Uzyskaj dostęp do tej i ponad 240000 książek od 14,99 zł miesięcznie
Jeden podpis może odebrać majątek. Jeden świadek może zniszczyć reputację. Jedno dobrze przygotowane kłamstwo potrafi zmienić wszystko.
W XVII-wiecznym Krakowie Lucjan Wiernicki zajmuje się sprawami, których inni nie potrafią rozwiązać. Zna wartość dokumentów, ludzkich słabości i sekretów. Wie również, że niemal każdy człowiek ma coś do ukrycia.
Towarzyszy mu pan Rosh, wieloletni przyjaciel i wspólnik. Tam, gdzie Lucjan otwiera drzwi odpowiednio dobranymi słowami, Rosh pilnuje, by obaj mogli przez nie bezpiecznie wrócić.
Podejrzane długi, niesłuszne oskarżenia, kupieckie układy i spory o majątki prowadzą ich przez krakowskie kamienice, kancelarie i miejsca, do których przyzwoici obywatele nie zaglądają po zmroku.
Każda sprawa zaczyna się od czyjejś wersji prawdy. Każda skrywa znacznie więcej, niż klient chce powiedzieć.
Lucjan jest przekonany, że zawsze potrafi znaleźć wyjście.
Problem w tym, że niektórzy ludzie wolą zabić, niż pozwolić mu je znaleźć.
„Panowie od cudzych kłopotów”: historia o dwóch przyjaciołach, którzy zarabiają na rozwiązywaniu cudzych problemów. I czasem tworzą przy tym własne.
Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:
Liczba stron: 301
Rok wydania: 2026
Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:
ROZDZIAŁ I
Dług honorowy
Baltazar Czernecki miał w ręku kapelusz, który kosztował zapewne więcej niż miesięczny zarobek człowieka pilnującego drzwi. Nie przeszkadzało mu to stać w sieni od dobrego kwadransa i patrzeć, jak tamten zajmuje się własnymi obowiązkami.
– Pan Wiernicki wie, że czekam? – zapytał po raz drugi.
– Wie – odparł Urban.
– I nie zejdzie?
– Zejdzie, jeśli zechce. Albo każe pana zaprosić na górę.
Kupiec zacisnął palce na rondzie kapelusza. Miał na sobie ciemny, porządnie skrojony żupan, płaszcz podszyty futrem i buty, których nie dotknęło jeszcze poranne błoto. W zwykłym domu taki gość nie musiałby niczego powtarzać. Tutaj od chwili wejścia potraktowano go uprzejmie, zaproponowano miejsce i kubek grzanego piwa, ale nikt nie zamierzał przyspieszyć sprawy z powodu jego pieniędzy.
Lucjan słyszał rozmowę z piętra. Stał przy otwartych drzwiach gabinetu i obserwował, jak Rosh przegląda przyniesiony przez posłańca list.
– Złości się – zauważył.
– Więc nie każ mu czekać dłużej.
– Chciałem sprawdzić, czy będzie gotów wrócić.
– A jeśli wróci do siebie?
– Znajdziemy sobie innego kupca.
Rosh złożył list na pół. Był potężniej zbudowany od Lucjana, starszy o pięć lat i zdecydowanie gorzej ubrany, choć również nie oszczędzał na tkaninie. Pod rozpiętym kaftanem nosił krótki nóż w pochwie. Drugie ostrze miał przy pasie. Lucjan od dawna uważał, że przyjaciel przesadza z żelazem; Rosh uważał, że Lucjan przesadza z ufnością do własnego języka. Obaj zgadzali się jedynie, że jeden drugiego nie zdoła już zmienić.
– Jeszcze ta sprawa z wdową? – zapytał Rosh.
– Nie. Wdowa chce, żebym przekonał szwagra do opuszczenia domu, który odziedziczył po jej mężu. Szwagier ma własne dokumenty, ona ma inne, a oboje najchętniej widzieliby drugie na cmentarzu.
– Dobrze płacą?
– Oboje twierdzą, że nie mają pieniędzy. Nie mam nic przeciwko kłamstwu, panie Rosh. Nie znoszę tylko, kiedy ktoś robi to tak nieudolnie.
Rosh wskazał schody ruchem głowy.
– Czernecki ma.
– Zaraz się przekonamy.
Kamienicę kupili przed pięcioma laty, gdy poprzedni właściciel potrzebował gotówki znacznie bardziej niż wysokiego domu blisko Rynku. Od tamtej pory naprawiono bramę, wymieniono część okien i urządzono izbę, do której przychodzili ludzie pragnący, by pewne kłopoty zniknęły z ich życia. Na podwórzu stał kryty powóz, a w stajni dwa konie do niego i wierzchowiec Rosha. Drugi strażnik, Idzi, doglądał teraz zaprzągniętej klaczy. Urban pilnował sieni i przyjmował gości. Ludzie mieli wyznaczoną służbę i porę odpoczynku; żaden rozsądny człowiek nie płaciłby strażnikowi za to, żeby zasypiał na stojąco.
Lucjan zeszedł na dół bez pośpiechu. Był wysoki, ale szczupły, i w żadnym razie nie wyglądał na człowieka, który mógłby zatrzymać rozpędzonego przeciwnika ramieniem. Starannie zaczesane włosy opadały mu nieco poniżej uszu. Na palcu nosił pierścień bez herbu, z ciemnym kamieniem. Był to jeden z niewielu przedmiotów, których nie próbował nikomu przedstawiać jako czegoś więcej, niż były warte.
– Panie Czernecki. Dziękuję za cierpliwość.
– Czekałem długo.
– Z pewnością. Nie zmieni to jednak faktu, że już pan doczekał. Proszę za mną.
Gabinet wychodził oknami na ulicę. Stały w nim dwa stoły: jeden do przyjmowania gości, drugi, ustawiony bliżej światła, do pracy z pismami. Pod ścianą znajdowała się zamykana szafa na księgi. Lucjan lubił porządek w papierach, szczególnie cudzych. Ludzie mylący własne rachunki ułatwiali mu zarobek, ale pracować w takim bałaganie nie zamierzał.
Czernecki usiadł dopiero, gdy wskazano mu krzesło. Rosh zajął drugie, po tej samej stronie stołu co Lucjan.
– Powiedziano mi, że umie pan odzyskać dług – zaczął kupiec.
– Wiele rzeczy o mnie mówią. Niektóre mają nawet związek z prawdą.
– Zależy mi na pieniądzach, nie na żartach.
– W takim razie dobrze pan trafił. Żarty są u nas bezpłatne.
Rosh nawet nie podniósł wzroku. Wyciągnął dłoń po dokument, który Czernecki odłożył na stół.
