Nie umiem być sam - Jak polubić własne towarzystwo bez prowadzenia ze sobą dziwnych rozmów ebook

PROBLEM? WYLUZUJ. OGARNIESZ TO!

Nie umiem być sam

Jak polubić własne towarzystwo bez prowadzenia ze sobą dziwnych rozmów

Max Paradox

INTRO

Jest sobota. Masz wolny wieczór. Nikt niczego od ciebie nie chce, telefon milczy, w kalendarzu pusto, lodówka jakoś funkcjonuje, mieszkanie nie płonie. Teoretycznie sytuacja idealna. Możesz zrobić dokładnie to, na co masz ochotę. Problem polega na tym, że po mniej więcej siedmiu minutach zaczynasz się zastanawiać, czy ktoś przypadkiem nie chciałby się spotkać. Po dwunastu sprawdzasz komunikatory. Po piętnastu wysyłasz wiadomość do człowieka, z którym ostatni raz widziałeś się osiem miesięcy temu, bo nagle niezwykle interesuje cię, „co tam u niego”.

O osiemnastej trzydzieści jesteś już gotowy spotkać się praktycznie z każdym.

Nawet z Marcinem.

A przecież pamiętasz Marcina.

Bycie samemu potrafi wyglądać podejrzanie. Szczególnie jeśli przez większość życia przyzwyczaiłeś się, że inni ludzie są czymś w rodzaju systemu podtrzymywania rozrywki, poczucia bezpieczeństwa, zajęcia i potwierdzania, że nadal istniejesz. Gdy nagle ich zabraknie, pojawia się cisza. A cisza ma jedną paskudną właściwość: nie przewija się sama. Nie proponuje kolejnego filmu. Nie pyta, czy chcesz zamówić pizzę. Po prostu siedzi z tobą w pokoju i wygląda tak, jakby oczekiwała rozpoczęcia rozmowy.

I wtedy robi się nerwowo.

Możliwe, że znasz ten mechanizm aż za dobrze. Wracasz do domu i natychmiast włączasz telewizor, choć wcale go nie oglądasz. Wchodzisz na YouTube, żeby „coś leciało”. Dzwonisz do kogoś podczas spaceru. Zakładasz słuchawki podczas gotowania. Przeglądasz Instagram przy jedzeniu. Idziesz do sklepu nie dlatego, że czegoś potrzebujesz, lecz dlatego, że przez ostatnie trzydzieści minut w mieszkaniu nie wydarzyło się nic, a człowiek najwyraźniej nie został stworzony do życia w świecie, w którym nikt przez chwilę nie publikuje stories.

W pewnym momencie możesz dojść do wniosku, że po prostu nie jesteś „typem samotnika”. I bardzo dobrze. Ta książka nie będzie próbowała zrobić z ciebie pustelnika mieszkającego w lesie, który medytuje przy potoku i utrzymuje relacje społeczne głównie z dzięciołem. Ludzie potrzebują ludzi. Bliskość, rozmowa, przyjaźń, związek, rodzina i poczucie przynależności są ważne. Problem zaczyna się gdzie indziej: kiedy obecność innych przestaje być czymś, co wybierasz, a staje się czymś, czego potrzebujesz, żeby nie czuć niepokoju.

To subtelna różnica.

Możesz lubić towarzystwo i jednocześnie umieć zostać samemu. Możesz mieć partnera i nie panikować, gdy wychodzi na cały wieczór. Możesz mieć wielu znajomych i nie traktować pustej soboty jak osobistej porażki. Możesz nawet spędzić kilka godzin bez wiadomości, rozmowy i planu, nie dochodząc po czterdziestu minutach do wniosku, że wszyscy o tobie zapomnieli, życie przemija, a jedyną istotą naprawdę rozumiejącą twoją sytuację jest kasjerka z Żabki.

