Tkacz ebook

Mo­jej Żo­nie i Sy­nom – bez Was ta hi­sto­ria ni­g­dy by nie po­wsta­ła

Po­wieść przed­sta­wia losy bo­ha­te­rów na tle wy­da­rzeń hi­sto­rycz­nych epo­ki.Część fak­tów i oko­licz­no­ści uję­to swo­bod­nie na po­trze­by opo­wie­ści.

PROLOG

Cze­kam na Na­wię1. Na jej chłod­ny do­tyk – piesz­czo­tę, któ­ra w lo­do­wa­tym uści­sku przy­nie­sie mi śmierć. Jawi mi się jako isto­ta o wie­lu twa­rzach – raz to sta­ra ko­bie­ta o pu­stych, nie­wi­dzą­cych oczach, raz mło­da dziew­czy­na z bu­rzą ja­snych wło­sów, in­nym ra­zem wil­czy­ca o czar­nym py­sku. Każ­da z nich pa­trzy na mnie ina­czej, ale wszyst­kie w koń­cu sta­pia­ją się w jed­no – ci­chy cień, któ­ry stoi u gra­ni­cy świa­tów. W dło­niach trzy­ma ką­dziel z ni­cią ży­cia, splą­ta­ną w mi­ster­ne wę­zły, z któ­rych każ­dy opo­wia­da inną hi­sto­rię. Nit­ka drży na wie­trze, go­to­wa ze­rwać się przy naj­mniej­szym po­dmu­chu, ale jej ręce są pew­ne – spla­ta­ją, wią­żą, roz­pla­ta­ją. A może to tyl­ko moja wy­obraź­nia.

Cze­kam jed­nak na nią jak na wy­ba­wi­ciel­kę, któ­ra uwol­ni mnie od cię­ża­ru wspo­mnień i po­zwo­li mi się za­nu­rzyć w nie­koń­czą­cy się sen. Wpad­nę tam w bez­kre­sną pust­kę i ciem­ność, gdzie nie ma ni­cze­go, na­wet pa­mię­ci. Wiem za to, że nie tra­fię do nie­ba, o któ­rym ba­ja­ją ka­pła­ni no­we­go boga. Nie wie­rzę, że tam jest moje miej­sce.

Moje cia­ło jest zmę­czo­ne, a wspo­mnie­nia cięż­kie jak ka­mie­nie. Mgła spo­wi­ja pa­mięć, ale są ob­ra­zy, któ­re pło­ną w niej ży­wym ogniem – ob­ra­zy cza­sów, gdy by­łem mło­dy, głu­pi i pe­łen na­dziei.

W noz­drzach wciąż czu­ję za­pach dymu – nie ta­kie­go jak ten, któ­ry uno­si się te­raz nad moim pa­le­ni­skiem, lecz gę­ste­go, gry­zą­ce­go, jak­by spa­le­ni­zna mie­sza­ła się z po­tem i krwią. To był swąd, któ­ry spo­wił na­szą osa­dę tam­te­go dnia, jak za­po­wiedź nad­cho­dzą­ce­go znisz­cze­nia. Dra­pał gar­dło, wci­skał się do płuc i osia­dał na ję­zy­ku cięż­ką, ole­istą war­stwą. Pach­niał nie tyl­ko spo­pie­lo­nym drew­nem, ale też czymś in­nym – czymś, co wy­peł­nia­ło po­wie­trze po spa­le­niu do­mostw, skó­ry, ciał. Ten za­pach to­wa­rzy­szył mi od tam­te­go cza­su i ni­g­dy mnie nie opu­ścił.

W uszach wciąż sły­szę szum wia­tru w ko­ro­nach sta­rych dę­bów – jak szep­ty daw­no umar­łych bo­gów, któ­rzy nie mo­gli nas obro­nić. W tym szu­mie, w tym jęku drzew, czu­ło się sa­mot­ność i pust­kę, jak­by­śmy byli zda­ni tyl­ko na sie­bie, bez­bron­ni wo­bec nad­cho­dzą­cej na­wał­ni­cy. Bo­go­wie, któ­rych wzy­wa­łem, zda­wa­li się być nie­obec­ni, a moja mo­dli­twa ni­g­dy nie do­tar­ła do ich uszu. Wte­dy jesz­cze wie­rzy­łem w bo­gów, w ich li­tość i opie­kę. Dziś wiem, że byli tyl­ko mil­czą­cy­mi świad­ka­mi na­sze­go upad­ku.

Pa­mię­tam po­ran­ki nad je­zio­rem. Chłod­ne, spo­koj­ne, kie­dy rosa lśni­ła na tra­wie, a pta­ki śpie­wa­ły, nie­świa­do­me nad­cho­dzą­cej bu­rzy. Wie­rzy­łem, że świat jest pro­sty i zro­zu­mia­ły. Wte­dy nie wie­dzia­łem, co kry­je się w głę­bi lasu ani co cze­ka za ho­ry­zon­tem, za siną li­nią mo­rza.

I wów­czas w moim ży­ciu po­ja­wił się on. Czło­wiek o wie­lu imio­nach – Gun­nar, Otto, Gnie­wosz, Dau­sadr2. Imię to, choć brzmi jak echo pół­no­cy, sta­ło się ucie­le­śnie­niem cze­goś wię­cej. To on był tka­czem lo­sów. Jego twarz, choć za­ma­za­na mgłą cza­su, wciąż tkwi w mo­jej pa­mię­ci. Pa­mię­tam jego spoj­rze­nie – zim­ne, bez­li­to­sne, a w źre­ni­cach tań­czy­ły pło­mie­nie pie­kiel­ne. Było w nim coś, co jed­no­cze­śnie fa­scy­no­wa­ło i prze­ra­ża­ło. Coś, co obie­cy­wa­ło przy­go­dę, a zwia­sto­wa­ło nie­szczę­ście. Wy­da­wa­ło mi się, że w jego rę­kach były nici ży­cia, któ­re on sam, z nie­wzru­szo­ną pre­cy­zją mógł spla­tać w nie­zna­ne nam kształ­ty prze­zna­cze­nia. Czu­łem, że w każ­dej chwi­li mógł po­cią­gnąć za sznur­ki, któ­re od­mie­nia­ły­by na­sze losy, bez li­to­ści i bez­pow­rot­nie.

Opo­wiem wam o tam­tych dniach. O cza­sie, gdy sta­ną­łem na skra­ju prze­pa­ści, nie­świa­do­my, co cze­ka po dru­giej stro­nie. Dniach, któ­re były po­cząt­kiem koń­ca. Los spla­tał nici mo­je­go ży­cia w sieć, z któ­rej nie mo­głem się wy­rwać. A wszyst­ko za­czę­ło się od zwy­kłe­go po­ran­ka, gdy wró­ci­łem z po­lo­wa­nia z dwo­ma za­ją­ca­mi i prze­czu­ciem, że coś złe­go wisi w po­wie­trzu, ale wów­czas słoń­ce świe­ci­ło zbyt ja­sno, wiatr wiał zbyt ci­cho, a pta­ki śpie­wa­ły zbyt żar­li­wie, jak­by chcia­ły za­głu­szyć nad­cho­dzą­ce nie­szczę­ście.

1. Na­wia – w wie­rze­niach sło­wiań­skich kra­ina zmar­łych, miej­sce, do któ­re­go tra­fia­ją du­sze po śmier­ci.

2. Dau­sadr – imię utwo­rzo­ne z nor­dyc­kie­go „Dau­ði” (śmierć) i „Sædr” (siew­ca), ozna­cza­ją­ce „Siew­ca śmier­ci”.

W CIENIU WILKA

Gło­sy zza pa­li­sa­dy sta­wa­ły się co­raz wy­raź­niej­sze, nio­sły się po wo­dzie i prze­bi­ja­ły przez le­śną gę­stwi­nę. Na­dir uśmiech­nął się na myśl o cie­płym po­sił­ku i Mi­rze. Las się prze­rze­dzał, a pro­mie­nie po­ran­ne­go słoń­ca prze­bi­ja­ły przez ko­ro­ny drzew, rzu­ca­jąc świe­tli­ste pla­my na ściół­kę. Po­ran­na rosa chło­dzi­ła jego odzie­nie, a cię­żar dwóch zwią­za­nych za­ję­cy przy­po­mi­nał o uda­nych ło­wach.

Był zmę­czo­ny, ale spra­wia­ło mu to przy­jem­ność. Kro­ki miał wciąż sprę­ży­ste, a wil­got­ne od rosy łę­czy­sko ci­so­we­go łuku od­bi­ja­ło blask słoń­ca. Wny­ki, któ­re usta­wił po­przed­nie­go dnia, do­sko­na­le się spraw­dzi­ły. Mat­ka na pew­no się ucie­szy.

W koń­cu do­tarł do skra­ju lasu. Mię­dzy drze­wa­mi do­strzegł zna­jo­me strze­chy chat. W po­ran­nym słoń­cu osa­da zda­wa­ła się uno­sić nad zło­ci­stą ta­flą je­zio­ra. Wiatr le­d­wie marsz­czył gład­ką po­wierzch­nię wody, a dym z pa­le­nisk uno­sił się le­ni­wie nad pa­li­sa­dą i da­cha­mi chat. Przy po­mo­ście ko­ły­sa­ły się drew­nia­ne czół­na, a na brze­gu roz­wie­szo­ne sie­ci ła­god­nie fa­lo­wa­ły na wie­trze. Za­pach ryb i dymu mie­szał się z wo­nią nie­daw­no zrą­ba­ne­go drze­wa. Z od­da­li do­bie­ga­ły ra­do­sne krzy­ki dzie­ci, a nad nimi niósł się mia­ro­wy stu­kot mło­ta – oj­ciec już pra­co­wał w kuź­ni.

Pod sto­pa­mi Na­dira za­dud­nił głu­cho drew­nia­ny po­most. Przez uchy­lo­ną bra­mę do­strzegł so­lid­ne ścia­ny z gru­bych bali naj­bliż­szych chat. Po­ra­nek do­pie­ro się za­czy­nał, ale osa­da już tęt­ni­ła ży­ciem. Le­d­wie prze­kro­czył bra­mę, a opa­dła go gro­ma­da roz­czo­chra­nych dzie­ci.

– Na­dir! Za­ją­ce! – eks­cy­to­wał się ro­ze­śmia­ny mały chło­piec, wy­cią­ga­jąc rękę w stro­nę zdo­by­czy.

– Dwa! I ja­kie tłu­ste! – do­dał dru­gi, prze­py­cha­jąc się do przo­du.

Na­dir uśmiech­nął się sze­ro­ko.

– Wi­dzę, że ma­cie so­ko­li wzrok, urwi­sy. Co was tak wcze­śnie wy­gna­ło z chat?

– Po­lo­wa­nie! – od­krzyk­nął ten sam chło­piec. – Ja upo­lu­ję… – za­sta­no­wił się chwi­lę, pa­trząc w za­my­śle­niu na pa­tyk w dło­ni – …niedź­wie­dzia! – za­wo­łał w koń­cu i uniósł pa­tyk, uda­jąc, że ce­lu­je z łuku. W za­pa­le po­tknął się i upadł z gło­śnym ję­kiem.

– Ha­ha­ha! Nie­doj­da… Ła­ma­ga! – drwi­li ze śmie­chem po­zo­sta­li chłop­cy.

– Ej, daj­cie mu spo­kój! – Na­dir pod­szedł do le­żą­ce­go i po­mógł mu wstać. – Wszyst­ko w po­rząd­ku?

– Ko­la­no… boli – mruk­nął chło­piec.

– Mu­sisz uwa­żać. – Na­dir po­kle­pał go po ra­mie­niu. – A z tym niedź­wie­dziem… to może po­cze­kaj, aż uro­śniesz. Na po­czą­tek wy­star­czy wie­wiór­ka.

W tym mo­men­cie zza jed­nej z chat wy­szła Edna, po­pra­wia­jąc chu­s­tę na gło­wie.