Kupiec sprzedawał sukno, korzenie i towary przywożone z Węgier. Rafał Dolecki, szlachcic posiadający dwie wsie na południe od miasta, kupił od niego towar na kredyt. Należność wynosiła tysiąc osiemset złotych polskich. Termin minął wraz z końcem sierpnia. Odbiór towaru poświadczały pisma, a obietnica zapłaty widniała również w rachunkach obu stron.
– Nie twierdzi nawet, że nie kupił – powiedział Czernecki. – Twierdzi, że teraz mu nie pora płacić.
– To znaczy kiedy?
– Kiedy sam uzna za stosowne. Posłałem człowieka trzy razy. Za ostatnim wrócił z podartym rękawem. Dolecki powiedział, że jeśli znów będę go nachodził, każe mnie wypędzić razem ze służbą.
– Ma pieniądze?
– Ma. Widziano, jak w zeszłym tygodniu kupował cztery konie.
– Konie można kupić na kredyt – zauważył Rosh.
– Nie te. Znam sprzedawcę. Zapłacił od ręki.
Lucjan obejrzał potwierdzenie odbioru sukna. Nie było na nim nic osobliwego: podpis, znaki stron i kilka krótkich wierszy zapisanych ręką kupieckiego pisarza. Przeczytał również kopię ponaglenia, którą Czernecki próbował wręczyć przez sługę Doleckiego.
– Dlaczego nie dochodzi pan należności przez sąd? – zapytał.
– Radzono mi złożyć pozew. Nie mam ochoty na długie dochodzenie, a on liczy na zwłokę. Szlachcic ma krewnych. Ja mam towar, za który muszę zapłacić własnym dostawcom.
– Nie obiecam, że pańska droga przez sąd byłaby krótka. Nie obiecam też, że moja będzie przyjemna.
– Dla niego czy dla mnie?
– To zależy od tego, jak uczciwie opisał mi pan swój interes.
Kupiec poczerwieniał.
– Mówię prawdę.
– Na razie nie mam powodu sądzić inaczej. Wolałbym tak pozostać.
Rosh przesunął w stronę Lucjana rachunek za towar i wskazał palcem jedno miejsce.
– Kto odebrał bele?
– Dwóch ludzi Doleckiego. Jeden podpisał odbiór. Drugi załadował wozy.
– Mogą to potwierdzić?
– Obaj żyją. Jeden nadal u niego służy.
Lucjan skinął głową. Istnienie świadków nie rozwiązywało sprawy, ale pozwalało odróżnić dług od samej opowieści o długu.
– Zapłaci mi pan czterdzieści złotych na wydatki – powiedział. – Jeżeli odzyskamy należność, zatrzymam dodatkowo dwieście. Nie przyjmę zlecenia, jeśli zechce pan wydawać mi rozkazy co do sposobu działania.
– Dwieście? Za kilka rozmów?
– Może za jedną. Jeśli mi się nie uda, straci pan jedynie zaliczkę i mój czas, którego nie wpisuję do rachunku.
Czernecki spojrzał na Rosha, najwyraźniej szukając człowieka rozsądniejszego.
– To dużo.
– To pan przyszedł do nas, nie my do pana – odparł Rosh. – Musimy sprawdzić ludzi Doleckiego, pojechać tam, dokąd będzie trzeba, i zaryzykować własnym nazwiskiem. Jeśli chce pan po prostu wysłać za nim dwóch z kijami, takich ludzi znajdzie pan taniej.
Kupiec pomilczał, po czym sięgnął po sakiewkę.
Lucjan nie dotknął pieniędzy, dopóki Rosh ich nie policzył. Wspólnik zapisał zaliczkę w księdze, a Czernecki potwierdził warunki na oddzielnej karcie.
– Kiedy dostanę odpowiedź? – zapytał, wstając.
– Dzisiaj usłyszę, co ma do powiedzenia Dolecki. Jeśli okaże się człowiekiem rozsądnym, może nawet odzyska pan pieniądze bez dalszego zamieszania.
– Nie jest rozsądny.
– Znam wielu ludzi, którzy przy pierwszym spotkaniu sprawiają takie wrażenie. Niektórzy przy drugim już bardzo się starają.
Po wyjściu kupca Rosh zamknął księgę.
– Wziąłeś tę sprawę, zanim wiedziałeś, czy jest ciekawa.
– Bo dobrze płaci.
– Zwykle mówisz odwrotnie.
– Zwykle nikt nie przynosi mi tylu pieniędzy za ustalenie, czy szlachcic potrafi czytać własne rachunki.
Rosh wstał i sprawdził, czy nóż siedzi swobodnie w pochwie.
– Pojadę z tobą.
– Nie miałem zamiaru zostawiać pana w domu. Ktoś musi pilnować, żebym nie próbował walczyć.
– Do tej pory nie musiałem.
– Ponieważ doskonale mi pan doradza.
* * *
Przejazd przez Rynek zajął dłużej, niż powinien. Przed Sukiennicami zatrzymał się wóz z beczkami, a woźnica próbował przekonać kilku tragarzy, że mogą je rozładować bez zdejmowania połowy ładunku. Gdy skończył krzyczeć, okazało się, że jeden z koni zaplątał postronek o dyszel. Rosh kazał ich woźnicy poczekać, nim przejedzie bliżej.
Z okna powozu Lucjan widział kramy, ludzi z koszami i kupców stojących w przejściach. Przy ratuszu dwóch mężczyzn spierało się o miejsce na straganie. Dalej, przy ścianie jednej z kamienic, przekupka sprzedawała jabłka, których nikt nie zdążył jeszcze ułożyć w koszu. Miasto, mimo przebytej wojny i licznych zniszczeń, nadal żyło handlem. Tyle że bogaci mówili teraz o każdej stracie głośniej niż dawniej.
Powóz podskoczył na nierównych kamieniach. W rynsztoku zebrała się brudna woda po nocnym deszczu.
– Mogliśmy iść pieszo – stwierdził Rosh.
– I poplamić buty? Panie Rosh, ma pan za mało szacunku dla naszego majątku.
– Wczoraj nie chciałeś dać krawcowi dopłaty za nowy kaftan.
– Bo żądał pieniędzy za trzy guziki, których nie zamawiałem.
– Zamawiałeś pięć.
– Właśnie dlatego nie zamawiałem trzech.
Rosh nie odpowiedział. Lucjan uznał milczenie za przyznanie mu racji, choć z wieloletniego doświadczenia wiedział, że najczęściej znaczyło coś przeciwnego.
