Żelazny Święty - Wiktor Żarski - ebook

Żelazny Święty ebook

Wiktor Żarski

5,0

Opis

– Panie! Żelazny Święty podobno przyjmuje tylko modlitwy!

 

– W takim razie módl się, żebym nie wrócił po pieniądze.

 

Polska, XIII wiek. Jaromir już raz umarł. Problem w tym, że śmierć nie zdołała go zatrzymać.

 

Wskrzeszony przez kapłanów, odziany w tajemniczą zbroję pokrytą łacińskimi inskrypcjami, przemierza kraj, w którym o ludzkim życiu często decyduje ostrze miecza. Niemal się nie starzeje, zwykła broń nie potrafi przebić jego pancerza, a w walce niewielu może mu dorównać.

 

Jaromir nie jest jednak szlachetnym rycerzem z pieśni. Ma cięty język, wyjątkowo trudny charakter i własne pojęcie sprawiedliwości. Potrafi stanąć w obronie bezbronnych, ale kiedy wyciąga miecz, rzadko przejmuje się losem przeciwnika.

 

Nie boi się ludzi, którzy chcą go zabić. Znacznie większym problemem okazują się ci, którzy chcą przed nim klękać.

 

Gdy przeor Bogumił zaczyna głosić, że Jaromir jest wysłannikiem Boga, rodzi się legenda Żelaznego Świętego. Po wsiach krążą opowieści o cudach, ludzie noszą jego znaki, a coraz liczniejsi wierni pragną choć przez chwilę znaleźć się w pobliżu niezwykłego wojownika.

 

Jaromir nie zamierza nikogo zbawiać. Najchętniej rozprawiłby się z całą tą niedorzeczną historią kilkoma dosadnymi słowami.

 

Tyle że legenda zaczyna żyć własnym życiem.

 

Wkrótce jego imię staje się usprawiedliwieniem dla rzeczy, których nigdy nie nakazał. Dawne krzywdy domagają się zemsty, oskarżeni nie mają komu się bronić, a ludzie przekonani o własnej świętości okazują się zdolni do największego okrucieństwa.

 

Jaromir potrafi pokonać niemal każdego przeciwnika. Ale jak powstrzymać ludzi, którzy są przekonani, że zabijając, spełniają wolę Boga?

 

Bo kiedy człowieka uznają za świętego, nawet jego najgorsze czyny mogą stać się przykładem do naśladowania.

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
czytnikach certyfikowanych
przez Legimi
czytnikach Kindle™
(dla wybranych pakietów)
Windows
lub macOS

Liczba stron: 326

Rok wydania: 2026

Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
Oceny
5,0 (2 oceny)
2
0
0
0
0
Więcej informacji
Więcej informacji
Legimi nie weryfikuje, czy opinie pochodzą od konsumentów, którzy nabyli lub czytali/słuchali daną pozycję, ale usuwa fałszywe opinie, jeśli je wykryje.
Sortuj według:
MiloszKowal96

Nie oderwiesz się od lektury

Świetny klimat, podoba mi się jak autor stworzył głównego bohatera, nie jest on rycerzem z opowieści czy "świętym", do którego się modlą, jest sobą i genialnie to wychodzi
00
kuban2002

Nie oderwiesz się od lektury

Książka to chyba debiut autora, fajna akcja super się czyta i polecam.
00



Rozdział I. Złamany topór

Deszcz wisiał w powietrzu od rana. Jaromir czuł jego zapach, choć nie odczuwał chłodu, który wypędzał innych podróżnych z drogi. Minął już dwóch chłopów prowadzących woły. Obaj mieli na ramionach przemoknięte płaszcze i obaj patrzyli na jego zbroję tak, jak patrzy się na nieznany rodzaj kary.

On sam uważał ten dzień za całkiem przyjemny.

Zatrzymał się przy przydrożnym kamieniu, aby poprawić rzemień torby przewieszonej pod lewym ramieniem. W środku miał kawałek chleba, suszone mięso, zapasową koszulę i kilka rzeczy, które nie zasługiwały na osobne wspomnienie. Żelazne rękawice utrudniały wiązanie cienkich sznurków, ale nie na tyle, żeby chciało mu się je zdejmować. Kiedy skończył, spojrzał na niebo.

Nad drzewami przesuwała się ciemna chmura. Drobne krople zaczynały już znaczyć kurz na trakcie.

– No, przynajmniej nie będę mokry – mruknął.

Wziął hełm, który dotąd niósł przy pasie, i wsunął go na głowę. Krawędź osiadła dokładnie tam, gdzie powinna, jakby znalazła własne miejsce. Jaromir opuścił zasłonę twarzy.

Świat nie zwęził się do cienkiej kreski, choć tak wyglądała szczelina wzrokowa z zewnątrz. Drzewa nadal miały wyraźne krawędzie, dostrzegał koleiny i kamienie u stóp, a nawet wodę zbierającą się pod liściem leżącym kilka kroków dalej. Od chwili, gdy zamknął hełm, ciężar całego pancerza rozłożył się inaczej. Ruch ramion stał się płynniejszy, oddech spokojniejszy. Zbroja zawsze go chroniła, lecz z zamkniętym hełmem jej działanie było pełniejsze, jakby wcześniej brakowało ostatniego, dobrze dopasowanego elementu. Metal objął go znajomym, niemal domowym ciepłem.

Nie rozumiał, jak było to możliwe. Dawno przestał potrzebować odpowiedzi na każde pytanie o własną zbroję.

Ruszył dalej.

Trakt zbliżał się do niewysokiego wzniesienia. Po lewej ciągnął się płytki rów, teraz napełniający się wodą; po prawej rosły leszczyny i kilka starych dębów. Droga była wystarczająco szeroka dla wozu, lecz dwa pojazdy nie minęłyby się tutaj bez zjechania na pobocze. Jaromir usłyszał głosy, zanim zobaczył, co dzieje się za zakrętem.

– Powiedziałem: otwieraj skrzynię!

Odpowiedział inny mężczyzna, zasapany i wyraźnie przestraszony:

– To cudzy towar. Nie wolno mi…

Rozległo się uderzenie.

Jaromir minął dąb. Przed nim stał wóz przykryty szarą płachtą, z końmi zaprzężonymi w stronę Sandomierza. Przez drogę, kilka kroków za tylnym kołem, rozciągnięto sznur. Nie byłby żadną przeszkodą dla człowieka w jego zbroi, lecz zmuszał podróżnych do zatrzymania się przed grupą uzbrojonych mężczyzn.

Jaromir policzył ich odruchowo.

Sześciu.

Nie pracowali jednak jak ludzie mający wprawę w pilnowaniu traktu. Sznur rozwiesili zbyt nisko, więc pieszy mógł go przekroczyć, a wóz mógłby przejechać po nim bez większej trudności. Prawdziwa zapora znajdowała się dalej: dwóch zbrojnych blokowało miejsce, w którym koń musiałby skręcić, żeby ominąć rów. Pozostali czekali na tyle daleko, by podróżni nie mogli uderzyć wszystkich naraz. Niezdarny pomysł, ale przeciwko samotnemu kupcowi zupełnie wystarczający.

Wóz nie został jeszcze rozładowany. Jeden z mężczyzn podnosił róg płachty i zaglądał pod nią bez pytania. Jaromir dostrzegł dwie nienaruszone skrzynie oraz mniejszy pakunek z odwiązanym sznurem. Napastnicy dopiero zaczynali. To miało znaczenie: skoro nie zdążyli zebrać łupu, będą gotowi bronić zdobyczy, której jeszcze nawet nie posiadali.

