Brutalna prawda o Lotto i innych grach - Dlaczego kupujemy marzenia zamiast zmieniać życie ebook

INTRO

Widziałeś kiedyś człowieka, który właśnie wygrał w Lotto?

Ma ten specyficzny uśmiech.

Taki, jakby przez chwilę wygrał z rzeczywistością.

Jakby matematyka zrobiła wyjątek specjalnie dla niego.

Jakby system, który przez całe życie go ignorował, nagle powiedział: dobra, dziś twoja kolej.

I w tym jednym uśmiechu mieści się wszystko.

• Lata pracy, która nie dawała satysfakcji.• Kredyt, który miał być tylko na chwilę.• Związek, który dawno przestał być romantyczny, a stał się logistyczny.• Praca, w której czekasz na piątek jak na zbawienie.

Lotto nie sprzedaje pieniędzy.

Lotto sprzedaje alternatywną wersję życia.

Kupujesz kupon, a razem z nim kupujesz 48 godzin wyobrażania sobie, że już nie musisz.

Nie musisz wstawać o 6:00.Nie musisz znosić szefa.Nie musisz udawać, że „to tylko etap”.

Masz swoje liczby.

Twoje szczęśliwe.Twoje przemyślane.Twoje „tym razem czuję, że coś jest w powietrzu”.

Powietrze jest zawsze.

Statystyka też.

Ale statystyka nie ma emocji.

A emocje sprzedają się lepiej.

Każda gra losowa to teatr nadziei.

Kolejka w kolekturze to cichy klub marzycieli w garniturach i dresach.

Wszyscy udają, że to tylko zabawa.

• Tylko dwadzieścia złotych.• Tylko raz w tygodniu.• Tylko dla rozrywki.

A potem sprawdzasz wyniki szybciej niż wiadomości o inflacji.

I przez sekundę serce bije szybciej.

Bo może.

Bo a nuż.

Bo przecież ktoś musi wygrać.

Tak działa ta gra.

Nie matematyka.

Psychologia.

Wyobraź sobie, że wiesz, że nie wygrasz.

Naprawdę wiesz.

Nie tak: „no pewnie małe szanse”.

Tylko wiesz jak fakt, że jutro wstanie słońce.

Czy dalej byś grał?

Większość ludzi mówi, że nie.

Większość ludzi dalej gra.

Bo to nie chodzi o wygraną.

Chodzi o możliwość wygranej.

Możliwość jest tańsza niż terapia.

Tańsza niż zmiana życia.

Tańsza niż decyzja, że może jednak trzeba coś zrobić.

Gra losowa to legalny sposób na odroczenie konfrontacji z rzeczywistością.

Nie wygrasz?

To trudno.

Za tydzień znów jest losowanie.

A marzyć można za darmo.

Albo prawie za darmo.

W tej książce nie będziemy mówić o strategiach.

Nie będzie analizy systemów liczbowych.

Nie będzie porad, jak „grać odpowiedzialnie”.

To nie jest poradnik.

To jest lustro.

Czasem krzywe.

Czasem bezlitosne.

Zobaczymy w nim:

• Dlaczego inteligentni ludzie wierzą w szczęśliwe liczby.• Dlaczego biedniejsi grają częściej.• Dlaczego milionerzy nadal kupują losy.• Dlaczego przegrana nie boli tak bardzo jak rezygnacja z gry.

Bo Lotto to nie jest gra o pieniądze.

To gra o sens.

O nadzieję.

O chwilową ucieczkę.

O fantazję, że pewnego dnia przestaniesz być statystycznym tłem czyjegoś sukcesu.

Jeśli kiedykolwiek trzymałeś kupon w dłoni i przez moment widziałeś w nim nowy dom, nowe życie, nową wersję siebie - ta książka jest o tobie.

Jeśli śmiałeś się z ludzi, którzy grają, a potem sam kupiłeś zdrapkę „bo co szkodzi” - ta książka też jest o tobie.

Nie będziemy tu nikogo ratować.

Nie będziemy nikogo potępiać.

Będziemy patrzeć.

I czasem będzie niewygodnie.

Bo największą wygraną w grach losowych jest nie milion złotych.

Tylko iluzja, że jeszcze wszystko może się zdarzyć.

A ludzie kochają iluzje.

Zwłaszcza te, które kosztują tylko kilka złotych.

Rozdział 1 – Marzenie za 3 złote

Wszystko zaczyna się od drobnych.

Dosłownie.

Masz trzy złote.

Albo dziesięć.

Albo dwadzieścia, bo akurat wypłata przyszła i czujesz się hojny wobec własnych złudzeń.

Wchodzisz do kolektury.

Nie do kasyna.

Nie do lombardu.

Do miejsca, które wygląda jak kiosk z gazetami i gumą do żucia.

Legalnie.

Spokojnie.

Cywilizowanie.

• Nikt nie patrzy na ciebie jak na hazardzistę.• Nikt nie pyta, czy masz problem.• Nikt nie sugeruje terapii.

To tylko gra.

Tylko kupon.

Tylko liczby.

A jednak w tej chwili dzieje się coś większego.