Rafał Dolecki przyjmował interesantów w domu, który wynajmował przy ulicy Sławkowskiej. Nie należał do najokazalszych kamienic, ale brama miała porządne okucia, a w sieni stały dwa kufry podróżne. Dolecki zamierzał gdzieś wyjechać albo wrócił niedawno. Lucjan wolał nie wybierać odpowiedzi przed sprawdzeniem.
Sługa nie próbował ukrywać niezadowolenia z ich wizyty.
– Pan nie przyjmuje nikogo w sprawie długu – powiedział.
– W takim razie przyjmuje w sprawie pożyczki – odparł Lucjan.
– Jakiej pożyczki?
– Może lepiej, żeby to on zapytał. Nie chciałbym udzielić odpowiedzi człowiekowi, który potem będzie żałował, że ją poznał.
Sługa popatrzył na Rosha. Rosh nie poruszył się ani o krok.
– Nazwisko?
– Lucjan Wiernicki.
Na twarzy mężczyzny nie pojawiło się rozpoznanie. Ruszył jednak po schodach i po chwili wrócił z poleceniem, by wprowadzić gości.
Dolecki miał trzydzieści kilka lat, gęsty czarny wąs i twarz człowieka, który ostatnie dni spędzał na dobrym jedzeniu. Siedział przy stole z szeroko rozłożonymi papierami. Jego szabla wisiała na kołku obok drzwi, w zasięgu ręki sługi, a nie gospodarza. Lucjan zapamiętał to bez specjalnej przyjemności.
– Podobno przychodzicie z pożyczką – powiedział Dolecki bez powitania.
– Najpierw z propozycją zakończenia starego zobowiązania.
– Czernecki przysłał mi następnych naganiaczy?
– Sam do mnie przyszedł. Trzeba mu oddać, że był wyjątkowo cierpliwy.
Dolecki oparł się wygodniej.
– Nie jestem mu nic winien, czego nie zamierzam kiedyś zapłacić.
– To wspaniała deklaracja. Problem w tym, że termin „kiedyś” bardzo źle wygląda w rachunkach.
– Nie będę tłumaczył swoich interesów jakiemuś pisarkowi.
Lucjan położył na stole odpis zobowiązania. Nie przesunął go na tyle blisko, żeby Dolecki mógł go porwać bez wstawania.
– Tysiąc osiemset złotych. Towar odebrany, zapłata po końcu sierpnia. Nie przyszedłem dowodzić, że umie pan liczyć. Przyszedłem sprawdzić, czy chce pan sprawę zakończyć bez dodatkowych świadków.
– Mam świadków, że jestem człowiekiem honoru.
– W takim razie nie powinien pan mieć trudności ze znalezieniem pieniędzy.
Dolecki uderzył dłonią w stół.
– Moja rodzina jest warta więcej od tego kupca i całego jego kramu!
– Zatem tym bardziej nie rozumiem zwłoki.
Rosh siedział na ławie pod ścianą. Patrzył na gospodarza tak spokojnie, jakby rozmawiano o cenie siana. Dolecki zauważył go dopiero teraz.
– A ten po co? Boicie się sami przychodzić?
– Pan Rosh ma znakomitą pamięć – odparł Lucjan. – Przydaje się przy rozliczeniach.
– Nie będę rozmawiał przy świadkach.
– A ja nie będę rozmawiał bez niego.
Szlachcic przesunął jedną z leżących na stole kart na bok. Pod spodem ukazało się pismo z ciemnym odciskiem pieczęci.
– Proszę sobie przekazać Czerneckiemu, że mógłbym wypłacić mu pieniądze dzisiaj, gdybym miał ochotę. Ale wolę pożyczyć je komuś, kto przynosi mi zysk. Mój wuj ręczy za znacznie większą sumę. Nowy interes jest już przygotowany.
– Wuj?
– Mikołaj Będkowski. Zna pan nazwisko?
Lucjan znał. Będkowski posiadał dom po drugiej stronie Rynku i udziały w kilku przedsięwzięciach handlowych. Cenił sobie nade wszystko opinię człowieka, który dotrzymuje danego słowa. Tak przynajmniej mówiono, a ludzie z pieniędzmi często płacili niemało, by tak o nich mówiono.
– Słyszałem o nim – odparł.
– Oto jego poręczenie. Pięć tysięcy złotych. Wystarczy, żeby dostać nową pożyczkę, i jeszcze zostanie na rachunki pańskiego kupca. Niech więc nie urządza mi przedstawienia.
Lucjan wysunął dłoń.
– Mogę obejrzeć?
– Nie jest pan stroną tej umowy.
– Słusznie. Jestem tylko człowiekiem, który usiłuje zrozumieć, dlaczego nie płaci pan długu, choć obok leży pismo przedstawiające pana jako godnego zaufania.
Dolecki parsknął, po czym podsunął kartę. Nie pozwolił mu jej podnieść, ale do odczytania kilku wierszy to wystarczyło.
Pismo sporządzono czytelnie, ręką przywykłą do pracy w kancelarii. Treść określała sumę, nazwisko człowieka, za którego ręczono, i termin ważności obietnicy. Pieczęć była prawidłowo przyłożona do papieru. Pod nią widniał podpis Będkowskiego.
Lucjan przyjrzał się końcowemu wierszowi. Zauważył coś, co równie dobrze mogło być niedbalstwem, jak wynikiem czyjegoś wysiłku. Sam podpis wydawał się zbyt staranny w porównaniu z resztą zapisu, a zamaszystą końcówkę nazwiska jakby poprawiono. Nie miał jednak autentycznego wzoru obok. Z samej staranności nie zamierzał czynić dowodu.
– Kiedy wuj podpisał pismo?
– Przed kilkoma dniami.
– Osobiście?
– To chyba nie pańska sprawa.
– Jeżeli pańskie pieniądze zależą od jego słowa, niedługo może stać się sprawą wielu osób.
Dolecki zabrał kartę.
– Dość. Powie pan Czerneckiemu, że dostanie swoje, kiedy ja uznam, że pora. A teraz proszę wyjść.
Lucjan podniósł się. Rosh zrobił to samo.
– Pozwolę sobie zostawić panu jeden dzień na zmianę zdania – powiedział Wiernicki. – Potem przestanę przedstawiać propozycje.
– Wtedy co? Przyprowadzi pan miejskich pachołków?
– Nie. Pański rachunek nie należy do spraw, które załatwia się samym krzykiem pod ratuszem.
Sługa stanął im w drodze, szeroko rozstawiając nogi.
– Pan powiedział, żebyście wyszli szybciej.
Rosh zatrzymał się tuż przed nim. Przez krótką chwilę żaden nie drgnął. Lucjan widział, że sługa ocenia wzrost i barki przeciwnika, a potem przenosi spojrzenie na nóż przy jego pasie.
