Wydawca: Marginesy Kategoria: Kryminał Język: polski Rok wydania: 2018

Uzyskaj dostęp do tej
i ponad 25000 książek
od 6,99 zł miesięcznie.

Wypróbuj przez
7 dni za darmo

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

e-czytniku (w tym Kindle) kup za 1 zł
tablecie  
smartfonie  
komputerze  
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Liczba stron: 410 Przeczytaj fragment ebooka

Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacji Legimi na:

Androida
iOS
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB kup za 1 zł
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Ślepy archeolog - Marta Guzowska

Tom Mara jest błyskotliwym, pewnym siebie i odnoszącym spore sukcesy archeologiem, szefem wykopalisk na Krecie. I od lat jest niewidomy. Stracił wzrok jako osiemnastolatek podczas trzęsienia ziemi. Ma jednak doskonały słuch, węch i niezwykle wrażliwy dotyk. Wykształcił pamięć niemal absolutną – pamięta dokładnie każdy kamień, a na podstawie zapachu powietrza i kąta padania promieni słonecznych na twarz jest w stanie podać dokładną lokalizację.

I uważa, że ma rzeczywistość pod kontrolą.

Aż na terenie wykopalisk ktoś znajduje ciała polskich turystów. Chwilę później ginie pies asystentki, a Tom zaczyna dostawać esemesy z zagadkami – jeśli ich nie odgadnie, asystentka także zginie. Mara podejmuje niebezpieczną grę. Wie, że przeciwnik nie cofnie się przed niczym.

„Bardzo trudno było mi sobie wyobrazić, jak to jest żyć bez wzroku. Poczynając od spraw codziennych, a kończąc na takich szczegółach, jak czy pod powiekami widać jakieś odcienie szarości, czy może – tak jak w przypadku osób widzących, kiedy zamkną oczy – pomarańcz
i czerwień. Najwięcej czasu w pracy nad książką spędziłam właśnie próbując sobie wyobrazić, jak zachowałabym się w konkretnej sytuacji nie widząc. I czytając – obłożyłam się literaturą o osobach niewidomych”
– mówi Marta Guzowska.

Gdy rzeczywistość zaczyna płatać figle, Tom gubi się w domysłach. Ktoś chce go wrobić
w kradzieże? Postradał rozum i wszystko mu się wydaje? A może to część misternego planu, w którym stawką jest jego życie?

Skąd pomysł na takiego bohatera? – opowiada autorka:

„Pomysł na ślepego archeologa narodził się dosłownie w ułamku sekundy. Rozmawiałam kiedyś z przyjaciółką przy lunchu i nagle – naprawdę nie wiem, dlaczego – przypomniałam sobie nowelkę Kima Stanleya Robinsona, którą kiedyś czytałam we wkładce do czasopisma „Fantastyka”. To było jeszcze w czasach, kiedy „Fantastyka”, stara wersja tego pisma, publikowała arcydzieła światowej fantastyki, chyba nie do końca legalnie… W każdym razie nowelka nazywała się Ślepy geometra, pamiętałam z niej tylko tytuł. Pomyślałam wtedy:
a gdyby tak ślepy nie geometra, ale archeolog? Wykopałam ten numer „Fantastyki” spod ziemi, musiałam przeprowadzić prawdziwą pracę detektywistyczną, żeby ustalić, kiedy nowelka została opublikowana. Przeczytałam ją, nie miała nic wspólnego z moim pomysłem, ale ziarno zostało już zasiane”.

W swoim nowym thrillerze psychologicznym Marta Guzowska stworzyła bohatera, który musi zmierzyć się z samym sobą – okazuje się, że  łatwiej jest pokonać zagrożenia z zewnątrz niż zaakceptować własne słabości. Co jest prawdą, a co fikcją? - autorka do końca utrzymuje czytelnika w niepewności i świetnie buduje napięcie!

Opinie o ebooku Ślepy archeolog - Marta Guzowska

Fragment ebooka Ślepy archeolog - Marta Guzowska

Redaktor prowadzący ADAM PLUSZKA
Redakcja KAROLINA MACIOS
Korekta MAŁGORZATA KUŚNIERZ, JAN JAROSZUK
Projekt okładki i stron tytułowych MICHAŁ PAWŁOWSKI
Zdjęcia na okładce © Ed Bartlett / Flickr
Łamanie | manufaktu-ar.com
Copyright © by Marta Guzowska Copyright © by Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2018
Warszawa 2018 Wydanie pierwsze
ISBN 978-83-65973-03-0
Wydawnictwo Marginesy ul. Forteczna 1a 01-540 Warszawa tel. 48 22 839 91 27 e-mail: redakcja@marginesy.com.pl
Konwersja: eLitera s.c.

Ta książka jest, rzecz jasna, dla Iwony i Piotrka Wojnarów

Everybody lies

Doktor House

Everybody dies

Doktor House

CZĘŚĆ I

POSTERUNEK W AGIOS NIKOLAOS,PIĄTEK, 15 WRZEŚNIA, GODZINA 9.05

Brzęczenie muchy doprowadzało mnie do szału, ale nie mogłem jej zlokalizować. Sądząc po dźwięku, była wielka i tłusta. Mucha wrześniowa utuczona przez całe długie lato.

– Panie Tomaszu Mara, proszę powtórzyć, jak nazywały się i kim były pana ofiary.

Gardło miałem suche i bałem się, że nie wydobędę z siebie głosu. Ale spróbowałem, musiałem spróbować.

– Mona Anna Abano, zatrudniona na stanowisku asystentki Kreteńskiego Centrum Badań Archeologicznych w Pachia Ammos, nomos Lasiti na Krecie i Oliwia Maria Papadaki, zatrudniona na stanowisku głównej konserwatorki w tym samym ośrodku. Zabiłem je obie.

Czułem, jak na czole zbierają mi się kropelki potu. W pokoju przesłuchań nie było klimatyzacji, posterunek oszczędzał na zasłonach, a okna, szczelnie zamknięte, wychodziły na południe. Nie miałem czym oddychać. Głos policjantki też brzmiał chrapliwie. Tylko mucha czuła się wyśmienicie.

– Dlaczego?

– Co dlaczego? – Nie zrozumiałem.

– Dlaczego je pan zabił?

– To skomplikowane. Wolałbym opowiedzieć o wszystkim od początku.

Policjantka westchnęła.

– Zaraz do tego przejdziemy, panie Mara, ale chcę powiedzieć po raz ostatni: ma pan prawo do adwokata, który może być obecny przy tym przesłuchaniu. Jeśli nie stać pana na wynajęcie żadnego, przysługuje panu obrońca z urzędu.

Wyciągnąłem przed siebie rękę i dotknąłem stojącej na stole szklanki wody. Szkło miało taką samą temperaturę jak moja skóra. Woda pewnie też była ciepła. Odsunąłem dłoń.

– Nie chcę adwokata – wychrypiałem.

– W takim razie przeczytam pana dane osobowe. Proszę potwierdzić, czy się zgadzają.

Mucha przeleciała tuż obok mojej głowy. Pewnie wyczuła krew w niezagojonej ranie na skroni. Machnąłem ręką i brzęczenie na moment ucichło. A zaraz potem owad znowu zaczął krążyć gdzieś w rogu pod sufitem.

– Tomasz Mara, urodzony dwudziestego lipca tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego siódmego roku w Kunes.

Uniosła głowę, jej włosy otarły się o kołnierz bluzki.

– Gdzie to jest?

– Za kołem podbiegunowym. – Ciągle chrypiałem, ale nie mogłem się zmusić, żeby przepłukać gardło ciepłą wodą.

