Theodoros ebook

I ujrzałem potężnego anioła obwieszczającego głosem donośnym: Kto godzien jest otworzyć księgę i złamać jej pieczęcie?

Apokalipsa św. Jana

Jeśli uczynisz znak krzyża trzema skrwawionymi palcami, zostawiając szkarłatny ślad nad brwiami na czole (skąd wąska strużka ścieknie ci po czarniawym, garbatym nosie na wąsy związane po lewej stronie złotą nicią i zakończy swą drogę jako kropla na malachitowej posadzce królewskiej twierdzy), a następnie taki sam na piersiach okrytych atłasową koszulą tak białą, że prawie złotą, i kolejne dwa na ramionach z epoletami ubranymi w opale, najpierw na prawym, potem na lewym, w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego, Amen, czy krzyż twój zostanie przyjęty? Zawsze ci mówiono, że jesteś rosły niczym krzyż i taki byłeś, od kiedy siebie znasz, taki wyszedłeś z łona matki rodem z Dodekanezu: krzyż z ludzkich mięśni, jakże wielu męczenników oddało na nim ducha, twoje dłonie umazane były krwią i saletrą potasową, miałeś brudne paznokcie, nieobcinane i nigdy nieczyszczone, byś nie mógł zapomnieć kobiecych i męskich ciał, w jakie je zagłębiałeś, twój krzyż był z pychy i pożądania, na nim została ukrzyżowana najpierw twoja biedna dusza – szkliste widmo, przezroczyste powietrze przebite gwoźdźmi i wyjące z bólu, z krwawymi kwiatami rozkwitłymi u góry i z dołu, po prawej i po lewej stronie, w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego, Amen.

Byłeś istotą krwiożerczą, Theodorosie, czyniłeś zło przed obliczem Pana, jadłeś krwawo i piłeś krew, dlatego twoja ofiara nie zostanie przyjęta, żywot bowiem każdego ciała w krwi jego się kryje. Przez całe swe życie usiłowałeś pogodzić oleje święte z krwią, u stóp swego krzyża przybiłeś dodatkową belkę na kształt ramion, na jej końce zaś założyłeś koła ze szprychami z brązu i zamieniłeś krzyż w rydwan bojowy ciągniony przez cztery pary rumaków, i ty – pan afrykańskich wydm z czerwonego piasku, ty – bóg fałszywy i prorok kaźni, ty – Tewodros II – władca Etiopii. Nikt z twego rodu by w to nie uwierzył, jednak ty wierzyłeś i wiedziałeś od początku świata, jakby to nie Syn Człowieczy uczestniczył w Stworzeniu, ale ty – nędzny robak, i widziałeś Szatana spadającego z niebios niczym piorun, i widziałeś na własne oczy, jak spełniają się twoje sny. Odtąd przestały się dla ciebie liczyć klątwy i błogosławieństwa, ty – najlichszy z lichych – trzymałeś w dłoniach cugle czterech par rumaków, stałeś w wysokich butach oblepionych czerwoną gliną na przypominającym brzozę śnieżnobiałym drewnie krzyża i ponad zwartym szykiem wojsk rozwinąłeś swój zielono-żółto-czerwony sztandar z triumfującym lwem plemienia Judy pośrodku, Moa Ambassa ze imnegede Yehuda1, ty, najsilniejszy spośród lwów i największy pośród cesarzy...

Byłeś jeszcze dzieckiem, a już zadawałeś sobie pytanie o moc wiary; skoro bowiem twoja wiara jest wielkości ziarna gorczycy, a jednak możesz nakazać drzewu figowemu, by wyrosło w morzu, i ono wraz z korzeniami i liśćmi drżącymi na wietrze frunie ponad górami, dolinami i wąwozami, dociera na skalisty brzeg oblewającego Archipelag morza o barwie szmaragdu i świeżo zmielonego lapisu, innego koloru nie pamiętasz, po czym zapuszcza dziesiątki, setki swoich poranionych korzonków w galaretowatą materię fal, by wyrosnąć z morza, rzecz niesłychana i niewidziana, rodzi owoce i napełnia wyspy zapachem dojrzałych fig, miękkich niczym kobiece piersi, słodkich jak miód. Nosiłeś nędzne łachy, byłeś usmarkany, siedziałeś w kącie zapuszczonego ogrodu, z trudem sylabizując Alixǎndrię2, działo się to w dalekim kraju wydanym na pastwę żywiołów, i wtedy po raz pierwszy to zakiełkowało ci w głowie, takie maleńkie ziarnko gorczycy. Wystraszyłeś się, strach zmroził ci serce na myśl, że wystarczająco wielka wiara, nie wielkości ziarna, ale wypełnionego garnca albo lepiej tak ciężka jak twoje ciało, może sprawić, że zmienisz bieg gwiazd na niebie, zatrzymasz słońce i księżyc niczym Jozue, kiedy Pan oddał Amorytów w jego ręce, że każesz starcowi wejść z powrotem do łona matki i narodzić się na nowo albo będziesz płynął w powietrzu unoszony przez cherubinów, mając pod stopami firmament szafirowy niczym najczystsze niebo. Gdyby można było przeniknąć ludzkie losy, gdyby każdy mąż, każda niewiasta i dziecko mogli mieć złocisty talerz wokół głowy jak święci na ścianach cerkwi, wtedy dałoby się odgadnąć, jak wielka jest ich wiara, gdyż jedni pozbawieni by byli aureoli zupełnie, a u innych talerz z kutego złota byłby tak wielki, że uwięziłby w złocistych splotach ich przeznaczenia nie tylko całe ich ciało, lecz również domy, drzewa, płoty i okoliczne pola, wniknąłby także do ziemi, a ona stałaby się wtedy przezroczysta, odsłaniając krainę zmarłych, wsie i zagony wszystkich, co przeszli już do wieczności. Wtedy dałoby się też dostrzec tych, którym pisane jest nie mieć przeznaczenia, więc sami wykuwają swój los, taka jest bowiem ich wola, mocna i niewzruszona.