– Zejdź – powiedział Rosh.
Sługa podniósł rękę, jakby chciał odepchnąć go w pierś. Rosh ujął nadgarstek i odsunął go na tyle, by przejść. Nie szarpnął mocniej, niż wymagała sytuacja.
– Będziesz miał mniej pracy – dodał.
Na schodach Lucjan usłyszał jeszcze głos Doleckiego.
– Maurycy wróci, to zobaczycie! On umie załatwiać sprawy z takimi ludźmi!
Rosh obejrzał się przez ramię.
– Młodszy brat – wyjaśnił sługa, teraz znacznie grzeczniej. – Dogląda majątku.
– Proszę mu przekazać pozdrowienia – odparł Lucjan.
Dopiero w powozie Rosh zapytał:
– Co zobaczyłeś w tym piśmie?
– Być może nic. Podpis wyglądał, jakby ktoś bardzo się starał, żeby wyglądał dobrze.
– To źle?
– Nie dla podpisującego. Gorzej dla tego, kto próbuje udawać jego rękę.
– Jedziemy do Będkowskiego?
Lucjan spojrzał na stojące przy Rynku kramy.
– Jutro. Dzisiaj chcę wiedzieć, komu Dolecki obiecał te pięć tysięcy. Człowiek tak dumny z cudzego poręczenia zwykle już zdążył wydać pieniądze, których jeszcze nie dostał.
* * *
Mikołaj Będkowski nie potrzebował przybyszów ani ich propozycji. Powiedział to od razu, gdy następnego ranka wprowadzono Lucjana i Rosha do izby, której okna wychodziły na Mały Rynek.
– Jeżeli przychodzicie po datek na odbudowę kościoła, wypłaciłem już, co zamierzałem – oznajmił.
– W tej sprawie nie miałbym śmiałości prosić pana o pieniądze – powiedział Lucjan. – Przyszedłem dowiedzieć się, czy zamierza pan dać je synowi pańskiej siostry.
Starszy mężczyzna w ciemnym żupanie popatrzył na niego niechętnie.
– Rafałowi? Znowu?
To jedno słowo wystarczyło Lucjanowi, żeby zrozumieć, iż w rodzinie od dawna nie panowała zgoda. Nie wyciągał jednak z niego więcej, niż istotnie wynikało.
– Pan Dolecki okazał mi pismo, w którym ręczy pan za jego pożyczkę do pięciu tysięcy złotych.
Będkowski odstawił kubek na stół.
– Nie ręczę.
– Może pan był łaskaw podpisać dokument, którego treści dziś nie pamięta?
– Młody człowieku, pamiętam, kiedy komuś daję słowo za pięć tysięcy.
Lucjan milczał. Wystarczyło dać rozmówcy chwilę, żeby sam dopowiedział, co uznał za ważne.
– Rafał pokazał mi wiosną pewien interes – podjął Będkowski. – Odmówiłem. W zeszłym miesiącu prosił o mniejszą sumę. Też odmówiłem. Dopóki nie ureguluje starych rachunków, nie dostanie ode mnie niczego.
– Czy mogę obejrzeć własnoręcznie podpisany przez pana list? Dowolny. Nie potrzebuję pisma dotyczącego pańskich prywatnych interesów.
Będkowski przywołał pisarza, polecił przynieść księgę kopii korespondencji oraz jeden list zachowany przed wysłaniem. Lucjan obejrzał zapis i podpis. Zwrócił uwagę na krótkie, ostre zakończenie nazwiska oraz sposób, w jaki starszy człowiek prowadził pióro przy literach „B” i „k”. Podobieństwo do podpisu u Doleckiego było duże. Nie zgadzały się jednak szczegóły, których kopista mógłby nie zauważyć, jeśli przywykł do patrzenia na litery, a nie na ruch ręki.
– Czy pożyczono od pana ostatnio pieczęć albo któryś z dawnych listów? – zapytał.
– Nie. Rafał ma kilka moich dawnych pism. Byłem zbyt hojny w radach, kiedy jeszcze sądziłem, że będzie z nich korzystał.
– A więc miał wzór.
– Oszukuje pod moim nazwiskiem?
– Tak to obecnie wygląda. Proponuję jednak, żeby nie wydawał pan jeszcze własnego sądu na podstawie mojego opisu. Chciałbym, aby obejrzał pan oryginał przy człowieku, który go używa.
– Mam posłać po woźnego z grodu?
– Może pan. I może pan wnieść skargę. Ale wolałbym dać panu sposobność uzyskania tego pisma, zanim Dolecki zdąży je ukryć.
Będkowski długo patrzył na Lucjana. W końcu wskazał mu krzesło.
– Czego ode mnie chcesz?
– Obecności na jednym spotkaniu. Bez szabli, bez krzyków i, na razie, bez urzędników.
– Mam udawać, że dałem słowo?
– W żadnym razie. Chcę, żeby powiedział pan przy świadkach, że go nie dał. Tylko nie wcześniej, niż zobaczy pan właściwy dokument.
– A ty co z tego będziesz miał?
– Należność odzyska mój klient. Pańskie nazwisko pozostanie pańską własnością. Przy odrobinie szczęścia obaj będziemy zadowoleni.
– A Rafał?
– Nie spodziewam się, żeby wszyscy wyszli zadowoleni.
Będkowski uśmiechnął się bez radości. Zgodził się spotkać za dwa dni, pod warunkiem że rozmowa nie odbędzie się w jego domu.
Na ulicy Rosh zatrzymał Lucjana przy wejściu do powozu.
– Nie spytałeś, czy ma dowód, że nie podpisywał.
– Jak miałby to udowodnić? Dolecki może twierdzić, że podpisał, a później zapomniał. Ważniejsze, że nie chce za niego ręczyć i że miał przed sobą cudzy podpis. Wystarczy, by człowiek zamierzający pożyczyć pieniądze stracił ochotę na transakcję.
– Czyli mamy mu odebrać nadzieję na kolejną pożyczkę.
– Nie tylko. Mamy sprawić, by sam przyniósł dowód swojego kłamstwa.
* * *
Rosh wrócił późnym popołudniem następnego dnia. Przeszedł pieszo od składu przy ulicy Grodzkiej, gdzie wypytywał o człowieka zajmującego się pożyczkami pod poręczenie. Nie potrzebował przechwalać się nożami ani nikogo straszyć. Zapłacił za piwo służącemu, który wiedział, dokąd Dolecki wysyła listy, a potem sprawdził nazwisko u kupca, dla którego czasem pracował posłaniec.