– Na­dirze, wró­ci­łeś! Bo­go­wie czu­wa­li. – Uśmiech­nę­ła się sze­ro­ko, ale w jej oczach cza­ił się cień nie­po­ko­ju. – Uwa­żaj w tym le­sie, chłop­cze. Coś tam się dzie­je. Wil­ki wyją… ale to nie jest zwy­kłe wy­cie. Jest w nim coś… zło­wiesz­cze­go.

– Wiem, Edno. Dzię­ku­ję za tro­skę. – Na­dir ski­nął gło­wą i po­pa­trzył na za­ją­ce. – Przy­nio­słem coś na obiad.

– O, to wspa­nia­le! Mat­ka bę­dzie rada. A te wil­ki… – Po­krę­ci­ła gło­wą, spo­glą­da­jąc w stro­nę lasu.

Sie­dzą­cy przed cha­tą Dra­gor w sku­pie­niu opra­wiał brze­chwy strzał. Uniósł wzrok na Na­dira i Ednę.

– Edno, zno­wu te two­je stra­chy? – Po­ki­wał gło­wą z uśmie­chem. – Utop­ce, upio­ry… Wil­ki to tyl­ko wil­ki. Na­dir jest już nie­mal do­ro­sły i po­tra­fi o sie­bie za­dbać.

– Obyś miał ra­cję, Dra­go­rze – od­par­ła Edna. – Ale ja czu­ję… – za­mil­kła na chwi­lę, szu­ka­ła od­po­wied­nich słów – …jak­by cień padł na na­szą osa­dę.

Dra­gor spoj­rzał na za­ją­ce i uśmiech­nął się lek­ko pod gę­stą bro­dą.

– Do­bry łow­ca z cie­bie wy­ra­sta, Na­dirze – rzekł, kła­dąc cięż­ką dłoń na ra­mie­niu chłop­ca. – Ale pa­mię­taj, las to nie tyl­ko two­ja zdo­bycz. Ma swo­je pra­wa. Nie bierz wię­cej niż ci po­trze­ba, bo Le­szy3się roz­sier­dzi, a wte­dy i naj­lep­szy my­śli­wy nie wró­ci do domu. – Zmarsz­czył brwi, spo­glą­da­jąc w kie­run­ku pusz­czy. – A od pół­no­cy, sły­sza­łem, krę­cą się ja­cyś obcy. Mó­wią w ję­zy­ku, któ­re­go nie ro­zu­mie­my, a na pier­siach no­szą dziw­ne zna­ki, krzy­że ja­kieś. Mó­wią, że to znak ich boga, któ­re­go po­dob­no sami za­bi­li… Ach, nie zro­zu­mie czło­wiek tych in­no­ści… Ale to nie mogą być do­brzy lu­dzie, sko­ro swe­go boga do drze­wa przy­bi­li i jesz­cze jako znak to no­szą. Le­piej miej ostrą włócz­nię przy boku. Lu­dzie – za­wie­sił głos – lu­dzie są gor­si niż wil­ki Edny. Wilk za­bi­je, by prze­żyć, ale czło­wiek… Czło­wiek po­tra­fi za­bi­jać dla za­ba­wy i chci­wo­ści. A ci obcy… Ci, co ich spo­tka­li, mó­wi­li, że w ich oczach wi­dzie­li tyl­ko chci­wość.

Na­dir ski­nął gło­wą.

– Będę pa­mię­tał.

Las od za­wsze go po­cią­gał i przy­zy­wał. Za­nu­rza­jąc się w jego par­ne ostę­py, czuł nie­mal na­ma­cal­ną ci­szę i ciem­ność. Od­gło­sy były peł­ne ta­jem­ni­czo­ści – sze­lest li­ści, da­le­ki krzyk pta­ka, ci­che chrzęsz­cze­nie ga­łę­zi pod ła­pa­mi nie­wi­docz­nych stwo­rzeń. Wą­skie stru­gi świa­tła z tru­dem prze­bi­ja­ły się przez splą­ta­ne ko­ro­ny wie­ko­wych drzew, two­rząc na mchu i ściół­ce pla­my zło­ta i głę­bo­kie­go cie­nia. Tam czuł obec­ność Le­sze­go – cię­żar w pier­si, dreszcz na kar­ku, wra­że­nie, że ktoś go ob­ser­wu­je. Chwi­la­mi, prze­my­ka­jąc wy­dep­ta­ny­mi przez zwie­rzę­ta ścież­ka­mi, na­gle przy­sta­wał, czu­jąc, jak je­ży­ły mu się wło­ski na kar­ku. Sły­szał wte­dy le­d­wie sły­szal­ny po­mruk, jak­by echo szep­tu wia­tru, a w gło­wie roz­brzmie­wa­ły opo­wie­ści bab­ki o le­śnych du­chach strze­gą­cych swe­go kró­le­stwa przed ludz­ką chci­wo­ścią.

Bab­ka ma­wia­ła, że Le­szy to pan lasu, isto­ta o wie­lu twa­rzach – cza­sem uka­zy­wał się jako sta­rzec z korą za­miast skó­ry, cza­sem jako ol­brzym o oczach pło­ną­cych jak żar. Po­tra­fił być opie­ku­nem, ale i złym du­chem, któ­ry wo­dził na ma­now­ce tych, co nie oka­za­li mu sza­cun­ku. Dla­te­go przed wej­ściem do lasu za­wsze na­le­ża­ło zo­sta­wić ofia­rę – skib­kę chle­ba, garść ja­gód lub szczyp­tę soli. Inni szep­ta­li, że idąc w las, naj­le­piej no­sić przy so­bie też ga­łąz­kę je­mio­ły, by od­stra­szyć Wiły4, któ­re uwiel­bia­ły plą­tać ścież­ki i ku­sić po­dróż­nych swym śpie­wem.

Gdy wy­cho­dził z gę­stwi­ny na słoń­ce, te uczu­cia zni­ka­ły, roz­pra­sza­ne cie­płem i świa­tłem. Wsty­dził się wte­dy, że dał się po­nieść wy­obraź­ni. Ale w głę­bi du­szy wie­dział, że las to nie tyl­ko drze­wa i krze­wy. Był kró­le­stwem Le­sze­go, peł­nym ta­jem­nic i du­chów, któ­re pa­mię­ta­ły cza­sy, gdy lu­dzie skła­da­li im ofia­ry pod świę­ty­mi dę­ba­mi, za­nim przy­szli obcy ka­pła­ni z krzy­ża­mi i ogniem.

Cha­ta pach­nia­ła świe­żym chle­bem, cie­płem. Po pro­stu do­mem. Mat­ka, krzą­ta­jąc się przy pa­le­ni­sku, rzu­ci­ła ukrad­ko­we spoj­rze­nie w stro­nę Na­dira, jak­by chcia­ła się upew­nić, że nic mu się nie sta­ło.

– Wresz­cie je­steś – mruk­nę­ła.

Kie­dy pod­nio­sła wzrok, jej oczy lśni­ły głę­bo­kim brą­zem – nie­mal czar­ne, a jed­nak cie­płe. Skó­ra mia­ła oliw­ko­wy od­cień, inny niż u ko­biet we wsi. Wło­sy, gę­ste i ciem­ne jak skrzy­dła kru­ka, opa­da­ły na ple­cy w cięż­kich splo­tach. Nie­któ­rzy wciąż pa­trzy­li na nią z dy­stan­sem – pa­mię­ta­li, że nie jest stąd. Mimo lat wciąż czu­ła się tu obca, jak wów­czas, gdy zna­le­zio­no ją na brze­gu mo­rza, wy­rzu­co­ną przez fale. Jej daw­ne ży­cie prze­pa­dło wraz z ło­dzią po­chło­nię­tą przez sine i zim­ne wody. Na­dal tę­sk­ni­ła za su­chym do­ty­kiem wia­tru i piesz­czo­tą pu­styn­ne­go słoń­ca, za wi­ra­mi pia­sku, któ­re wiatr two­rzył na bez­kre­snych rów­ni­nach. Czu­ła wciąż w ustach sło­dycz dak­ty­li, któ­re to­wa­rzy­szy­ły jej we wspo­mnie­niach o domu. Ale dla Na­dira była po pro­stu mat­ką.

– Wiesz, że nie lu­bię, jak włó­czysz się no­ca­mi po le­sie. A ostat­nio… – urwa­ła, a na jej twa­rzy po­ja­wił się cień smut­ku. – Mam złe prze­czu­cia. Coś wisi w po­wie­trzu. A te wil­ki… wyły ina­czej. Nie­po­ko­ją­co. Jak­by cier­pia­ły.

– Ga­dasz jak sta­ra Edna, mamo – po­wie­dział żar­to­bli­wie, ale wi­dząc, że mat­ka pa­trzy na nie­go po­waż­nie, sam rów­nież spo­waż­niał.

– A co? Edna głu­pia? – Mat­ka unio­sła brew. – Ko­bie­ty wie­dzą swo­je, a ty my­ślisz, że je­steś mą­drzej­szy od daw­nych opo­wie­ści i od… – za­wa­ha­ła się, szu­ka­jąc wła­ści­wych słów – od tego, co ser­ce pod­po­wia­da.

– No do­brze, mamo, do­brze. – Na­dir uniósł ręce w ge­ście pod­da­nia. – Już nie będę się śmiał. Ale to pew­nie tyl­ko wil­ki.

– Obyś miał ra­cję, synu – wes­tchnę­ła, spo­glą­da­jąc w stro­nę okna.

Po chwi­li prze­nio­sła wzrok na nie­go i pa­trzy­ła dłu­go, jak­by chcia­ła za­pa­mię­tać każ­dy rys jego twa­rzy. W jego spoj­rze­niu od­naj­dy­wa­ła echo wła­sne­go ludu – moc­ne ko­ści po­licz­ko­we, ciem­niej­sze wło­sy, cień da­le­kich kra­in, któ­rych już ni­g­dy nie uj­rzy. Nada­ła mu imię Na­dir, bo w jej ję­zy­ku, któ­ry już le­d­wo pa­mię­ta­ła, sło­wo to ozna­cza­ło coś rzad­kie­go i wy­jąt­ko­we­go. Był jej da­rem od losu, je­dy­nym skar­bem, któ­re­go nie mo­gła jej ode­brać żad­na bu­rza, żad­na fala, żad­na obca zie­mia.

– Ale… – za­mil­kła na chwi­lę. – Coś się zmie­ni­ło. Czu­ję to.

– Tyl­ko wil­ki. Zwy­kłe wil­ki – od­po­wie­dział, pró­bu­jąc do­dać so­bie i mat­ce otu­chy.

– Zwy­kłe? – Mat­ka unio­sła brew jesz­cze wy­żej. – A sły­sza­łeś je? Na­praw­dę sły­sza­łeś? To nie był głód, Na­dirze. To był… żal. Roz­pacz. Jak­by coś stra­ci­ły. Albo ko­goś. Pa­mię­tam, jak w dzie­ciń­stwie opo­wia­da­no mi, że wy­cie dhi’b, wil­ka, to głos dżin­nów, któ­re zgu­bi­ły się w wi­rach wia­tru.

Na­dir umilkł, nie­pew­ny, co od­po­wie­dzieć. Ni­g­dy wcze­śniej mat­ka nie mó­wi­ła o wil­kach w taki spo­sób. Do­tych­czas opi­sy­wa­ła je jako dra­pież­ni­ki, któ­rych na­le­ży się wy­strze­gać.

– Może… może masz ra­cję, mamo – po­wie­dział w koń­cu. – Może wil­ki na­praw­dę coś stra­ci­ły. Może…

– Może to znak – prze­rwa­ła mu mat­ka, a jej głos za­drżał. – Znak od bo­gów. Mó­wią, że wil­ki są ich po­słań­ca­mi. Że przy­no­szą wie­ści o do­brych i złych cza­sach. A to wy­cie… to brzmi, jak­by zwia­sto­wa­ły nie­szczę­ście.