Byłeś bystrym dzieckiem o wyobraźni wyostrzonej przez lekturę Alixǎndrii, przypowieści Ezopowych, Archirii i Anadana3, Halimy4 z jej cudami, a także przez niekończące się opowieści twojej matki, Sofiany z wyspy Tinos – kolebki prawosławia na Archipelagu – zwieńczonej świętym monastyrem Panagia Ewangelistria, później do tego doszły Księgi Mojżeszowe i Pawłowe Dzieje Apostolskie, Objawienie Świętego Jana z Patmos, a w końcu Kebra nagast – najświętsza księga Etiopskiego Kościoła Ortodoksyjnego Teuahdo. I jako rozgarnięte dziecko zadałeś sobie pytanie, czy wiara i wola to jedno; wtedy tego nie pojąłeś, ale teraz – przebywając w jednej z dwustu izb twierdzy w Mekdeli, gdzie jako „Zaślubiony Etiopii i Oblubieniec Jeruzalem”, jak lubisz się określać, czekasz na swą ostatnią chwilę – rozumiesz doskonale, że wiara pochodzi od Boga, a wola od Szatana. „Bo opór jest jak grzech wróżbiarstwa, a krnąbrność jak złość bałwochwalstwa”, rzekł prorok Samuel do Saula, którego Pan opuścił, gdy pożałował, że uczynił go władcą. Energia taka sama, ale pierwsza tryska z serca czystego, a druga z perwersyjnego i zaślepionego umysłu, dla którego idolem jesteś ty sam. Biłeś pokłony przed samym sobą, od kiedy pamiętasz, nie miałeś innego Boga, teraz zaś wszystko skończone, oddziały Napiera zdobyły twierdzę, ich armaty dudnią jak głos Najwyższego, a żołnierze królowej szukają cię po izbach, by wywlec za brodę i rzucić psom na pożarcie, cesarzowa Tyru Uerk i jej syn zaszyli się w swojej komnacie, oboje pełni pychy i bezduszni bardziej jeszcze od ciebie, gotowi poderżnąć prostackie gardło syna przekupki handlującej miksturą przeciw glistom za to, że ośmieliłeś się splugawić potomkinię mędrca Salomona, do Anglików uciekła twoja nałożnica, Ytiegie5 Yetemeniu – ta z sińcami na pośladkach, udach i brzuchu, bo ty od wielu lat nie mogłeś posiąść kobiety, nie bijąc jej wcześniej dotkliwie, wokół ciebie nie ma żadnego sługi ani kapłana, chociaż co piąty mężczyzna w Etiopii jest kapłanem; teraz, gdy nie ma już dla ciebie ratunku, ponieważ królowa Wiktoria, niegdyś twoja przyjaciółka, heretycka i szalona suka, odwróciła się od ciebie i jeśli się poddasz, trafisz do klatki i będziesz wieziony ulicami Londynu niczym krwawa bestia, barbarzyński rzeźnik, aż wreszcie cię powieszą pośród rżącej gawiedzi odsłaniającej popsute zęby; teraz, gdy wiesz, że za chwilę wpadniesz w szpony dłuższe i bardziej czarne od twoich, należące do istot, które powloką cię do jednej z niezliczonych cel piekielnych, ciasnych niczym szafa o ścianach z rozpalonego żelaza, gorąca para z wściekłością tryskać ci będzie pod stopami i będziesz się smażył powieszony za język i obdzierany żywcem ze skóry, gwałcony rozżarzonym prętem, oczy wyjdą ci z orbit, a gardło wypełni nieludzkie wycie natychmiast stłumione przez ściany z płynnej miedzi, nie będzie to trwało godzinę, dzień ani rok, ale wieczność, a po jednej wieczności jeszcze tysiąc wieczności, jak to ujrzała na własne oczy Matka Boska, kiedy zstąpiła do piekieł; teraz, w świętym dniu Wielkanocy roku Pańskiego tysiąc osiemset sześćdziesiątego ósmego, gdy mija pół wieku, odkąd zajmujesz się wyłącznie podbojem świata za cenę zatracenia własnej duszy, pozostają ci wciąż te same: pycha, nienawiść, bezlitosne pragnienie stąpania po trupach, tym razem po własnym ścierwie, jeszcze żywym, a już martwym w twojej głowie i dla twoich rąk, które trzęsą się, nie na tyle jednak, by nie czynić, co do nich należy, dotykają zatem chłodnej lufy, kurka i spustu niczym usta spragnione choćby kropli zimnej wody.