Dwóch przy wozie. Jeden wyższy, z krótkim mieczem, pilnował tylnej części ładunku. Drugi, najwyraźniej dowódca, trzymał za kołnierz woźnicę. Po przeciwnej stronie drogi stał szeroki w barach człowiek z toporem. Przy rowie opierał się o włócznię kolejny. Nieco dalej, pod drzewem, czekał łucznik. Ostatni, ledwie starszy od chłopaka, ściskał grubą pałkę oburącz i starał się wyglądać na groźnego.

Kupiec, niski i łysy, stał przy przednim kole z rękami uniesionymi przed sobą. Pochylił głowę, gdy zobaczył Jaromira, jakby chciał go ostrzec bez zwracania uwagi napastników.

Dowódca bandy obejrzał się.

– Stój tam, rycerzu.

Jaromir zatrzymał się po tej stronie sznura, po której zamierzano go zatrzymać. Deszcz zaczął bębnić w metal jego hełmu.

– A jeśli nie? – zapytał.

– Jeśli nie, oddasz nam zbroję, sakiewkę i to, co zostanie po tobie.

– Niezwykle szczegółowa oferta.

Mężczyzna puścił kołnierz woźnicy. Na jego twarzy pojawiła się niechęć, ale jeszcze nie zdecydował się podejść bliżej.

– Opłata za przejazd. Każdy płaci.

– Komu?

– Nam.

– To zrozumiałem. Pytam, kto powierzył wam tę drogę.

– Miejscowy pan.

– Który?

– Dosyć pytań.

Jaromir spojrzał na sześciu uzbrojonych mężczyzn. Żaden nie nosił znaku pana ani choćby podobnego wyposażenia. Mieli broń pozbieraną z różnych miejsc, płaszcze odmiennego kroju, a ten z toporem włożył na siebie kolczugę o kilka rozmiarów za ciasną. Łucznik patrzył przede wszystkim na ładunek, jak człowiek obliczający wartość cudzego majątku.

– Jeśli zbieracie opłatę w imieniu pana, powinniście wiedzieć, jak się nazywa – zauważył Jaromir. – Spróbuj jeszcze raz.

– Zdejmij hełm, kiedy do ciebie mówię!

– Ty zdejmij buty. Przynajmniej błoto będzie miało z ciebie pożytek.

Dowódca poczerwieniał.

– Zabić go! – rzucił.

Nikt od razu nie ruszył. Topornik przeniósł ciężar z nogi na nogę, łucznik poprawił chwyt, a młody z pałką obejrzał się na pozostałych. Jaromir czekał. Znał tę chwilę zawahania: ludzie chcieli, żeby pierwszy cios zadał ktoś inny, a później każdy mógł uważać się za uczestnika zwycięstwa.

Woźnica spróbował wykorzystać zamieszanie i odsunąć się od wozu. Dowódca złapał go ponownie i uderzył pięścią pod żebra. Mężczyzna zgiął się wpół, uderzył lewym bokiem o koło, po czym osunął na kolano, łapiąc powietrze z otwartymi ustami.

Wtedy Jaromir przeszedł nad sznurem.

– Cofnij się od niego – powiedział.

Nie podniósł głosu. Nie było takiej potrzeby.

– Coś ty powiedział?

– Dostałeś już dość okazji, żeby usłyszeć.

Jaromir podszedł do wozu. Miał przed sobą topornika, człowieka z włócznią przy rowie oraz dowódcę, który wyciągał nóż zza pasa. Miecznik stał dalej, przy tylnej osi. Łucznik mógł strzelać z prawej, między drzewami; młody z pałką trzymał się w pobliżu koni. Jaromir nie zamierzał pozwolić im otoczyć się na szerokim placu. Tutaj przynajmniej wóz zasłaniał jedną stronę.

Młody z pałką zerkał w stronę chłopów, jakby już teraz chciał uciec. Jaromir wskazał mu wolną dłonią pobocze.

– Odejdź od koni. Nie ma potrzeby, żebyś umierał za cudzego kupca. Ani za tych pięciu.

– Nie słuchaj go! – wrzasnął dowódca.

Chłopak nie drgnął. Patrzył raz na topór towarzysza, raz na nieruchomą postać w czerni. Jaromir nie ponawiał zaproszenia. Jeśli tamten zostanie, podejmie własną decyzję i będzie musiał przyjąć jej skutki.

Woźnica poruszył się przy kole. Jaromir zauważył to kątem oka i odsunął się tak, żeby nie zasłaniać mu miejsca, którym mógłby się wycofać. Mężczyzna jednak nie miał siły wstać. Wciąż obejmował ręką lewy bok.

– Ostatni raz – powiedział. – Odsuńcie się i pozwólcie im odjechać.

Topornik splunął pod jego nogi.

– Popatrzcie, jaki łaskawy.

Zamachnął się oburącz.

Jaromir widział ruch od początku: stopę wdeptującą się w błoto, bark wysunięty do przodu, nadmiernie napięte przedramiona. Mógł odsunąć się o pół kroku. Mógł złapać stylisko, zanim ostrze zaczęłoby opadać.

Zamiast tego pozostał nieruchomo.

Topór trafił go w środek napierśnika.

Suchy trzask rozdarł powietrze. Stylisko pękło tuż pod osadą. Żelazne ostrze uderzyło o drogę i zsunęło się do rowu, a topornik cofnął się gwałtownie, jakby sam otrzymał cios. W jego dłoniach został tylko krótki odcinek drewna.

Jaromir spojrzał na miejsce uderzenia. Na ciemnej płycie nie pozostał nawet ślad. Czuł nacisk, krótkie drgnięcie metalu, nic więcej.

Uniósł głowę.

– To miało mnie zabić?

Mężczyzna patrzył na złamane stylisko.

– Czym ty jesteś?!

– Rozczarowany. Głównie tobą.

Złapał go za kołnierz kolczugi i pchnął w stronę miecznika przy wozie. Obaj przewrócili się w błoto, uderzając plecami o tylne koło. Koń szarpnął łbem, a kupiec rzucił się na ziemię.

Włócznik nie zmarnował okazji. Ruszył od strony rowu, mierząc grotem w bok Jaromira, poniżej ramienia. Jaromir obrócił się ku niemu. Grot ześlizgnął się po płycie; siła pchnięcia wystarczyła, by poruszyć mu barkiem, lecz nie przebiła pancerza. Jaromir chwycił drzewce i szarpnął. Człowiek stracił równowagę. Nim zdołał puścić broń, Jaromir wyjął miecz i ciął go w odsłonięty bok.

Włócznik opadł na kolana. Spróbował złapać ranę dłonią, ale osunął się twarzą w mokrą ziemię.

Pierwszy.

Przez szczelinę hełmu Jaromir widział łucznika cofającego się za drzewo. Naciągnął cięciwę powoli, bo mokre palce ślizgały mu się po piórach strzały. Mężczyzna za wozem podnosił się już z błota, wypychając przed siebie krótki miecz. Topornik gramolił się na nogi przy kole.

Jaromir zrobił dwa kroki ku łucznikowi, wyraźnie dając mu czas na oddanie strzału.

Pocisk stuknął o lewy naramiennik i odskoczył w trawę.

– Znacznie lepiej – ocenił Jaromir. – Przynajmniej twoja broń została w całości.