– Aha. Ojciec, Jan Mara, polarnik. Matka, Ewa Bykowa, z wykształcenia lingwistka, bez zawodu. Studiował pan archeologię w Edynburgu... Już nie za kołem podbiegunowym.

To nie było pytanie, więc nie odpowiedziałem.

– Hm. No tak. Doktorat obronił pan na uniwersytecie w Salonikach.

To też nie było pytanie.

– Później zatrudniono pana jako asystenta na uniwersytecie w Retimno i brał pan udział w kilkunastu projektach archeologicznych na terenie Krety. Pięć lat temu wygrał pan konkurs na stanowisko kierownika Kreteńskiego Centrum Badań Archeologicznych w Pachia Ammos, w nomie Lasiti na Krecie. Pracuje pan na tym stanowisku do dzisiaj. Czy te informacje są zgodne z prawdą?

Skinąłem głową. Były.

Policjantka przełożyła jakieś papiery. Przez chwilę milczała, a kiedy się odezwała, w jej głosie zabrzmiało wahanie.

– Od dwudziestu dwóch lat, a konkretnie od siódmego września tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego piątego roku, jest pan niewidomy.

KENTRO, PACHIA AMMOS,PONIEDZIAŁEK 11 WRZEŚNIA, PRZED ŚWITEM

To był wypadek, dawno temu. Straciłem wzrok, ale zyskałem okrągłą sumkę z polisy ubezpieczeniowej. I musiałem zacząć całkiem nowe życie, czy mi się to podobało czy nie. A szybko zaczęło mi się podobać.

Jasne, pamiętam jeszcze banały, błękit nieba czy zieleń trawy. Rozumiem, co to znaczy, że dziewczyna ma czerwoną sukienkę albo rude włosy. Rozumiem, ale tego nie czuję. Kolory nie budzą we mnie emocji. Czerwień nie ekscytuje, błękit nie uspokaja. Są tylko słowami. Jak cyfry. Jak litery. Jak nazwy drzew. Których też przecież nie widzę.

Tak, znam pytanie, które zaraz padnie.

Czy w ogóle widzę cokolwiek?

Podobno (nie wiem, ile warte są te statystyki) dziewięćdziesiąt procent osób prawnie uznanych za niewidome może coś dostrzec. Albo niewyraźne kształty, albo kolorowe plamy, albo osoby czy przedmioty tunelowo w małym okienku, w centrum lub na obrzeżach pola widzenia. Tylko pięć do dziesięciu procent jest tej możliwości pozbawionych. Ja się do nich zaliczam. Nie widzę nic. Kompletnie, absolutnie nic.

Czy przed moimi oczami jest tylko czerń?

Wcale nie. Potrafię określić zmiany natężenia światła. Kiedy jest jasno, pod powiekami mam pomarańcz albo czerwień, która ciemnieje jak zasychająca krew, kiedy światło zamiera. Więc coś tam jednak wiem o kolorach, przynajmniej o tych dwóch.

Czy mam psa przewodnika?

Nie. Nie znoszę psów. Mona, moja nowa asystentka, ma psa i to w zupełności wystarczy.

Czy poruszam się z laską?

Czasami. Kiedy chcę zagrać na czyichś uczuciach. Wiecie, coś w stylu: biedny kaleka, trzeba się nim zaopiekować. To zawsze działa, zawsze! Jeśli nie wierzycie, załóżcie kiedyś w pochmurny dzień ciemne okulary, weźcie do ręki biały kijek i przejdźcie się ulicą, trzymając głowę sztywno, jakbyście czegoś nadsłuchiwali. Ludzie są pełni wyrzutów sumienia i chętnie pomagają tym, którzy na pierwszy rzut oka mają od nich cięższe życie. Nie lubią tylko tych, którym się dobrze wiedzie, o czym przekonuję się za każdym razem, kiedy wychodzę bez laski, ale za to w markowych okularach przeciwsłonecznych i koszuli z dobrego sklepu.

Czy nauczyłem się samodzielności na specjalnych kursach dla osób niewidomych?

Nie, nie cierpię przebywać w jednym pomieszczeniu z osobami, które uważają się za mądrzejsze tylko dlatego, że widzą promieniowanie elektromagnetyczne o częstotliwości pomiędzy, z grubsza, trzysta osiemdziesiąt a osiemset nanometrów. Całą moją samodzielność zbudowałem sam. Polegam na pamięci. Zacząłem ją ćwiczyć jeszcze w szpitalu, kiedy wybudziłem się z narkozy i kiedy lekarka powiedziała mi, że już nigdy nie będę widział. Zapamiętałem zapach jej świeżo wykrochmalonego fartucha, tanich kwiatowych perfum i lakieru do włosów oraz lekką chrypkę w głosie. Zapamiętałem, ile kroków zrobiła, zanim wyszła z pokoju, i w którą stronę – biorąc jako punkt odniesienia moje łóżko – znajdowały się drzwi. Kiedy mogłem już wstać, odtworzyłem tę sekwencję z pamięci i położyłem dłoń na klamce bez potykania się o sprzęty. To było moje pierwsze zwycięstwo i pierwsza porażka: pielęgniarki znalazły mnie na korytarzu, w rozpiętej na plecach szpitalnej koszuli, kiedy bezskutecznie próbowałem znaleźć kibel. Ale potem wiele się nauczyłem i zwycięstw było więcej niż porażek.

Nauczyłem się automatycznie liczyć kroki i przy każdym ruchu określać kierunek na moim wewnętrznym kompasie, podzielonym – jak tarcza każdego kompasu – na trzysta sześćdziesiąt stopni. Nauczyłem się sporządzać w pamięci trójwymiarowe mapy mojego otoczenia. Nauczyłem się wyłapywać z tła dźwięki tak delikatne, że większość osób nawet o nich nie wie. I wytrenowałem mój nos do wychwytywania każdej molekuły obcego zapachu. Perfekcyjna pamięć, doskonały słuch i świetny węch: dzięki nim mieszkam sam, jestem szefem ważnego ośrodka archeologicznego na Krecie, prowadzę wykopaliska archeologiczne i jestem szczęśliwy. Prawie.

Kolejne pytanie, jakie często słyszę: dlaczego zostałem archeologiem?

A dlaczego nie?

Czy wy z ręką na sercu potraficie powiedzieć, dlaczego zostaliście lekarzami, hydraulikami i manikiurzystkami? Mieliście w dzieciństwie objawienie? Nad waszymi głowami pojawił się anioł i wyszeptał wam do uszka, czym powinniście się zajmować przez resztę życia? No właśnie.

Kiedy jeszcze widziałem, podobały mi się te wszystkie sfinksy i piramidy, starożytne świątynie, zdjęcia słońca wschodzącego nad Nilem, ruiny na górskich szczytach, ogromne posągi, kolumny i mury. A potem spodobała mi się myśl, że będę się zajmować czymś, co uległo zniszczeniu na zawsze. Co już nie wróci. Jak mój wzrok. Urzekła mnie idea, że wszystko przeminie. Że wszyscy, ilu nas jest: grubi, chudzi, piękni, brzydcy, mądrzy i głupi, ślepcy i obdarzeni sokolim wzrokiem, pójdziemy do piachu, gdzie zamienimy się najpierw w gnijące mięso, potem w stertę kości, a na końcu w proch. Bo jeśli czas radzi sobie z granitem i bazaltem, z którego budowano świątynie i ciosano rzeźby, dlaczego miałby nie poradzić sobie z ważącym kilkadziesiąt kilogramów organizmem opartym na strukturze białkowej.