Kupujesz możliwość zmiany narracji swojego życia.

Wyobraźnia odpala szybciej niż drukarka fiskalna.

Widzisz siebie, jak odbierasz telefon.

„Proszę przyjechać do siedziby”.

Już wiesz.

Już liczysz.

Już planujesz.

Nie spłacasz kredytu.

Ty go kasujesz.

Nie zmieniasz pracy.

Ty ją rzucasz z godnością.

Nie kupujesz samochodu.

Ty wybierasz kolor.

To nie są pieniądze.

To scenariusz.

Każdy kupon to mikrofilm w twojej głowie.

W którym jesteś główną postacią.

A nie tłem.

Dlaczego to działa?

Bo rzeczywistość jest przewidywalna.

Pensja przychodzi co miesiąc.

Rachunki też.

Awans jest możliwy.

Ale niepewny.

Emerytura jest pewna.

Ale daleka i raczej skromna.

Lotto wprowadza chaos.

A chaos jest ekscytujący.

• Chaos daje nadzieję, że system można przeskoczyć.• Chaos sugeruje, że kolejność nie ma znaczenia.• Chaos obiecuje, że możesz wygrać bez bycia najlepszym.

I to jest najpiękniejsze.

Nie musisz być mądrzejszy.

Nie musisz być pracowitszy.

Nie musisz mieć kontaktów.

Wystarczy, że trafisz.

To demokratyczne.

I absolutnie bezlitosne.

Szanse są minimalne.

Ale nie zerowe.

A ludzki mózg nie rozumie różnicy między „mało prawdopodobne” a „praktycznie niemożliwe”.

Jeśli ktoś wygrał, to znaczy, że się da.

Logika kończy się na słowie „da”.

Reszta to fantazja.

Najciekawsze jest to, że nawet przegrana spełnia swoją rolę.

Sprawdzasz wyniki.

Nie weszło.

Czujesz lekkie ukłucie.

Ale to nie jest dramat.

Bo przez dwa dni żyłeś w alternatywnej wersji siebie.

Przez dwa dni byłeś kimś, kto już nie musi.

To były tanie wakacje od rzeczywistości.

Trzy złote za mentalny urlop.

To się opłaca.

Nie finansowo.

Psychologicznie.

Zobacz, jak wygląda rozmowa przy kawie.

„A jakbyś wygrał, co byś zrobił?”

I zaczyna się festiwal planów.

Dom w Hiszpanii.

Pomoc rodzinie.

Fundacja.

Nowy biznes.

• Nikt nie mówi, że będzie spał do 12 i nie robił nic.• Nikt nie mówi, że się pogubi.• Nikt nie mówi, że pieniądze mogą zniszczyć relacje.

Wygrana w wyobraźni jest zawsze szlachetna.

Realna wygrana bywa chaotyczna.

Ale o tym się nie myśli.

Bo kupon nie jest inwestycją.

Jest biletem do fantazji.

Im trudniej w życiu, tym bardziej kuszący jest ten bilet.

Im mniej kontroli czujesz, tym bardziej podoba ci się wizja nagłej zmiany.

Bo nagła zmiana nie wymaga procesu.

Nie wymaga lat.

Nie wymaga porażek po drodze.

Jest czysta.

Natychmiastowa.

Spektakularna.

Dlatego ludzie, którzy mówią „ja gram tylko dla zabawy”, sprawdzają wyniki z bijącym sercem.

Bo zabawa nie przyspiesza tętna.

Nadzieja tak.

W rzeczywistości kupujesz coś jeszcze.

Zawieszenie odpowiedzialności.

„Po co się teraz męczyć, może za tydzień wygram”.

To zdanie nigdy nie jest wypowiedziane na głos.

Ale gdzieś tam jest.

Ciche.

Niepozorne.

Groźne.

Marzenie za 3 złote to najtańsza forma buntu przeciwko przeciętności.

I najdroższa, jeśli policzyć wszystkie kupony z ostatnich 20 lat.

Ale nikt nie liczy.

Bo wtedy trzeba by przyznać, że kupowało się powietrze.

A ludzie nie lubią myśleć, że przez lata inwestowali w iluzję.

Łatwiej powiedzieć:

• Kto nie gra, ten nie wygrywa.• To tylko kilka złotych.• Przynajmniej mam nadzieję.

Nadzieja.

Słowo, które brzmi szlachetnie.

W kolekturze bywa produktem.

Sprzedawanym w kolorowych kopertach.

Z gwarancją emocji.

Bez gwarancji czegokolwiek innego.

I to jest dopiero początek.

Rozdział 2 – Inteligentni ludzie też wierzą w szczęśliwe liczby

Najciekawsze w grach losowych nie jest to, że grają w nie ludzie zdesperowani.

Najciekawsze jest to, że grają w nie ludzie wykształceni.

Analitycy.

Programiści.

Finansiści.

Ludzie, którzy potrafią policzyć prawdopodobieństwo szybciej niż reszta kolejki zdąży wybrać swoje daty urodzin.

I oni wiedzą.

Naprawdę wiedzą.

Szansa na główną wygraną jest absurdalnie mała.