Łucznik zbladł, sięgnął po następną strzałę, ale wtedy w jego stronę ruszył topornik. Nie po to, żeby walczyć. Obaj rzucili się w leszczyny po prawej stronie traktu, potrącając gałęzie i znikając między drzewami.

Jaromir ich nie ścigał.

Miecznik wykorzystał chwilę, by zajść go od strony wozu. Uderzył ostrzem w zgięcie kolana, potem wyżej, pod pachę. Pierwszy cios zadzwonił o żelazo. Drugiego Jaromir nie dopuścił. Zmienił pozycję tak, że przeciwnik stanął na skraju rowu. Chwycił jego miecz za płaz w opancerzonej dłoni, odsunął ostrze i pchnął własną bronią w górną część piersi, tuż przy szyi.

Miecznik wydał krótki, zduszony odgłos. Jaromir wysunął ostrze, a ciało osunęło się do rowu obok topora.

Drugi.

Na drodze pozostał dowódca i młody z pałką. Ten drugi nie podszedł ani o krok, odkąd zaczęła się walka. Teraz puścił drewno. Pałka uderzyła w mokry piach, a chłopak podniósł obie ręce.

Dowódca cofał się w stronę koni. Nóż drżał mu w palcach.

– Nie podchodź! – krzyknął.

Jaromir ruszył ku niemu.

– Doskonały pomysł. Szkoda, że przychodzi ci do głowy dopiero teraz.

Mężczyzna spróbował schować się za kupcem. Kupiec, wciąż na czworakach, odsunął się od koła i przetoczył na bok. Dowódca chwycił go za kark, lecz Jaromir był już blisko. Złapał go za nadgarstek, wykręcił rękę i zmusił do wypuszczenia noża. Ostrze upadło między koła.

Dowódca jęknął. Jaromir puścił go dopiero wtedy, gdy tamten przyklęknął w błocie.

– Dosyć! – wycharczał napastnik. – Poddaję się.

Przez chwilę słychać było tylko deszcz uderzający o płachtę wozu i niespokojne parskanie konia.

Jaromir cofnął miecz o tyle, by móc patrzeć na klęczącego bez przeszkód. Zanim odpowiedział, obejrzał się na woźnicę. Tamten usiłował wstać, trzymając lewą stronę tułowia. Kupiec podpełzł do niego i pomógł mu oprzeć się o koło.

– Mogłeś wybrać tak od razu – powiedział Jaromir.

– Zabierzecie mnie do grodu. Nie możecie mnie zabić, skoro się poddałem.

– Kto ci to powiedział?

– Tak się robi. Jest sąd, są ludzie pana…

– Przed chwilą ty byłeś tutaj człowiekiem pana.

Napastnik podniósł twarz. Kropelki wody spływały mu z włosów na czoło.

– Chciałem tylko pieniędzy.

– Zdołałem zauważyć.

Jaromir przyjrzał się młodemu, który nadal stał z rękami w górze. Mógł mieć osiemnaście lat, może mniej. Trząsł się tak mocno, że trudno było rozpoznać, czy z zimna, czy ze strachu. Kiedy Jaromir wskazał na niego ręką, chłopak odskoczył.

– Ty. Ile wozów zatrzymaliście dzisiaj?

– Ten pierwszy, panie.

– A wczoraj?

– Dwa. Byłem z nimi od wczoraj rano. Pierwszy wóz nie miał niczego cennego. Puściliśmy go.

Dowódca odwrócił ku niemu głowę.

– Zamknij się!

Jaromir przysunął czubek miecza do gardła klęczącego. Tamten natychmiast zamilkł.

– Co z drugim wozem? – zapytał chłopaka.

– Wzięli trochę sukna. I srebro. Ludziom pozwolili jechać.

– Znasz ich imiona?

Chłopak pokręcił głową.

Jaromir nie miał powodu wierzyć każdemu jego słowu, ale też żadnego dowodu, że skłamano. Wiedział jedynie, co widział na własne oczy: pobitego woźnicę, groźby i sześciu ludzi gotowych użyć broni dla kilku monet.

– Jeśli oddacie mnie do sądu, wyjdę z tego – powiedział nagle dowódca. – Zapłacę, komu trzeba. Wskażę nawet tamtych dwóch. Tylko…

Przerwał, bo zobaczył, że Jaromir patrzy na niego uważnie.

– Właśnie powiedziałeś coś, co powinno mi się spodobać? – zapytał Jaromir.

– Mogę ci zapłacić.

– A więc nadal nie słuchasz.

Kupiec podniósł się przy kole.

– Panie – odezwał się niepewnie – skoro już odłożył broń…

Jaromir przesunął wzrok na niego.

– Chcesz go zabrać?

– Ja nie… Może ludzie grodu…

– Nie martw się. Ciebie nie zamierzam zmuszać do niczego.

Dowódca usiłował się cofnąć na kolanach.

– Błagam.

Jaromir przez moment rozważał, czy chce słuchać kolejnych obietnic. Nie chodziło o brak czasu. Gospoda była jeszcze daleko, a dzień dopiero zaczynał się chmurzyć. Mógł związać rabusia i oddać go miejscowemu panu. Ten mógł go powiesić, wypuścić za opłatą albo włączyć do własnej służby. Jaromir nie znał pana ani tego, jakiego wyroku by się doczekał.

Wiedział natomiast, jaki wyrok wydał sam.

– Uderzyłeś bezbronnego człowieka, bo nie chciał oddać cudzego towaru – powiedział.

– Nie zabiłem go!

– To rzeczywiście ogromna zasługa.

Pchnął miecz.

Trwało to krócej niż ostatnia próba protestu. Dowódca osunął się na bok i przestał się ruszać.

Kupiec cofnął się o krok. Woźnica zastygł, przyciskając dłoń do żeber. Jaromir wysunął ostrze z ciała i pozwolił, by deszcz spłukał z niego część krwi.

Nie czekał na pochwałę.

– Chłopcze – powiedział do ostatniego napastnika. – Podejdź.

Młody nie ruszył się. Jaromir nieznacznie uniósł miecz.

– Nie każ mi powtarzać.

Chłopak wykonał dwa chwiejne kroki.

– Schowasz broń i pomożesz temu człowiekowi – Jaromir wskazał woźnicę – wrócić na wóz. Jeśli spróbujesz go skrzywdzić, znajdę cię.

– Ja nic…

– W tej chwili nie interesuje mnie twoja obrona. Zrozumiałeś?

Chłopak skinął głową, po czym spojrzał na trzech martwych mężczyzn.

– A oni?

– Ich obowiązki już się skończyły.

Jaromir odwrócił się do kupca.

– Masz sznur?

– Mam.

– Zwiąż mu ręce luźno, żeby mógł pracować. Potem oddasz go komuś, kto odpowiada za tę drogę. Prawdziwemu człowiekowi pana, jeśli uda ci się takiego znaleźć.

Kupiec nie od razu odpowiedział. Wreszcie kiwnął głową.

– Nie ruszajcie ciał, dopóki nie zbierzecie broni – polecił Jaromir kupcowi. – A kiedy dotrzemy do ludzi miejscowego pana, powiesz im, gdzie leżą. Trzeba ich stąd zabrać. Nie chcę, żeby pierwszy chłop, który przyjdzie z dzieckiem po drewno, znalazł trzy trupy w rowie.

– Chcesz, żebym powiedział, że to ty ich zabiłeś?

– Wolisz przypisać sobie zasługę?