A jeszcze później, dużo później, okazało się, że archeologia więcej ma wspólnego z potłuczonymi garnkami niż z kolumnami. Ze śmieciami, a nie z granitowymi posągami. Z rozwalonymi chatami i obgryzionymi kośćmi pozostawionymi w palenisku, a nie ze świątyniami. Ale to też mi się podobało. Poza tym ślepemu łatwiej pomacać stare skorupy niż wielki posąg lub świątynię, więc trochę zadecydowały względy praktyczne. Zostałem przy ceramice.

Moja praca mieści się w czubkach palców. Dotykiem potrafię rozpoznać kształt naczynia (nawet jeśli się potłukło i zostały z niego tylko skorupy), rodzaj gliny, a nawet dekorację. Glinka użyta do namalowania wzorów na starożytnym naczyniu zawsze ma inną fakturę niż tło. Zamknijcie oczy i spróbujcie kiedyś pomacać w muzeum, zanim włączy się alarm.

Nauczyłem się też dotykać koleżanki z roku w taki sposób, że później chętnie czytały mi na głos podręczniki i prowadziły moje palce po glinianych skorupach. Po pięciu latach byłem najlepszy na roku i bez trudu dostałem się na studia doktoranckie. Po kolejnych trzech latach obroniłem doktorat. Po następnych dwóch zostałem wiceszefem ważnego projektu na wschodniej Krecie. Jeszcze trzy lata i wygrałem konkurs na dyrektora Kentro, czyli centrum archeologicznego na wschodniej Krecie. Najlepszym miejscu na ziemi.

Jest jeszcze jedno pytanie, które często słyszę: czy gdyby jakaś skomplikowana (i – w domyśle – kosztowna) operacja mogła mi przywrócić wzrok, zdecydowałbym się na nią? Odpowiedź brzmi: nigdy! Dużo wysiłku kosztowało mnie ułożenie sobie świata i niech już tak zostanie.

Prowadzę spokojne życie. Najbardziej ekscytującym dniem w roku jest zebranie komisji do podziału grantów. Poza tym każdy mój dzień wygląda tak samo. Wstaję rano, ćwiczę, wykonuję niezbędne czynności toaletowe, jem. Schodzę po schodach i siadam do papierkowej roboty. Skanuję i odczytuję programem głośnomówiącym rachunki za naprawę rur (rury na Krecie psują się co miesiąc), za elektryczność i za drobne usługi, które zlecam – na zmianę, żeby nikt się nie obraził – dwóm firmom z okolicznych wsi. Czytam (to znaczy czyta mi komputer) mejle i rezerwuję pracownie dla badaczy, gdy chcą tu przyjechać i w spokoju posiedzieć nad materiałem, albo – częściej – odpisuję (dyktuję komputerowi, naprawdę programiści wymyślili już cuda, żeby ułatwić życie ślepcom takim jak ja), że przepraszam, ale w podanym terminie nie ma już miejsca. Dzwonię do stolarza i do speca od komputerów. Przeglądam listę chemikaliów potrzebnych Oliwii do konserwacji, po kłótni zmniejszam ich liczbę o połowę i wysyłam zamówienie. I tak dalej, i tak dalej.

Zajmuje mi to czas do południa. Po lunchu (czasem gotuje kyria Fotini, czasem Ifigenia coś przynosi, a jeśli nie, to zamawiam danie na wynos w jednej z trzech knajp we wsi u podnóża wzgórza) idę do biblioteki. Jakoś nikt nie zadał sobie do tej pory trudu tłumaczenia na brajla publikacji archeologicznych. Pewnie dlatego, że – o ile mi wiadomo – jestem jedynym czynnym zawodowo ślepym archeologiem na świecie. Dlatego tutaj też korzystam ze skanera i programu głośnomówiącego. Mam do wyboru dwa nagrane głosy: nadęty baryton albo egzaltowany mezzosopran. Oba pewnie doskonale wypadłyby w operze, ale są wkurzające, kiedy człowiek chce się tylko dowiedzieć, ile i jakich naczyń odkopał Seager na Mochlos. Nie jestem szowinistą, wybieram mezzosopran do czytania publikacji, których autorkami są kobiety, a baryton rezerwuję dla mężczyzn. W końcu w prawdziwym życiu bywa podobnie: większość archeolożek jest egzaltowana, a archeolodzy mają przesadne wyobrażenie o swojej wybitności.

Zjadam kolację (jak wyżej) i wychodzę. Mijam bramę, zstępuję powoli wąską ścieżką ze stromego wzgórza. Nie potrzebuję laski, znam każdy kamień, a są tu głównie kamienie. Dochodzę do asfaltowej uliczki, pamiętając o każdej dziurze w nawierzchni i każdym fragmencie krawężnika, i docieram do przelotówki łączącej Agios z Sitią. Nadsłuchuję, czy nic nie jedzie, przechodzę. Mijam przestrzeń między domami i jestem nad morzem.

Wdycham słoną wilgoć. Czasem siadam na piasku, zdejmuję buty, podwijam spodnie i brodzę po kolana w wodzie, zimnej bez względu na porę roku. Kiedy indziej tylko stoję i słucham rytmu fal, który nigdy się nie zmienia. Bywa, że odwiedzam tawernę Manolisa. Pani Manolisowa pachnie sfermentowanymi liśćmi winogron i mówi cienkim, słodkim głosikiem – jakby była małą dziewczynką, a nie matką trzech nastoletnich córek – kiedy bez pytania stawia przede mną kieliszek białego wina z Sitii i coś do pogryzania. Manolis niekiedy dosiada się na plotki. Plotkuje on, bo cóż ciekawego ja mógłbym mu mieć do powiedzenia.

Wracam do domu wcześnie, bo archeolodzy wstają o świcie. Na dole, w Kentro, włączam alarm, a drzwi mieszkania zamykam na klucz, chociaż nie robię tego w dzień. Wyciągam się na sofie pod oknem i wciągam w nozdrza zapach morza.

Raz w roku, przez trzy tygodnie sezonu wykopaliskowego moje życie wygląda inaczej, ale zmiany są kosmetyczne. Po śniadaniu zamiast usiąść do papierkowej roboty, czekam, aż jeden ze studentów zawiezie mnie na teren wykopalisk. Pracujemy do czternastej. Sprawdzam, co wychodzi w każdym wykopie. Doradzam, czy lepiej warstwę zostawić czy wyeksplorować, a potem przyjrzeć się jej w profilu, przeglądam z grubsza wydobyte skorupy (i tak niewiele widać, póki się ich nie umyje). W tym czasie moi asystenci kontrolują katalog warstw, katalog zabytków, katalog obiektów, katalog drobnych znalezisk i milion innych katalogów, które tak wrosły w nasze życie, że przestałem uważać to za dziwne. I krzyczą do mnie przez cały wykop, jeśli ktoś znajdzie coś ciekawego.

Po powrocie do domu biorę prysznic, wkładam świeże ubranie i schodzę na dziedziniec, gdzie w pięciu rzędach stoją wielkie stoły do sortowania ceramiki. Poprzedniego dnia umyły ją dziewczyny ze wsi i zdążyła już wyschnąć na wielkich siatkach rozpiętych tuż nad ziemią na drewnianych ramach, w najbardziej nasłonecznionym kącie dziedzińca. Rozkładam ceramikę na blatach i pracuję do wieczora, na koniec przeglądam jeszcze rachunki z Kentro. Później jest tak samo: spacer, plotki z Manolisem i morze. Czasem Ifigenia.

I nie wiem, dlaczego myślałem, że tak już będzie zawsze.