– Franciszek Nadolski – powiedział, zdejmując płaszcz. – Pośredniczy między ludźmi, którzy mają wolne pieniądze, a tymi, którzy pilnie chcą je dostać. Dolecki czeka na wiadomość o pożyczce. Ma jeszcze do pokazania oryginał poręczenia i ustalić sumę.
– Nadolski już mu odpisał?
– Nie. Człowiek Nadolskiego powiedział, że rozmowa może dojść do skutku pod koniec tygodnia. Nadolski chce sprawdzić podpis Będkowskiego, zanim sprowadzi kogoś z pieniędzmi.
Lucjan odłożył trzymany rachunek.
– Rozsądny pośrednik. I bardzo nam pomocny.
– To jeszcze nie wszystko. Dolecki rozpowiada, że dostał od wuja przyrzeczenie na pięć tysięcy, a spłacić ma po sprzedaży zboża. Jeśli nowy wierzyciel mu uwierzy, pożyczy pieniądze, których prawdopodobnie nie zobaczy.
– I będzie szukał winy u Będkowskiego. Piękna rodzinna pamiątka.
Lucjan otworzył szafę z papierami. Wśród dokumentów znajdował się list napisany przez Nadolskiego pół roku wcześniej, kiedy pomagał innemu kupcowi znaleźć wspólnika. Wiernicki zachował go, podobnie jak wiele pism, które ludzie uważali za bezwartościowe po zakończeniu sprawy. Teraz miał przykład pisma, zwyczajowego nagłówka i sposobu podpisu.
– Zamierzasz go podrobić? – zapytał Rosh.
– Nie całego człowieka. Tylko jedno jego zaproszenie.
– Nadolski może się dowiedzieć.
– Dowie się, gdy będzie już po rozmowie. Wtedy oddamy mu przysługę: uchronimy go przed pożyczką dla oszusta. A jeśli zechce się obrazić, będę gotów go wysłuchać.
Usiadł przy stole do pisania. Wybrał papier podobny do tego, którego używał pośrednik. Najpierw przygotował kilka krótkich prób, porównując je z oryginałem. Odrzucił dwie. W trzeciej nie podobało mu się zakończenie nazwiska. Wreszcie napisał wiadomość, w której Nadolski rzekomo zapraszał Doleckiego na spotkanie z zainteresowanym pożyczkodawcą. Wyznaczył wynajętą izbę przy Rynku, wskazał porę i poprosił o przyniesienie oryginału poręczenia.
Wiadomość była krótka. Zbyt długie listy dawały odbiorcy zbyt wiele powodów do podejrzeń.
Lucjan pozostawił papier do wyschnięcia. Obok biurka, w zamykanej szufladzie, leżał pistolet skałkowy. Wyjął go tylko po to, by sprawdzić, czy nic nie dostało się pomiędzy broń a odłożone tam pisma; potem zamknął szufladę. Pistolet stanowił dla niego ostatnią deskę ratunku, nie środek prowadzenia rozmów. Z jednej ręki potrafił co najwyżej utrzymać go prosto, a z drugiej bardzo nie chciał sprawdzać, jak to jest mierzyć do człowieka, który już biegnie na niego z nożem.
Rosh zajrzał mu przez ramię.
– Myślisz, że się nabierze?
– Myślę, że bardzo chce wziąć te pieniądze. To więcej warte niż doskonałe pismo.
– A jeśli przyjdzie bez poręczenia?
– Wtedy nie otrzyma nawet obietnicy pożyczki. Sam będzie miał powód wrócić po dokument.
– A jeśli przyjdzie z trzema zbrojnymi?
– Panie Rosh, dlatego właśnie jesteśmy wspólnikami, a nie dwoma pisarzami.
Rosh przyjrzał mu się jeszcze chwilę.
– Załatwię izbę. I człowieka od Czerneckiego, który umie liczyć pieniądze.
– Poproszę też, żeby pan wybrał wyjście. Na wypadek, gdyby któregoś z nas poniosły emocje.
– Zwykle ponoszą innych.
– Tym bardziej należy być przygotowanym.
* * *
Dolecki przyszedł punktualnie. To była pierwsza rzecz, która Lucjana naprawdę w nim ujęła.
Izbę wynajęli nad sklepem sprzedającym wyroby metalowe, niedaleko zachodniej strony Rynku. Na dole przez cały dzień brzęczały zawieszone na hakach łańcuchy, skoble i podkowy. Na górę prowadziły wąskie schody, z podestem na tyle małym, że dwóch dorosłych mężczyzn nie mogło minąć się bez ustąpienia miejsca. Rosh obejrzał je rano, zanim wpuszczono kogokolwiek do środka.
W izbie stał długi stół. Po jednej stronie przygotowano trzy krzesła, po drugiej jedno. Okno wychodziło na podwórze. Drugie drzwi prowadziły do komory, w której czekał pisarz Czerneckiego z księgą i przyborami do liczenia pieniędzy. Lucjan nie chciał, by człowiek ten od pierwszej chwili przeszkadzał w rozmowie. Miał wejść dopiero wtedy, gdy okaże się potrzebny.
Będkowski siedział przy stole z dłońmi opartymi na lasce. Rosh stał przy drzwiach. Lucjan przeglądał niezapisaną kartę papieru, kiedy z dołu dobiegł odgłos ciężkich kroków.
– Nadolski? – zawołał Dolecki jeszcze ze schodów.
– Proszę wejść – odpowiedział Lucjan.
Szlachcic przekroczył próg z teczką pod pachą. Zaraz potem przystanął. Zobaczył Będkowskiego i aż cofnął podbródek.
– Wuju?
– Rafał.
Dolecki przeniósł wzrok na Wiernickiego. Twarz mu stężała.
– Co to ma znaczyć?
– Zaproszenie do rozmowy o pańskich zobowiązaniach – odparł Lucjan. – Proszę usiąść.
– Gdzie Nadolski?
– Nie przyjdzie. Nie otrzymał dziś pańskiego poręczenia, a ja nie widziałem potrzeby wciągania go w sprawę, zanim ją wyjaśnimy.
– Napisał do mnie!
– Ktoś napisał. Różnica może się okazać istotna.
Dolecki wyciągnął z teczki list i rzucił na stół. Lucjan zerknął na własną pracę. Obejrzał ją tyle razy, że mógłby rozpoznać każdą nierówność pisma w ciemności.
– To oszustwo! – krzyknął szlachcic.
– Możliwe. Właśnie o jednym oszustwie zamierzałem porozmawiać.
– Wychodzę.
Rosh przesunął się, żeby nie blokować drzwi. Ten ruch zaskoczył Doleckiego bardziej niż groźba.
