu. On nie analizuje tego wprost, ale zaczyna podejmować decyzje, które są zgodne z jego budżetem, a nie z jego potrzebami czy preferencjami. To nie jest świadome ograniczanie siebie, tylko dostosowanie do warunków, które zostały przyjęte jako punkt wyjścia. Mechanizm polega na tym, że ograniczenia finansowe bardzo szybko stają się ograniczeniami psychologicznymi. Problem polega na tym, że te drugie są trudniejsze do zauważenia.

• Podpisanie umowy nie jest momentem wyboru, tylko formalnym domknięciem procesu, który został zdeterminowany przez wcześniejsze ograniczenia.

• Narracja o stabilności i rozsądku działa jako mechanizm obronny, który maskuje brak realnych alternatyw.

• Zawężenie perspektywy do najbliższych potrzeb eliminuje napięcie, ale jednocześnie blokuje myślenie o długoterminowych zmianach.

• Adaptacja do środowiska pracy następuje szybciej niż refleksja nad jego wpływem.

• Ograniczenia finansowe przekształcają się w ograniczenia psychologiczne, które wpływają na sposób podejmowania decyzji.

Z czasem zaczyna zauważać, że jego sposób mówienia o pracy się zmienia, bo coraz częściej używa słów, które wcześniej wydawały mu się obce albo zbyt techniczne. To nie jest przypadek, tylko efekt zanurzenia w środowisku, które ma swój własny język i swoje własne definicje rzeczywistości. On zaczyna mówić o godzinach, normach, zmianach i wynikach w sposób, który brzmi naturalnie, choć jeszcze niedawno taki nie był. Mechanizm polega na tym, że język kształtuje sposób myślenia, a nie tylko go opisuje. Problem polega na tym, że zmiana języka często wyprzedza zmianę świadomości.

Pojawia się też pierwszy moment, w którym porównuje się z innymi, ale nie w sposób otwarty, tylko w krótkich, niemal niezauważalnych impulsach, kiedy widzi, jak ktoś radzi sobie lepiej albo gorzej. Te porównania nie są jeszcze źródłem frustracji, raczej formą orientacji w nowym środowisku, próbą zrozumienia, gdzie dokładnie się znajduje. Mechanizm polega na tym, że człowiek definiuje swoją pozycję poprzez odniesienie do innych, nawet jeśli nie robi tego świadomie. Problem polega na tym, że te porównania bardzo szybko zaczynają wpływać na poczucie własnej wartości.

Wieczorem zmęczenie ma inny charakter niż wcześniej, bo nie jest tylko fizyczne, ale też poznawcze, wynikające z ciągłego dostosowywania się do nowych zasad i oczekiwań. On siada i przez chwilę próbuje nic nie robić, ale myśli wracają do pracy, do tego, co poszło dobrze, a co nie, choć nikt nie wymaga od niego takiej analizy. To nie jest nadgorliwość, tylko efekt systemu, który przenosi się z miejsca pracy do głowy. Mechanizm polega na tym, że granica między pracą a resztą życia zaczyna się rozmywać, nawet jeśli formalnie nadal istnieje. Problem polega na tym, że to rozmycie jest trudne do odwrócenia.

• Język środowiska pracy stopniowo zastępuje indywidualny sposób opisywania rzeczywistości.

• Porównania z innymi zaczynają kształtować poczucie własnej wartości jeszcze zanim staną się świadome.

• Zmęczenie przestaje być tylko fizyczne i zaczyna obejmować procesy poznawcze i emocjonalne.

• Granica między pracą a życiem prywatnym ulega rozmyciu poprzez internalizację wymagań.

• System zaczyna działać nie tylko na zewnątrz, ale również wewnątrz jednostki.

Na końcu dnia zostaje uczucie, które trudno nazwać, bo nie jest ani wyraźnie negatywne, ani pozytywne, raczej coś pomiędzy, co nie daje spokoju, ale też nie prowokuje do działania. On nie mówi sobie, że to początek czegoś większego, ale też nie mówi, że to pułapka, raczej zawiesza się w stanie, który pozwala funkcjonować bez konieczności podejmowania trudnych decyzji. To nie jest świadome unikanie, tylko naturalna reakcja na sytuację, która jest zbyt złożona, żeby ją szybko zrozumieć. Problem polega na tym, że ten stan zawieszenia bardzo łatwo staje się nową normą.