Samotność i bycie samemu to nie to samo. Samotność jest doświadczeniem braku więzi. Możesz czuć ją podczas imprezy, w związku, w pracy pełnej ludzi albo przy stole, przy którym siedzi dwanaście osób i jedenaście z nich właśnie tłumaczy ci, dlaczego źle robisz ziemniaki. Bycie samemu jest natomiast sytuacją. Fizycznie nie ma obok ciebie innych ludzi. I ta sytuacja może być bolesna, neutralna albo całkiem przyjemna, zależnie od tego, co dzieje się wtedy w twojej głowie.

A właśnie tam często zaczyna się przedstawienie.

Kiedy zostajesz sam, znikają zewnętrzne bodźce. Nikt nie mówi. Nikt nie pyta. Nikt nie opowiada historii o koleżance z pracy, której nie znasz, ale po dwudziestu minutach masz już bardzo wyrobioną opinię o jej decyzjach życiowych. Nagle zaczynasz zauważać własne myśli. Czasami są ciekawe. Czasami praktyczne. A czasami mózg postanawia wykorzystać wolny wieczór na wielki przegląd archiwalny pod tytułem: „Przypomnijmy sobie wszystkie niezręczne sytuacje od 2007 roku”.

Świetny repertuar.

Dlatego część ludzi nie ucieka przed samotnością. Ucieka przed kontaktem ze sobą. Przed nudą, napięciem, smutkiem, niepewnością, pytaniem „co właściwie lubię robić?”, a czasem przed bardzo niewygodnym odkryciem, że większość wolnego czasu przez lata była organizowana wokół innych. Partner wybierał film. Znajomi proponowali wyjście. Rodzina planowała weekend. Praca dawała rytm dnia. Internet wypełniał każdą szczelinę. I nagle masz trzy godziny tylko dla siebie, po czym odkrywasz, że nie bardzo wiesz, co zrobić z człowiekiem, który został.

Czyli z tobą.

Pierwszy odruch zwykle brzmi: trzeba znaleźć zajęcie. I rzeczywiście zajęcie pomaga, ale nie chodzi o to, żeby wypełnić samotność tak szczelnie, by przypadkiem nie przedostała się przez nią żadna własna myśl. Jeśli każdy moment ciszy natychmiast zalewasz podcastem, serialem, telefonem, pracą, jedzeniem, zakupami albo szukaniem człowieka dostępnego do natychmiastowego użycia społecznego, nie uczysz się być sam. Uczysz się bardzo sprawnie tego nie zauważać.

Można mieć pełny kalendarz i nadal bać się pustego wieczoru.

To trochę jak człowiek, który twierdzi, że świetnie radzi sobie z ciemnością, pod warunkiem że wszystkie światła są zapalone.

W tej książce nie będziemy więc budować nowej osobowości ani przekonywać cię, że najlepsze życie zaczyna się wtedy, gdy przestajesz odbierać telefony. Chodzi o coś znacznie bardziej użytecznego: żeby własne towarzystwo przestało być dla ciebie karą. Żebyś potrafił spędzić wieczór sam nie dlatego, że nikt nie miał czasu, lecz dlatego, że sam wybrałeś taki wieczór. Żeby wyjście do kina bez kompanów nie wyglądało jak społeczna katastrofa. Żeby obiad w restauracji w pojedynkę nie wymagał patrzenia w telefon przez czterdzieści minut, aby wszyscy dookoła wiedzieli, że jesteś bardzo zajętym człowiekiem, który absolutnie nie został wystawiony do wiatru.

Nikt prawdopodobnie nawet nie patrzy.

Kelner na pewno nie.

Kelner chce tylko wiedzieć, czy bierzesz frytki.

Zajmiemy się tym, dlaczego samotne chwile wywołują napięcie, skąd bierze się potrzeba ciągłego kontaktu i dlaczego czasem wolimy przeciętne towarzystwo od bardzo dobrego wieczoru ze sobą. Przyjrzymy się także temu, jak telefon nauczył nas, że każda sekunda bez bodźca jest awarią wymagającą natychmiastowego usunięcia. Potem przejdziemy do rzeczy ważniejszej: praktyki. Jak zacząć spędzać czas samemu bez robienia z tego projektu rozwojowego z siedemnastoma rytuałami. Jak znaleźć rzeczy, które naprawdę sprawiają ci przyjemność. Jak wychodzić samemu. Jak odpoczywać bez poczucia, że „powinno się coś dziać”. Jak przestać szukać ludzi wyłącznie po to, żeby zagłuszyć ciszę.