Na stole pokrytym czerwonym brokatem z wyszytymi złotem scenami z Pięcioksięgu leży przed tobą otwarta mahoniowa kaseta, a w niej, na pofałdowanym atłasie, dwa pistolety pojedynkowe rzadkiej urody przypominające łodygi egzotycznych kwiatów albo dwa brunatne zwierzątka o futerku lśniącym niczym zwierciadło. Kolby pistoletów zdobione są misternym złotym okuciem ciasno oplatającym mechanizm spustowy. Pomiędzy pistoletami ułożonymi przeciwlegle jest pasek wolnej atłasowej materii, który wypełniają akcesoria o dziwacznych kształtach, błyszczące jak żywe srebro, i trzy pozłacane naboje. To dar królowej Wiktorii z dobrych czasów, kiedy wprawdzie nie odpowiadała na twoje długie i zawiłe epistoły, nie chcąc męczyć swojej powabnej dłoni, ponieważ w gruncie rzeczy miała cię za afrykańskiego dzikusa, co rozsiadł się na zagrabionym tronie, jednakże od czasu do czasu wysyłała ci za twoje zasługi kosz serów tak smrodliwych, żeś dawał je swoim służącym i świniom, ale nawet one nie chciały ich jeść, innym razem zegarek ze sprężyną, która od razu pękła, gdy próbowałeś nakręcić ją swoimi grubymi paluchami, albo instrument muzyczny, jakim nikt w Etiopii nie umiał się posługiwać, więc podczas jakże częstych uroczystych ceremonii czarne, a wewnątrz różowe dłonie sług wybijały rytm na jego mahoniowym pudle jak na bębnie, ignorując struny i klawisze z kości słoniowej nie wiadomo do czego służące. Przynajmniej pistolety się przydadzą, raz a dobrze, po czym Napier i nimi zawładnie, tak jak zawładnął Mekdelą i jej skarbami, stosami kości słoniowej, wonnymi przyprawami korzennymi wypełniającymi piwnice, gdzie mogłeś wejść, jeśli uprzednio zasłoniłeś nos i usta chustą, gdyż woń drzewa sandałowego, cynamonu, goździków, ziela angielskiego, mirry, nardu i siedmiu rodzajów pieprzu zabalsamowałaby twoje wnętrzności, wstrzymałaby bicie serca, a czas stanąłby w miejscu jak w Raju malowanym na ścianach twoich kościołów wykutych w kamieniu i nigdy więcej nie stanąłbyś już na powierzchni ziemi pod kolorowym niebem Afryki. Salomon, syn Dawida, z którego rodu powinieneś się wywodzić, by mieć prawo władać świętą Etiopią, a nie stać się złodziejem korony po dwakroć kłamliwym, bo nie byłeś potomkiem Menelika z księgi świętych mężów Izraela, ani nawet Kassą nie byłeś, synem handlarki sprzedającej mikstury na glisty i tasiemce, tylko przybłędą z dalekiego kraju, tenże Salomon zgromadził złoto Ofiru i cedry Libanu, zbudował Dom Pański, gdzie umieścił Imię Tego, który przemawia spośród cherubinów, ugościł w swoich pałacach, a potem na swojej piersi królową Saby, by mógł przyjść na świat Menelik – założyciel dynastii etiopskiej, najstarszej na ziemi – ale nie mógł pochwalić się nieprzebranymi bogactwami, jakie zgromadziłeś ty, Tewodros II, podczas zaledwie trzynastu lat panowania, ty, który na pytanie Najwyższego, jakich łask byś sobie życzył, nigdy nie prosiłbyś jak Salomon o roztropność i rozum, dobre może dla szewców i cieśli, lecz o tron cesarski i władzę bez granic, by móc włożyć pierścień w nozdrza wrogów i rzucić pod swoje nogi pokryte śniegiem wysokie góry tego kraju. Gdyby zaś Bóg tego nie uczynił, ty sam byś to zrobił – został cesarzem i panował nad mieszkańcami Afryki czarnymi jak heban, skąd wzięła się nazwa ludu Etiopów; mały obdartus z mglistej Wołoszczyzny, który czytał na strychu skulony od jesiennego chłodu bajki Ezopa – czarnego i brzydkiego niewolnika Ksantusa, nie wiedział, że ślepy los zawiedzie go do krainy bajkopisarza, gdzie wszyscy byli jak on czarni, Ezop bowiem oznacza Etiop, czyli czarny.