– Droga wolna – powiedział. – Schody są strome. Proszę uważać.
Dolecki postawił stopę na progu, ale Będkowski odezwał się spokojnie:
– Pokaż, za co niby ręczę.
– Nie ma potrzeby.
– Pokaż mi pismo, Rafał.
– To rodzinna sprawa.
– Właśnie dlatego masz mi je pokazać.
Lucjan nie odzywał się przez chwilę. Znał ten rodzaj nacisku: nie trzeba było go wzmacniać własnym głosem, dopóki dwaj krewni potrafili sami wytworzyć dostatecznie wiele gniewu.
Wreszcie Dolecki wrócił do stołu, wyjął poręczenie i położył je przed wujem.
Będkowski nie podniósł dokumentu od razu. Przeczytał pierwsze wiersze, następnie przyjrzał się pieczęci i podpisowi. Zmarszczki wokół jego ust pogłębiły się.
– Nie moje pismo.
– Mógł pisać za ciebie pisarz – odpowiedział szybko Dolecki.
– Mógł. Ale nie podpisałem tego. I nie pozwoliłem nikomu użyć mojej pieczęci.
– Rozmawialiśmy o interesie. Obiecałeś rozważyć pomoc.
– Obiecałem rozważyć. Rozważyłem. Odmówiłem.
Dolecki obejrzał się na Lucjana.
– To twoja robota. Pewnie sam przyniosłeś wujowi jakieś fałszywe pismo.
– Widzę, że zaczynamy rozumieć, na czym polega trudność z podrobionymi dokumentami – odparł Lucjan. – Zawsze ktoś w końcu zadaje niewygodne pytania.
– Mam własnych świadków.
– Proszę ich przyprowadzić, gdy będzie pan składał wyjaśnienia. Na tę chwilę jest pan w izbie z człowiekiem, którego nazwiska użył, i z pismem, którego ten nie uznaje. Jeśli zechce pan od razu jechać do grodu i żądać rozpoznania sprawy, nikt pana nie zatrzymuje.
Dolecki spojrzał na otwarte drzwi. Następnie na poręczenie, które Będkowski zdążył już wsunąć pod swoją dłoń.
– Co chcesz za milczenie? – rzucił.
Lucjan uśmiechnął się lekko.
– Przede wszystkim tysiąc osiemset złotych, których pan nie oddał Czerneckiemu.
– To ma być ugoda?
– To ma być zapłata. O ugodzie możemy rozmawiać później.
– Wiernicki, nie znasz moich ludzi.
– Wciąż to słyszę. Zaczynam żałować, że nie mam czasu poznać ich wszystkich.
Rosh oparł dłoń na ościeżnicy. Nie sięgnął po broń. Dolecki spojrzał jednak w jego stronę i zamilkł.
– Dostaniesz pieniądze za miesiąc – oznajmił po chwili.
– Nie mam powodu przedłużać pańskiego terminu. Już raz minął.
– Nie noszę ze sobą całego majątku!
– W takim razie pośle pan po sumę, którą jest pan winien. Zajmiemy się liczeniem, a potem wróci pan do domu. Nie potrzebuję pozostałego majątku.
– Skąd wiesz, że mam tyle gotówki?
– Wczoraj dawał pan wszystkim do zrozumienia, że bez trudu może wypłacić pełną należność. Doprawdy, nie chciałbym podważać pańskiego słowa w obecności wuja.
Będkowski wydał cichy, niecierpliwy odgłos.
– Nie próbuj zrzucić tego na niego, Rafał. Przyrzekłeś oddać dług, oddaj go. A potem wyjaśnimy sobie, kto napisał za mnie tamto pismo.
Dolecki zaklął. Chwilę później zawołał sługę, który czekał na dole. Przekazał mu polecenie sprowadzenia pieniędzy z domu oraz krótką wiadomość do zarządcy. Sługa zawahał się, gdy usłyszał sumę, lecz szlachcic powtórzył rozkaz tak głośno, że ten niemal zbiegł po schodach.
Lucjan nie udawał triumfu. Wiedział, że między wysłaniem człowieka a otrzymaniem pieniędzy może wydarzyć się jeszcze bardzo wiele. Kiedy Dolecki zaczął spacerować po izbie, przesunął tylko swoje krzesło tak, by mieć stół między sobą a gospodarzem spotkania. Rosh zauważył ten ruch, lecz nie skomentował.
– I co teraz? – spytał Dolecki. – Będziecie tu siedzieć do wieczora?
– Jeśli zajdzie potrzeba, tak. Mam nadzieję, że pański człowiek zna drogę.
– Kłamca przysłał mi fałszywe zaproszenie, żeby oskarżyć mnie o kłamstwo.
– Zgadza się – powiedział Lucjan.
Dolecki zatrzymał się.
– Przyznajesz?
– Przyznaję, że musiałem zaprosić pana inaczej, niż czyniłem to wczoraj. Gdybym napisał: „Przyjdź i pokaż wujowi dokument, którego nie podpisał”, obawiam się, że nie byłby pan równie punktualny.
Będkowski zasłonił usta, ale Lucjan nie zdołał rozstrzygnąć, czy powstrzymywał kaszel, czy śmiech.
– Mogę cię za to pozwać – powiedział Dolecki.
– Oczywiście. Będzie pan musiał pokazać list, który otrzymał, i wyjaśnić, dlaczego przybył z tym poręczeniem. Proszę tylko nie zagubić żadnego z pism. Byłoby mi przykro, gdyby zniknął dowód naszej pomysłowości.
– Sprytnyś. Ale skończysz kiedyś na tym swoim sprycie.
Lucjan nie odpowiedział natychmiast. W gruncie rzeczy uważał uwagę Doleckiego za prawdopodobną. Pytanie brzmiało tylko, czy dożyje owego dnia jako człowiek zadowolony z życia. Na razie nie widział powodu, by zmieniać przyzwyczajenia.
– Być może – powiedział w końcu. – Dziś jednak rozmawiamy o pańskim długu.
Gdy minęła godzina, Dolecki przestał się odzywać. Kiedy minęła druga, poprosił o wodę. Lucjan kazał ją przynieść. Nie zamierzał utrzymywać przeciwnika w niewygodzie, jeśli wygoda miała go skłonić do dłuższego siedzenia.
Wreszcie od strony schodów dobiegły kroki. Sługa wrócił z dwoma ludźmi i zamkniętą szkatułą. Rosh osobiście sprawdził, co wnieśli, po czym odprowadził ich do stołu i poprosił pisarza Czerneckiego z sąsiedniej komory.