Nie musisz od razu wyjeżdżać samotnie na trzy tygodnie do Peru.

Zacznijmy od kawy.

Może spaceru.

Może wieczoru, podczas którego nie będziesz desperacko próbował ustalić, kto z listy kontaktów ma dziś wolne.

I tak, prawdopodobnie zaczniesz czasem mówić do siebie. Większość ludzi to robi. Szczególnie podczas gotowania, prowadzenia samochodu i szukania rzeczy, które pięć minut wcześniej sami gdzieś odłożyli. Granica między zdrową rozmową ze sobą a dziwną rozmową jest zresztą dość prosta: jeśli podczas szukania kluczy pytasz „gdzie ja je położyłem?”, wszystko jest w porządku.

Jeżeli klucze odpowiadają, mamy osobny temat.

Celem nie jest zakochać się w samotności. Nie musisz zostać człowiekiem, który odwołuje spotkania, bo ma fascynujące plany z herbatą i kocem. Chodzi o wolność. O możliwość wyboru ludzi dlatego, że chcesz z nimi być, a nie dlatego, że boisz się zostać bez nich. O umiejętność siedzenia ze sobą w jednym pokoju bez natychmiastowego uruchamiania programu ewakuacyjnego.

Bo kiedy własne towarzystwo przestaje ci przeszkadzać, dzieje się coś ciekawego. Zaczynasz ostrożniej wybierać cudze.

I to może być jedna z najbardziej praktycznych korzyści całej tej historii.

Rozdział 1 - Samotność czy po prostu brak publiczności?

Wracasz do domu wcześniej niż zwykle. Odkładasz klucze, zdejmujesz buty i przez krótką chwilę cieszysz się ciszą. Nikt niczego nie chce. Nikt nie opowiada o korkach. Nikt nie pyta, co zjesz. Nie musisz odpowiadać, reagować ani udawać zainteresowania filmem pokazującym czyjegoś psa w sweterku. Brzmi dobrze.

Po siedmiu minutach bierzesz telefon.

Po dziewięciu sprawdzasz, kto jest online.

Po jedenastu zaczynasz się zastanawiać, czy nie napisać do kogoś „co tam?”, choć doskonale wiesz, że jeśli odpowie „spoko, a u ciebie?”, rozmowa natychmiast osiągnie poziom emocjonalny instrukcji obsługi czajnika.

To właśnie jeden z powodów, dla których warto na początku rozdzielić dwie rzeczy: samotność i bycie samemu. Jeśli wrzucisz je do jednego worka, każda samotna chwila zacznie wyglądać jak problem wymagający naprawy. Tymczasem można być samemu i czuć się świetnie. Można też siedzieć przy stole z ośmioma osobami i doświadczać samotności tak intensywnej, że najbliższą emocjonalnie istotą wydaje się pieprzniczka.

Samotność dotyczy jakości więzi. Bycie samemu opisuje sytuację.

Niby podobne.

Praktycznie różnica ogromna.

Jeżeli spędzasz wieczór bez ludzi, ale czujesz spokój, ciekawość, odpoczynek albo zwykłą neutralność, nie ma czego naprawiać. Nie musisz natychmiast pracować nad „kompetencjami społecznymi”. Być może po prostu siedzisz w domu. Ludzkość robiła to jeszcze przed powstaniem aplikacji, które informują nas, że trzy osoby właśnie jedzą ramen w centrum miasta.

Problem pojawia się wtedy, gdy brak innych uruchamia napięcie. Zaczynasz czuć, że coś jest nie tak. Nie chodzi już o: „fajnie byłoby z kimś pogadać”, tylko bardziej o: „muszę coś zrobić, bo inaczej ten wieczór będzie zmarnowany, ja będę zmarnowany i za chwilę umrę społecznie między kanapą a stolikiem kawowym”.