I zdarzyło się przed trzynastu laty w świętym przybytku Dziewicy Marjam w Deresgie, że ukoronowałeś się sam, otoczony tłumem kapłanów w wełnianych, kolorowych szatach, którzy śpiewali gardłowymi głosami rytmiczne pieśni, odsłaniając swoje okropne zepsute zęby, o ile jeszcze je mieli, podskakując przy tym jak szarańcza, jak szamani, od których odróżniały ich jedynie kadzielnice i krzywe krzyże zatknięte na bambusowe kije; niczym Napoleon włożyłeś sobie na głowę barbarzyńską koronę ze złota, kości słoniowej i rzeźbionego drewna sandałowego, ty, fałszywy Kassa z Kuary i fałszywy potomek Salomona przybrałeś oszukańcze imię Tewodrosa II, by spełnić przepowiednię, że król o tym imieniu zamieni Etiopię w baśniową krainę mlekiem i miodem płynącą, w kraj Chrystusa ukrzyżowanego, kraj pokoju na wieki. Ty jednak, fałszywy mesjasz narodu niewolników, zamieniłeś starożytne cesarstwo w dolinę płaczu, mimo że zanim jeszcze zasiadłeś na tronie, zawołałeś w kościele głosem, od którego zatrzęsły się kolorowe szybki w oknach, przez które światło padało na tłum dziwnych sług Chrystusowych – kapłanów, kobiet o twarzach pobielonych wapnem i nagich dzieci – że oto proroctwo się spełniło, że ty jesteś onym. W ciągu zaledwie trzynastu lat okaleczyłeś naród księgi Kebra nagast i zapełniłeś swój skarbiec bogactwami, z których nic się nie ostanie, bo żołnierze Napiera, bardziej jeszcze barbarzyńscy od twoich, złupią absolutnie wszystko, zabiorą twoje trzy korony, cudowny obraz Kurata Re’esu z wizerunkiem Zbawiciela w cierniowej koronie, tak potężny, że w bitwach zapewniał ci zwycięstwo niczym Arka Przymierza plemionom Izraela, złote krucyfiksy, alabastrowe naczynia, szkatuły pełne drogich kamieni i święty oręż twoich poprzedników na tronie, wszystko złożą u stóp zbocza z płonącą Mekdelą, rzucą w bezładzie na rozłożone w trawie żołnierskie koce i będą sprzedawać komu popadnie za cenę podłych świecidełek. Tyru Uerk Uybie, twoja królowa, nienawidząca cię bardziej od piekła, wyniosła i lodowata potomkini króla Salomona, i wasz syn, Alemajehu, dziedzic tronu – w wieku dwunastu lat wciąż jeszcze zniewieściały maminsynek trzymający się matczynej spódnicy, niemile przypominający ci, jak bardzo ty sam byłeś zauroczony swoją matką, Greczynką Sofianą z Archipelagu – służącą w zasnutej mgłami, niespokojnej Wołoszczyźnie (wciąż jeszcze masz w nozdrzach zapach płótna i chłód jej izby), oni oboje też staną się łupem bezdusznie zawleczonym do Anglii – ponurego, deszczowego i zasnutego chmurami perfidnego Albionu, gdzie umrą, zostaną włożeni do trumien okrytych cudownymi etiopskimi tkaninami, na których wyszyto chwalebne sceny z tysiącletnich dziejów dynastii salomońskiej, a potem wrzuceni w zimną ziemię tej wiatrami smaganej skalistej wyspy.

Tobie nawet to nie jest pisane, bo znajdą cię leżącego na podłodze z lufą pistoletu tkwiącą wciąż w ustach i mózgiem rozpryśniętym na czerwonym stole, na ciemnozielonej malachitowej posadzce i na ścianach, oraz kawałek czaszki ze skalpem – z którego wciąż zwisały twoje plecione warkoczyki – a kapłani narodu, nad którym bezprawnie panowałeś, nie rozgrzeszą gestu targnięcia się na swoje życie, grzechu śmiertelnego, bo tylko On Jeden może zabrać życie i zwrócić je komu zechce, więc zabić siebie to ukraść Panu jednego ze sług – naczynie chwały albo wstydu, Jego jest wola, a drogi Jego zawsze niezbadane. A kiedy żołnierze cię już znajdą i rozbiorą do naga, by za niemałe pieniądze sprzedać szaty martwego cesarza, kiedy już zhańbią twoje zwłoki, szarpiąc je za brodę, plując i kopiąc twoje sine, pomarszczone przyrodzenie, zostaniesz przez Anglików pochowany, co prawda przy salwach armatnich, ale nie w święconej ziemi i nie z udziałem ziemskich przedstawicieli Dawcy Życia, ale jak przybłęda i parias, którym w istocie byłeś. Nie trafiłeś bowiem do zroszonej potem etiopskiej ziemi jako Tewodros w koronie z drzewa sandałowego i kości słoniowej ani jako Theodoros, postrach Archipelagu i łupieżca Lewantu, ale jako Tudor (takim poznał cię Pan na chrzcie), syn Gligoria Czapnika, sługi Tachego Ghiki z bojarskiego rodu, który wydał władców tamtej krainy rodem bardziej ze snu i baśni niż z geografii: zasnuta mgłami, zasypana śniegiem, dzika i niezwykła Wołoszczyzna, ojczyzna tonąca w kwiatach, przesycona wonią drobnych moreli i pigwy, rozbrzmiewająca pianiem kogutów, których głos podobny do dźwięku trąbki do ostatniej chwili będzie przeszywał twoje zagubione serce; ostatnie słowa, jakie wypowiesz, gdy obleją cię już śmiertelne poty w zamkowej samotni, która będzie świadkiem twojego końca w skalistej Mekdeli pod afrykańskim niebem, zabrzmią po rumuńsku, w tym języku zawsze mówiłeś w snach, te zaś – niezależnie dokąd szedłeś, jechałeś bądź płynąłeś – nieodmiennie kazały ci wracać do domu w Ghergani, w posiadłości rodziny Ghica, albo do ich pałacyków w Bukareszcie, gdzie płynęła Dymbowica, a w jej słodkiej wodzie kąpały się dziewice i gęsi. Przez całe półwiecze, bo tyle czasu włóczyłeś po świecie swój cień, to było jedyne miejsce, które mogłeś nazywać domem, gdzie byłeś istotą ludzką z krwi i kości, zanim stałeś się niszczycielskim słupem ognia i kielichem wypełnionym po brzegi krwią. Nawet w zimnej mogile w gorącym kraju nie znajdziesz spokoju, ponieważ Anglicy ukradną twój cesarski pierścień z ametystem – kamieniem symbolizującym urodziny pod znakiem Wodnika, z wyrytym nań tytułem królewskim, a poza nim kolczyki z bryłkami chryzolitu wyrwane z jeszcze ciepłych uszu, złote nici podwiązujące lewą stronę twoich wąsów, kryształowy krzyż spadły z nieba w prowincji Godżam, gdy piorun uderzył w środku pogodnego dnia, nosiłeś go na szyi na łańcuchu wykonanym ze skóry żyrafy, złoty ząb kupiony na targu w Libanie w czasach, kiedy Nura była twoją arabską boginią i kobietą-żmiją, znalazłeś go na straganie muzułmańskiego kupca, który handlował też grotami do strzał i dzid, wybierając spośród dziesiątków zębów z drewna, kości słoniowej, złota i krzemienia; pierścień przepadnie bez śladu, bo złodziej ściągnie ci go, posmarowawszy uprzednio twój gruby palec tłuszczem, i nie przyzna się nawet wtedy, gdy Napier zagrozi sprawcy najsurowszymi karami.