– Nie o to mi chodziło.

– Zatem powiedz prawdę. Napadli na wóz, walczyliśmy, trzech nie przeżyło. Jeśli ktoś zechce mnie o to wypytać, niech przyjdzie osobiście.

Kupiec zerknął na leżącego przy kole dowódcę.

– I powiesz mu również, że tego jednego zabiłeś po walce?

– Powiem. Nie zamierzam udawać, że potknął się o własne nogi.

W odpowiedzi usłyszał tylko ciężki oddech woźnicy. Jaromir widział, że kupiec spodziewał się groźby albo zapewnienia o słuszności kary. Nie dał mu ani jednego, ani drugiego. Kiedy zażądał pomocy przy przeniesieniu rannego, młody rabuś podszedł bez sprzeciwu i przytrzymał wóz, aż woźnica usiadł wygodniej.

Jaromir schował miecz do pochwy. Wyprostował rękawicę, której zapięcie poluzowało się podczas chwytania obcego ostrza, i spojrzał na drogę. Po prawej za leszczynami nie było już śladu uciekających. Zresztą nie zamierzał ich szukać.

Woźnica z wysiłkiem złapał brzeg wozu. Kiedy młody spróbował mu pomóc, odtrącił jego rękę.

– Nie dotykaj mnie.

Jaromir podszedł bliżej.

– Lewy bok?

– Tak. Chyba żebro…

– Może być stłuczone. Oddychasz?

Mężczyzna spojrzał na niego z niedowierzaniem.

– A jak mam odpowiadać?

– Bardzo dobrze. Skoro potrafisz się kłócić, jest nadzieja.

Nie próbował nastawiać czegoś, czego nie widział. Upewnił się jedynie, że woźnica nie krztusi się krwią, może mówić i nie traci przytomności. Następnie kazał kupcowi posadzić go tak, żeby nie uciskał obolałego boku.

– Trzeba go obejrzeć – powiedział kupiec.

– Trzeba. W gospodzie znajdzie się ktoś mądrzejszy ode mnie w sprawach żeber.

– A pan?

– Ja mam doświadczenie raczej z ich łamaniem.

Kupiec spojrzał na leżącego w rowie włócznika, po czym szybko odwrócił wzrok.

Jaromir zrozumiał, że żart nie poprawił mu humoru. Nie uznał jednak, że należy przepraszać.

* * *

Do gospody dotarli późnym popołudniem. Deszcz zdążył dwukrotnie ustać i wrócić, a koleiny w drodze zamieniły się w płytkie błotniste koryta. Koń szedł ostrożnie. Kupiec przez ostatni odcinek prowadził go przy uzdzie, co kilka kroków oglądając się na woźnicę siedzącego na wozie. Ten oddychał płytko i odmawiał przyjęcia większej pomocy.

Jaromir szedł obok, równie spokojnym krokiem jak rano.

– Paskudna pogoda – mruknął kupiec, ocierając wodę z twarzy. – Człowiek nawet własnych palców nie czuje.

– Spróbuj przestać nimi machać – poradził Jaromir.

– To nie pomoże.

– W takim razie nie mam drugiego pomysłu.

Kupiec spojrzał na jego czarną zbroję. Woda spływała po płytach i odpadała od krawędzi w dużych kroplach, nie przenikając do środka. Jaromir nie miał mokrej koszuli, zziębniętych ramion ani ciężkiego od wody płaszcza. Czuł się tak samo jak w suchy, ciepły dzień.

– Tobie pewnie zimno nie przeszkadza – powiedział kupiec.

– Zgadłeś.

– Ani deszcz?

– Nie, odkąd zasuwam hełm.

– Ile trzeba było zapłacić za taką zbroję?

Jaromir zastanowił się przez chwilę.

– Więcej, niż bym chciał – odpowiedział w końcu.

Nie wyjaśnił, co miał na myśli. Kupiec był zbyt zmęczony, żeby dopytywać.

Z wozu dobiegł stłumiony jęk. Woźnica próbował sam sięgnąć po bukłak i przy każdym ruchu przerywał oddech. Jaromir zdjął naczynie z haczyka i podał mu je bez słowa. Mężczyzna spojrzał na zakrytą twarz, po czym wypił dwa małe łyki.

– Nie musisz iść z nami – powiedział, oddając bukłak. – Po tym, co zrobiłeś, już chyba nic nam nie grozi.

– Na tej drodze? – Jaromir odłożył bukłak. – Bardzo śmiałe przypuszczenie.

– Przynajmniej nie przyjdą tamci.

– Dwóch uciekło. Mogą opowiedzieć innym, co zobaczyli. Mogą też wrócić z głupszymi kolegami. Głupota nie zawsze znika po pierwszej lekcji.

Woźnica nie odpowiedział. Jaromir dostrzegł, że mężczyzna odsunął się od niego odrobinę, mimo iż wymagało to niewygodnego ruchu. Pozostawił go w spokoju.

Gospoda stała przy rozwidleniu dróg, gdzie szeroki trakt przecinała ścieżka prowadząca między gospodarstwami. Z dachu unosił się dym, a pod okapem schronili się dwaj podróżni w mokrych kapturach. Obaj przerwali rozmowę na widok wielkiego rycerza, który wyszedł zza wozu.

Karczmarz pojawił się w drzwiach z narzuconą na ramiona sukmaną. Najpierw przyjrzał się woźnicy, potem kupcowi, a na końcu czarnemu hełmowi.

– Jeśli przywieźliście umierającego, to nie do mnie – oświadczył. – Ja mam strawę i miejsce na noc, a nie szpital.

– Nie umiera – odparł Jaromir. – Chyba że z głodu. Wtedy możemy się jeszcze targować.

Gospodarz otworzył usta, zamknął je i cofnął się, żeby zrobić przejście.

Woźnica został posadzony przy palenisku na ławie, pod okiem starszej kobiety pomagającej w gospodzie. Jaromir dopilnował, żeby miał coś ciepłego do picia. Młody rabuś, którego prowadzili ze związanymi rękami, został oddany dwóm gospodarskim ludziom, gotowym przekazać go nazajutrz zarządcy pobliskich ziem. Chłopak od rana nie próbował uciekać. Kiedy odprowadzano go na zaplecze, zatrzymał wzrok na Jaromirze.

– Dlaczego mnie nie zabiłeś?

Jaromir stał przy drzwiach, zdejmując hełm. Mokry metal zaskrzypiał cicho przy zaczepie.

– Bo odłożyłeś pałkę, zanim zrobiłeś z niej użytek.

– Tamten też odłożył nóż.

– Tamten rozkazał innym zabić mnie, a człowieka przy wozie pobił, choć ten nie mógł się bronić. Ty pałki nawet nie podniosłeś. Jeszcze możesz przestać być głupi.

– To znaczy, że mnie puścisz?

– Nie. To znaczy, że możesz żyć.

Chłopak otworzył usta, jakby szukał dalszych słów, ale człowiek karczmarza popchnął go łagodnie w stronę zamkniętej komory.

Jaromir przez chwilę patrzył za nimi. Potem odwiesił hełm na drewniany kołek przy miejscu, które wybrał sobie przy ścianie, i zdjął rękawice.

W izbie zapadła cisza. Pod hełmem kryła się twarz mężczyzny w średnim wieku, nie żadnego młodego olbrzyma. Miał dłuższe, posiwiałe na skroniach włosy, brodę z jasnymi pasmami, nieco krzywy nos i szczękę, która po starym złamaniu zrastała się tak, jak chciała, a nie tak, jak powinna. Nie wyglądał ani na świętego z obrazu, ani na kogoś, kto zajmuje się urodą.