POSTERUNEK W AGIOS NIKOLAOS,PIĄTEK, 15 WRZEŚNIA, GODZINA 9.09

– Ślepy.

– Słucham? – Policjantka znowu zaszeleściła papierami. Na imię jej Marina. Mam doskonałą pamięć i ciągle ją ćwiczę, ale akurat wtedy za cholerę nie mogłem sobie przypomnieć jej nazwiska. Wiedziałem tylko, że pochodziło od nazwy któregoś z miast i kończyło się na „ki”, jak to nazwiska na Krecie.

– Jestem ślepy. Wolę to określenie od „niewidomy”. Dokładniej opisuje stan faktyczny.

– Może i tak. – Po tym, jak jej włosy znowu otarły się o bluzkę, poznałem, że wzruszyła ramionami. Pewnie myślała, że może sobie pozwolić na ten gest, skoro nie widzę. – W jakich okolicznościach stracił pan wzrok?

– To był wypadek – burknąłem.

– A dokładniej?

– Czy to należy do sprawy?

Pokręciła głową. Jej włosy znowu otarły się o kołnierz bluzki, która musiała być z jedwabiu; tego szelestu nie można pomylić z żadnym innym. Policjantkę na kreteńskim zadupiu stać na jedwabne bluzki? Zanim jednak zdążyłem się nad tym zastanowić, odezwała się znowu.

– Nie, nie należy. Jesteśmy tu po to, żeby rozmawiać o śmierci Mony Abano i Oliwii Papadaki, a nie o pana wypadkach. Muszę jednak ustalić, na ile wiarygodne jest to, co pan pamięta. Czy jest pan całkowicie... uhm... ślepy? Czy coś pan widzi?

– Tylko zmiany natężenia światła.

– To znaczy...?

– To znaczy, że potrafię się zorientować, kiedy słońce świeci mi prosto w oczy, jak tutaj.

Większość ludzi w tej sytuacji wstałaby od stołu, zaciągnęła zasłonę albo zaproponowała, żebym się przesiadł. Ale nie Marina Jakaśtam. Poprawiła się na krześle i przez dłuższą chwilę siedziała bez ruchu. Mucha zabrzęczała gdzieś od strony okna, a potem umilkła, pewnie łaziła po szybie, a Marina powiedziała:

– Skąd mogę mieć pewność, że to, co pan pamięta, jest zgodne z prawdą?

– A skąd pani wie, że prawdziwe jest to, co opowiadają widzący świadkowie?

Zaśmiała się krótko. Nie byłem pewien, czy policjantka przesłuchująca zabójcę powinna się śmiać.

– Nie wiem.

– Mamy piątek, piętnastego września, jest godzina dziewiąta jedenaście albo dwanaście, z dokładnością do dwóch minut. Przyszliśmy do tego pokoju korytarzem długości dwudziestu dwóch lub dwudziestu trzech metrów. Jego ściany były malowane mniej więcej rok temu. Dyżurny oficer, który nas tu przyprowadził, ostatnio bardzo przytył, bo żona gotuje mu za dużo mięsa. Uważa, że schudnie od papierosów, ale to nie działa. Mam mówić dalej?

– Nie musi pan – mruknęła. – Zastanawiam się tylko...

– Tak?

– Godzinę może pan określić na podstawie kąta padania promieni słonecznych, tego można się nauczyć. Osoba o czułym węchu może poznać, że ktoś pali, je za dużo mięsa, bo wtedy zmienia się zapach potu, a także że korytarz był malowany rok temu, bo zapach farby jest trwały. Skąd jednak pan wiedział, że Panagiotis przytył?

Położyłem dłonie na ciepłym od słońca blacie.

– Ma za ciasny mundur. Kołnierzyk obciera mu kark, a on ciągle go poprawia. To bardzo charakterystyczny dźwięk, nie do pomylenia z innym.

– Ale dlaczego niedawno?

– Gdyby przytył dawno, zmieniłby mundur na większy. Na razie ciągle ma nadzieję, że schudnie.

Milczała przez długą chwilę.

– To jest pana metoda? – spytała w końcu. – Dobry węch, dobry słuch i odrobina taniej psychologii?

I jeszcze kilka innych rzeczy. Nie zamierzałem jej tłumaczyć. Powiedziałem tylko:

– Sprawdza się.

Jej włosy znowu przesunęły się po jedwabiu bluzki. To był miękki dźwięk. Nie używała żadnego lakieru ani pianki do usztywniania fryzury. Dziwna z niej Greczynka.

– No dobrze. Proszę w takim razie opowiedzieć wszystko od początku.

– Od stworzenia świata?

– Niech pan nie próbuje być dowcipny, panie Mara. Przypominam, że jest pan podejrzany o zabójstwo, a właściwie o dwa.

Miała rację. Spowodowałem śmierć dwóch kobiet. Bo byłem cholernie głupi i nie dostrzegałem tego, co się dzieje wokół mnie. A gdy już dostrzegłem, nie rozumiałem. Zupełnie jak ślepiec...

– Proszę zacząć od tamtego dnia, w którym znaleźliście na wykopaliskach zwłoki.

– Przyszedłem do pani, bo chcę przyznać się do zabicia Mony i Oliwii. Czy możemy porozmawiać o tym?

– Dojdziemy do tego, panie Mara. Najpierw chcę usłyszeć od pana jak najwięcej o wydarzeniach poprzedzających śmierć pani Abano i pani Papadaki.

Milczałem długą chwilę. Nie odzywała się i nie robiła nic, żeby mnie przynaglić. Kiedy wreszcie zacząłem, mówiłem powoli, zastanawiałem się. Nie chciałem nic pomylić.

– To był zupełnie zwyczajny dzień. Wstałem rano...

Przerwała mi:

– Chyba nie taki zupełnie zwyczajny. Przecież wykopaliska prowadzi się tylko przez kilka tygodni w roku.

– To był zupełnie zwyczajny wykopaliskowy dzień...

– Jak długo trwa taki sezon?

Westchnąłem.

– Czy to naprawdę ważne w tej chwili?

– Proszę odpowiadać na moje pytania.

Poprawiłem się na krześle. Spłoszyłem muchę i znowu zaczęła bzyczeć. Miałem ochotę rzucić w nią szklanką wody, ale nadal nie potrafiłem ustalić, gdzie dokładnie jest owad.

– Sezon wykopaliskowy trwa trzy tygodnie. To był początek drugiego. Poniedziałek, jedenastego września. – Urwałem, ale milczała, więc mówiłem dalej: – Wstałem rano. Umyłem się i ubrałem. Zszedłem z mojego mieszkania, które, jak pani wie, mieści się na piętrze, nad pracowniami archeologicznymi w Kentro.

– Tak, wiem. – Marina zaszeleściła papierami. Rozłożyła przed sobą na blacie całą teczkę pełną notatek i dokumentów. – Mieszka pan sam mimo... ślepoty? Nie potrzebuje pan pomocy przy codziennych czynnościach?

– Potrafię się umyć i ubrać, pani też by pewnie potrafiła z zamkniętymi oczami, a ja mam wiele lat wprawy. – Czekałem na jakiś komentarz, na przykład żebym był mniej bezczelny. Ale się nie doczekałem, wróciłem zatem do przerwanego wątku: – Trudno mi jednak zrobić kawę i w ogóle coś do jedzenia. Na co dzień posiłki przygotowuje dla mnie nasza gospodyni kyria Fotini albo jadam poza domem. Kyria Fotini także sprząta, zmienia mi pościel i tak dalej. Czy to jest odpowiedź na pani pytanie?

Milczała.

– Więc zszedłem, zamieniłem kilka słów z Oliwią, która jest... była naszą konserwatorką zabytków. Później...