Mózg potrafi bardzo szybko zmienić neutralną sytuację w komentarz na temat twojej wartości.

Sobota bez planów staje się wtedy nie sobotą bez planów, lecz dowodem, że nikt cię nie potrzebuje. Telefon, który przez dwie godziny nie zadzwonił, zaczyna wyglądać jak raport z rynku społecznego. Brak wiadomości interpretujesz jako brak znaczenia.

To oczywiście nie jest raport.

To telefon.

Czasami po prostu nic się nie dzieje.

Co właściwie czujesz, kiedy jesteś sam?

Pierwszym praktycznym zadaniem nie będzie zatem „polub samotność”. To slogan tak użyteczny jak „mniej się stresuj”. Zamiast tego potrzebujesz ustalić, co dokładnie jest dla ciebie trudne.

Bo „nie umiem być sam” może oznaczać kilka zupełnie różnych rzeczy.

Możesz się nudzić. Możesz odczuwać niepokój. Możesz mieć poczucie odrzucenia. Możesz automatycznie porównywać swoje życie z cudzym. Możesz nie wiedzieć, co robić bez innych. Możesz być przyzwyczajony do ciągłych bodźców. Możesz też rzeczywiście potrzebować więcej relacji, bo od dawna masz ich za mało.

To ostatnie jest ważne. Nie każdą potrzebę kontaktu należy natychmiast przerabiać na projekt pod nazwą „nauczę się być samowystarczalny”. Człowiek nie jest tosterm. Nie działa idealnie po odłączeniu od wszystkich pozostałych urządzeń.

Jeżeli naprawdę brakuje ci bliskości, rozwiązaniem może być budowanie relacji, a nie przekonywanie siebie, że powinieneś kochać każdy pusty weekend. Ta książka nie będzie robiła z potrzeby ludzi defektu. Chodzi o coś innego: żebyś potrafił odróżnić zdrową potrzebę kontaktu od automatycznej paniki na widok wolnego wieczoru.

Najprostszy test wygląda tak. Następnym razem, gdy poczujesz przymus skontaktowania się z kimś tylko dlatego, że jesteś sam, zatrzymaj się na minutę i nazwij potrzebę.

Nie analizuj dzieciństwa.

Nie twórz mapy emocjonalnej.

Nie kupuj notesu za dziewięćdziesiąt złotych.

Po prostu dokończ zdanie:

„Chcę teraz kontaktu z kimś, ponieważ…”

I zobacz, co pojawia się dalej.

„…jest mi smutno.”

„…nudzę się.”

„…boję się, że wszyscy coś robią beze mnie.”

„…potrzebuję z kimś porozmawiać.”

„…nie chcę myśleć.”

„…nie wiem, co zrobić ze sobą.”

„…mam zły dzień i potrzebuję wsparcia.”

Te odpowiedzi prowadzą do zupełnie innych działań. Jeśli potrzebujesz wsparcia, zadzwoń do kogoś. Jeśli się nudzisz, telefon do przypadkowej osoby niekoniecznie jest najlepszą odpowiedzią. Jeśli boisz się, że wszyscy świetnie bawią się bez ciebie, możesz właśnie mieć do czynienia nie z samotnością, lecz z porównywaniem.

A jeśli odpowiedź brzmi: „bo nie potrafię siedzieć sam ze swoimi myślami”, właśnie znaleźliśmy trochę ciekawszy trop.

Obecność innych jako regulator nastroju

Ludzie potrafią bardzo skutecznie regulować nasze emocje. Rozmowa odciąga uwagę. Wspólny plan nadaje strukturę. Śmiech rozładowuje napięcie. Sam fakt, że ktoś siedzi obok, może uspokajać. Nie ma w tym nic dziwnego. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy niemal całą regulację oddajesz na zewnątrz.