Do cha­ty wpadł młod­szy brat Na­dira, Ra­do­mir. Wsko­czył na bra­ta z en­tu­zja­zmem i uwie­si­ła mu się na ra­mie­niu. Jego wło­sy, ciem­ne, lecz ja­śniej­sze niż u mat­ki, roz­czo­chra­ły się w wi­rze ru­chu. Miał jej oczy – ten sam głę­bo­ki brąz, któ­ry zda­wał się po­chła­niać świa­tło.

– Ile zła­pa­łeś? Dwa? – za­wo­łał z eks­cy­ta­cją. – Ja też kie­dyś pój­dę z tobą na po­lo­wa­nie! Na­uczysz mnie, praw­da? Wi­dzia­łeś ja­kieś śla­dy? Wil­ki były bli­sko? Sta­ra Edna mó­wi­ła, że to nie są zwy­kłe wil­ki… – Urwał, gdy za­uwa­żył mat­kę, któ­ra zmarsz­czy­ła czo­ło. Jej spoj­rze­nie, za­wsze peł­ne cie­pła, te­raz było jak ostrze­że­nie.

– Opo­wiedz mi, jak je zła­pa­łeś! – wtrą­ci­ła Mi­le­na, sio­stra Na­dira, pod­ska­ku­jąc z nie­cier­pli­wo­ścią. Jej śnia­da cera, odzie­dzi­czo­na po mat­ce, ró­żo­wi­ła się od emo­cji. – Czy ucie­ka­ły? Były szyb­kie? A może scho­wa­ły się pod krza­ka­mi?

W cha­cie zro­bi­ło się gwar­no. Śmie­chy i okrzy­ki dzie­ci wy­peł­ni­ły wnę­trze. Mat­ka po­krę­ci­ła gło­wą z uśmie­chem, ale w jej oczach na­dal wid­niał cień nie­po­ko­ju. Pa­trzy­ła na syna – na jego oliw­ko­wą skó­rę i ciem­ne oczy, któ­re tak bar­dzo przy­po­mi­na­ły jej wła­sne. Cza­sem draż­ni­ło ją, że miesz­kań­cy wsi wi­dzą w nim „ob­ce­go”, ale jed­no­cze­śnie czu­ła dumę. Był ży­wym do­wo­dem jej prze­trwa­nia.

– Spo­koj­nie, spo­koj­nie! – Na­dir za­śmiał się, wi­dząc ich pod­eks­cy­to­wa­nie. – Były spryt­ne, ale moje pu­łap­ki oka­za­ły się spryt­niej­sze. Ale to – mru­gnął do sio­stry – se­kret my­śli­we­go. Może kie­dyś was za­bio­rę, jak tro­chę pod­ro­śnie­cie.

– Aku­rat! – prych­nę­ła dziew­czyn­ka. – Pew­nie za­bie­rzesz Mirę. – Spoj­rza­ła na bra­ta za­dzior­nie. – A kie­dy się z nią oże­nisz?

Na­dir zmarsz­czył brwi, za­sko­czo­ny, ale Mi­le­na kon­ty­nu­owa­ła z uśmie­chem.

– Wiesz, była tu i o cie­bie py­ta­ła. Po­wie­dzia­łam, że cię nie ma. Jak jej nie upil­nu­jesz, to Zby­lut ci ją sprząt­nie!

– Mira tu była? Kie­dy? – za­py­tał Na­dir, sta­ra­jąc się ukryć za­sko­cze­nie. Cie­pło, któ­re na­gle roz­la­ło się po jego po­licz­kach, kon­tra­sto­wa­ło z oliw­ko­wym od­cie­niem skó­ry.

– Wczo­raj wie­czo­rem. Przy­nio­sła ja­go­dy albo orze­chy. Już nie pa­mię­tam. Wy­glą­da­ła na zmar­twio­ną.

– Zmar­twio­ną? Dla­cze­go?

– A skąd ja mam wie­dzieć? – prych­nę­ła Mi­le­na i wzru­szy­ła ra­mio­na­mi. – Może dla­te­go, że zno­wu włó­czy­łeś się po nocy po le­sie? Albo dla­te­go, że ostat­nio nie umó­wi­li­ście się na swo­je se­kret­ne spo­tka­nia? – do­da­ła z prze­ką­sem.

Na­dir po­czuł, jak krew na­pły­wa mu do twa­rzy.

– Skąd wiesz o…?

– O tym, że się spo­ty­ka­cie? – prze­rwa­ła mu dziew­czyn­ka i wy­buch­nę­ła śmie­chem. – Prze­cież wszy­scy wie­dzą, że się wy­my­ka­cie ra­zem. To żad­na ta­jem­ni­ca! Wi­dzia­łam was raz, jak wra­ca­li­ście o świ­cie. Trzy­ma­li­ście się za ręce, a Mira mia­ła wło­sy peł­ne li­ści. My­ślisz, że je­stem śle­pa?

Na­dir spoj­rzał na sio­strę z wy­rzu­tem, ale w jego gło­sie było wię­cej za­kło­po­ta­nia niż gnie­wu.

– Mi­le­no…

– No co? – we­szła mu w sło­wo. – Nie uda­waj, że to wiel­ka ta­jem­ni­ca. Na­wet sta­ra Edna mó­wi­ła, że wi­dzia­ła was nad je­zio­rem. A Zby­lut… – urwa­ła, wi­dząc, jak brat marsz­czy czo­ło.

Mat­ka, któ­ra do tej pory mil­cza­ła, unio­sła brew.

– Mił­ka – za­czę­ła, ale ta jej prze­rwa­ła.

– No co, mama? Prze­cież to nic złe­go! Mira by­ła­by jak star­sza sio­stra, a Na­dir – spoj­rza­ła na bra­ta z prze­ką­sem – może wresz­cie prze­sta­nie uda­wać, że mu się nie po­do­ba.

– A Zby­lut krę­ci się koło Miry – wtrą­cił ci­cho Ra­do­mir.

Mat­ka spoj­rza­ła na Ra­do­mi­ra i w jego ry­sach do­strze­gła echo da­le­kich kra­in – ten sam kształt ust, któ­ry ostat­nio za­uwa­ży­ła u prze­jeż­dża­ją­cych kup­ców z po­łu­dnia i wi­dy­wa­ła w swo­im od­bi­ciu, gdy spo­glą­da­ła w ta­flę wody. Cza­sem my­śla­ła, że jej dzie­ci są jak żywe mo­sty mię­dzy dwo­ma świa­ta­mi: tym, któ­ry utra­ci­ła, a tym, któ­ry zbu­do­wa­ła. Ale dziś, gdy wil­ki wyły ina­czej, czu­ła, że ten most może się za­wa­lić.

– Wi­dzia­łem ich ra­zem nad je­zio­rem. Śmia­li się.

– Zby­lut? – Za­zdrość za­pie­kła Na­dira ni­czym ukłu­cie igły. – Kie­dy to było?

– Wczo­raj po po­łu­dniu – od­parł brat. – Ga­da­li o czymś i… no wiesz. Śmia­li się.

Mi­le­na za­chi­cho­ta­ła.

– Może to o to­bie roz­ma­wia­li? Może Zby­lut opo­wia­dał jej, że za­miast zaj­mo­wać się dziew­czy­na­mi, ła­piesz za­ją­ce!

Na­dir par­sk­nął z uda­wa­ną iry­ta­cją.

– Bar­dzo śmiesz­ne. Głu­pia je­steś, smar­ku­lo! – rzu­cił i szturch­nął sio­strę lek­ko w ra­mię.

– Sam je­steś głu­pi! I wca­le nie je­stem smar­ku­lą! – Mi­le­na od­po­wie­dzia­ła z obu­rze­niem, ale za­raz jej oczy roz­bły­sły psot­nym uśmie­chem. – Mira po­wie­dzia­ła, że masz ład­ne oczy! „Jak dwa wę­gle w ogniu” – par­sk­nę­ła. – Ta­kie ta­jem­ni­cze i głę­bo­kie – chi­cho­ta­ła, prze­drzeź­nia­jąc za­chwyt Miry.

Na­dir po­czuł, jak cie­pło roz­le­wa się na jego po­licz­kach. Od­wró­cił wzrok, a jego ciem­ne rzę­sy opa­dły, ma­sku­jąc zmie­sza­nie.

– Co ty wy­ga­du­jesz?

– Mó­wię, jak było! – Dziew­czyn­ka za­śmia­ła się, wi­dząc, jak go za­wsty­dzi­ła.

Mat­ka prze­rwa­ła ich prze­ko­ma­rza­nie sta­now­czym to­nem:

– Dość już tego! Na­dir, sia­daj. Ja­gły z su­szo­ny­mi śliw­ka­mi i mio­dem już cze­ka­ją. – Jej głos był cie­pły, ale gdy spoj­rza­ła na syna, w jej oczach po­ja­wił się le­d­wo za­uwa­żal­ny błysk nie­po­ko­ju. Za­sta­na­wia­ła się, czy kto­kol­wiek we wsi ro­zu­mie, że te oczy, któ­re tak urze­kły Mirę, są czę­ścią dzie­dzic­twa star­sze­go niż cała ich osa­da.

Na­dir spoj­rzał na mi­skę pa­ru­ją­cą na sto­le. Aro­mat słod­kich śli­wek i mio­du przy­pra­wił go o bur­cze­nie w brzu­chu.

– Już jem, mamo – od­parł i usiadł na ła­wie.

Wziął drew­nia­ną łyż­kę i na­brał so­lid­ną por­cję ka­szy. Cie­pło po­sił­ku roz­la­ło się po jego cie­le, od­pę­dza­jąc zmę­cze­nie noc­nej wy­pra­wy.

Mat­ka po­de­szła do okna i spoj­rza­ła w stro­nę kuź­ni, skąd do­bie­gał mia­ro­wy stu­kot mło­ta. Na jej twa­rzy po­ja­wił się cień po­wa­gi.

– Twój oj­ciec – za­wa­ha­ła się na mo­ment, po czym wes­tchnę­ła ci­cho. – Cze­ka na cie­bie w kuź­ni. I nie wy­glą­da na za­do­wo­lo­ne­go. Le­piej się po­spiesz.

Na­dir po­chło­nął po­si­łek. Łap­czy­wie prze­łknął ostat­ni kęs ka­szy, wy­dra­pał li­po­wą łyż­ką mi­skę i wstał od sto­łu. Wy­tarł usta wierz­chem dło­ni, rzu­cił mat­ce uspo­ka­ja­ją­ce spoj­rze­nie i po­wie­dział:

– Już idę.

Wy­szedł z cha­ty, czu­jąc na ple­cach cię­żar jej za­tro­ska­ne­go wzro­ku. Stu­kot mło­ta sta­wał się co­raz wy­raź­niej­szy.

– Nie jest do­brze – mruk­nął pod no­sem i po­szedł w stro­nę kuź­ni.

Wie­dział, że oj­ciec bę­dzie nie­za­do­wo­lo­ny. Obie­cał po­móc od rana, ale las… jak za­wsze stra­cił tam wię­cej cza­su, niż pla­no­wał.

Kuź­nia, jak zwy­kle, roz­brzmie­wa­ła od­gło­sa­mi. Ryt­micz­ny dźwięk ku­cia mie­szał się z sy­kiem har­to­wa­ne­go me­ta­lu i skrzy­pie­niem mie­cha. Po­wie­trze było cięż­kie od za­pa­chu dymu, potu i go­rą­ce­go że­la­za.

Oj­ciec, po­chy­lo­ny nad pa­le­ni­skiem, na­wet nie pod­niósł gło­wy, gdy Na­dir wszedł. Za­ci­śnię­ty­mi usta­mi po­ru­szał mie­chem, roz­pa­la­jąc ogień do czer­wo­no­ści.

– Zno­wu w le­sie? – rzu­cił szorst­ko, nie pa­trząc na syna. Jego głos był chra­pli­wy od wy­sił­ku i tłu­mio­nej zło­ści. – Sier­py cze­ka­ją na ostrze­nie – cią­gnął, wciąż nie pa­trząc na chło­pa­ka. – A ra­dło dla Bol­ka samo się nie zro­bi. Po­go­da się psu­je, plo­ny trze­ba ze­brać, za­nim desz­cze wszyst­ko znisz­czą.