– Pamięta pan godzinę?

Teraz ja pozwoliłem sobie na wzruszenie ramion.

– Na wykopaliskach wstaje się wcześnie. Mam budzik nastawiony na piątą trzydzieści, więc pewnie dochodziła szósta.

– I pani Papadaki była już w pracy?

– Oliwia zawsze wcześnie przychodzi... przychodziła. Kiedyś mi wyznała, że lubi wstawać przed świtem, a w Kentro nie mamy stałych godzin pracy.

– No dobrze, i co dalej?

– Zamieniliśmy dwa słowa, nic specjalnego, kawa, pogoda. A później pojechałem na wykop.

– Sam?

– Jak pani to sobie wyobraża?

– Panie Mara! – Walnęła otwartą dłonią o blat stołu. Musiała mieć niezłą krzepę: szklanka zadrżała, a drobniutkie kropelki opryskały mi twarz. – Proszę konkretnie odpowiadać na pytania!

Nic na to nie powiedziałem. Bo, jak kazała, czekałem na pytanie. W końcu załapała.

– W jaki sposób dostał się pan na teren stanowiska archeologicznego?

– Przyjechał po mnie Romanos Kallergopoulos, mój asystent na wykopaliskach.

Jak na razie mówiłem prawdę. Ale niecałą.

KENTRO, PACHIA AMMOS,PONIEDZIAŁEK, 11 WRZEŚNIA, ŚWIT I NIECO PÓŹNIEJ

Znowu miałem sen, który nawiedza mnie prawie co noc. Ten, w którym widzę.

W tym śnie szedłem wąską asfaltową drogą o zniszczonej nawierzchni. Asfalt niestarannie wylano, pewnie za szybko, i teraz kruszył się na krawędziach, a w środku pękał, tworzyły się tam wielkie dziury. Szedłem skrajem pobocza, bo chociaż ruch był niewielki, co chwila mijały mnie samochody. Głównie białe, chociaż zdarzały się też karoserie w innych kolorach, niektóre wypłowiałe od słońca, bo w tej okolicy nikt nie ma kasy, żeby wymieniać samochód co trzy lata. Kiedy przejeżdżały za blisko, czułem podmuch gorącego wiatru i odsuwałem się bardziej na bok.

W tym śnie pory roku bywają różne, naprawdę nie wiem, od czego to zależy. Drzewa czasem mają liście, a czasem tylko gołe gałęzie. Widzę też kwiaty. Kiedy na drzewach dopiero rozwijają się pąki, czyli jest wiosna, kwiatki mają jaskrawożółty kolor. Latem (drzewa z bujnym ciemnozielonym listowiem, niektóre, na przykład kasztanowce, już zrudziałe od gorąca) przy poboczu kwitną maki. Wczesną jesienią, gdy liście są już brązowe albo szare od pyłu, ze szczelin w przydrożnych skałach wyrastają anemony, białe albo bladoróżowe. Pory roku nie dotyczą rododendronów, bo te, czy wiosna, czy lato, mają tłuste ciemnozielone liście i napęczniałe różowe kwiaty. Ale akurat tamtej nocy była wczesna jesień, jak teraz.

Ziemia przy popękanym asfalcie też jest taka sama o każdej porze roku, lekko rudawa. Jedynie w lecie i jesienią jej odcień jest bledszy z powodu suszy, a jasnożółta trawa nie kontrastuje z glebą tak mocno jak wiosenna zieleń.

No więc w tym moim śnie szedłem sobie poboczem i patrzyłem na morze w oddali. Podobno tu nigdzie w okolicy z wiejskiej drogi nie można zobaczyć morza, ale nie wymagajmy od snów dobrej znajomości topografii. Akurat tamtej nocy fale były zielone, choć czasem są błękitne, a czasem czarne – wtedy zazwyczaj mają białe grzywy. Widziałem je na własne oczy, a nie tylko czułem ich zapach i wilgoć maleńkich kropelek na policzkach, jak podczas wietrznych dni na jawie.

Jak już się zorientowaliście, we śnie dobrze sobie radzę z kolorami, chociaż czasem daję się oszukać. Na przykład wtedy, kiedy niebo przybiera odcień granatu, jak w czasie burzy, a morze – intensywnego pomarańczu. Liście na drzewach czerwienieją, jakby spływały krwią. Na ich tle różowe kwiaty wyglądają niczym otwarte rany. No ale mniejsza z tym, jestem pewien, że mózg niejednego z was też robi takie numery, zwłaszcza kiedy śpicie.

Przy tej drodze oprócz samochodów, kwiatów i morza w oddali widziałem jeszcze mnóstwo innych rzeczy. Domy, niektóre z pustaków, a inne z cegieł. Bezpańskie koty przeciągające się w krzakach. Rozgrzane powietrze drgające nad asfaltem. A czasem, kiedy podnosiłem głowę, daleko majaczyły białe, ośnieżone szczyty gór.

Szedłem sobie tą drogą i w ogóle się nie spieszyłem, bo dzień był ładny i słoneczny, gorący, ale bez przesady. Cieszyłem się piękną pogodą i dopiero kiedy skręciłem w inną drogę, pozbawioną asfaltu, która biegła pod górę, przypomniało mi się, że jestem spóźniony. Okropnie, niewybaczalnie spóźniony. Powiedzieć, że zaspałem, to jak nic nie powiedzieć. Wykopaliska zaczęły się bladym świtem, a w moim śnie słońce stało w zenicie i paliło mnie w kark.

Przyspieszyłem kroku. Nawierzchnia wysypana szutrem po kilku metrach zamieniła się w ubitą ziemię. Z każdym krokiem wzbijałem obłoczki kurzu. Chętnie bym się pogapił, jak małe chmurki czerwonego pyłu unoszą się w powietrzu, a potem powoli opadają, ale już mówiłem: byłem bardzo spóźniony.

Minąłem kilka zakrętów i wyszedłem prosto na teren wykopalisk. Wyjąłem ręce z kieszeni i przyspieszyłem jeszcze bardziej. Zacząłem biec, czyli zrobiłem to, na co nigdy nie odważyłbym się na jawie. Minąłem pierwsze wykopy, których ściany w południe prawie nie rzucały cienia. Kątem oka zarejestrowałem, że bryły ziemi wydobywane przez robotników z kilofami były ciemne od wilgoci, ale w słońcu prawie od razu wysychały i rozpadały się w proch.

Podbiegłem do muru otaczającego świątynię. Mur to za duże słowo, lepsze byłoby „murek”, bo ułożone jeden na drugim rzędy nieociosanych kamieni sięgały mi zaledwie do kolan. Świątynia to też za dużo powiedziane. Odkopujemy starożytną wioskę, a nie żaden pałac, „świątynia” ma trzy metry na pięć, ale to i tak niezwykłe odkrycie.

Nie zwracałem uwagi na robotników ani na studentów, tylko padłem na kolana i zachłannie grzebałem w koszu z ceramiką. Skorupy były jeszcze oblepione ziemią, jednak wystarczyło przeciągnąć po nich palcem i widziałem ich barwy i wzory. Widziałem je tak wyraźnie, że mógłbym wziąć ołówek i narysować detal po detalu.

Chwytałem jedną skorupę po drugiej i polerowałem o spodnie (i tak już brudne, bo to w końcu wykopaliska), żeby lepiej zobaczyć dekorację. I wtedy za plecami usłyszałem głos.

– Okropnie się spóźniłeś, Tom.

– Przepraszam – odpowiedziałem. – Naprawdę nie wiem, jak to się stało. Chyba nie usłyszałem budzika. Ostatnio za dużo pracuję.