– Czego się tak przyglądacie? – zapytał siedzących przy ogniu.

Jeden z podróżnych natychmiast opuścił wzrok. Drugi chrząknął i zapatrzył się w swój kubek.

– Wino – powiedział Jaromir do karczmarza. – I coś do jedzenia. Dla tamtego przy ogniu również, jeśli nie jadł.

– Płaci pan z góry?

Jaromir postawił na stole dwie monety.

– Widzisz, jak głęboko wierzę w twoją uczciwość.

Gospodarz zabrał pieniądze. Od razu stał się bardziej rozmowny.

– Mamy kaszę, pieczoną cebulę i mięso z wczoraj.

– Mięso z wczoraj brzmi jak najuczciwsza rzecz, jaką dzisiaj usłyszałem.

Kupiec przysiadł się do niego, kiedy kobieta przyniosła miskę dla woźnicy. Wciąż miał ręce czerwone od zimna. Jaromir przesunął mu bliżej dzban, choć nie zamierzał płacić za całe jego pragnienie.

– Nazywa się pan jakoś? – zapytał kupiec.

– Owszem.

Mężczyzna poczekał. Kiedy nic więcej nie usłyszał, westchnął.

– Chciałem wiedzieć jak.

– Jaromir.

– Dziękuję ci, Jaromirze. Gdyby nie ty, zabrali nam cały ładunek. Może i życie.

– Całkiem możliwe.

– W skrzyniach jest dobre płótno i trochę przypraw. Za ocalenie tego towaru należy ci się nagroda.

Wyciągnął sakiewkę, odliczył kilka monet i położył je przed Jaromirem. Ten spojrzał na pieniądze, ocenił ich wartość, po czym schował je do własnego mieszka.

– Łatwo się z tobą targować – zauważył kupiec z mimowolnym zdziwieniem.

– Nie targowaliśmy się. Zaoferowałeś mi pieniądze, a ja je przyjąłem. Cały ten handel był wyjątkowo prosty.

Kupiec uśmiechnął się po raz pierwszy od rana. Potem wyjął jeszcze kilka drobniejszych monet.

– A to na opatrunki dla woźnicy. Może ktoś zechce się nim zająć.

Jaromir przykrył sakiewkę dłonią kupca i przesunął ją z powrotem.

– To twoje pieniądze na twojego człowieka. Nie jestem odpowiedni do ich przechowywania.

– Myślałem, że…

– Wiem, co myślałeś. Dlatego mówię jasno.

Nadszedł karczmarz z jedzeniem. Jaromir zaczął jeść, nie interesując się przez chwilę rozmowami przy sąsiednich stołach. Lubił takie chwile. Gorący posiłek po długiej drodze, dach nad głową i możliwość siedzenia bez słuchania rozkazów stanowiły dla niego wystarczający powód do zadowolenia.

Zbroi nie zdejmował. Czarne płyty napierśnika i naramienników wyglądały dziwnie w cieple zwykłej izby, zwłaszcza że Jaromir poruszał się w nich swobodnie, jak inni poruszali się w skórzanych kaftanach. Przy każdym sięgnięciu po kubek metal odpowiadał cichym stuknięciem. Nikomu nie proponował wyjaśnienia.

– To twoje żelazo… – odezwał się wreszcie kupiec. – Nikt nie potrafi go przebić?

– Dotąd nikt mnie nie przekonał, że potrafi.

– Widziałem przecież, jak topór…

– Wszyscy widzieliśmy. Właściciel topora był chyba najbardziej zdziwiony.

– A ty w ogóle poczułeś uderzenie?

Jaromir przełknął kawałek mięsa.

– Oczywiście. To nie było głaskanie.

Kupiec spochmurniał.

– Mówiłeś, żeby się odsunęli. Mogli odejść.

– Mogli.

– Ten ostatni też się poddał.

Jaromir odstawił kubek. Nie odpowiedział od razu. Kupiec wyraźnie zastanawiał się, czy popełnił błąd, poruszając temat. W końcu Jaromir oparł przedramię o stół.

– Chcesz powiedzieć, że powinienem go oddać ludziom pana?

– Chyba tak.

– Dlaczego?

– Bo nie każdy, kto ma miecz, powinien sam wydawać wyroki.

Była to całkiem rozsądna odpowiedź. Jaromir przyglądał się przez chwilę mężczyźnie, który odważył się ją wypowiedzieć.

– Z tym się zgodzę – powiedział.

Kupiec uniósł brwi.

– Naprawdę?

– Nie powiedziałeś przecież, że nikt nie powinien. Powiedziałeś, że nie każdy.

– To nie to samo.

– Właśnie dlatego ci przytaknąłem.

Mężczyzna pokręcił głową, lecz nie podjął dalszej dyskusji. Jaromir znów sięgnął po wino. Nie żałował zabicia dowódcy. Nie uważał jednak, że wdzięczność kupca musi obejmować również uznanie dla każdej jego decyzji.

Przy sąsiednim stole ktoś wyszeptał dwa słowa, których Jaromir początkowo nie dosłyszał. Później padły ponownie, już głośniej:

– Żelazny Święty.

Karczmarz, który niósł dzban do paleniska, zatrzymał się w pół kroku.

– Co mówisz?

Starszy podróżny skinął w stronę Jaromira.

– Czarna zbroja. Topór, który pękł od jednego uderzenia. Słyszałem o takim. Ludzie opowiadają, że nie można go zabić.

W izbie zapadło inne milczenie niż wcześniej. Nie było w nim już samej ciekawości. Jeden z mężczyzn przy drzwiach wykonał znak krzyża.

Jaromir przez moment patrzył na swoje wino.

– Kiedy będziecie już pewni, że nie żyję, dajcie mi znać – powiedział. – Chciałbym zdążyć z kolacją.

Nie rozbawiło to nikogo poza kupcem, a i on roześmiał się zbyt cicho.

Starszy podróżny pochylił się nad stołem.

– Naprawdę jesteś nim? Żelaznym Świętym?

– Mam na imię Jaromir.

– To on – wyszeptał drugi. – Mówią, że święty nie przyjmuje pieniędzy.

Jaromir stuknął palcem w swój mieszek.

– W takim razie źle trafiliście. Ja przyjmuję z największą przyjemnością.

– W Sandomierzu sprzedają jego znak – powiedział starszy. – Na cienkiej blaszce. Wierni noszą go na szyi, żeby zło ich nie dosięgło.

– Czy zło umie czytać napisy na blaszkach?

– Nie ma się z czego śmiać.

– Wiem. Właśnie próbuję ustalić, z czego oni się utrzymują.

Jaromir podniósł kubek i spojrzał na kupca.

– Wiesz, kto to sprzedaje?

– Na targu widziałem kilka razy. Ludzie od przeora. Podobno zbierają na biednych i pielgrzymów.

– Którego przeora?

– Bogumiła, tak słyszałem. Ma swój dom modlitwy gdzieś w stronę Opatowa. W mieście o nim mówią, bo podobno zna całą historię świętego.

– Całą? – powtórzył Jaromir.

– Tak twierdzą.

Jaromir nie skomentował. Wolał nie pytać, co jeszcze Bogumił opowiadał, dopóki nie będzie mógł usłyszeć tego bezpośrednio.