Na­dir za­ci­snął pię­ści, czu­jąc, jak iry­ta­cja za­czy­na na­ra­stać.

– Wiem – od­parł, opa­no­wu­jąc gniew. – Ale mię­so też jest waż­ne.

– Wszy­scy się czymś zaj­mu­ją – kon­ty­nu­ował oj­ciec i wresz­cie pod­niósł wzrok. – Tyl­ko cie­bie jak zwy­kle nie ma, kie­dy je­steś po­trzeb­ny.

– Mię­so się przy­da. Po­trze­bu­je­my go tak samo jak na­rzę­dzi, ziar­na i wszyst­kie­go in­ne­go. A to, że przy­nio­słem je­dze­nie, nic nie zna­czy? – od­parł z prze­ką­sem.

Oj­ciec od­wró­cił się po­wo­li. Zmę­czo­ne oczy spo­tka­ły się ze wzro­kiem Na­dira. W jego spoj­rze­niu od­bi­ja­ły się nie tyl­ko złość i fru­stra­cja, ale tak­że coś głęb­sze­go – za­wód i ból.

– Wiem, Na­dirze. Wiem – po­wie­dział. – Ale to nie wy­star­czy. Mu­sisz my­śleć o przy­szło­ści – oznaj­mił, a jego głos stał się tward­szy. – Myśl o plo­nach, o bez­pie­czeń­stwie. Pra­ca w kuź­ni jest po­trzeb­na, a ko­wal sza­no­wa­ny. Mu­sisz się uczyć. Myśl o nor­mal­nym ży­ciu. Nie tyl­ko o – za­milkł na mo­ment, szu­ka­jąc od­po­wied­nie­go sło­wa – włó­czę­go­stwie.

– Włó­czę­go­stwie?! – wy­buch­nął Na­dir. Jego głos za­drżał z gnie­wu. – My­ślisz, że to za­ba­wa? Po­lu­ję, uczę się strze­lać, wal­czyć… Kie­dyś sam mó­wi­łeś, że męż­czy­zna musi być od­waż­ny, za­rad­ny i za­wsze bro­nić swo­ich naj­bliż­szych! A te­raz? Cho­wasz się w kuź­ni i kle­piesz że­la­zo! Za­po­mnia­łeś, jak to jest trzy­mać miecz w dło­ni? To jest to nor­mal­ne ży­cie, ja­kie­go chcesz dla mnie? A co bę­dzie, jak Nie­mi się po­ja­wią? Dra­gor mó­wił, że są co­raz bli­żej nas.

Oj­ciec ścią­gnął brwi. Na jego twa­rzy po­ja­wił się gniew, a w gło­sie po­brzmie­wa­ła groź­ba. W jego oczach jed­nak było coś wię­cej niż tyl­ko złość – było tam coś, co przy­po­mi­na­ło cień prze­szło­ści. Może wi­dział już ko­goś, kto szedł tą samą ścież­ką, a może sam kie­dyś stał w tym sa­mym miej­scu, z tym sa­mym ogniem w pier­si, go­tów spa­lić się w imię nie­zna­nej jesz­cze praw­dy. A może wi­dział sie­bie – młod­sze­go, bar­dziej po­ryw­cze­go, zde­ter­mi­no­wa­ne­go, by zmie­nić coś, cze­go zmie­nić się nie dało. Może wła­śnie dla­te­go gniew mie­szał się w nim z czymś jesz­cze – cie­niem lęku, któ­re­go nie chciał na­zwać.

– Nie wiesz, o czym mó­wisz, Na­dirze – wark­nął, za­ci­ska­jąc dło­nie na rę­ko­je­ści mło­ta. – Nie masz po­ję­cia, co wi­dzia­łem. Nie masz po­ję­cia, czym jest praw­dzi­wa wal­ka. Uwierz mi, to nie jest ży­cie, ja­kie­go bym dla cie­bie pra­gnął. Nic nie wiesz…

– Strach cię spa­ra­li­żo­wał! – wy­krzyk­nął Na­dir i nie po­tra­fił już po­wstrzy­mać po­to­ku słów. – Je­steś tchó­rzem! Ow­szem, nic nie wiem o to­bie, bo za­wsze mnie zby­wasz. Ile mu­sia­łem pro­sić, abyś cho­ciaż tro­chę chciał mnie na­uczyć wal­czyć… Nie dzi­wię się tym, co nie po­tra­fią wal­czyć, ale ty po­tra­fisz… i dla­te­go mi wstyd, że się cho­wasz… tchórz!

Sło­wa, jak ude­rze­nia, roz­brzmia­ły echem w kuź­ni. Oj­ciec za­marł, a jego dłoń za­ci­snę­ła się na rę­ko­je­ści mło­ta tak moc­no, że kost­ki zbie­la­ły. Przez chwi­lę wy­da­wa­ło się, że rzu­ci się na syna. Na­dir stał przez mo­ment, drżąc z gnie­wu, a po­tem od­wró­cił się na pię­cie i wy­biegł, nie cze­ka­jąc na od­po­wiedź. Za nim po­zo­sta­ła tyl­ko ci­sza, prze­ry­wa­na trza­ska­niem ognia w pa­le­ni­sku.

Oj­ciec stał nie­ru­cho­mo. Sło­wo „tchórz” wże­ra­ło się w jego umysł. Gdzieś w głę­bi ser­ca po­czuł, jak bo­le­sne wspo­mnie­nia za­czy­na­ją po­wra­cać. Ob­ra­zy, któ­re każ­dej nocy na­wie­dza­ły go, gdy tyl­ko za­mknął oczy.

Pa­mię­tał woj­nę i bi­twy. Ten brud­ny, cha­otycz­ny wir krwi, bólu i śmier­ci. Pa­mię­tał wy­cie ran­nych, jęki umie­ra­ją­cych, smród ciał gni­ją­cych w upa­le. Wi­dział wo­jow­ni­ków, przy­po­mi­na­ją­cych bar­dziej zwie­rzę­ta niż lu­dzi – pi­ja­nych i trzę­są­cych się ze stra­chu. Sto­ją­cych w mu­rze tarcz i ro­bią­cych pod sie­bie. Pa­mię­tał twarz swo­je­go bra­ta, młod­sze­go o dwa lata, umie­ra­ją­ce­go w jego ra­mio­nach, z ocza­mi peł­ny­mi zdzi­wie­nia i bólu. To wte­dy po­sta­no­wił: dość. Po­rzu­cił miecz. Po­rzu­cił wo­jen­ne ży­cie, by chro­nić ro­dzi­nę. Zna­lazł spo­koj­ne miej­sce w tej za­gu­bio­nej w ostę­pach osa­dzie. Chciał spo­ko­ju dla swo­jej żony i dzie­ci. Ale te­raz… te­raz wła­sny syn na­zwał go tchó­rzem.

Z cięż­kim wes­tchnie­niem pod­szedł do sta­rej, za­ku­rzo­nej skrzy­ni w rogu kuź­ni. Otwo­rzył ją ostroż­nie. W środ­ku, sta­ran­nie owi­nię­ty w po­żół­kłe płót­no, spo­czy­wał po­dłuż­ny przed­miot. Roz­wi­nął go po­wo­li. Miecz. Ostrze wciąż lśni­ło jak nowe. Dłu­ga, pro­sta głow­nia po­ły­ski­wa­ła w pół­mro­ku, a na jej po­wierzch­ni wiły się sub­tel­ne wzo­ry ta­jem­nych zna­ków. W świe­tle pa­da­ją­cym z okna do­strzegł de­li­kat­ne srebr­ne nit­ki, któ­re zdo­bi­ły stal, ukła­da­jąc się w geo­me­trycz­ne kształ­ty i krzy­że. Na sa­mym szczy­cie ostrza, tuż przy rę­ko­je­ści, po­ły­ski­wał znak przy­po­mi­na­ją­cy słoń­ce – ro­ze­ta z pro­mie­nia­mi, któ­ra zda­wa­ła się tchnąć w broń du­szę daw­nych cza­sów.

Rę­ko­jeść mie­cza była pro­sta, ale wy­ra­zi­sta. Gdy ob­ró­cił ostrze, wpa­trzył się w wy­tra­wio­ny bli­sko niej na­pis – le­d­wo wi­docz­ny, ale na­dal czy­tel­ny znak płat­ne­rza, któ­ry chciał, by jego imię prze­trwa­ło lata.

Miecz był cięż­ki, ale do­sko­na­le wy­wa­żo­ny. Każ­dy ruch ostrza wy­da­wał się na­tu­ral­ny, jak­by broń sta­wa­ła się czę­ścią dło­ni, któ­ra ją trzy­ma­ła. To nie była zwy­kła stal – to była broń wo­jow­ni­ka, któ­ry wal­czył na po­lach wie­lu bi­tew i za­wsze no­sił ją z dumą. Ostrze, choć no­si­ło śla­dy wie­lu lat, wciąż było pięk­ne. W jego lśnią­cej po­wierzch­ni za­klę­ta była pa­mięć o po­przed­nich wła­ści­cie­lach i ich bo­jach. Na­wet te­raz, po la­tach spę­dzo­nych w ciem­no­ści skrzy­ni, miecz zda­wał się szep­tać hi­sto­rie o daw­nej chwa­le i już za­po­mnia­nych bi­twach.

Na­zna­czo­ne bli­zna­mi dło­nie za­ci­snę­ły się na rę­ko­je­ści. Cię­żar mie­cza był zna­jo­my i przy­no­sił ze sobą wspo­mnie­nia – bra­ter­stwa, stra­ty, bólu i żalu. Dumy. Spoj­rzał na ostrze i do­strzegł w nim od­bi­cie swo­je­go daw­ne­go ży­cia.

Czy Na­dir zro­zu­mie? Czy bę­dzie mu­siał po­dą­żyć tą samą ścież­ką, by po­jąć, co oj­ciec wi­dział i cze­go do­świad­czył?

Za­mknął oczy, po­zwa­la­jąc wspo­mnie­niom ogar­nąć jego umysł. Czuł, jak w gło­wie za­czy­na­ją kłę­bić się ob­ra­zy z daw­nych dni. Po chwi­li, z cięż­kim wes­tchnie­niem, otwo­rzył je po­wo­li. Sta­ran­nie za­wi­nął ostrze w płót­no i scho­wał miecz z po­wro­tem do skrzy­ni.

Nie. Nie te­raz. I oby ni­g­dy.

A Na­dir biegł, emo­cje wi­ro­wa­ły w nim jak nie­spo­koj­na bu­rza. Wście­kłość mie­sza­ła się z ża­lem, tar­ga­ły nim sprzecz­ne my­śli. Krew pul­so­wa­ła w skro­niach ni­czym ude­rze­nia bęb­na, a w uszach wciąż roz­brzmie­wa­ły peł­ne zło­ści sło­wa rzu­co­ne ojcu w twarz. Każ­dy krok na chrzęsz­czą­cej ścież­ce przy­po­mi­nał mu o wy­rzu­tach su­mie­nia, ale gniew sku­tecz­nie je za­głu­szał.

Wiatr niósł za nim gry­zą­cy za­pach dymu z kuź­ni, wdzie­ra­ją­cy się w noz­drza ni­czym przy­po­mnie­nie o nie­zre­ali­zo­wa­nych ocze­ki­wa­niach. Na brze­gu je­zio­ra zo­ba­czył Mirę. Jej zwy­kle pro­mien­na twarz była te­raz za­my­ślo­na, a w oczach cza­ił się nie­po­kój. Po­de­szła do nie­go po­wo­li, a jej ręce unio­sły się w ge­ście, jak­by chcia­ły go ob­jąć, ale jego wzrok spra­wił, że je cof­nę­ła.