Pisarz otworzył księgę, rozłożył monety na kupki i rozpoczął liczenie. W szkatułce były dukaty, talary i drobniejsza moneta, której wartość trzeba było uzgodnić według przyjętego rachunku. Część pieniędzy przyniesiono w niewielkich woreczkach, już wcześniej przeliczonych i oznaczonych. Lucjan nie dotykał ich, gdy po jednej stronie stołu pracował człowiek kupca, a po drugiej Rosh sprawdzał sumy.
Dolecki dwukrotnie zakwestionował obliczenia. Za trzecim razem sam poprawił swój rachunek i usiadł z twarzą ciemną od gniewu.
– Pełna suma – oznajmił pisarz Czerneckiego po kolejnym przeliczeniu.
Lucjan sporządził pokwitowanie odbioru długu w imieniu kupca, ale nie podpisał się za Czerneckiego. Pisarz miał jego upoważnienie i złożył własny podpis w przewidzianym miejscu. Dolecki otrzymał dokument potwierdzający, że należność została uregulowana. Pozostałe kopie przeznaczono do ksiąg obu zainteresowanych stron.
– Teraz oddajcie poręczenie – zażądał Dolecki.
– Nie do mnie należy – odparł Lucjan. – Nie jestem człowiekiem, za którego podpis się pan podawał.
Będkowski wsunął papier do własnej teczki.
– Zabieram je. Musimy jeszcze porozmawiać, Rafał.
Szlachcic pochylił się ku Lucjanowi.
– Zapłaciłem. To znaczy, że sprawa jest zamknięta.
– Sprawa z Czerneckim jest zamknięta – sprostował Wiernicki.
– A reszta?
– Reszta, panie Dolecki, nie była przedmiotem naszego rachunku.
Będkowski wstał. Dolecki nie ruszył za nim. Gdy starszy mężczyzna wyszedł, Lucjan poczekał, aż na schodach ucichnie stuk jego laski.
– Życzę panu spokojnego popołudnia – powiedział.
– Chyba sam w to nie wierzysz.
– Przyzna pan, że życzenie nic mnie nie kosztuje.
Rosh zaczekał, aż Dolecki opuści izbę, i dopiero wtedy zamknął drzwi. Spojrzał na szkatułę, którą właśnie pieczętował pisarz Czerneckiego.
– Dużo jak na kilka rozmów.
– Jedna szczególnie się udała – odparł Lucjan.
– Nie kupił ciszy.
– Nie prosił o nią w porę, a ja mu jej nie obiecałem.
Rosh odwrócił głowę w stronę schodów.
– Będzie o nas pamiętał.
– Mam nadzieję. Pamięć jest niedocenianą cnotą.
* * *
Czernecki zjawił się w kamienicy jeszcze tego samego wieczoru. Przyniósł niewielką butelkę wina i więcej wdzięczności, niż Lucjan potrzebował. Wiernicki przyjął obie rzeczy, choć większą uwagę poświęcił rachunkowi sporządzonemu przez pisarza.
– Tysiąc osiemset, co do ostatniego grosza – powiedział kupiec. – Nie wiem, jak pan tego dokonał.
– Wykazałem pańskiemu dłużnikowi, że słowo ma swoją cenę.
– Więc jednak kierował się honorem?
– Gdyby tak było, zapłaciłby w sierpniu.
Czernecki uśmiechnął się, ale zaraz spoważniał.
– Słyszałem, że jego wuj jest wściekły.
– To rodzinna niedogodność. Nie dodawałbym jej do pańskiego rachunku.
Rosh położył przed kupcem zapisaną kartę. Zgodziły się na niej wydatki, zaliczka, wypłacona należność oraz umówiona zapłata za powodzenie. Czernecki bez targowania się odliczył dwieście złotych, kazał potwierdzić odbiór i wstał.
– Jeśli będę miał podobny problem, wrócę.
– Wolałbym, żeby pan nie miał – odparł Lucjan. – Człowiek prowadzący interes z samymi oszustami rzadko długo pozostaje bogaty.
Po jego wyjściu Rosh odprowadził go wzrokiem przez otwarte drzwi, a potem wrócił do stołu. Lucjan ułożył trzy listy na czystej karcie bibuły. Adresował je do ludzi, którzy rozważali udzielenie Doleckiemu pieniędzy.
– Po co to robisz? – zapytał Rosh. – Zapłacił.
– Właśnie dlatego teraz mogę się tym zająć.
– Miałeś odzyskać dług.
– I odzyskałem. Teraz piszę prywatnie do osób, które mogłyby niedługo mieć ten sam kłopot.
Rosh wziął pierwszy list i przeczytał kilka wierszy. Lucjan nie przedstawiał się jako urzędnik ani nie powoływał się na wyrok. Informował, że Będkowski zakwestionował przed świadkami poręczenie używane przez Doleckiego, i wskazywał możliwość sprawdzenia sprawy u samego zainteresowanego.
– To nie kłamstwo – zauważył Rosh.
– Uznaję to za miłą odmianę.
– Nie obiecałeś mu milczenia, ale wie, że przez nas dostał pieniądze. Mógłby się odczepić.
– Mógłby. Dopóki ma zdolność pożyczania kolejnych sum, stać go również na kupowanie ludzi przeciwko nam. Wolę, kiedy moi przeciwnicy muszą najpierw zająć się własnymi rachunkami.
– Człowiek bez pieniędzy nadal może przyjść z nożem.
Lucjan odłożył pióro.
– Dlatego zatrudniamy strażników. I dlatego dobrze się składa, że pan mieszka ze mną.
– Gdy przyjdzie z trzema, jeden może przejść obok.
– Wówczas będzie pan miał rację po raz kolejny. Proszę nie robić z tego przyzwyczajenia.
Rosh odłożył list. Nie wyglądał na przekonanego, ale nie próbował go zniszczyć. Obaj od dzieciństwa wiedzieli, że przymuszanie przyjaciela do rozsądku jest zajęciem niewdzięcznym. Lucjanowi kilka razy ocaliło życie nie to, że zgodził się z Roshem, lecz to, że Rosh w porę przestał się z nim spierać i zajął niebezpieczeństwem.
– Swoją drogą – powiedział Wiernicki – pamięta pan, ile dostaliśmy za pierwszy list napisany przeze mnie dla człowieka, który sam nie umiał pisać?
– Bochenek chleba i miedziaka.
– Dwa miedziaki.
– Drugi dałeś piekarzowi, żeby nie wołał za nami przez całą ulicę.
– A więc już wtedy dbaliśmy o dobre stosunki z ludźmi.