Kilka tygodni po twoim pogrzebie i wywiezieniu krewnych za morza, do mglistej krainy aniołów, pierścień odnalazł się w Uello, u niewiernych psów z plemienia Mammadoch uważających się za potomków samego Mahometa, których z dzikim okrucieństwem prawie wytępiłeś przed laty, wieszając na drzewie ich księcia i pozbawiając kończyn tych, co nie zechcieli uwierzyć w zmartwychwstanie naszego Pana Jezusa Chrystusa. Wśród muzułmanów pojawił się nieznajomy mężczyzna z twoim pierścieniem, twierdząc, że Anglicy pochowali w ziemi jedynie same ubrania, ty wciąż żyjesz, wrócisz na tron Abisynii, wypędzisz obcokrajowców i zmiażdżysz ich – synów kłamstwa. Po czym nieznajomy zniknął, zanim muzułmanie zdążyli go pojmać i wdeptać w ziemię. Potem pojawił się w Szeua, skąd niegdyś piękna i arcybogata królowa Makeda, ruszyła z karawaną do Jerozolimy, by przekonać się o mądrości króla Salomona, następnie w kościele Najświętszej Marii z Syjonu znajdującym się w Aksum – najbardziej boskim mieście twojego królestwa, podniósł w górę palec z pierścieniem i ametystem ku aniołom wymalowanym na sklepieniu i znów mówił o twoim rychłym powrocie, po czym pokazywał się jeszcze w tysiącu innych miejsc, pod zielonymi drzewami i na wzniesieniach, dlatego twojemu następcy wyniesionemu przez Anglików na tron po spaleniu Mekdeli, gdzie nie pozostał kamień na kamieniu po dawnej dumnej siedzibie, nowemu cesarzowi Tekle Gijorgisowi III – synowi powieszonego z Uello, przyjdzie walczyć z armią Tewodrosa zrodzoną ze strachu i koszmarów nieszczęśników, którym dane było przeżyć całe trzynaście lat długich niczym wieki pod twoim jarzmem. Tysiące Tewodrosów, tysiące lwów z Mekdeli, tysiące wojowników rosłych niczym krzyże, w pancerzach i szyszakach na głowie, z brodami płonącymi niczym niegasnący stos, siedzących na krzyżach zamienionych w bojowe rydwany i unoszących ku afrykańskiemu niebu palec z pierścieniem i ametystem zalało Etiopię niby szarańcza z ludzkimi twarzami, przepowiadając rychły powrót Tewodrosa, który rzuci sobie do stóp śmiertelnych wrogów. Dopiero kiedy Gijorgisa zastąpi Johannys IV, armia duchów zacznie topnieć powoli w rozgrzanym powietrzu niczym widma znad piaszczystych wydm. Przenosili cię z jednego grobu do innego, by zatrzeć po tobie ślad i zdusić w zarodku uwielbienie dla ciebie wśród tych, który pamiętali, jak po każdym tyranie, że za twoich czasów było lepiej.

A nie było lepiej? pytasz w chwili, kiedy jeszcze żyjesz, chociaż w swoim umyśle widzącym przyszłość już umarłeś, jeszcze patrzysz swoimi okrutnymi oczami, tak jasnymi niegdyś, w czasach wołoskich, tak po męsku pięknymi w krwistym i szmaragdowym blasku ogniska płonącego na Archipelagu, jeszcze dotykasz zdobnych luf pistoletów podarowanych ci, co za ironia losu, przez królową, która nie przewidziała, że z ich pomocą odbierzesz sobie życie, jeszcze słyszysz głosy żołnierzy plądrujących twoją fortecę. Rozgoryczony i samotny pisałeś przez cały poranek paschalnego dnia epistołę do swojego wroga, generała Roberta Napiera, zahartowanego w bojach toczonych w Indiach i Chinach, człowieka bezlitosnego jak ty, chociaż mającego się za chorążego cywilizacji i przykładnego chrześcijanina, to on pokonał czterysta mil z Zuli nad Morzem Czerwonym, gdzie wybudował port specjalnie na potrzeby podboju Etiopii, do Mekdeli w kraju pozbawionym dróg i mostów, przypominającym gniazdo os, pełnym łupieżców, z błękitnymi górami nie do przebycia i grzmiącymi kryształowymi kaskadami, z wsiami, gdzie pełno kobiet o twarzach pobielonych wapnem, odzianych w szaty z wielobarwnych łat, z kościołami wykutymi w skale i wszędobylskimi małpami o psich pyskach, z bezzębnymi mnichami w załomach murów, z nocami bardziej rozgwieżdżonymi i zimnymi niż gdziekolwiek indziej na naszej błogosławionej planecie. Napisałeś do twojego wroga, jakbyś pisał do samego siebie, bo do kogo miałeś pisać, skoro matka, Sofiana, została mniszką i odeszła już może do wieczności, zresztą do niej byś nie napisał, bo co mógłbyś jej powiedzieć?