Odwróciłem się, żeby dodać jeszcze jakieś nędzne wytłumaczenie, i zatkało mnie, bo była piękna. Piękniejsza, niż mógłbym to sobie wyobrazić.

Tamtej nocy miała długie do pasa rude włosy i bladą skórę, jak topielice na obrazach prerafaelitów. Za każdym razem, kiedy śniłem ten sen, wyglądała inaczej. W inne noce jej włosy były krótko obcięte i czarne jak noc, a skóra opalona. Raz nawet wyglądała jak Azjatka, z cudownie skośnymi oczami, maleńkimi różowymi ustami i wyraźnie zaznaczonymi kośćmi policzkowymi. Jeszcze nigdy nie była czarna, ale ten sen powraca tak często, że pewnie i na to przyjdzie kolej.

Uśmiechnęła się do mnie na znak, że moje spóźnienie jest nieważne i że świetnie poradzili sobie beze mnie. Wyciągnęła rękę. Miała długie mocne palce ubrudzone ziemią, w której właśnie grzebała. Wskazała nimi coś w wykopie.

– Chodź – powiedziała. – Kiedy cię nie było, wykopaliśmy ciekawą rzecz.

Pochyliłem się. Chciałem to zobaczyć na własne oczy.

Nie zdążyłem.

Zaczęło mi szumieć w uszach. Zupełnie jakby mózg się gotował i uszami uchodziła para. To dobre porównanie, bo czułem, jak w czaszce narastało ciśnienie. Wiedziałem, że jeszcze chwila i głowa mi eksploduje, a fragmenty kości i mózgu pofruną na wszystkie strony i wbiją się w ściany wykopu. I w jej ciało.

Chwyciłem się za skronie i upadłem na kolana, ale to nic nie pomogło. Przed oczami miałem tylko czerwień, gwizd w uszach mnie ogłuszał, ciśnienie wciąż rosło. A potem zobaczyłem błękitną błyskawicę. I drugą. I kolejną. Były piękne, gapiłem się na nie z otwartymi ustami.

I wtedy mój świat rozpadł się na kawałki. Wykopy, ceramika, anemony, morze – wszystko zaczęło falować. Chciałem wstać, ale ziemia tańczyła i tylko poraniłem dłonie o ostre krawędzie skał.

Ona zaczęła krzyczeć, a wtedy od urwiska, które góruje nad wykopem, oderwał się głaz i zmiażdżył jej czaszkę.

Nawet we śnie wiedziałem, że nie mogę już nic zrobić. Odwróciłem wzrok od zakrwawionej głowy o dziwnym, zbyt płaskim kształcie. Popatrzyłem na morze. Próbowałem zapamiętać każde odbicie słońca, każde załamanie fali. Wiedziałem, że już nigdy go nie zobaczę.

Nie miałem jednak czasu napawać się widokiem. Ziemia pod moimi stopami rozpadła się i musiałem uciekać.

Obudziłem się z krzykiem. Usiadłem i przez dłuższą chwilę łapałem powietrze. Westchnąłem i namacałem szklankę wody obok łóżka. Wypiłem do dna. A potem dotknąłem prześcieradła. Było wilgotne od potu. Zrzuciłem je na podłogę. Nie chciało mi się tłuc po nocy w poszukiwaniu nowego. Na początku września noce na Krecie ciągle jeszcze są ciepłe i balsamiczne, mogłem spać bez przykrycia.

Ale i tak byłem pewien, że już nie zasnę. Nie po śnie, w którym kończył się mój świat. I który śniłem z regularnością godną lepszej sprawy kilka razy w tygodniu.

Wyciągnąłem się na wznak, podłożyłem dłonie pod głowę i wystawiłem ciało na chłodny podmuch wpadający przez uchylone okno. Kiedy nie mogę zasnąć, sporządzam w myślach listę rzeczy do załatwienia na następny dzień. Zazwyczaj pomaga, usypiam najpóźniej przy drugiej pozycji. Tym razem na nic się to zdało. Przeleżałem tak do świtu, a konkretnie do piątej trzydzieści, kiedy zadzwonił budzik.

Wyłączyłem go. Pomacałem po blacie szafki nocnej. Znalazłem zegarek, zapiąłem pasek na nadgarstku.

Usiadłem na łóżku. Wstałem. Zrobiłem dwa kroki, potem obróciłem się w prawo, dałem cztery kroki, potem dwa w lewo i znowu obrót w prawo i trzy kroki, aż wreszcie położyłem dłoń na klamce drzwi do łazienki. Liczę kroki, zawsze, wszędzie, nawet o tym nie myśląc. Podobno osoby, które urodziły się niewidome, nie muszą tego robić, wyczuwają przed sobą ścianę albo pustą przestrzeń. Ale ja oślepłem zbyt późno. A liczenie kroków daje mi przynajmniej złudzenie kontroli.

W łazience było ciasno, wszystkiego mogłem dotknąć wyciągniętą ręką. Zamknąłem okno, przełączyłem termę z elektrycznej na słoneczną i usiadłem na sedesie (spróbujcie sikać na stojąco z zamkniętymi oczami, to zrozumiecie, dlaczego zrezygnowałem z tej opcji).

Spuściłem wodę, wyszedłem z łazienki, obróciłem się, postawiłem cztery kroki przed siebie i trzy w bok. Zatrzymałem się przy elektrycznej bieżni. Pomacałem podłogę obok, znalazłem sportowe buty i skarpetki. Zawsze wyjmuję świeże przed pójściem spać i wsuwam je do butów, żeby rano nie szukać. Wszedłem na taśmę, zapiąłem uprząż, która nie pozwala mi zrobić fałszywego kroku w bok, i zacząłem powoli, ale szybko podkręciłem obroty. Codziennie rano biegam przez pół godziny. Archeologia tylko na filmach wygląda na pracę, przy której człowiek dużo się rusza. W rzeczywistości, jak już raz wejdzie się do wykopu, przez większość dnia siedzi się w kucki ze szpachelką w ręku. A wieczorem garbi się przy komputerze nad dokumentacją. Sklepowa ma więcej ruchu niż archeolog, a ja musiałem trzymać formę.

Bieżnia stoi naprzeciwko okna, w ładne dni otwieram je, żeby czuć powiew wiatru na twarzy. Podobno z naszego wzgórza rozciąga się niesamowity widok. Ale ja nic o tym nie wiem.

Zegarek zapiszczał. Jest wodoszczelny do stu metrów i ustawiony tak, żeby co piętnaście minut piszczał cicho raz, a o pełnej godzinie trzy razy. A kiedy naciskam przycisk po lewej stronie, głośno podaje czas. Korzystam z tej funkcji rzadko, bo przy nagrywaniu pracowała jakaś słodka idiotka z blaszanym głosikiem.

Zszedłem z bieżni, zdjąłem buty. Przepocone skarpety i bokserki ściągnąłem w łazience i wrzuciłem prosto do kosza (na lewo od umywalki). Raz w tygodniu kyria Fotini robi mi pranie. Jeśli nie pada, wiesza ubrania na tarasie. Pachną później wiatrem i dzikim oregano.

Wszedłem pod prysznic. Umyłem się i wytarłem ręcznikiem, który wisi po prawej stronie kabiny. Zrobiłem jeden krok do przodu, w kierunku umywalki. Dokładnie wyszorowałem zęby. Lubię szeroko się uśmiechać i chcę mieć pewność, że to, co szczerzę, jest przyjemne dla oka.