Rosh zaśmiał się krótko. Lucjan lubił ten śmiech. Zdążył go poznać w czasach, kiedy nie mieli własnego łóżka, nie mówiąc o kamienicy, powozie czy ludziach zatrudnionych do pilnowania bramy. Żaden z przedmiotów w pokoju nie wydawał mu się równie trwały jak człowiek siedzący naprzeciwko.
– Ile zostawiamy u kupca-bankiera? – zapytał Rosh, wracając do księgi.
– Naszą część, jak zwykle. Pozostałe wydatki zapłacimy z gotówki w domu.
– To również moje pieniądze. Chcę widzieć zapis.
– I zobaczy pan. Nie po to przez tyle lat wspólnie oszukiwaliśmy ludzi, żebyśmy teraz musieli oszukiwać siebie nawzajem.
Rosh wyciągnął rękę po księgę, a Lucjan podał mu ją bez słowa sprzeciwu. Podpisali rozliczenie obaj, jak czynili przy większych kwotach.
Za oknem zapadał zmierzch. Od strony Rynku dochodził stuk kół i nawoływania ostatnich handlarzy. Urban zamknął bramę po wyjeździe powozu Czerneckiego. W domu pozostali ludzie, którzy nie potrzebowali już martwić się, gdzie będą spać i co zjedzą nazajutrz.
Lucjan jeszcze raz obejrzał listy. Prawdziwe zdania bywały użyteczniejsze od fałszywych, jeśli posłać je pod właściwy adres. Wysuszył atrament, złożył karty i polecił roznieść je rano.
Rosh, wychodząc z gabinetu, zatrzymał się w progu.
– Dolecki ci tego nie daruje.
– Nie oczekuję wybaczenia, panie Rosh.
– To dobrze. Bo chyba nie będzie miał ochoty go udzielić.
– W takim razie przynajmniej jeden z nas zna już warunki przyszłej rozmowy.
Zamknął księgę i zgasił świecę przy biurku. Na jutro nie miał umówionego żadnego interesującego klienta. Uznał, że jeden spokojny poranek należy mu się za dobrze wykonaną pracę.
ROZDZIAŁ II
Człowiek w zamknięciu
Stanisław trzymał dłuto tak, jak inni trzymają łyżkę przy obiedzie: bez namysłu, z przyzwyczajenia. Spod ostrza wyszedł kolejny wąski wiór. W drewnianej ramie lustra, ustawionej na dwóch kozłach, powstawał liść winorośli. Miał zagięty koniec i żyłki ledwie zaznaczone w jasnym drewnie. Lucjan przyglądał mu się przez chwilę, zanim rzemieślnik odłożył narzędzie i usunął kciukiem pył z krawędzi.
– Za szeroki? – zapytał Stanisław.
– Skądże. Zastanawiam się, czy nie powinien pan wyrzeźbić czegoś podobnego również na drzwiach mojego gabinetu.
– Mogę, jeśli pan zechce.
– Nie zachęcaj go – odezwał się Rosh od progu. – Jeszcze przyjdzie mu do głowy wymienić wszystkie drzwi w kamienicy.
Lucjan skinął ku rzemieślnikowi.
– Nie znajdzie pan w okolicy lepszego fachowca, panie Rosh.
– Wiem. Widziałem rachunek.
Stanisław uśmiechnął się pod wąsem i wrócił do pracy. Lucjan pozwolił mu dokończyć liść. Dobre rzeczy wymagały cierpliwości. Lucjan lubił je tym bardziej, kiedy cierpliwość należała do kogoś innego.
Zeszli do gabinetu, gdzie czekała poranna korespondencja. Rosh położył na stole dwa listy przyniesione przez posłańca, a Lucjan rozsunął zasłonę, żeby wpuścić więcej światła. Od rana padało, teraz deszcz ustał i słońce odbijało się od mokrych dachów naprzeciw. Z ulicy dochodził stuk wózka, któremu koło raz po raz wpadało między kamienie.
Pierwszy list przysłał człowiek skłonny zapłacić za odkrycie, z kim spotyka się jego córka. Drugi dotyczył sporu o dzierżawę, tak zaplątanego, że sam nadawca nie umiał określić, czego żąda od drugiej strony. Lucjan odsunął oba.
– Jeden chce, żebym szpiegował dziewczynę, drugi, żebym nauczył go liczyć. Słaby początek dnia.
– Pierwszy płaci dobrze – zauważył Rosh.
– Wolałbym, żeby posłał córkę do klasztoru. Oszczędziłby nam wszystkim kłopotu.
Rosh otworzył księgę rachunkową. Kwoty odzyskanej dla Czerneckiego nie zapisali jako własnego dochodu; osobno widniało tylko wynagrodzenie. Przez chwilę rozmawiali o zapłacie za nowy rząd szyb od podwórza i o drugim koniu do jazdy wierzchem. Lucjan uważał, że koń jest potrzebny. Rosh przypomniał mu, że od miesięcy nie siedział w siodle dłużej niż kwadrans.
– Potrzebuję zwierzęcia do szczególnych okazji – wyjaśnił Wiernicki.
– Kiedy trzeba uciekać?
– Kiedy powóz wydaje się nie dość dostojny.
W sieni rozległy się kroki. Urban powiedział komuś, że bez zaproszenia nie wchodzi się na piętro. Odpowiedział mu cichy kobiecy głos. Nastąpiła krótka przerwa, po której strażnik zapukał.
– Przyszła niewiasta. Mówi, że nie ma na posłańca i musi rozmawiać osobiście. Pokazuje jakieś pismo.
– Czy umie powiedzieć, czego chce? – spytał Rosh.
– Żeby jej męża wypuszczono.
Lucjan zerknął na dwa odłożone listy.
– Wprowadź ją. Dzień może jeszcze uda się uratować.
* * *
Kobieta weszła z czapką z grubego płótna zgniecioną w dłoniach. Miała trzydzieści kilka lat, przemoknięte trzewiki i ciemną spódnicę, na której starannie zaszyto rozdarcie. Przy drzwiach zatrzymała się tak nagle, jakby pomyliła domy. Złocone uchwyty szafy i ciężki obrus na stole najwyraźniej nie pasowały do miejsca, w którym spodziewała się otrzymać pomoc.
– Regina Szawlik – przedstawiła się, nie czekając na pytanie. – Mój mąż nazywa się Walentyn. Pisze rachunki u kupca Koryckiego. A właściwie pisał.
– Proszę usiąść, pani Szawlik – powiedział Lucjan.
Usiadła na samym brzegu krzesła. Rosh zamknął drzwi i zajął miejsce przy stole obok Wiernickiego. Regina przyjrzała mu się niepewnie.
– On też będzie słuchał?