Matko moja, którą kocham niczym źrenicę oka, wiedz, że Twój syn upodlił się i zaprzedał duszę za srebrniki jak niegdyś Judasz Iskariota, że pomazał krwią ikonę Przeczystej Maryi Panny z Dzieciątkiem na rękach, spalił domy modlitwy razem z ich świętymi, obciął ręce i nogi chrześcijanom będącym jeszcze przy życiu, wbił ich na pal i wyrwał wnętrzności, mając za powód jedynie podejrzenia, przywidzenia i sny, pohańbił księżniczki i królowe, nałożył okrutne jarzmo swojemu narodowi, chłostał go biczem i skorpionami, to dlatego od wielu lat nie ośmielił się uklęknąć przy łożu obok swojej zarozumiałej acz gorliwie wierzącej królowej, żeby odmówić razem z nią Ojcze nasz, gdyż nie było kłamstwa, oszustwa, krzywoprzysięstwa albo zastawiania pułapek na bliźnich, których by się nie dopuścił w imię i z pogardy dla ortodoksji, tak wiele mi o niej niegdyś opowiadałaś, kiedy leżałem przytulony do Twego ciała droższego mi nad życie, kiedy myślałem, że stanę się dobrym człowiekiem, ponieważ Ty byłaś dobra i mój ojciec takoż?

Zamiast tego zanurzyłeś pióro w kałamarzu i z niepokoju i obrzydzenia życiem napisałeś do swojego śmiertelnego wroga:

Ja, Tewodros II, Król Królów i Cesarz nad Cesarzami, zwycięski Lew plemienia Judy, Zaślubiony Etiopii i Oblubieniec Jeruzalem, do Roberta Napiera, dowódcy wojsk Jej Wysokości Królowej Anglii.

Chcę, żebyś wiedział, Generale, że z łaski Boga jestem zdrowy, czego i Tobie życzę. Jestem teraz w Twoich rękach, tak jak byłbyś Ty, leżąc bez szpady u moich stóp, ale Wszystkowidzący zechciał inaczej i sprawił, że moja wielka armata Sewastopol, na którą liczyłem jak na archanioła z niebios, eksplodowała przy pierwszej salwie ku desperacji mojego wojska pozbawionego tym samym mocy i wykastrowanego. Ta bowiem armata czyniła cuda i mogła zniszczyć jednym wystrzałem cały szwadron, a gdyby strzelała, rozbiłaby w puch Twoją armię. Porzuć zatem pychę i oszczędź mój królewski gród, gdyż żadne zwycięstwo nie zależy od potęgi wojsk, a jedynie od woli Opatrzności bożej.

A Ty co? Przybyłeś, by uwolnić z moich rąk przybłędy, które zalały kraj swoimi Bibliami, papistów i protestanckich heretyków chcących nas uczyć Ewangelii? Czyżbyś nie wiedział, że mój kraj ma od wieków swoją Ewangelię, starszą i bardziej świętą od waszej – Kebrę nagast, czyli Księgę chwały królów Abisynii – znaną w Etiopii na pamięć nawet dzieciom? W niej znajduje się prawdziwa historia Salomona, syna Dawidowego, i królowej Saby, na których opiera się dom cesarski Etiopii, wy jej nie znacie, ale ona zawiera prawdę i zna ją cały mój kraj. Na jej stronicach jest też wiele skarbów mądrości oraz barwne historie z czasów Patriarchów, cuda, jakich dokonał Jahwe, prowadząc swój lud na pustynię, i prawdziwa opowieść o Arce Przymierza. Nie potrzebujemy innej świętej księgi, nie ma bowiem pod słońcem ważniejszej niż Kebra nagast.

A może zjawiłeś się z tysiącami swoich żołnierzy, żeby nas nauczyć, jak powinni się zachowywać chrześcijanie? Tymczasem ja widziałem dotąd u was jedynie ogień, krew, pychę i kłamstwo. To prawda, widziałem też doskonałą karność, porządek i żelazną wolę, którą podziwiałem, nawet jeśli służyła wyłącznie niszczeniu. To o was, ludziach Zachodu, mówił sen Nabuchodonozora wytłumaczony przez Daniela, zapowiadający królestwo żelaza, czwarte z kolei, które żelazem podbije całą ziemię. Ujarzmiliście obie Ameryki, pogrążyliście Chiny w ciężkich oparach opium, które przeżera je do szpiku kości. Nawet ryby morskie uciekają przed waszymi okrętami, widząc, że nie uskrzydlone żagle, lecz smoła i czarny dym wiodą je dzięki niemieckim sztuczkom po powierzchni wód. A teraz przyszła kolej na kolebkę ludzkości, moją czarną i wytatuowaną Afrykę o stu piersiach i tysiącu łez, która zostanie zhańbiona i okradziona przez was w pełnej pogardzie dla nauk Chrystusa przybitego do krzyża, by stał się lekarstwem dla narodów jak miedziany wąż wzniesiony nad głową Mojżesza na pustyni.