– Na­dirze, co się sta­ło? – za­py­ta­ła ci­cho, do­ty­ka­jąc tyl­ko jego ra­mie­nia de­li­kat­nie. – Wi­dzia­łam, jak wy­bie­głeś z kuź­ni. Zno­wu po­kłó­ci­łeś się z oj­cem?

Jego spoj­rze­nie było peł­ne fu­rii.

– On po pro­stu mnie nie ro­zu­mie! – wark­nął, a jego głos drżał od tłu­mio­nej zło­ści. – Cią­gle po­wta­rza, że je­stem lek­ko­myśl­ny, że nie mam po­ję­cia o od­po­wie­dzial­no­ści! A sam? Cały czas tyl­ko kuź­nia, rola, jak­by to był cały świat! Za­po­mniał, co to zna­czy żyć! I mnie też chce ska­zać na taki los. Ni­g­dy mi nie opo­wie­dział o swo­jej prze­szło­ści. Mil­czy, jak gdy­by to była ja­kaś ta­jem­ni­ca.

Mira cof­nę­ła się o krok, za­sko­czo­na jego gwał­tow­ną re­ak­cją.

– Na­dirze, twój oj­ciec… – za­czę­ła, ale za­wa­ha­ła się, szu­ka­jąc od­po­wied­nich słów. – Je­steś dla nie­go nie­spra­wie­dli­wy. On nie za­wsze taki był. Wszy­scy w osa­dzie pa­mię­ta­ją, że kie­dyś był kimś in­nym. A te­raz, bez nie­go i jego pra­cy, by­ło­by nam trud­no. Wszy­scy go po­trze­bu­ją.

– Kim?! – prze­rwał jej Na­dir gorz­kim śmie­chem, któ­ry bar­dziej przy­po­mi­nał pe­łen bólu krzyk. – Kim?! Mó­wisz, że był kimś in­nym, a ja o tym nic nie wiem! Tyl­ko ja­kieś plot­ki. Dla­cze­go?! Dla­cze­go mu­szę żyć w tej cho­ler­nej nie­wie­dzy?! Może ci wszy­scy, o któ­rych mó­wisz, są dla nie­go waż­niej­si niż ja. A dla mnie ma tyl­ko po­ła­jan­ki.

Mira pa­trzy­ła na nie­go z nie­po­ko­jem, a w jej oczach po­ja­wi­ły się łzy.

– Na­dirze, pro­szę, uspo­kój się – wy­szep­ta­ła i pró­bo­wa­ła go ob­jąć.

– Nie do­ty­kaj mnie! – wy­ce­dził przez za­ci­śnię­te zęby, od­su­wa­jąc się gwał­tow­nie.

Jego ręka w od­ru­chu unio­sła się w po­wie­trzu – nie żeby ją ude­rzyć, ale jak­by chciał od­gro­dzić się od wszyst­kie­go, na­wet od niej. Mira drgnę­ła i cof­nę­ła się jesz­cze bar­dziej, a jej spoj­rze­nie w jed­nej chwi­li wy­peł­ni­ło się czymś, co ści­snę­ło go w żo­łąd­ku. Nie był to tyl­ko strach – to było coś wię­cej.

Roz­cza­ro­wa­nie.

Jak­by w tej jed­nej chwi­li prze­sta­ła go po­zna­wać.

– On mnie za­wiódł, Miro. – Jego głos był twar­dy, nie­prze­jed­na­ny. – Za­wsze go po­dzi­wia­łem, a te­raz… te­raz wi­dzę, że jest tchó­rzem.

I wte­dy po­wie­dział coś, cze­go od razu po­ża­ło­wał.

– Może ty też go tak bro­nisz, bo tak samo bo­isz się praw­dy… jak Zby­lut.

Zo­ba­czył, jak Mira otwie­ra usta, ale nie wy­do­by­wa się z nich ani jed­no sło­wo. Jej po­licz­ki bla­dły, a po­tem czer­wie­ni­ły się, jak­by zo­sta­ła ude­rzo­na.

– O czym ty mó­wisz? – szep­nę­ła.

– O tym, że za­wsze znaj­dziesz sło­wa na obro­nę tych, któ­rych lu­bisz. – W jego gło­sie po­ja­wi­ła się go­rycz, któ­rej na­wet nie pró­bo­wał ukryć. – Może dla­te­go tak do­brze do­ga­du­jesz się ze Zby­lu­tem? On też nie ma w so­bie od­wa­gi, po­ta­ku­je wszyst­kim, słu­cha się ro­dzi­ców, za to jest miły, praw­da? Miły, przy­stoj­ny… a na­wet za­baw­ny.

Mira pa­trzy­ła na nie­go, nie ro­zu­mie­jąc.

– Na­dirze. – Jej głos drżał, ale nie było w nim już gnie­wu, tyl­ko ból. – To o to cho­dzi? Na­praw­dę my­ślisz, że…

Nie do­koń­czy­ła. Za­ci­snę­ła usta i po­trzą­snę­ła gło­wą, jak­by nie wie­rzy­ła, że wła­śnie to usły­sza­ła.

– Idę. – Na­dir od­wró­cił się, nie pa­trząc na nią. – Mu­szę być sam.

Rzu­cił się w stro­nę lasu i znik­nął mię­dzy drze­wa­mi.

Mira otar­ła po­li­czek, spo­glą­da­jąc za nik­ną­cą w le­sie syl­wet­ką.

Zno­wu to zro­bił… Zno­wu. Nie wie­dzia­ła, co się z nim ostat­nio dzie­je. Może mają ra­cję, że to krew jego mat­ki bu­rzy się w nim te­raz. Za­wsze go bro­ni­ła, gdy mó­wi­li, że to przez obcą, złą krew. Wie­rzy­ła, że jest naj­lep­szym chło­pa­kiem na świe­cie. Ale w ta­kiej chwi­li jak ta, trud­no jej było utrzy­mać w so­bie tę wia­rę.

Nie chcia­ła o tym my­śleć. Nie te­raz. Nie w ten spo­sób.

Bez­wład­nie usia­dła na mo­krym pia­sku. Za­ci­snę­ła po­wie­ki, by przy­wo­łać inne chwi­le. Te, któ­re były tyl­ko ich.

Wi­dzia­ła sie­bie, jak bie­ga boso po mięk­kim mchu, a on śmie­je się za jej ple­ca­mi, uda­jąc, że nie na­dą­ża. Jak w chłod­nym cie­niu so­sen chwy­ta ją za rękę, cią­gnie do przo­du, aż obo­je wpa­da­ją na po­la­nę, gdzie wy­so­kie pa­pro­cie ko­ły­szą się w ryt­mie cie­płe­go wia­tru. Jak ukry­wa­ją się przed desz­czem pod gę­sty­mi ga­łę­zia­mi, śmie­jąc się, gdy kro­ple spa­da­ją na ich unie­sio­ne ku nie­bu twa­rze.

Pa­mię­ta­ła staw, ukry­ty głę­bo­ko w pusz­czy, gdzie nie do­cie­rał nikt oprócz nich. Woda tam była ciem­na, ci­cha i gład­ka jak ta­fla lodu. Nie po­ru­sza­ła się, na­wet gdy wiatr wpra­wiał nad­brzeż­ne trzci­ny w po­wol­ny ta­niec. Pa­mię­ta­ła, jak sta­nę­ła na omsza­łym ka­mie­niu, po­wo­li zsu­wa­jąc suk­nię z ra­mion. Przez uła­mek chwi­li czu­ła na so­bie jego wzrok, cie­pły i ba­daw­czy, za­nim ma­te­riał opadł ci­cho na zie­mię.

Wcho­dzi­ła do wody ostroż­nie, czu­jąc, jak chłód otu­la jej skó­rę, prze­ni­ka sto­py, łyd­ki, uda. Za­drża­ła – czy z zim­na, czy z cze­goś in­ne­go? On wciąż stał na brze­gu, jak­by za­pa­mię­ty­wał każ­dy jej ruch, każ­dy gest. Do­pie­ro gdy od­wró­ci­ła się i wy­cią­gnę­ła ku nie­mu rękę, uśmie­cha­jąc się lek­ko, on wszedł za nią. Pierw­szy krok był nie­pew­ny, ale po­tem ta­fla za­czę­ła stop­nio­wo, de­li­kat­nie roz­cho­dzić się wo­kół nie­go.

Pa­mię­ta­ła jego do­tyk, czu­łość w tym, jak przy­cią­gnął ją do sie­bie. Pa­mię­ta­ła ich od­de­chy, w któ­rych mie­sza­ły się wil­goć i ży­wicz­ny za­pach boru. Pa­mię­ta­ła, jak le­że­li po­tem na tra­wie – na­gie cia­ła otu­lo­ne zio­ła­mi i okry­wa­ne kwia­ta­mi, któ­re opa­dły z drzew. Wil­got­ne płat­ki przy­kle­ja­ły się do ich skó­ry, a w gęst­nie­ją­cym zmierz­chu sły­sze­li tyl­ko wła­sne od­de­chy i szum drzew nad sobą.

I jesz­cze uro­czy­sko, za­snu­te mgła­mi o świ­cie. Szli tam po­wo­li, jak­by z czcią, w mil­cze­niu, by nie spło­szyć du­chów lasu. Pach­nia­ło wil­got­ną zie­mią, omsza­ły­mi ka­mie­nia­mi, czymś pier­wot­nym i pra­daw­nym. Byli tyl­ko oni – jej dłoń w jego dło­ni, cie­pło, któ­re pły­nę­ło od jego cia­ła.

Był jej ca­łym świa­tem.

Za­ci­snę­ła pal­ce na skraw­ku suk­ni. Nie chcia­ła czuć bólu. Chcia­ła pa­mię­tać je­dy­nie to. Ich śmiech. Cie­pło jego skó­ry. Błysk w ciem­nych, głę­bo­kich oczach, gdy pa­trzył tyl­ko na nią.

Ale echo jego gniew­nych słów wciąż drża­ło w jej my­ślach.

A Na­dir biegł. Biegł co­raz szyb­ciej, czu­jąc, jak jego gniew ustę­pu­je miej­sca zmę­cze­niu i cha­oso­wi my­śli. Ga­łę­zie chło­sta­ły go po twa­rzy, a ostre kol­ce je­żyn dra­pa­ły skó­rę, ale on igno­ro­wał ból.

Las sta­wał się co­raz gęst­szy, a ci­sza wo­kół nie­go na­ra­sta­ła. Ga­łę­zie drzew za­my­ka­ły się nad nim. Tyl­ko echo wła­snych kro­ków i da­le­kie wy­cie wil­ka prze­ry­wa­ło tę zło­wro­gą mar­two­tę.

W koń­cu, wy­czer­pa­ny, do­tarł do zna­jo­me­go miej­sca – wiel­kie­go, sta­re­go dębu. Ko­rze­nie drze­wa, jak ra­mio­na pra­daw­ne­go straż­ni­ka, ota­cza­ły ka­wa­łek zie­mi ni­czym na­tu­ral­ne schro­nie­nie. Pień dębu, na­zna­czo­ny głę­bo­ką szra­mą po pio­ru­nie, zda­wał się pul­so­wać spo­ko­jem i siłą.

Na­dir opadł na zie­mię i oparł ple­cy o szorst­ką korę. Jego od­dech stop­nio­wo zwal­niał, a my­śli kłę­bi­ły się ni­czym bu­rzo­we chmu­ry. Czuł, jak za­czy­na mu wi­ro­wać w gło­wie.

Dla­cze­go oj­ciec ni­g­dy mi nic nie po­wie­dział? Czy Mira mnie te­raz znie­na­wi­dzi? Dla­cze­go wszyst­ko jest ta­kie skom­pli­ko­wa­ne?