Rozdział 2 - Pierwsza wypłata

Telefon wibruje dokładnie w tym momencie, w którym nie powinien, bo akurat stoi między regałami i próbuje dokończyć zadanie, które i tak już się przeciąga, a jednak sięga po niego odruchowo, jakby to była rzecz ważniejsza niż wszystko inne wokół. Powiadomienie z banku wygląda zwyczajnie, krótka informacja o wpływie, liczba, która ma zamykać temat i dawać poczucie domknięcia, ale zamiast tego otwiera coś zupełnie innego. On patrzy na ekran trochę dłużej niż powinien, jakby ta liczba miała się jeszcze zmienić, jakby była tylko wersją roboczą, a nie ostateczną. To nie jest rozczarowanie wprost, tylko coś bardziej rozproszonego, trudniejszego do uchwycenia, bo przecież dokładnie takiej kwoty się spodziewał. Problem polega na tym, że oczekiwanie i rzeczywistość spotykają się bez żadnego efektu.

W pierwszym odruchu pojawia się ulga, szybka i płytka, która działa jak sygnał, że wszystko jest w porządku, bo przecież pieniądze są, system zadziałał, umowa została dotrzymana. Ta ulga nie trwa długo, bo zaraz po niej pojawia się coś, co nie ma już tak wyraźnej struktury, bardziej jak cień niż konkretna emocja. On nie mówi tego na głos, ale gdzieś w środku pojawia się pytanie, czy to naprawdę jest adekwatne do tego, co robi, choć to pytanie natychmiast zostaje przykryte kolejną warstwą racjonalizacji. Mechanizm polega na tym, że umysł najpierw szuka potwierdzenia stabilności, a dopiero potem dopuszcza do siebie wątpliwości. Problem polega na tym, że te wątpliwości bardzo rzadko są rozwijane.

Wraca do pracy i przez chwilę próbuje funkcjonować tak, jakby nic się nie zmieniło, ale jego uwaga jest już podzielona, bo część myśli krąży wokół tej jednej liczby, która właśnie została potwierdzona. To nie jest obsesja ani nadmierne analizowanie, raczej ciche przetwarzanie informacji, które dopiero teraz zaczynają mieć realne znaczenie. On zaczyna w głowie rozpisywać wydatki, choć jeszcze nie siada z kartką ani aplikacją, tylko robi to intuicyjnie, łącząc różne elementy w jeden obraz. Mechanizm polega na tym, że pieniądze natychmiast uruchamiają proces planowania, nawet jeśli nie jest on w pełni świadomy. Problem polega na tym, że ten proces bardzo szybko pokazuje granice.

Wieczorem siada i sprawdza konto jeszcze raz, jakby pierwszy odczyt był tylko wstępem, a teraz dopiero zaczyna się właściwa analiza. Liczba się nie zmienia, oczywiście, ale sposób, w jaki ją widzi, już tak, bo teraz zaczyna ją rozkładać na części, które mają konkretne przypisania. Czynsz, rachunki, jedzenie, transport, drobne wydatki, które wcześniej były tłem, a teraz zaczynają mieć swoje miejsce w układance. To nie jest jeszcze stres, raczej koncentracja, próba uporządkowania czegoś, co z natury jest ograniczone. Mechanizm polega na tym, że rozpisanie wydatków daje poczucie kontroli, nawet jeśli wynik jest przewidywalny. Problem polega na tym, że ta kontrola jest tylko częściowa.

Kiedy kończy, nie zostaje wiele przestrzeni na cokolwiek ponad to, co konieczne, ale to nie jest moment dramatycznego odkrycia, raczej ciche potwierdzenie tego, co gdzieś już było przeczuwane. On nie mówi sobie, że to za mało, bo to wymagałoby nazwania rzeczy wprost, a nazwanie ma konsekwencje, które trudno potem zignorować. Zamiast tego mówi sobie, że da się z tym żyć, że inni mają gorzej, że to kwestia organizacji i dyscypliny. To nie jest kłamstwo, tylko przesunięcie perspektywy, które pozwala utrzymać spójność obrazu sytuacji. Problem polega na tym, że ta spójność opiera się na pomijaniu części rzeczywistości.