Odbierając mi tron, Generale, niweczysz pewne marzenie. Chciałem, ja, Król Królów i Światło Etiopii, uczynić ten kraj mlekiem i miodem płynącym, pełnym kupców na drogach, z prowincjami spokojnymi i herezjami wykorzenionymi raz na zawsze. Chciałem być błogosławieństwem dla narodu, który w porę otrzymuje deszcz, a jego ręce są pełne chleba. Chciałem zmiażdżyć muzułmańską bestię, która zatruwa północny region, i wznieść święty krzyż nad całym moim królestwem – krainą świętych mężów jedynej prawdziwej wiary. Chciałem sprowadzić i zakorzenić w naszej czerwonej ziemi koleje żelazne, maszyny tkackie i wytwórnie broni, zbudować wyniosłe gmachy jak w miastach Zachodu, które widziałem jedynie oczami wyobraźni, a mój umysł się nimi zachwycił. Chciałem wyzwolić mój naród z długich okrutnych rozterek, które nasi uczeni zwą Zemene Mesafynt, Epoką Książąt, dać mu pokój i światło. Uznałem dary Królowej Wiktorii – jej niezapomniany list skierowany do mnie, srebrny talerz, parę pistoletów i życzliwość Jej Wysokości – za początek nowych czasów, ale srogo się zawiodłem. Zjednoczyłem Etiopski Kościół Ortodoksyjny Teuahdo pod znakiem Boga-Człowieka Jezusa Chrystusa, w którego osobie człowiek i Bóg są nierozdzielni, podczas gdy kapłani wasi i papiści głoszą kłamliwie i heretycznie, że Pan przemawia w Ewangeliach już to jako człowiek, już to jako Bóg. W moim królestwie Chrystus był Bogiem już w łonie Matki i uderzałem bezlitośnie w wyznających wiarę Kybat, kłamiących, że On przybrał boską naturę dopiero na chrzcie.

Gdyby przeklęte działo Sewastopol nie wybuchło przy pierwszej salwie, pozbawiając nas anielskiej ochrony, która przyniosłaby nam pełne zwycięstwo, złamałbym Twoją zawziętość i prowadziłbym dalej wszystkie sprawy jak król oświecony, łagodny i prawy, dobrze wspominany przez wieki, i nigdy tron Etiopii nie zostałby pozbawiony następcy z mojego rodu. Widać jednak, że Najwyższy unoszony przez cherubinów chciał inaczej z powodu moich ciężkich przewin i dane mi będzie zginąć na czerwonej ziemi etiopskiej wkrótce, po upływie półwiecza, odkąd jestem na tym świecie. Dzisiaj podobny jestem do Hioba, nagi i pokryty wrzodami na wysypisku śmieci. Z głębi serca jednak i na łożu śmierci proszę Cię w Imię Boga, byś ulitował się nad Mekdelą, nad królową i naszym synem, Alemajehu, bo to sprawi, że dobrze będzie Ci szło na tym świecie, tak jak dotąd, i wyjdziesz zwycięsko ze wszystkich bitew. A teraz bądź zdrów i niech Cię ma w opiece Trójca Święta i Boska Rodzicielka, Dziewica Marjam.

Napisałem ten list własną ręką, ja, Król Królów Tewodros II, w Mekdeli w święty dzień Wielkanocy roku Pańskiego tysiąc osiemset sześćdziesiątego ósmego.

Włożyłeś list do koperty i zakleiłeś czerwonym woskiem, w którym odcisnąłeś swój pierścień z ametystem. Kiedy krzyki żołnierzy plądrujących labirynt pomieszczeń w twierdzy zaczęły się przybliżać, a razem z nimi rozdzierające jęki kobiet – twoich licznych nałożnic, pomocy kuchennych i mniszek z izby chorych – co było znakiem, że padły ofiarami nieczystej chuci, woń dymu zaś świadczyła, że Mekdela stoi w ogniu i za kilka dni zamieni się w kupę popiołów na szczycie skały wcześniej wyglądającej na niezdobytą, wziąłeś w dłonie swoją siwą, napuchniętą głowę z tłustymi włosami, zatkałeś uszy upierścienionymi palcami, zacisnąłeś powieki i zobaczyłeś siebie na złocisto-krwawej ikonie własnego życia, niewyraźnej i tajemniczej jak każdy inny żywot widziany z perspektywy ludzkiego ciała, ponieważ dopiero obraz oglądany z góry staje się wyrazisty i można rozpoznać jak na dłoni zapisane ślady morderstw, pocałunków, pieszczot, błyśnięć sztyletu, widoków wysp i rozgwieżdżonego nieba, wspomnień i szalonych marzeń, rozprutych brzuchów i wypływających z nich śmierdzących latryną wnętrzności, rżenia koni, zapachu piżma spomiędzy kobiecych ud i strachu przed przyszłym Sądem, którego nikt nie uniknie. W jednej niekończącej się chwili ujrzałeś swoje życie, niczym stojący pod szubienicą w sekundach dzielących naprężenie sznura i przerwanie kręgów szyjnych, i zapłakałeś z bezsilnej wściekłości. Byłeś najmłodszy z rodu, jak Saul i Dawid – autor psalmów – byłeś sługą w domu bojarów, od których zaznałeś dobra, a odpłaciłeś im złem, potem łupiłeś okręty na szafirowo-szmaragdowych wodach, aż w końcu – niczym mokry motyl wychodzący z kokonu i rozpościerający jedwabne skrzydła do samego nieba – zostałeś ostatnim księciem Epoki Książąt i Królem Królów pod wielobarwnym nieboskłonem Afryki.