Włosy obcinam krótko, co miesiąc, u fryzjera w Agios. Wystarczyło więc przejechać mokre kosmyki palcami. Odwiesiłem ręcznik i wróciłem do sypialni.

Mam dwie szafy. W tej po lewej trzymam kilkanaście koszul i kilka par spodni. Wszystkie są czarne. Odpada problem z zastanawianiem się, co do czego pasuje. Podobno ten facet od Facebooka ma w swojej garderobie wyłącznie szare tiszerty. Świetnie go rozumiem. Raz na pół roku proszę kyrię Fotini (zapraszam ją potem na kolację), żeby przejrzała ubrania i wybrała te zniszczone albo wypłowiałe. Wkładam je do szafy po prawej, to mój zestaw na wykopaliska. I – uprzedzę wasze pytanie – w czarnej koszuli jest na wykopie tak samo gorąco jak w białej. Za to ciemna tkanina lepiej chroni przed rakiem skóry. A rak to naprawdę ostatnia rzecz, jaka jest mi jeszcze potrzebna.

Ubrałem się i wyszedłem z sypialni. Od szafy w lewo najpierw siedem kroków, potem jeden w bok i w prawo kolejne cztery. Doprowadziło mnie to do ekspresu do kawy. Z miejsca, w którym stałem, musiałem tylko wyciągnąć prawą rękę, żeby dotknąć drzwiczek lodówki. Wyjąłem kawę (na drzwiach, pierwsza półka od góry), łyżkę trzymam w opakowaniu. Odmierzyłem, wsypałem do maszyny, nalałem świeżej wody (kran jest po lewej, też wystarczy sięgnąć ręką). Kubki w szafce po lewej stronie, talerze po prawej, sztućce w pierwszej szufladzie od góry. Pieczywo w chlebaku na blacie, na prawo od ekspresu, miód koło chleba, masło i sery w lodówce, druga półka od góry, mleko na drzwiach, tak jak kawa, tylko na samym dole.

Po lewej stronie stoi stołek barowy. Przysunąłem go i zjadłem przy blacie. Mam co prawda stół i krzesła, ale prawie wcale tam nie siadam. Mam też garnki, patelnie i wszystko, co potrzebne do gotowania, lecz niezbyt często trzymam w ręku coś bardziej skomplikowanego niż nóż do chleba. A przy okazji, znacie ten trik, jak bez patrzenia ukroić kromkę i nie uciąć sobie palca? To proste, trzeba odmierzyć odległość od krawędzi pajdy palcami lewej dłoni (jestem praworęczny). Potem przysuwamy bok powierzchni ostrza do palców i kroimy. W sumie dość proste, przy odrobinie wprawy wręcz banalne.

Po śniadaniu od razu wszystko umyłem. Zlew jest po lewej stronie, już mówiłem. Nie mogę sobie pozwolić na zostawienie nawet brudnej łyżeczki. Mogłaby tak leżeć miesiącami.

Chociaż miesiącami by nie leżała. Kiedy kyria Fotini przychodzi wyprać brudne rzeczy, sprząta całe mieszkanie. Zmienia ręczniki i pościel, odkurza, myje łazienkę, kuchnię i podłogi. Czasem też okna, chociaż nieprzejrzyste szyby mi nie przeszkadzają. Brudna łyżeczka mogłaby leżeć góra sześć dni. A pewnie i krócej. Kyria Fotini przychodzi też każdego popołudnia z zakupami. Jak ją znam, nie darowałaby łyżeczce.

Po śniadaniu zrobiłem cztery kroki w prawo, potem jeden w lewo, potem znowu cztery w prawo i włożyłem buty. Minąłem laskę kurzącą się w stojaku przy progu. Nigdy jej nie biorę.

Nacisnąłem klamkę i wyszedłem. Nie zadałem sobie trudu zamknięcia drzwi na klucz. Na Krecie rzeczy giną tylko w enklawach turystycznych. Nie w małych wioskach. Nie tam, gdzie wszyscy się znają i wiedzą, że stąd do Heraklionu pewnie tylko ten ślepy kierownik Kentro, który zawsze łazi w czarnych ciuchach, ma wypasiony odtwarzacz i głośniki.

W przedsionku obróciłem się w prawo i namacałem poręcz schodów. Najważniejsze to wyczuć pierwszy stopień, potem idzie łatwo. Każde półpiętro to jedenaście schodków, zresztą i tak opierałem się o poręcz. Nigdy nie zdejmuję z niej dłoni, schody są z gładkiego marmuru, można się na nich poślizgnąć i złamać kręgosłup, zanim człowiek zdoła powiedzieć kalimera. A złamany kręgosłup jest mi mniej więcej tak potrzebny jak rak.

Kiedy stawiałem stopę na podeście półpiętra, usłyszałem szum w uszach. Charakterystyczny narastający dźwięk podnoszącego się ciśnienia, które mogło rozsadzić mi czaszkę. Jak w moim śnie.

Nie zrobiłem tego, co w snach: nie chwyciłem się za głowę. Osunąłem się za to na schody i zacisnąłem dłonie na poręczy. Nie miało to większego sensu: podczas trzęsienia ziemi najlepiej uciec z budynku, a jeśli to niemożliwe – schować się pod stół. Ale ja potrafiłem przewidzieć wstrząs tylko na sekundę wcześniej. Zanim znalazłbym jakiś stół, byłoby po wszystkim. Skupiłem się więc na tym, żeby nie spaść ze schodów.

Podobno niektóre zwierzęta potrafią przewidzieć nadchodzące trzęsienie ziemi. Ropuchy i węże opuszczają swoje nory, pszczoły ule, a mrówki mrowiska. Psy szczekają bez powodu, a pewne gatunki ryb zdychają, też bez powodu.

Trudno mi stwierdzić, czy to prawda, jednak ja też to potrafię. Nie, nie szczekać i zdychać. Potrafię powiedzieć, kiedy zbliża się wstrząs sejsmiczny.

Nie wiem czemu ani w jaki sposób. Może dlatego, że nie widzę. Może dlatego, że słyszę lepiej niż większość znanych mi ludzi. A może mam szósty zmysł. Niestety nie włącza się na kilka godzin ani nawet na kilka minut przed spodziewanym wstrząsem (szkoda, wyobrażacie sobie, ile mógłbym na tym zarobić?). Po prostu tak jak podobno koty wiedzą na sekundę wcześniej, że zadzwoni telefon, ja też wiem sekundę albo dwie przed, że ziemia się zatrzęsie.

Chociaż miałem wykopaliskowe buty na grubych podeszwach, nogi ślizgały mi się po kamiennych płytach i nie mogłem znaleźć punktu podparcia. Usłyszałem narastające drżenie, jakby tuż obok przejechała wielka ciężarówka, a potem ziemia pode mną się zahuśtała. Krew szumiała mi w uszach i zagłuszała dźwięki z zewnątrz, ale zdołałem usłyszeć, że na parterze coś upadło i rozbiło się w drobny mak.

Trzęsienie trwało kilkanaście sekund, nie dłużej niż pół minuty. Wstrząs nie przekroczył trójki w skali Richtera. Taka tam niewielka huśtawka. Ziemia często drżała tamtej jesieni. Wszyscy zdążyli się już do tego przyzwyczaić, tylko nie ja. Bo dla ślepca nie ma nic gorszego. Przy każdym trzęsieniu mój poukładany, perfekcyjny świat walił się w gruzy. Kosztowało mnie cholernie dużo energii, żeby go potem pozbierać do kupy.

Podniosłem się ze stopni. Nogi miałem miękkie i nadal kurczowo trzymałem się poręczy. Postałem jeszcze chwilę w miejscu, ale wstrząsy wtórne były prawie niewyczuwalne. Poczekałem, aż oddech mi się uspokoi i tętno wróci do normy, i z jedną dłonią cały czas na poręczy zszedłem na parter.