Wtedy inni stają się nie tylko bliskimi ludźmi, ale również twoim pilotem do nastroju.

Sam nie wiesz, co ze sobą zrobić? Telefon do znajomego.

Napięcie? Wiadomość do partnera.

Nuda? Ktoś musi się znaleźć.

Gorszy dzień? Sprawdzamy, kto jest dostępny.

Po pewnym czasie mózg wyciąga logiczny, choć mało pomocny wniosek: „kiedy jestem sam, jest gorzej; kiedy ktoś jest obok, jest lepiej; wobec tego bycie samemu jest niebezpieczne”.

I zaczyna cię przed nim chronić.

Nie przez dramatyczne alarmy. Raczej przez tysiąc drobnych zachęt. „Napisz do kogoś.” „Sprawdź Messenger.” „Może pojedź do rodziców.” „Może wyjdź do galerii.” „Może odpal coś w tle.”

Po chwili nie wiesz już, czy naprawdę potrzebujesz kontaktu, czy po prostu twój układ nerwowy wykształcił bardzo skuteczny dział obsługi klienta.

Zadzwoniłeś.

Ulga przyszła.

System działa.

Tyle że koszt tego systemu pojawia się później. Im częściej uciekasz z każdej samotnej chwili, tym mniej okazji masz, żeby odkryć, że możesz ją wytrzymać. W rezultacie czas sam na sam nie staje się łatwiejszy, tylko bardziej obcy.

To trochę jak z pływaniem. Jeśli za każdym razem, gdy wejdziesz do wody po kostki, natychmiast wracasz na ręcznik, możesz przez lata pozostawać człowiekiem z ogromnym doświadczeniem w wychodzeniu z basenu.

Technicznie byłeś w wodzie.

Nie o to chodziło.

Pułapka „nie mam z kim”

Jest jeszcze jeden mechanizm, który szczególnie skutecznie psuje samotne chwile: traktowanie ich jako gorszej wersji planu, który miałbyś z kimś.

Chcesz iść na wystawę, ale nie masz z kim.

Chcesz zobaczyć film, ale nikt nie może.

Masz ochotę na spacer, ale znajomi są zajęci.

Chcesz pojechać na jednodniowy wypad, lecz partner nie ma czasu.

I co robisz?

Nic.

Odkładasz własne życie do czasu pojawienia się odpowiedniego świadka.

To bardzo ciekawa zasada, jeśli się jej przyjrzeć. Gdy masz ochotę na kawę, nie mówisz: „niestety nikt nie może jej dziś wypić razem ze mną, więc zrezygnuję z kofeiny do odwołania”. Ale kino? Restauracja? Muzeum? Wyjazd? Tu nagle pojawia się komisja społeczna, która musi zatwierdzić wydarzenie.

Jeśli komisja nie ma kworum, życie stoi.

Często wcale nie chodzi o to, że samodzielna aktywność byłaby mniej przyjemna. Chodzi o wyobrażenie tego, jak wyglądasz, robiąc coś sam. Siadasz w kawiarni i zaczynasz widzieć siebie oczami ludzi z sąsiednich stolików. Myślisz, że oni widzą człowieka samotnego, porzuconego, prawdopodobnie po dramatycznym rozstaniu i trzech nieudanych próbach pogodzenia się z rodziną.

Tymczasem oni najczęściej widzą człowieka pijącego kawę.

A właściwie przez większość czasu nie widzą nawet tego.

Są zajęci sobą.

Jedna osoba odpowiada na wiadomości. Druga zastanawia się, czy zamówić ciasto. Trzecia właśnie mówi partnerowi coś, czego partner ewidentnie nie słucha. Kelner próbuje przypomnieć sobie, który stolik chciał wodę.

Twoja samotna kawa nie jest wydarzeniem sezonu.

To dobra wiadomość.

Eksperyment zamiast deklaracji

Nie potrzebujesz postanowienia: „od dziś uwielbiam być sam”. Takie deklaracje zwykle działają przez osiem minut i brzmią podejrzanie podobnie do styczniowego „od teraz codziennie ćwiczę”.