Starszy podróżny powiedział z przejęciem:

– Przeor głosi, że Żelazny Święty przychodzi do tych, którzy nie mają nikogo innego. I że w końcu zaprowadzi sprawiedliwość na tych ziemiach.

– Bardzo wygodne – zauważył Jaromir. – Nie trzeba nawet pytać mnie o zdanie.

– Więc jesteś nim?

Jaromir wypił ostatni łyk wina.

– Jeśli musisz znać odpowiedź, przyjdź jutro z samego rana. Może będę w lepszym humorze.

– Podobno uzdrowiłeś kiedyś człowieka, który nie mógł chodzić – odezwał się nagle podróżny spod ściany. – Widziałem go w drodze do Wiślicy. Opowiadał, że dotknąłeś jego nóg i wstał.

Jaromir odstawił kubek.

– Jak wyglądał?

– Wysoki. Szczupły. Chodził z kijem.

– Czyli jednak chodził.

– Twierdził, że wcześniej wcale nie mógł.

– Być może wcześniej nie miał kija.

– Nie żartuj z cudu!

Jaromir przez chwilę patrzył na mężczyznę. Mógł po prostu powiedzieć, że nie potrafi uzdrawiać. Mógł też wyjaśnić, iż na drogach spotyka wielu ludzi, ale żadnemu nie oddał zdrowia dotknięciem. Widział już jednak, co dzieje się z prostym zaprzeczeniem, gdy słuchacz wcześniej uwierzył w swoją wersję zdarzenia.

– Powiedz mi jedno – odezwał się w końcu. – Gdyby ten człowiek jutro zgubił kij, przestałby być uzdrowiony?

Nikt nie umiał odpowiedzieć. Starszy podróżny wykonał znak krzyża, a kupiec odchrząknął, najwyraźniej próbując zmienić temat.

Jaromir nie czuł potrzeby wygrywania sporu. Interesowało go raczej, ilu ludzi powtarzało już podobne historie i kto pierwszy je opowiedział.

Nie wyjaśnił niczego więcej. Ale kiedy karczmarz przyniósł drugi dzban, poprosił go o wiadomości dotyczące targu w Sandomierzu. Interesowało go, gdzie handluje się żelaznymi znakami, kto przyjmuje pieniądze i czy można tam spotkać ludzi przeora.

Wysłuchał odpowiedzi z uwagą. Nie zamierzał wszczynać wojny z każdym, kto nosił kawałek metalu na szyi. Chciał tylko zobaczyć, jaki to człowiek postanowił posługiwać się jego imieniem, nie uznawszy za stosowne go o tym powiadomić.

* * *

Nocą gospoda ucichła. Ogień w palenisku przygasł, a z zewnątrz dobiegał szmer deszczu spływającego z dachu. Woźnica spał na ławie w bocznej izbie. Starsza kobieta opatrzyła mu stłuczony bok chłodną wodą i poleciła nie dźwigać niczego przez kilka dni. Jaromir sprawdził, czy przy jego posłaniu pozostawiono dzban do picia. Nie ingerował więcej.

Karczmarz zaproponował mu izbę na piętrze i pomoc przy zdejmowaniu zbroi.

– Na pewno wygodniej będzie spać bez całego tego żelaza – powiedział. – Mogę zawołać chłopaka, pomoże odwiązać napierśnik.

– Nie trzeba.

– Ale na łóżku…

– Na łóżku złamie się deska. Na podłodze raczej nie.

Jaromir wybrał miejsce przy grubej ścianie, z dala od drzwi. Rozłożył płaszcz, usiadł, oparł plecy i wyprostował nogi. Hełm postawił obok prawej dłoni, rękawice położył na torbie. Napierśnika nie ruszył.

Karczmarz patrzył na niego z otwartą niechęcią człowieka, któremu klient komplikował zwykły porządek rzeczy.

– Jak można tak spać?

Jaromir obejrzał się na niego.

– Z zamkniętymi oczami. Polecam.

Gospodarz wzruszył ramionami i odszedł.

Jaromir poczekał, aż kroki ucichną. W pancerzu nie odczuwał ciężaru w sposób, który powinien towarzyszyć tylu żelaznym płytom. Kiedyś zastanawiał się nad tym częściej. Teraz traktował to jak fakt, podobnie jak własne imię albo wspomnienia, których nie zamierzał każdemu tłumaczyć. Pancerz obejmował go ciasno, ale bez ucisku, podtrzymywał plecy i barki. Nie był zwykłym przedmiotem, choć każdy, kto próbował go dotknąć, czuł zimne żelazo.

Zamknął oczy.

Nie potrzebował nocy pełnej snów, żeby odpocząć. Wystarczało mu kilka spokojnych godzin. Budził się lekko, gotów podnieść miecz, lecz tym razem nikt nie zakłócił ciszy.

Rano deszcz ustał. Jaromir poszedł do bocznej izby sprawdzić woźnicę. Mężczyzna siedział na ławie, jadł kawałek chleba i ostrożnie oddychał.

– Wciąż boli? – zapytał Jaromir.

– Kiedy się ruszam.

– W takim razie dziś postaraj się nie ruszać nadmiernie.

Woźnica spojrzał na niego krzywo.

– Łatwo ci mówić.

– Zgadza się. Mówić jest bardzo łatwo.

Jaromir zauważył, że złość mężczyzny dotyczy nie tylko bólu. Woźnica unikał jego wzroku od chwili egzekucji na drodze. Nie miał obowiązku uznawać Jaromira za dobroczyńcę, nawet jeśli bez jego interwencji mógłby stracić życie.

– Kupiec załatwił ci kogoś do obejrzenia żeber? – zapytał.

– Tak. W Sandomierzu mamy znajomego. Dojedziemy powoli.

– Dobrze.

– Tamtego chłopaka zostawimy gospodarskim ludziom?

– Tak było ustalone.

Woźnica skinął głową. Po chwili dodał:

– Miałeś go zabić?

Jaromir nie musiał pytać, o którego chodzi.

– Nie postanowiłem tego.

– A tamtego postanowiłeś.

– Tak.

Woźnica zmarszczył brwi, nie wiedząc, co począć z odpowiedzią tak krótką i tak pozbawioną usprawiedliwienia. Jaromir nie dopowiedział niczego. Zostawił mu miskę z wodą w zasięgu ręki i wyszedł.

Przed gospodą kupiec zapinał płachtę na wozie. Jego twarz wyglądała lepiej po przespanej nocy, choć oczy wciąż miał podkrążone.

– Słyszałeś? – zapytał, kiedy Jaromir podszedł. – Opowiadają już o naszej napaści.

– Ludzie lubią opowieści.

– Tylko że teraz było podobno piętnastu zbójów. I że jeden miał miecz dłuższy od człowieka.

– Sześciu – poprawił Jaromir. – Było ich sześciu.

– Mówiłem im, ale twierdzą, że ty nie chcesz mówić, ilu naprawdę zabiłeś.

Jaromir spojrzał w stronę gospody. W drzwiach stał starszy podróżny z poprzedniego wieczoru. Wydawało się, że czeka na ich rozmowę.

– Jeśli tak bardzo zależy im na liczbach, niech liczą również tych, których oszczędziłem – powiedział Jaromir.

Kupiec uśmiechnął się blado.

– Powiedzą, że jesteś skromny.

– W takim razie sprawa jest beznadziejna.

Zebrał torbę, umocował hełm przy pasie i sprawdził zapięcia miecza. Jego droga prowadziła w tę samą stronę co wóz, ale nie zamierzał iść przy nim przez cały dzień.