Za­mknął oczy, po­zwa­la­jąc, by cię­żar zmę­cze­nia w koń­cu go po­ko­nał. Choć słoń­ce wciąż wi­sia­ło wy­so­ko na nie­bie, wiatr niósł już za­po­wiedź nad­cho­dzą­ce­go chło­du. Cień dębu ota­czał go ni­czym ko­ły­ska, da­jąc schro­nie­nie od moc­nych pro­mie­ni dnia. At­mos­fe­ra tego miej­sca – ci­sza lasu, szum li­ści, za­pach zie­mi – dzia­ła­ła na nie­go ko­ją­co, cała przy­ro­da sta­ra­ła się go uko­ły­sać. W od­da­li za­wył wilk – prze­cią­gle, ża­ło­śnie, jak gdy­by prze­strze­ga­jąc przed czymś, co mia­ło na­dejść.

Na­dir za­snął, lecz w jego umy­śle wciąż brzmia­ły py­ta­nia bez od­po­wie­dzi. We śnie po­now­nie usły­szał wy­cie wil­ka, a jego echo nio­sło się po opu­sto­sza­łej kra­inie…

3. Le­szy – sło­wiań­ski duch lasu.

4. Wiła – sło­wiań­ski de­mon o dwo­istej na­tu­rze, łą­czą­cy ce­chy nim­fy wod­nej i le­śnej bo­gin­ki, uwo­dzą­cy śpie­wem i plą­czą­cy ścież­ki.

PRZED BURZĄ

Wil­got­ne mury lo­chu ocie­ka­ły wodą, a w po­wie­trzu uno­sił się przy­tła­cza­ją­cy za­pach stę­chli­zny zmie­sza­nej z za­sta­rza­łym odo­rem krwi i mo­czu. Kro­ple ska­pu­ją­ce ze skle­pie­nia roz­bi­ja­ły się o ka­mien­ną po­sadz­kę z jed­no­staj­nym, nie­mal hip­no­ty­zu­ją­cym dźwię­kiem. Po­śród tego po­nu­re­go miej­sca, w mdłym świe­tle po­chod­ni, roz­le­ga­ły się przy­tłu­mio­ne jęki i ury­wa­ne krzy­ki. W ciem­nych za­ka­mar­kach snu­ły się cie­nie szczu­rów. Ich czer­wo­ne oczy bły­ska­ły w pół­mro­ku. Za­rdze­wia­łe ob­rę­cze, do któ­rych za­zwy­czaj przy­ku­wa­no więź­niów, po­kry­wa­ła za­schnię­ta krew, a w za­ka­mar­kach ka­mien­nej pod­ło­gi zbie­ra­ły się ka­łu­że cuch­ną­cej wody. Loch śmier­dział ple­śnią, mo­czem i krwią.

Bern­hard von Plötz­kau, mar­gra­bia Mar­chii Pół­noc­nej, stał opar­ty o ma­syw­ny stół z gru­bo he­blo­wa­nych de­sek. Jego spoj­rze­nie utkwio­ne było w po­chod­ni. Mru­żył w za­my­śle­niu oczy, wpa­tru­jąc się w peł­ga­ją­cy pło­mień. Su­ro­wa twarz, po­ora­na zmarszcz­ka­mi, zdra­dza­ła czło­wie­ka, któ­ry wie­le wi­dział i jesz­cze wię­cej prze­żył. Był wy­so­ki, bar­czy­sty, a jego po­sta­wa zdra­dza­ła siłę fi­zycz­ną i od­da­wa­ła wła­dzę, któ­rą spra­wo­wał. Ciem­ne wło­sy, miej­sca­mi przy­pró­szo­ne si­wi­zną, opa­da­ły nie­co na czo­ło, a krót­ka, gę­sta bro­da nada­wa­ła mu groź­ne­go wy­glą­du.

Nie no­sił dziś ni­cze­go nad­mier­nie ozdob­ne­go. Wdział gru­bą, weł­nia­ną tu­ni­kę w ciem­nym ko­lo­rze, spię­tą sze­ro­kim skó­rza­nym pa­sem. Na ra­mio­na za­rzu­cił płaszcz, któ­re­go brze­gi zdo­bił je­dy­nie nie­wy­szu­ka­ny haft.

Obok nie­go stał jego młod­szy ku­zyn, Bern­hard zum Berg – ko­lej­ne z dłu­giej li­sty imion, któ­re ród Plötz­kau prze­ka­zy­wał z ojca na syna od po­ko­leń, ni­czym za­klę­cie ma­ją­ce chro­nić przed za­po­mnie­niem. W ich ro­dzi­nie imię Bern­hard było jak pie­częć – no­si­li je mar­gra­bio­wie i ry­ce­rze. Dum­ni sy­no­wie i za­po­mnia­ne bę­kar­ty, któ­rych gro­by już daw­no po­rósł mech. Każ­dy z nich miał ja­kiś przy­do­mek, choć nie za­wsze był traf­ny i przy­no­szą­cy chlu­bę. Ten otrzy­mał swój nie z po­wo­du gór, któ­rych w Mar­chii bra­ko­wa­ło, ale przez sztucz­ne wznie­sie­nie, na któ­rym stał gró­dek jego ojca5. Ko­piec usy­pa­ny rę­ka­mi chło­pów, by choć tro­chę wzno­sić się nad oko­licz­ną rów­ni­ną.

Mło­dy Bern­hard czę­sto sły­szał, jak szy­dzą z jego przy­dom­ku.

– Pa­trz­cie, oto pan z góry! – kpił nie­daw­no je­den z na­jem­ni­ków, gdy pro­wa­dził od­dział przez ba­gna. – Góra z gli­ny i ka­mie­ni, co ru­nie przy pierw­szym po­dmu­chu!

Był wy­raź­nie młod­szy od swe­go ku­zy­na, o szczu­plej­szej syl­wet­ce i mniej su­ro­wym ob­li­czu. Jego twarz mia­ła nie­mal chło­pię­cy rys, ale coś w spoj­rze­niu zdra­dza­ło ze­psu­cie. W ką­ci­kach ust igrał lek­ki, nie­mal roz­ba­wio­ny uśmiech, gdy ko­lej­ne wrza­ski roz­dzie­ra­ły ci­szę. Jego wzrok błysz­czał, jak­by czer­pał per­wer­syj­ną sa­tys­fak­cję z dźwię­ków bólu do­cho­dzą­cych z lo­chów. Jego oczy, błę­kit­ne i zim­ne jak lo­do­we odłam­ki, od­bi­ja­ły peł­ga­ją­cy blask ża­gwi. Nie było w nich współ­czu­cia. Pal­ce za­ci­ska­ły się na rę­ko­je­ści szty­le­tu przy pa­sie – nie w na­pię­ciu, a ra­czej w wy­cze­ki­wa­niu.

Krzy­ki, do­cho­dzą­ce z lo­chów, nie usta­wa­ły. Star­szy Bern­hard nie drgnął, jak­by te dźwię­ki były mu obo­jęt­ne – albo po pro­stu zbyt do­brze zna­ne. Młod­szy zaś zda­wał się de­lek­to­wać każ­dą chwi­lą, jak gdy­by była to ma­ka­brycz­na me­lo­dia wy­gry­wa­na spe­cjal­nie dla nie­go.

W kom­na­cie pa­no­wał pół­mrok. Ka­mien­ne ścia­ny roz­świe­tla­ne pło­mie­niem po­chod­ni mie­ni­ły się, a po­wie­trze było cięż­kie od wil­go­ci i za­pa­chu pa­lo­ne­go tłusz­czu.

Młod­szy Bern­hard prze­krzy­wił gło­wę, wsłu­chu­jąc się w prze­cią­gły wrzask, któ­ry do­bie­gał z lo­chów. Jego war­gi unio­sły się w lek­ce­wa­żą­cym gry­ma­sie.

– Kwi­czy jak za­rzy­na­na świ­nia – mruk­nął i od­wró­cił się w stro­nę kra­ty od­dzie­la­ją­cej ich od miej­sca prze­słu­cha­nia. – My­ślisz, że dłu­go jesz­cze po­cią­gnie?

– Krzyk to tyl­ko dźwięk – od­po­wie­dział spo­koj­nie ten star­szy. – Waż­ne jest to, co na­stę­pu­je po­tem. Ból zmie­nia czło­wie­ka. W od­po­wied­nich rę­kach sta­je się on mięk­ki jak wosk. Ból przy­po­mi­na mu, że ży­cie ma war­tość, że może jesz­cze nie musi umrzeć, i za­czy­na mó­wić.

Młod­szy wes­tchnął ci­cho, ob­ra­ca­jąc szty­let w dło­ni, jak­by coś wa­żył w my­ślach.

– Ale… – za­czął po­wo­li, wo­dząc kciu­kiem po kra­wę­dzi ostrza. – Jest coś przy­jem­ne­go w tym dźwię­ku, nie­praw­daż? W tej bez­rad­no­ści. W tym, jak pró­bu­ją wal­czyć, za­nim zro­zu­mie­ją, że nie mają już nic.

Mar­gra­bia spoj­rzał na nie­go spod zmarsz­czo­nych brwi.

– To dzie­cin­ne, Bern­har­dzie. Ból jest po to, by wy­do­by­wać praw­dę, nie dla pu­stej za­ba­wy.

Przy­glą­dał się ku­zy­no­wi z mie­sza­ni­ną dez­apro­ba­ty i za­sta­no­wie­nia. Czy to okru­cień­stwo było ozna­ką siły czy sła­bo­ści?

Młod­szy uśmiech­nął się ką­tem ust, a jego spoj­rze­nie po­ciem­nia­ło.

– A je­śli moż­na mieć jed­no i dru­gie?

Przez chwi­lę star­szy Bern­hard mil­czał, jak­by roz­wa­żał, czy w ogó­le war­to od­po­wia­dać. Po­tem od­wró­cił wzrok z po­wro­tem na pło­mień.

– Bę­dzie krzy­czał, wrzesz­czał, prze­kli­nał – po­wie­dział ci­cho. – A po­tem bę­dzie mó­wił. Za­wsze mó­wią.

Ko­lej­ny wrzask prze­ciął ci­szę. Berg uśmiech­nął się sze­rzej.

Opraw­ca pod­szedł bli­żej i zer­k­nął przez kra­ty.

– Już le­d­wo dy­cha, pa­nie. Jesz­cze wal­czy, ale to tyl­ko kwe­stia cza­su.

Star­szy Bern­hard ski­nął gło­wą.

– Wi­dzisz, chłop­cze? Lu­dzie są jak liny. Na­cią­gaj je po­wo­li, z wy­czu­ciem, bo pęk­ną w naj­mniej spo­dzie­wa­nym mo­men­cie. I ni­cze­go się nie do­wiesz.

Mło­dy uśmiech­nął się lek­ko.

– Cza­sem war­to po­cze­kać, prze­cią­gać. A jak pęk­nie, no cóż…

Von Plötz­kau uniósł brew.

– Nie, ku­zy­nie. Le­piej, gdy pę­ka­ją wte­dy, gdy my tego chce­my.

Chło­pak skrzy­wił się lek­ko, ale w jego oczach bły­snął cień za­do­wo­le­nia.

– Mie­li­śmy szczę­ście, że go do­rwa­li­śmy. Gdy­by nie lu­dzie War­ci­sła­wa6, uda­ło­by mu się uciec.

Star­szy Bern­hard par­sk­nął po­gar­dli­wie.

– Do­pi­sał im łut szczę­ścia, że go zła­pa­li. Mało bra­ko­wa­ło, by mu się uda­ło zbiec. Dru­gie­mu do­go­ry­wa­ją­cy ksią­żę zdą­żył wbić szty­let w gar­dło. Gdy­by nie to, pew­nie dzi­siaj obaj by się kry­li po la­sach i chwa­li­li, jak ła­two przy­szło im za­mor­do­wa­nie pana, któ­re­mu ślu­bo­wa­li wier­ność.

Młod­szy za­ci­snął usta, ale nie od­po­wie­dział.

Mar­gra­bia wpa­try­wał się w nik­ną­ce pło­mie­nie po­chod­ni, jak­by wi­dział tam coś wię­cej niż tyl­ko ogień.