„Panie Zastępów – wyszeptałeś samotny i z ogłuchłymi zmysłami – dlaczego wydałeś mnie na świat, skoro wszystko musi mieć swój koniec? Dlaczego tkałeś nić mojego życia na krośnie dni i nocy należących do Ciebie? Dlaczego bez ustanku pozwalasz rodzić się marności i złudzeniom naszego istnienia na ziemi?” I nie otrzymałeś żadnej odpowiedzi, nie miałeś bowiem Urim i Tummim w arcykapłańskim napierśniku efodu, nie miałeś też dziedzicznego miejsca w świętej opowieści, podobnie jak Szymon Mag. Opór, mówi Jahwe przez swoich proroków, jest jak grzech wróżbiarstwa, krnąbrność zaś jak złość bałwochwalstwa. Ostatni obraz, jaki pojawia się przez mgnienie chwili w twoim umyśle, to wizerunek pierwszej cesarzowej, Teuabecz Ali, którą nazywałeś, kiedy byłeś z nią albo w niej, po wołosku Gołąbeczką, w tym języku wciąż śniłeś; kochałeś ją w głębi serca, ponieważ w jej oczach widziałeś kobietę swojego życia z małego obrazka, który zawsze nosiłeś ze sobą niczym ikonę.

Przypominałeś sobie jej ciemne rysy, hebanowe usta, boskie piersi i czarne jak smoła wstydliwe miejsce, ale także niewinność bijącą z jej wielkich błyszczących oczu spod ciężkiej korony z pereł, gdy siedziała obok ciebie jako cesarzowa, a jednocześnie wyjąłeś z wyściełanego satyną futerału złoty nabój, wziąłeś go w palce, zbliżyłeś do oczu, aż ujrzałeś odbitą w nim swoją twarz okoloną gęstą brodą, po czym położyłeś na stole przykrytym obrusem z wyszytymi scenami z Tory. Wyjąłeś jeden z pistoletów i przyrządy do nabijania. Nigdy nie rozstawałeś się z prochem strzelniczym, którego czasem używałeś zamiast soli w nadziei, że ostry zapach saletry cię wzmocni. Nabiłeś pistolet i spojrzałeś na jego doskonałe kształty: gdybyś go miał na Chios albo w Petrze! Rzuciłby na kolana przed tobą tak greckich palikari6, jak i Afrykanów, niczym słynąca cudami ikona! Cóż za rękojeść z palisandru i jakież na niej intarsje! Co za mistrzowskie ornamenty! Jaka finezyjna złota nić na spuście wykonanym z najszlachetniejszej stali! Ciąży w dłoni, budzi zaufanie jako dawca pewnej śmierci, słodki niczym dojrzały owoc. Odciągasz kurek i daje się słyszeć dźwięk mechanizmu zębatego, a delikatny olej brudzi ci palce. Pierwsi Anglicy w niebieskich wełnianych mundurach wpadają do izby, a wraz z nimi wdzierają się do środka gęsty dym i wrzaski z piekła rodem, dopiero wtedy przytomniejesz, wiesz, że nadszedł koniec, przebiega cię śmiertelny dreszcz, ale twardo, zawzięcie odmawiasz po rumuńsku Ojcze nasz, „któryś jest w niebie... przyjdź królestwo Twoje, bądź wola Twoja...”, twoje serce skamieniało jednak i nie łagodnieje od słów modlitwy Chrystusowej, nie zdążysz nawet wypowiedzieć amen, bo wpychasz do ust lufę, przez chwilę czujesz smak żelaza na języku, dotykasz lufą podniebienia, słyszysz jeszcze wołanie żołnierza biegnącego ku tobie z wybałuszonymi oczami i naciskasz spust, świat rozpada się w kawałki, kończy się twoje życie i może zacząć się twoja opowieść, splątana ze wszystkimi innymi opowieściami błyszczącymi niczym złota nić na odwiecznym krośnie tkackim dni i nocy.

1 Zwycięski lew plemienia Judy – element oficjalnego tytułu dawnych cesarzy abisyńskich. (Wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza). ↩

2 Średniowieczna opowieść heroiczna o Aleksandrze Wielkim przetłumaczona ze staroserbskiego na rumuński w XVI w. ↩

3 Opowieść dydaktyczno-moralizatorska pochodzenia asyryjsko-babilońskiego, przetłumaczona na rumuński w XVII w. ↩

4Księga tysiąca i jednej nocy. ↩

5 Tytuł żony cesarza Etiopii, przysługujący jej po koronacji; tu prześmiewczo w znaczeniu Jej Cesarska Mość. (Wyjaśnienie pojęć związanych z kontekstem etiopskim, a także pisownia nazw i określeń na podstawie: Andrzej Bartnicki, Joanna Mantel-Niećko, Historia Etiopii, Wrocław 1987). ↩

6 Palikari (gr. παλικάρι) – młodzi, waleczni żołnierze; nazwa najczęściej kojarzona z ochotnikami w greckiej wojnie o niepodległość przeciwko Turcji w 1821 r. ↩