– Dziękuję za pomoc – powiedział kupiec. – I za to, że przyjąłeś zapłatę bez targowania się.

– Jeśli chcesz, mogę się jeszcze rozmyślić.

– Nie trzeba.

Jaromir skinął mu głową i ruszył. Po kilku krokach obejrzał się na woźnicę, który właśnie próbował usiąść wygodniej. Potem zostawił gospodę za plecami.

Nie myślał już o sześciu rabusiach. Dwóch uciekło, jeden został oddany miejscowym, trzech pozostało przy drodze, skąd ludzie pana mieli zabrać ich ciała, jeśli kupiec dopilnuje przekazania wiadomości. Dla Jaromira sprawa była zakończona. Wiedział jednak, że dla woźnicy nie skończy się wraz z zagojeniem boku, a ludzie przy gospodzie przez jakiś czas będą wspominać czarną zbroję.

Bardziej interesował go żelazny znak.

Na rozstaju zatrzymał się, żeby zapytać mijanego człowieka o najkrótszą drogę do miejsca handlu w Sandomierzu. Otrzymał wskazówkę, podziękował i wybrał ścieżkę biegnącą między łagodnymi wzgórzami.

Nie spieszył się. Do miasta mógł dotrzeć przed wieczorem, znaleźć nocleg, a rano obejrzeć targ.

Wciąż zastanawiał się nad słowami starszego podróżnego. Nie o cudownym uzdrowieniu – tę historię można było zbyć wzruszeniem ramion – lecz o sprawiedliwości, którą rzekomo miał zaprowadzić. Ktoś wymyślił mu zajęcie, komuś innemu je obiecał i najwyraźniej oczekiwał, że Jaromir po prostu zgodzi się je wykonywać. Było w tym coś bezczelnego, a bezczelność obcych ludzi zwykle budziła w nim zawodowe zainteresowanie.

Mógłby zażądać, by przestali posługiwać się jego imieniem. Podejrzewał jednak, że usłyszy o dobru, jakiego dokonują za zebrane pieniądze, a później o złu, które stałoby się bez tej pomocy. Takie argumenty znał z dawnych lat. Niekiedy były prawdziwe. To czyniło je szczególnie użytecznymi dla ludzi, którzy chcieli ukryć za nimi coś innego. Niech ludzie sprzedają swoje blaszki jeszcze jeden dzień. Chciał najpierw wiedzieć, co właściwie obiecują kupującym.

Kiedy słońce wreszcie wyjrzało zza chmur, Jaromir przesunął dłonią po napierśniku, w miejscu, gdzie dzień wcześniej trafił topór. Gładkie żelazo nie miało żadnej skazy.

Ktoś mógłby uznać to za cud.

Jaromir uznał, że cieśla, który zrobił tamto stylisko, powinien był użyć lepszego drewna.

Rozdział II. Żelazny znak

W Sandomierzu sprzedawano Jaromira za dwa denary.

Dowiedział się o tym zaraz po śniadaniu, kiedy wszedł między stragany rozstawione przy starej drodze prowadzącej ku grodowi. Sandomierz miał za sobą ciężkie lata. Pomiędzy nowymi domami z niepociemniałego jeszcze drewna stały budynki naprawiane po dawnych pożarach, a na skraju targowiska kilka pustych parceli zarastało chwastami. Ludzie jednak handlowali z zapałem. Przekrzykiwali się sprzedawcy garnków, sukna, suszonych ryb i skór. Przed piecem piekarza stała kolejka, przywiązane do płotu kozy próbowały dosięgnąć cudzej kapusty, a dwóch chłopców kłóciło się o monetę znalezioną w błocie.

Jaromir lubił podobne miejsca. Każdy człowiek czegoś chciał, każdy próbował coś ukryć, a mimo to przez większą część dnia udawało im się nie pozabijać. Był to, jak na jego doświadczenie, całkiem przyzwoity wynik.

Niósł hełm pod lewym ramieniem. W gospodzie na nocleg nie zdejmował napierśnika ani naramienników, toteż teraz szedł między kramami w pełnym czarnym pancerzu, z odsłoniętą twarzą. Mijani ludzie odsuwali się przed nim, niekiedy niechętnie. Jeden z tragarzy spojrzał na masywne płyty, po czym z trudem poprawił własny worek na barku, jakby chciał pokazać, że też potrafi dźwigać.

Jaromir zatrzymał się przy straganie z metalowymi ozdobami.

Na desce przykrytej płótnem leżały sprzączki, pierścienie i niewielkie blaszki z wyciśniętą twarzą młodzieńca. Twarz miała regularne rysy, proste włosy i wzrok uniesiony ku niebu. Pod nią widniał wizerunek hełmu, którego osłona przypominała dziób ptaka. Z boku ktoś wydrapał maleńki krzyż.

– Ładne – zauważył Jaromir.

Sprzedawca, niewysoki mężczyzna z rudawymi wąsami, od razu nabrał otuchy.

– Najlepsze znaki Żelaznego Świętego, panie. Wybijane według prawdziwej podobizny. Dwa denary za sztukę, trzy za dwie.

– Prawdziwej podobizny?

– Jak żywy. Sam poznałem człowieka, który go widział.

– Nie ma brody?

– Święty? – Sprzedawca roześmiał się krótko. – Twarz ma gładką, jak przystało wybranemu przez Boga. Mówią, że czas się go nie ima.

Jaromir przyjrzał się młodzieńcowi na blaszce. Nie miał szczególnych pretensji do kogoś, kto wolałby oglądać go bez siwych pasm we włosach, lecz wyraźnie brakowało mu na podobiznie kilku szczegółów.

– A nos?

– Co z nosem?

– Taki prosty.

– Jaki miałby być?

Jaromir przesunął palcami po swojej nierównej szczęce. Dawna blizna przy kąciku ust ściągała skórę, zwłaszcza gdy się uśmiechał.

– Tylu kapłanów, a żaden nie pomyślał, żeby poprawić mi szczękę. Albo odjąć kilka lat.

Sprzedawca zmierzył go spojrzeniem. Potem spojrzał na blaszki, na siwiejącą brodę i z powrotem na blaszki.

– Panie, lepiej nie żartować z takich rzeczy.

– Masz rację. Młodzieniec jest stanowczo przystojniejszy.

Za plecami Jaromira starsza kobieta kupująca igły uczyniła znak krzyża. Sprzedawca poruszył się niespokojnie, lecz nie oddalił towaru. Zysk okazał się silniejszy od obawy przed bluźnierstwem.

– Żelazny Święty nigdy się nie starzeje – wyjaśnił. – Nie jada, nie pije, nie śpi. Chodzi po świecie i daje ludziom sprawiedliwość. Podobno nie bierze nawet zapłaty.

– W takim razie chyba źle się odżywia.

– Mówię poważnie.

– Ja również. Człowiek pracujący bez jedzenia i zapłaty nie może długo zachować pogody ducha.

– To nie człowiek, tylko święty.

Jaromir przycisnął palcem jedną blaszkę, obracając ją tak, by zobaczyć spód. Na odwrocie były ślady uderzeń narzędzia i niewielkie zadziory. Zwykła, nierówno wycięta blacha. Żadnych znaków, których nie umiałby zrobić sprawny rzemieślnik. Przypomniał sobie, jak widział podobne symbole wykonywane na sprzączkach żołnierskich pasów. Różnica polegała głównie na cenie.