Statystycznie bliska zeru.

A jednak stoją w tej samej kolejce.

W tym samym kiosku.

Z tym samym napięciem w brzuchu.

• Wiedza nie wyłącza nadziei.• Logika nie neutralizuje fantazji.• Inteligencja nie chroni przed iluzją kontroli.

Bo tu nie chodzi o brak wiedzy.

Tu chodzi o coś subtelniejszego.

Iluzję wpływu.

Człowiek inteligentny nie chce wierzyć, że coś jest całkowicie poza nim.

Więc zaczyna wybierać liczby „świadomie”.

Nie losowo.

Nie jak wszyscy.

Ma system.

Algorytm.

Teorię.

„Nie wybieram dat urodzin, bo większość ludzi to robi”.

„Unikam sekwencji”.

„Analizuję częstotliwość”.

Brzmi poważnie.

Brzmi racjonalnie.

Brzmi jak projekt badawczy.

Problem w tym, że losowanie nie czyta twoich notatek.

Masz złudzenie, że grasz mądrzej.

Że jesteś sprytniejszy od systemu.

Że nie jesteś jak „ci inni”.

A jesteś.

Tylko w lepszym garniturze poznawczym.

Inteligentni ludzie szczególnie lubią poczucie kontroli.

I szczególnie źle znoszą przypadek.

Przypadek jest obraźliwy.

Sugeruje, że możesz wygrać bez zasług.

Ale też przegrać bez winy.

To podważa narrację o sprawiedliwym świecie.

Więc próbujesz nadać sens czemuś, co sensu nie ma.

• Jeśli ostatnio wypadła 7, to może teraz nie wypadnie.• Jeśli dawno nie było 12, to „jest należna”.• Jeśli mam przeczucie, to coś znaczy.

Nie znaczy.

Ale przeczucie jest przyjemniejsze niż chłodna statystyka.

I nawet człowiek z doktoratem potrafi powiedzieć: „Czuję, że to ten tydzień”.

Czujesz.

Bo chcesz czuć.

Bo życie z samą kalkulacją jest jałowe.

Bo emocje są paliwem.

A Lotto daje ich dawkę w czystej postaci.

Najbardziej ironiczne jest to, że im bardziej ktoś rozumie prawdopodobieństwo, tym łatwiej potrafi je racjonalizować.

„Wiem, że szanse są małe, ale ktoś musi wygrać”.

Tak.

Ktoś.

Ale twój mózg nie czuje różnicy między „ktoś” a „ja”.

To jest piękna luka.

Mała szczelina w racjonalności.

I przez tę szczelinę wchodzi marzenie.

Są też tacy, którzy grają „ironicznie”.

Z dystansem.

Z uśmiechem.

„Ja to tylko dla zabawy”.

„Traktuję to jak podatek od nadziei”.

Brzmi dojrzale.

Ale gdyby naprawdę nie wierzyli w cień możliwości, nie graliby.

Bo nawet ironia potrzebuje minimalnej wiary.

Inaczej nie ma sensu.

Inteligentny człowiek potrafi jednocześnie wiedzieć i nie przyjmować do wiadomości.

To mistrz podwójnego myślenia.

W pracy analizuje dane.

Wieczorem wybiera liczby, które „coś znaczą”.

Data ślubu.

Numer mieszkania.

Rok urodzenia dziecka.

To nie ma sensu matematycznego.

Ale ma sens emocjonalny.

Bo wtedy wygrana nie byłaby przypadkiem.

Byłaby przeznaczeniem.

• To nie los wybrał mnie.• To ja wybrałem dobrze.• To ja wiedziałem.

Człowiek kocha narrację, w której jest sprytny.

Nie przypadkowy.

I dlatego nawet najbardziej racjonalny umysł potrafi stworzyć mikroskopijną teorię, która uzasadnia kupon.

„To tylko kilka złotych”.

„Nie zbankrutuję”.

„To rozrywka”.

Rozrywka.

Ciekawe słowo.

Rozrywka zazwyczaj kończy się śmiechem.

Tu kończy się sprawdzaniem wyników z napięciem.

I szybkim przeliczeniem, ile zabrakło.

Jedna liczba.

Zawsze jedna.

To wystarczy, by podtrzymać ogień.

Bo skoro byłem tak blisko, to znaczy, że to możliwe.

Bliskość w Lotto jest złudzeniem.

Ale działa jak narkotyk.

Wzmacnia.

Motywuje do kolejnego zakupu.

Inteligentny człowiek nie potrzebuje dużej iluzji.

Wystarczy mu subtelna.

Wystarczy mikroprzestrzeń, w której statystyka jeszcze nie wygrała z nadzieją.

I właśnie tam mieszka kupon.

W szczelinie między wiedzą a pragnieniem.

Między tym, co wiesz, a tym, czego chcesz.

I dopóki ta szczelina istnieje, dopóty kolektury nie będą świecić pustkami.

Bo człowiek może być racjonalny.

Ale nigdy nie chce być całkowicie pozbawiony marzeń.

Nawet jeśli marzenia mają dokładnie wyliczone, jak bardzo są nierealne.