Potrzebujesz małego eksperymentu.

Wybierz jedną rzecz, którą normalnie robisz wyłącznie z kimś, i wykonaj jej najłatwiejszą wersję samodzielnie.

Nie zaczynaj od tygodniowego wyjazdu w góry, jeśli samotny obiad w barze brzmi dla ciebie jak ekspedycja polarna.

Może to być:

- kawa wypita bez telefonu przez piętnaście minut, - spacer bez dzwonienia do kogokolwiek, - kino, - śniadanie poza domem, - krótka wizyta w księgarni, - godzina w parku, - przejażdżka w miejsce, które lubisz.

Kluczowe jest jedno: nie próbuj udowodnić, że było fantastycznie.

To nie casting do reklamy samotności.

Po prostu zobacz, jak było naprawdę.

Możliwe, że przez pierwsze pięć minut poczujesz dyskomfort. Potem przestaniesz o nim myśleć. Możliwe, że będzie przeciętnie. To też w porządku. Umiejętność bycia samemu nie polega na tym, że każdy samotny spacer staje się duchowym objawieniem z muzyką w tle.

Czasami spacer jest po prostu spacerem.

I właśnie do takiej zwyczajności zmierzamy.

Nie każda samotna chwila musi być wartościowa

Kolejna pułapka to próba zrobienia z czasu samemu wydarzenia jakościowego. Skoro już jesteś sam, powinieneś się rozwijać. Czytać. Medytować. Ćwiczyć. Pisać dziennik. Gotować zdrowo. Uczyć się języka.

Najlepiej jednocześnie.

W pewnym momencie „czas dla siebie” zaczyna przypominać program szkoleniowy dla kadry menedżerskiej.

Nie trzeba.

Możesz spędzić godzinę, układając rzeczy w szufladzie. Możesz obejrzeć głupi film. Możesz siedzieć na balkonie. Możesz ugotować coś prostego. Możesz niczego nie osiągnąć.

To ważne, bo jeśli samotność staje się kolejnym zadaniem do wykonania dobrze, przestajesz uczyć się swobody. Zaczynasz tylko realizować nową formę obowiązku.

Celem nie jest zostać mistrzem samotności.

Celem jest przestać uważać ją za awarię.

Na dziś wystarczy więc jedno działanie: nazwij, czego naprawdę potrzebujesz, gdy pojawia się impuls „muszę się z kimś zobaczyć”. Jeśli odpowiedź brzmi „bliskości”, szukaj bliskości. Jeśli „zajęcia”, znajdź zajęcie. Jeśli „ucieczki od siebie”, nie uciekaj natychmiast.

Posiedź z tym chwilę.

Nie całą noc.

Nie robimy tu obozu przetrwania.

Pięć minut wystarczy na początek.

Rozdział 2 - Twój mózg nie umie jeszcze usiedzieć bez atrakcji

Siadasz na kanapie z zamiarem odpoczynku. Nic więcej. Żadnego projektu. Żadnej listy. Chcesz po prostu chwilę posiedzieć.

Mija czternaście sekund.

Sprawdzasz telefon.

Nie ma nic nowego.

Odkładasz telefon.

Po kolejnych dwudziestu sekundach bierzesz go ponownie, ponieważ najwyraźniej w ciągu tych dwudziestu sekund mogła wydarzyć się seria wydarzeń wymagających twojej osobistej interwencji.

Nie wydarzyła się.

Ale skoro telefon już jest w dłoni, sprawdzasz pogodę, wiadomości, Instagram, jeden film, drugi film, cenę ekspresu do kawy, którego nie zamierzasz kupować, oraz artykuł o najlepszych miejscach na emeryturę w Portugalii.

Masz czterdzieści trzy lata.

Planowanie ma sens.

Tak mniej więcej wygląda jeden z najbardziej niedocenianych powodów, dla których trudno nam być samemu: przyzwyczailiśmy mózg do ciągłego bodźca.