Skręciłem w prawo i przesunąłem ręką po ścianie, aż dotknąłem otwartych drzwi do pracowni konserwatorskiej. Wydałem w Kentro zakaz zamykania drzwi, z wyjątkiem wejściowych, żeby klimatyzacja nie pracowała na próżno. Wszystkie wewnętrzne połączenia między pracowniami a korytarzami są cały czas otwarte. W ten sposób mam jedną rzecz z głowy: nie muszę się ciągle martwić, że rozkwaszę sobie nos o zamknięte skrzydło.

Zatrzymałem się w pół kroku. Wciągnąłem powietrze kilka razy, małymi haustami. Poczułem delikatny zapach dymu z papierosa. Starego dymu, który zostaje w ubraniu. Albo we włosach.

– Dzień dobry, Oliwio – powiedziałem. – Wcześnie dzisiaj przyszłaś. Normalnie rzadko cię widuję przed południem. Coś się stało? Nie mogłaś spać?

– Cholera jasna! – Usłyszałem szurnięcie, z jakim odsunęła krzesło. – Od świtu nie zapaliłam ani jednego papierosa i zesztywniałam od siedzenia tu całkiem nieruchomo. Nawet nie wlazłam pod stół w czasie seismos. Czułeś wstrząs?

Pokiwałem głową.

– I prawie się udusiłam od powolnego oddychania – dodała. – Czy chociaż raz w życiu uda mi się ciebie nabrać?

Jak będziesz częściej myła włosy, chciałem powiedzieć. Jednak ugryzłem się w język.

Po pierwsze: lubię Oliwię. Lubię ją, chociaż pali jak komin, a ja, podobnie jak większość ślepców, nienawidzę dymu tytoniowego, bo tłumi inne zapachy. To tak, jakby ktoś wam nagle zawiązał oczy. I chociaż w pracowni ma taki burdel, że mogłaby tam zgubić posąg naturalnej wielkości. I chociaż prowadzi swoje notatki ręcznie, w grubym zeszycie zamiast w komputerze, a to, co nie jest na twardym dysku i czego nie mogę odsłuchać programem czytającym, mogłoby równie dobrze dla mnie nie istnieć. Ale Oliwia jest jedyną osobą w Kentro, jedyną osobą, jaką znam, która nikogo nie udaje. Pali, za dużo pije, ma nadwagę, jest niechlujna i wiecznie w złym humorze. Dobrze wiedzieć, że są jeszcze tacy ludzie na tym świecie.

A po drugie: nawet gdyby częściej myła włosy, przestała palić i wyprała kilka razy wszystkie ubrania, żeby pozbyć się zastarzałego smrodu tytoniu, i tak zdradziłby ją zapach szamponu. Zapach to dla mnie główny drogowskaz. Nagła nuta obcego aromatu w pomieszczeniu świadczy o czyjejś obecności równie wyraźnie jak kichnięcie.

Więc tylko się uśmiechnąłem.

– Idź do diabła, Tom, z tym swoim dobrym humorkiem od rana.

– To nie jest dobry humor – wyjaśniłem. – To fasada, za którą kryje się mrok, smutek i wściekłość.

Oliwia przesunęła coś na blacie.

– Miło to wiedzieć – zauważyła.

Pokiwałem głową.

– Słyszałem, że jakiś zabytek spadł na podłogę.

– Tylko jedno naczynie, ale dopiero zaczynałam nad nim pracować. Niewielka strata.

Oliwia poczłapała w stronę drzwi. Miała na nogach plastikowe klapki, chyba trochę za luźne, bo przy każdym kroku mlaskały o podłogę.

– Idę na fajkę – powiedziała ponuro. – Jak czekałam, żeby cię nabrać, to myślałam, że umrę.

Z korytarza dobiegł dźwięk wystukiwanego kodu przy drzwiach. W Kentro nie używamy kluczy. Każdy z pracowników zna kod, zmieniam go co tydzień i osobiście przekazuję ludziom nową kombinację cyfr. Zasada jest prosta: ostatni gasi światła i blokuje drzwi.

– Spałaś tu? – krzyknąłem za nią.

– Nie. – Cofnęła się do pracowni i zatrzymała na progu. – Ale chciałam cię nabrać perfekcyjnie. Myślałam, że przejdziesz obok i mnie nie zauważysz, i wreszcie wygram tę kolację, o którą się założyliśmy już chyba z rok temu.

– Oliwio, milion razy zapraszałem cię na kolację. Jeśli chcesz, to nawet dzisiaj wieczorem...

– Nie, Tom. Zakład to zakład.

– No to próbuj dalej.

Pociągnąłem nosem jeszcze raz. I jeszcze raz.

Poprzedniego dnia Oliwia pracowała do późna. Pod wieczór zgłodniała i zamówiła gyrosa z dostawą. Wiem, bo pytała, czy też chcę.

Czułem wyraźnie zapach tego gyrosa z jej podkoszulka.

– A jednak tu spałaś – dodałem. – Masz na sobie wczorajsze ubranie.

Westchnęła.

– I po co ludziom oczy? Ciebie to się jednak nie da oszukać, Tom. Chciałam przyłapać złodzieja.

– Złodzieja?

– Przecież ci mówiłam, co najmniej dwa razy. W zeszłym tygodniu...

– A tak. – Przypomniałem sobie.

– Pomyślałam, że jeśli zostanę na noc, przyłapię tego drania na gorącym uczynku.

Chyba tylko, gdyby siedziała od zmierzchu do świtu nieruchomo, przy zgaszonym świetle. I gdyby złodziej, o ile w ogóle istniał, nie miał tak wyczulonego powonienia jak ja. W zasadzie gdyby w ogóle nie czuł żadnych zapachów.

Nie powiedziałem tego, tylko spytałem:

– Naprawdę myślisz, że ktoś kradnie ci zabytki z pracowni?

– Ja nie myślę! Jestem pewna. Wczoraj znowu nie mogłam znaleźć figurki, no wiesz, tej z uniesionymi ramionami.

Lubię Oliwię i dlatego nie wiedziałem, jak jej to powiedzieć.

– Słuchaj, a może... No wiesz, w twojej pracowni trochę trudno cokolwiek znaleźć, bo...

– Sugerujesz, że nie wiem, co tu mam?

Delikatnie skinąłem głową.

– Ja nad wszystkim panuję, Tom! Każda rzecz jest na swoim miejscu.

Niewykluczone, tylko najczęściej to miejsce było pod stertą papierów, w jakimś kącie albo pod zwałami ligniny, na której Oliwia suszyła zabytki po oczyszczeniu.

– No wiesz, może po prostu...

– Może po prostu zapomniałam, co tu mam? Może po prostu jestem już za stara do tej roboty, co? Może mój przeżarty papierosami mózg nie rejestruje, gdzie położyłam jakąś pieprzoną śmierdzącą figurkę?

Coś takiego przeszło mi przez myśl. Ale nie odważyłem się tego wyartykułować.

– Podobno nikotyna wyostrza myślenie, więc lepiej pilnuj swojego nosa, Tom, a ja będę pilnować swojego. I sama złapię tego skurwysyna.

Odwróciła się i wyszła. Trzasnęła drzwiami wejściowymi, żeby pokazać, co o mnie myśli.

Tak, lubiłem Oliwię. Nawet jeśli uważała, że o szóstej trzydzieści rano ma prawo nawrzeszczeć na własnego szefa. A może właśnie dlatego.