– Taka już ich na­tu­ra – rzu­cił ci­cho. – Sło­wia­nie. Dzi­cy byli i dzi­cy po­zo­sta­ją. Chrzest zmył im brud z czo­ła, ale nie się­gnął du­szy.

Bern­hard zum Berg, sto­ją­cy opo­dal, uśmiech­nął się z prze­ką­sem.

– Za to łasi są na sre­bro. I po­ży­tecz­ni, gdy się im po­ka­że kij i mar­chew.

Mar­gra­bia po­ki­wał gło­wą.

– Trze­ba ich zła­mać. Albo się pod­po­rząd­ku­ją, albo trze­ba ich wy­ple­nić do ostat­nie­go. Ina­czej za­wsze będą szu­kać spo­so­bu, by pod­nieść gło­wy.

Za­mil­kli na chwi­lę. W koń­cu młod­szy z ku­zy­nów ode­zwał się z na­my­słem:

– Jak dzi­kie ko­nie…

– Tak – przy­tak­nął mar­gra­bia. – Dum­ne, nie­ujarz­mio­ne, kło­po­tli­we. Ale raz zła­ma­ne, będą ci wier­ne do śmier­ci. Mu­szą jed­nak czuć nad sobą siłę.

– I tak do­cho­dzi­my do sed­na. – Bern­hard zum Berg spoj­rzał na nie­go ba­daw­czo. – Kto zy­skał na śmier­ci War­ci­sła­wa?

Star­szy uśmiech­nął się lek­ko, bez cie­nia we­so­ło­ści.

– Nie oni, to pew­ne. Ale ktoś na tym sko­rzy­stał. Trze­ba się do­wie­dzieć kto, nim spra­wy wy­mkną się spod kon­tro­li.

– Czy­li nie był to przy­pa­dek?

Mar­gra­bia wzru­szył ra­mio­na­mi.

– Przy­pa­dek? Rzad­ko bywa przy­pad­kiem coś, co pach­nie zdra­dą.

Zum Berg skrzy­wił się.

– A je­śli to gra Bo­le­sła­wa7?

– Nie twier­dzę, że to jego ręka dzier­ży­ła nóż. Ale mógł dać ko­muś po­wód, by go użył. War­ci­sław pró­bo­wał wszyst­kich prze­chy­trzyć. Nam skła­dał hoł­dy, wśród swo­ich uda­wał wol­ne­go księ­cia, ma­mił obiet­ni­ca­mi Bo­le­sła­wa. Taki nie prze­trwa dłu­go.

– Więc Bo­le­sław szu­kał ko­goś bar­dziej od­po­wied­nie­go do swo­ich pla­nów?

– Moż­li­we. Lo­tar8 nie chce woj­ny na pół­no­cy. Po­trze­bu­je so­jusz­ni­ków, nie kło­po­tów. A Bo­le­sław to wilk w owczej skó­rze. Klę­kał w Mer­se­bur­gu9, ale jego lu­dzie już prze­kra­cza­ją na­sze gra­ni­ce.

– I kon­tak­tu­je się z Po­mo­rza­na­mi?

– Tak mó­wią. Je­śli wy­sy­łał po­słań­ców nie tyl­ko do nich, ale i chciał za mo­rze, to może War­ci­sław był mu już za­wa­dą. Jemu z Duń­czy­ka­mi ni­g­dy nie było po dro­dze.

– A Ra­ci­bor10?

– Ma krew wil­ka, nie lisa. Nie bę­dzie się kła­niał ani nam, ani Duń­czy­kom.

Za­pa­dło krót­kie mil­cze­nie.

– A co z Ar­ko­ną11? – za­py­tał młod­szy. – Póki ta świą­ty­nia stoi…

– Po­mo­rze nie bę­dzie na­sze – do­koń­czył mar­gra­bia. – Każ­dy my­śli, jak ją znisz­czyć i złu­pić. A mimo to kró­lo­wie i ksią­żę­ta ślą tam dary. Jed­ną ręką bu­du­ją ko­ścio­ły, dru­gą opła­ca­ją po­gań­skich ka­pła­nów.

– Gdy Ar­ko­na pad­nie, bę­dzie to znak koń­ca ich świa­ta.

– I po­czą­tek na­sze­go. Ale to nie na­stą­pi z dnia na dzień.

– Więc kto to zro­bi?

– Ten, kto uzna, że nie ma już nic do stra­ce­nia. Albo wszyst­ko do zy­ska­nia.

Mar­gra­bia po­pra­wił skó­rza­ną rę­ka­wi­cę.

– Cha­os to nie tyl­ko za­gro­że­nie. To rów­nież oka­zja. Po­mo­rza­nie się boją, Lo­tar ma inne zmar­twie­nia, a w Gnieź­nie, my­ślę, już dzie­lą łupy.

– My­ślisz o Bo­le­sła­wie.

– My­ślę o każ­dym, kto gra na wię­cej niż jed­nym fron­cie. War­ci­sław pró­bo­wał. Zo­bacz, jak skoń­czył. Ale in­nych to nie od­stra­sza.

Zum Berg ski­nął gło­wą.

– Je­śli Ra­ci­bor przej­mie ste­ry, wszyst­ko może się zmie­nić.

– Tak. Eryk12 na pół­no­cy nie bę­dzie za­do­wo­lo­ny. My­śli, że śmierć War­ci­sła­wa da mu wol­ną rękę. Ale Ra­ci­bor to nie pio­nek.

– To zna­czy…

– To zna­czy, że dro­gi Ery­ka i Bo­le­sła­wa mu­szą się prze­ciąć. Musi dojść do spię­cia. I wte­dy my mu­si­my być go­to­wi.

– My­ślisz, że ten ktoś, ten, kto po­cią­ga za sznur­ki, to ktoś z ze­wnątrz?

Mar­gra­bia ro­ze­śmiał się krót­ko, bez cie­nia ra­do­ści.

– Za­wsze ktoś z ze­wnątrz. Chy­ba nie wie­rzysz, że to po­mysł ja­kichś za­wszo­nych dzi­ku­sów z pusz­czy.

W tym mo­men­cie do lo­chu wszedł straż­nik.

– Mar­gra­bio – po­wie­dział, kła­nia­jąc się. – Już moż­na…

Straż­nik za­wró­cił do lo­chu, a Bern­hard i jego krew­ny po­dą­ży­li za nim. W chłod­nej i wil­got­nej kom­na­cie, w któ­rej Bern­hard zwykł prze­słu­chi­wać więź­niów, na drew­nia­nej ła­wie, roz­cią­gnię­ty do gra­nic moż­li­wo­ści le­żał Wie­le­ta13. Jego dło­nie i sto­py były przy­wią­za­ne do ko­ło­wro­tów, a jego cia­ło roz­cią­gnię­te do gra­nic wy­trzy­ma­ło­ści. Był le­d­wo żywy, bla­dy i wy­czer­pa­ny. Na jego na­gim tor­sie wid­nia­ły śla­dy tor­tur. Skó­ra była po­pa­rzo­na i po­si­nia­czo­na, z licz­nych głę­bo­kich ran są­czy­ła się krew. Już na pierw­szy rzut oka wi­dać było, że część sta­wów mu po­wy­ry­wa­no. Jego opuch­nię­tą twarz po­kry­wa­ły si­nia­ki, a ze sczer­nia­łych warg wy­do­by­wał się rwa­ny char­kot. Każ­dy od­dech był dla nie­go wi­docz­nym wy­sił­kiem. Te sta­wy… Cho­dził to on już nie bę­dzie – po­my­ślał Bern­hard, spo­glą­da­jąc na Wie­le­tę z obo­jęt­no­ścią. Cie­ka­we, czy coś z nie­go da się wy­cią­gnąć.

Nie zwra­ca­li uwa­gi na odór krwi i eks­kre­men­tów. Ich twa­rze nie wy­ra­ża­ły żad­nych emo­cji – ani współ­czu­cia, ani obrzy­dze­nia.

W gło­wie mar­gra­bie­go kłę­bi­ły się my­śli. Za­sta­na­wiał się, kto mógł­by stać za śmier­cią War­ci­sła­wa. Czy to byli Duń­czy­cy, czy może ktoś z jego wła­sne­go oto­cze­nia? Kto? Kto?

Bern­hard, ob­ser­wu­jąc Wie­le­tę z da­le­ka, spoj­rzał z dez­apro­ba­tą na opraw­cę, któ­ry nie­ru­cho­mo stał nad le­żą­cym więź­niem. Jesz­cze tro­chę, a nic nie po­wie. Prze­sa­dził. Gor­li­wość bywa też wadą – po­my­ślał, krę­cąc gło­wą z za­nie­po­ko­je­niem.

Berg zbli­żył się po­wo­li i po­chy­lił nad ofia­rą.

– Mar­nie wy­glą­dasz – po­wie­dział to­nem, w któ­rym nie było ani krzty współ­czu­cia. – Ale za­ufaj mi, je­śli nie za­czniesz mó­wić, bę­dzie znacz­nie go­rzej.

Tor­tu­ro­wa­ny pod­niósł na nie­go otę­pia­łe z bólu spoj­rze­nie. Oczy miał za­puch­nię­te, nie­mal czar­ne od siń­ców. Od­dy­chał płyt­ko, a każ­de sło­wo zda­wa­ło się kosz­to­wać go ogrom­ny wy­si­łek.

– Nie… wiem… nic – wy­chry­piał.

Mar­gra­bia Bern­hard wes­tchnął, jak­by był roz­cza­ro­wa­ny.

– Nie wiesz? – po­wtó­rzył po­wo­li. – To cie­ka­we, bo ja wiem, że nie dzia­ła­li­ście sami.

Młod­szy Bern­hard uśmiech­nął się, od­wró­cił na mo­ment i pod­niósł że­la­zne szczyp­ce. Przy­glą­dał się im przez chwi­lę z uwa­gą, po czym przy­kuc­nął przy więź­niu.

– Po­dob­no zdra­da to dla was chleb po­wsze­dni – rzu­cił.

– Nie… wiem… nic – wię­zień za­drżał.

Berg na­chy­lił się nad tor­tu­ro­wa­nym i mó­wił spo­koj­nie, nie­mal ła­god­nie:

– Po­słu­chaj mnie uważ­nie. Masz dwie dro­gi.

Z uda­wa­nym za­my­śle­niem ki­wał przed twa­rzą męż­czy­zny na­rzę­dziem, na któ­rym wi­dać było za­schnię­te śla­dy krwi.

– Mo­żesz umrzeć szyb­ko. Jed­no cię­cie, jed­no pchnię­cie i bę­dzie po wszyst­kim. – W jego gło­sie nie było emo­cji, tyl­ko rze­czo­wa kon­sta­ta­cja fak­tu. – Albo mo­żesz cier­pieć.

Wię­zień od­dy­chał płyt­ko, nie był w sta­nie już na­wet po­krę­cić gło­wą.

– Już cier­pię… – za­char­czał, a krew po­cie­kła mu po bro­dzie.

Młod­szy Bern­hard uśmiech­nął się, ale w jego błę­kit­nych oczach nie było ani cie­nia cie­pła.

– Nie, jesz­cze nie. Ale mo­żesz się prze­ko­nać, jak dłu­go czło­wiek po­tra­fi bła­gać o śmierć.

Męż­czy­zna się szarp­nął. Przez mo­ment wy­da­wa­ło się, że po­wie coś jesz­cze, ale tyl­ko za­ci­snął oczy.

Star­szy Bern­hard wes­tchnął z roz­cza­ro­wa­niem.

– Wi­dać, że ma ocho­tę na dłuż­szą roz­mo­wę.

Mar­gra­bia zmru­żył oczy, jak­by ana­li­zo­wał stan więź­nia, ni­czym ku­piec oce­nia­ją­cy znisz­czo­ny to­war.

– Może nie zda­jesz so­bie z tego spra­wy – po­wie­dział nie­mal ła­god­nie – ale na­praw­dę nie masz już wie­le do stra­ce­nia.

Wie­le­ta wy­szcze­rzył czer­wo­ne od krwi zęby.