– A przed czym chroni? – zapytał.

– Przed nieszczęściem. Chorobą, zbójami, złym spojrzeniem. Ludzie już próbowali. Jednemu ocalał koń, kiedy spadł z mostku. Drugiemu ozdrowiało dziecko.

– Ten pierwszy miał pewnie również dobrego konia.

– Panie…

– A jeśli dziecko nie ozdrowieje?

Sprzedawca zawahał się. Dopiero teraz dostrzegł, że rozmówca naprawdę czeka na odpowiedź.

– Trzeba mieć wiarę – odparł ciszej.

– Czyli gdy blaszka nie pomoże, winny jest kupujący. Bardzo wygodny towar.

Mężczyzna podniósł brodę.

– Nikogo nie zmuszam. Kto nie chce, nie kupuje.

To przynajmniej było prawdą. Jaromir zresztą widział już gorsze sposoby zarabiania na nadziei. Za pobliskim stoiskiem kobieta tuliła do piersi niemowlę i przeglądała znaki tak ostrożnie, jakby każdy mógł się rozpaść przy dotknięciu. Nie kupiła żadnego. Sprzedawca nie próbował jej zatrzymać.

– Skąd masz te blaszki? – zapytał Jaromir.

– Z dobrej kuźni.

– To mówi niewiele. Żelazo także można ukraść w dobrej kuźni.

– Ludzie przywożą je z Brzozowego Jaru. Przy klasztorze świętego Michała mają takich pełno. Ja biorę od nich, płacę za wykonanie i sprzedaję dalej. Część pieniędzy idzie na biednych.

– Kto je przywozi?

– Różni. Ostatnio dwóch zbrojnych, którzy nosili ten sam znak na kaftanach. Mówili, że za porządkiem stoi przeor Bogumił.

– A ty spotkałeś tego przeora?

– Po co? – Sprzedawca wzruszył ramionami. – Zapłaciłem za towar. Nie zamierzam wypytywać każdego, kto sprzedaje mi sprzączki, czy ma błogosławieństwo biskupa.

Jaromir uznał tę odpowiedź za uczciwszą od wszystkich wcześniejszych. Wyjął drobne monety.

– Jedną poproszę.

– Dwa denary.

– Wiem. Od początku próbujesz mi to powiedzieć.

Sprzedawca podał mu blaszkę, a Jaromir schował ją w małej skórzanej kieszeni pod pasem. Przez chwilę rozważał zakup drugiej, lecz nie znalazł powodu, żeby płacić dwa razy za własną twarz, której i tak na niej nie było.

Odszedł kilka kroków, kiedy dobiegł go głos sprzedawcy.

– Panie! Żelazny Święty podobno przyjmuje tylko modlitwy!

Jaromir obejrzał się przez ramię.

– W takim razie módl się, żebym nie wrócił po pieniądze.

Mężczyzna zamilkł. Dopiero po chwili uśmiechnął się ostrożnie, niepewny, czy usłyszał groźbę, czy dowcip.

Jaromir był zadowolony. Sam jeszcze nie zdecydował.

* * *

Kościółek stał nieco dalej od targowiska, przy drodze wydeptanej między domami i ogrodami. Miał kamienną podmurówkę, drewniany przedsionek i niewielkie okno, przez które wpadało niewiele światła. Przed wejściem siedziało kilka osób oczekujących na posiłek rozdawany w sąsiednim budynku. Dwie kobiety rozmawiały szeptem; mężczyzna z opuchniętą nogą trzymał stopę wyprostowaną przed sobą i odganiał muchy z bandaża.

Jaromir zatrzymał się pod niskim łukiem przedsionka.

W belce osadzonej nad drzwiami wycięto słowa, a następnie poprawiono je ciemną farbą: VERITAS LIBERABIT VOS. Litery nie były równe. Ktoś najwyraźniej nauczył cieślę ich kształtu, lecz nie zdołał nauczyć go cierpliwości.

– Prawda was wyzwoli – przeczytał Jaromir na głos.

– Co powiedziałeś? – odezwał się człowiek stojący przy drzwiach.

Był to młody zakonnik w jasnym habicie i ciemnym płaszczu, z zapisanym arkuszem w dłoni. Miał szczupłą twarz i oczy człowieka, który spał tej nocy mniej, niż powinien. Przyglądał się Jaromirowi bez lęku, choć jego wzrok zatrzymał się na zbroi.

– Napis nad drzwiami – wyjaśnił Jaromir. – Po łacinie. „Prawda was wyzwoli”.

– Znam te słowa.

– To dobrze. Byłoby przykro, gdybyś musiał polegać na moim tłumaczeniu.

Zakonnik spojrzał na drewniane nadproże.

– Większość ludzi pyta, co tam napisano. Nie każdy uczył się łaciny.

– Większość ludzi nie potrzebuje jej do sprzedawania garnków. Tego sprzedawcy znaków przy targu również bym o nią nie podejrzewał.

– Jakich znaków?

Jaromir wyjął blaszkę i położył ją na otwartej dłoni.

– Podobno kupiłem świętego. Tylko nie wiem, czy od razu z wszystkimi cudami, czy za uzdrowienia trzeba dopłacać.

Zakonnik ujął ozdobę za brzeg i obejrzał ją uważnie. Nie udawał, że widzi ją po raz pierwszy.

– Widziałem takie – przyznał. – Nie są robione tutaj.

– Przy klasztorze świętego Michała, jak słyszałem.

– Część stamtąd pochodzi. Skąd wiesz?

– Sprzedawca woli mówić niż liczyć. Wystarczy trochę poczekać.

Zakonnik oddał blaszkę.

– Jeśli przyszedłeś po błogosławieństwo, porozmawiaj z miejscowym kapłanem. Ja przyjmuję świadectwa ludzi, którzy twierdzą, że otrzymali pomoc.

– Świadectwa cudów?

– Tak je nazywają. Staram się zapisywać, co rzeczywiście widzieli.

– A potem?

Młody człowiek zawahał się na tyle krótko, by Jaromir dostrzegł niepewność, ale nie zdążył jej pomylić z próbą kłamstwa.

– Potem przekazuję je bratu Wincentemu. On zajmuje się zbieraniem relacji.

– Poprawia ludziom wspomnienia?

– Dlaczego miałby to robić?

– Ponieważ obecnie można tu kupić młodego, gładkolicego świętego, który nie je, nie pije i nie starzeje się ani o dzień. Jeśli człowiek z takim opisem istnieje, to tylko po to, żeby zawstydzać pozostałych.

Zakonnik zerknął na siwiejące włosy Jaromira, a potem na jego blachy. Tym razem przyjrzał mu się dłużej.

– Jak ci na imię? – zapytał.

– Jaromir.

– Domyślałem się. – Zakonnik wypuścił powietrze. – Jestem Czesław.

– Już mi sympatyczniej. Przynajmniej nie padłeś na kolana.

– Nie znalazłem powodu.

– Doskonale. Obyśmy utrzymali ten stan.

Czesław złożył pergamin, po czym zaprosił go do środka. W niewielkiej nawie pachniało woskiem i starym drewnem. Przed prostym ołtarzem stał mężczyzna trzymający za rękę chłopca. Chłopiec przy chodzeniu oszczędzał prawą nogę. Jaromir widział tę ostrożność już z daleka: zbyt krótki krok, stopa stawiana niemal płasko, palce kurczowo zaciskające się na dłoni ojca.