Młod­szy Bern­hard wes­tchnął te­atral­nie i spoj­rzał na straż­ni­ka.

– Może trze­ba mu to uświa­do­mić.

Opraw­ca bez sło­wa uniósł dłu­gi nóż i po­wo­li prze­cią­gnął jego ostrzem po roz­pię­tej pier­si więź­nia, do­da­jąc ko­lej­ną głę­bo­ką, moc­no krwa­wią­cą rysę. Dru­gą ręką przy­bli­żył do rany kop­cą­cą ża­giew i po­wo­li za­czął wci­skać w ranę. Po celi roz­szedł się wstręt­ny, dła­wią­cy smród pa­lo­ne­go mię­sa.

Wię­zień za­wył.

– Kto? – Py­ta­nie za­wi­sło w śmier­dzą­cym spa­lo­nym cia­łem lo­chu.

– Na wy­spie… w pusz­czy… – wy­chry­piał tor­tu­ro­wa­ny. – Może to był ko­wal…

Star­szy Bern­hard uniósł brew.

– Może? To za mało.

Wię­zień za­ci­snął po­wie­ki.

– Nie wiem… nie wi­dzia­łem go. Sły­sza­łem o nim…

Młod­szy ry­cerz spoj­rzał na uno­szą­cy się znad przy­pa­lo­nej rany dym i po­krę­cił gło­wą.

– To roz­cza­ro­wu­ją­ce.

Berg pod­szedł bli­żej i po­chy­lił się nad męż­czy­zną.

– Po­wiedz mi – po­wie­dział ci­cho – czy ci, któ­rzy cię wy­na­ję­li, też by tak cier­pie­li? Czy oni też by cię tak bro­ni­li? Czy po­zwo­li­li­by, że­byś zno­sił te ka­tu­sze bez sen­su, w imię cze­go? Mę­czy­li­by się tak jak ty, by cie­bie ochro­nić? Na pew­no nie!

Wię­zień otwo­rzył oczy i po raz pierw­szy wi­dać było w nich coś wię­cej niż tyl­ko ból, przez któ­ry te­raz prze­bi­jał cał­ko­wi­ty brak na­dziei.

Zum Berg uniósł że­la­zne szczyp­ce. W za­du­mie oglą­dał je, jak­by wa­żył w dło­ni cię­żar de­cy­zji, któ­rą miał pod­jąć.

– Może po­trze­bu­jesz ma­łej za­chę­ty? – za­py­tał ci­cho, nie­mal ła­god­nie.

Je­niec po­trzą­snął gło­wą, a jego oczy już nie wy­ra­ża­ły ni­cze­go poza cier­pie­niem.

– Nie… pro­szę… – wy­szep­tał, ale jego głos był już tyl­ko sła­bym echem w zim­nym po­wie­trzu lo­chu.

Młod­szy Bern­hard uśmiech­nął się, a w jego oczach po­ja­wił się błysk, któ­ry mar­gra­bia już nie raz wi­dy­wał.

– Nie bój się. To tyl­ko chwi­la.

Za­ci­snął szczyp­ce na po­pa­rzo­nej skó­rze więź­nia i szarp­nął, wy­ry­wa­jąc krwa­wy strzęp mię­sa. Męż­czy­zna za­wył z bólu, a dźwięk ten od­bił się echem od ka­mien­nych ścian.

Mar­gra­bia uniósł brew.

– Wi­dzę, że z po­wo­dze­niem mo­żesz go za­stą­pić? – za­py­tał, wska­zu­jąc na sto­ją­ce­go nie­ru­cho­mo opraw­cę, a w jego gło­sie po­brzmie­wa­ła kpi­na.

Młod­szy Bern­hard z trza­skiem rzu­cił szczyp­ce na stół, nie spusz­cza­jąc wzro­ku z ku­zy­na.

– Cza­sem trze­ba sa­me­mu po­bru­dzić so­bie ręce, żeby lu­dzie cię sza­no­wa­li. A jak nie sza­nu­ją, to niech się boją. – Od­wró­cił się do więź­nia, któ­re­go cia­łem szar­pa­ły nie­kon­tro­lo­wa­ne dresz­cze, i do­dał: – Ode­rint, dum me­tu­ant14. Niech nie­na­wi­dzą, by­le­by się bali. Czy nie tego mnie uczo­no? Czy ty sam nie po­wta­rza­łeś mi tego wie­lo­kroć?

Mar­gra­bia za­marł na mo­ment, za­sko­czo­ny nie tyl­ko okru­cień­stwem mło­de­go Bern­har­da, ale też tym, jak cy­tat z Ka­li­gu­li wy­pły­nął z jego ust. Wie­dział, że chło­pak ni­g­dy się nie gar­nął do na­uki kla­sycz­nej, wy­bie­ra­jąc ra­czej bie­głość w wal­ce niż ła­ciń­skie trak­ta­ty. A jed­nak ta sen­ten­cja wi­docz­nie za­pa­dła mu w pa­mięć. Po­wta­rzał mu ją nie­raz jego na­uczy­ciel, za­kon­nik, któ­ry nie za­wsze był za­kon­ni­kiem. Mó­wio­no, że za­nim wło­żył ha­bit, słu­żył jako na­jem­nik w Ita­lii, a może na­wet jako dwo­rza­nin ce­sar­ski, lecz ni­g­dy o tym nie wspo­mi­nał. Je­dy­nie cza­sem, w chwi­lach za­du­my, po­zwa­lał so­bie na uwa­gę, któ­ra nie pa­so­wa­ła do po­ko­ry mni­cha. Miał w twa­rzy i spoj­rze­niu coś, co przy­wo­dzi­ło na myśl wszyst­ko, tyl­ko nie za­kon­ne za­ci­sze. To on pod­su­nął Bern­har­do­wi myśl, że strach po­tra­fi być na­rzę­dziem sku­tecz­niej­szym niż miecz. Może sam na­uczył się tego w miej­scach, gdzie pra­wo i li­tość były sła­bo­ścią, a ży­cie na­le­ża­ło do tych, któ­rzy nie mie­li skru­pu­łów.

– Uczo­no cię, że strach może być na­rzę­dziem – od­parł w koń­cu, mie­rząc ku­zy­na wzro­kiem. – Ale nie mó­wi­li chy­ba, że­byś stał się na­rzę­dziem stra­chu.

Mło­dy uśmiech­nął się po­now­nie, ale tym ra­zem w jego oczach nie było już bły­sku – tyl­ko zim­ne okru­cień­stwo.

– A czy to nie to samo? – za­py­tał, a jego głos był tak spo­koj­ny, że aż nie­po­ko­ją­cy.

Z iro­nicz­nym uśmie­chem pa­trzył w oczy mar­gra­bie­go. Po­now­nie uniósł szczyp­ce, ale z ocią­ga­niem opu­ścił je.

– Chcesz coś mi jed­nak po­wie­dzieć? – zwró­cił się do jeń­ca.

Wie­le­ta po­trzą­snął gło­wą.

Berg wska­zał na ża­rzą­ce się łu­czy­wo.

– Użyj jesz­cze raz tego – po­wie­dział z trza­skiem, rzu­ca­jąc szczyp­ce na ka­mien­ną po­sadz­kę.

Opraw­ca, po­słusz­ny roz­ka­zo­wi, przy­ło­żył roz­ża­rzo­ną ża­giew do oka­le­czo­ne­go męż­czy­zny. Skó­ra syk­nę­ła i za­czę­ła się dy­mić, a w po­wie­trzu uniósł się swąd pa­lo­ne­go cia­ła. Wię­zień wy­prę­żył się na ła­wie, a z jego ust wy­rwał się stłu­mio­ny jęk. Opraw­ca, nie oka­zu­jąc żad­nych emo­cji, przy­ło­żył łu­czy­wo raz jesz­cze i przy­pa­lał skó­rę ofia­ry miej­sce przy miej­scu, wci­ska­jąc ją pod pa­chy. Wstręt­ny smród pa­lo­nej skó­ry wy­peł­niał im noz­drza. Wie­le­ta wył. Jego cia­ło drża­ło, z za­gry­zio­nych warg pły­nę­ła struż­ka krwi. Wy­prę­żył się na­gle, szarp­nął gwał­tow­nie, i cia­ło zwiot­cza­ło. Krew są­czy­ła mu się z ran i ust. Bern­hard i jego krew­ny pa­trzy­li na nie­go przez chwi­lę w mil­cze­niu. Obaj wie­dzie­li, że nie wy­cią­gną z tego czło­wie­ka już nic wię­cej. Że pew­nie już się nie ock­nie. Ko­wal na wy­spie… To było wszyst­ko, co wie­dzie­li. Albo aż tyle. Bo o ko­wa­lu na wy­spie sły­sze­li już wcze­śniej.

[…]

Pozostało jeszcze 90% treści tej książki.

5. Berg (niem.) – „góra”, „wzgó­rze”. W na­zwach miej­sco­wych: miej­sce po­ło­żo­ne na wy­nie­sie­niu.

6. War­ci­sław I – ksią­żę Po­mo­rza Za­chod­nie­go z dy­na­stii Gry­fi­tów, pa­nu­ją­cy w la­tach 1106–1135. Zo­stał za­mor­do­wa­ny, a po jego śmier­ci wła­dzę ob­jął jego brat, Ra­ci­bor I.

7. Bo­le­sław III Krzy­wo­usty – ksią­żę Pol­ski (1107–1138), pro­wa­dził woj­ny o Po­mo­rze i Śląsk.

8. Lo­tar III z Sup­plin­bur­ga – nie­miec­ki ce­sarz Świę­te­go Ce­sar­stwa Rzym­skie­go.

9. Zjazd w Mer­se­bur­gu (1135) – spo­tka­nie mię­dzy ce­sa­rzem Lo­ta­rem III a Bo­le­sła­wem Krzy­wo­ustym, na któ­rym pol­ski ksią­żę zło­żył hołd len­ny, uzna­jąc ce­sar­ską zwierzch­ność nad Po­mo­rzem i Ru­gią.

10. Ra­ci­bor I – ksią­żę po­mor­ski z rodu Gry­fi­tów, młod­szy brat księ­cia War­ci­sła­wa I, po któ­re­go śmier­ci ob­jął wła­dzę nad czę­ścią Po­mo­rza.

11. Ar­ko­na – głów­ny ośro­dek re­li­gij­ny Sło­wian po­łab­skich na Ru­gii, miej­sce kul­tu boga Świę­to­wi­ta.

12. Eryk II Pa­mięt­ny – król Da­nii w la­tach 1134–1137, z dy­na­stii Es­tryd­se­ni­dów.

13. Wie­le­ci – sło­wiań­ski lud po­łab­ski, za­miesz­ku­ją­cy te­re­ny mię­dzy dol­ną Odrą a Łabą.

14. Ode­rint, dum me­tu­ant – „Niech nie­na­wi­dzą, byle się bali”; ła­ciń­ska mak­sy­ma przy­pi­sy­wa­na ce­sa­rzo­wi Ka­li­gu­li.

Pro­jekt okład­ki: Pa­weł Pan­cza­kie­wicz / Pan­cza­kie­wicz Art.De­sign

Re­dak­cja: Ali­cja Ma­ty­jas

Ko­rek­ta: Ka­mi­la Re­cław

Re­dak­cja tech­nicz­na: Ma­riusz Goł­dyn

Kon­wer­sja e-bo­oka: Ga­briel Wy­glę­dacz – Stu­dio Aka­pit

Ele­men­ty gra­ficz­ne w tek­ście: @mar­chew­ka

Co­py­ri­ght © 2026

@ by Da­riusz Ba­nia

@ for this edi­tion by Wy­daw­nic­two Wolf Sp. z o.o.

All ri­ghts re­se­rved

Wszel­kie pra­wa za­strze­żo­ne

ISBN 978-83-978740-4-6

Wy­daw­nic­two Wolf

Wy­da­nie I

Go­rzów Wiel­ko­pol­ski 2026

Wy­pro­du­ko­wa­no w Pol­sce