Nie mam pasji - Jak znaleźć coś swojego bez robienia z hobby drugiego etatu ebook

PROBLEM? WYLUZUJ. OGARNIESZ TO!

Nie mam pasji

Jak znaleźć coś swojego bez robienia z hobby drugiego etatu

Max Paradox

INTRO

Jest sobota. Masz kilka wolnych godzin i teoretycznie możesz zrobić z nimi wszystko. Nie musisz pracować, nikt nie oczekuje prezentacji, raportu ani odpowiedzi na wiadomość zaczynającą się od „tylko szybkie pytanie”, po którym zwykle następuje problem wymagający zaangażowania trzech działów i prawnika. Siadasz więc z kawą i pojawia się pytanie, które powinno być przyjemne: co właściwie chciałbym teraz zrobić?

I nagle okazuje się, że nie masz pojęcia.

Możesz obejrzeć serial. Możesz pojechać gdzieś samochodem. Możesz przewinąć internet tak długo, aż telefon zacznie subtelnie sugerować, że może jednak warto byłoby spojrzeć również na prawdziwy świat. Możesz coś ugotować, poczytać, pospacerować, zbudować model samolotu, nauczyć się portugalskiego albo zacząć hodować papryczki chili na balkonie. Możliwości są niemal nieograniczone.

Problem polega na tym, że żadna nie brzmi jak TO.

Bo podobno człowiek powinien mieć pasję.

Nie zwykłe zainteresowanie. Nie coś, co czasami lubi robić. Nie aktywność, przy której przyjemnie spędza dwie godziny raz na dwa tygodnie. Pasję. Najlepiej taką, o której można opowiadać z błyskiem w oku, wrzucać zdjęcia na Instagram i odpowiadać bez chwili zawahania, gdy ktoś przy stole pyta: „A ty czym się interesujesz?”.

Wtedy człowiek z pasją mówi:

„Wspinaczką wysokogórską.”

Albo:

„Renowacją starych motocykli.”

Albo:

„Fotografuję dzikie ptaki.”

A ty patrzysz na niego i zastanawiasz się, czy „czasem oglądam dokumenty kryminalne i bardzo lubię dobrą pizzę” również liczy się jako profil zainteresowań.

Internet nie pomaga. W internecie pasja nie jest już po prostu czymś przyjemnym. Pasja musi wyglądać jak zwiastun filmu o człowieku, który odnalazł swoje powołanie. Ktoś wstaje o piątej rano i biegnie po górach. Ktoś inny robi ceramikę. Trzecia osoba uprawia ogród, piecze chleb na zakwasie i w wolnych chwilach fotografuje Drogę Mleczną na Islandii.

Ty tymczasem w niedzielę o 16:40 stoisz przed otwartą lodówką.

Nie dlatego, że jesteś głodny.

Po prostu sprawdzasz, czy od ostatniego otwarcia pojawiło się tam jakieś hobby.

Nie pojawiło się.

I właśnie tutaj zaczyna się jeden z najbardziej absurdalnych problemów związanych z pasją: zaczynamy traktować jej brak jak defekt osobowości. Skoro inni mają „swoją rzecz”, a ty jej nie masz, łatwo dojść do wniosku, że może jesteś nudny. Może za mało próbowałeś. Może gdzieś istnieje idealna aktywność, która odmieni twoje życie, tylko przez trzydzieści siedem lat konsekwentnie przechodzisz obok niej i nawet nie zauważyłeś.

Spokojnie.

Pasja nie jest zaginioną walizką na lotnisku.

Nie musisz jej „odnaleźć” w jakimś tajnym miejscu.

Najczęściej pasja wcale nie zaczyna się od wielkiego olśnienia. Nie budzisz się pewnego ranka z absolutną pewnością, że od dziś twoim przeznaczeniem jest garncarstwo artystyczne. Zwykle zaczyna się dużo mniej spektakularnie: próbujesz czegoś, jest całkiem przyjemnie, robisz to drugi raz, potem trzeci, zaczynasz wiedzieć trochę więcej, pojawia się ciekawość i dopiero po jakimś czasie odkrywasz, że właściwie naprawdę to lubisz.

Problem w tym, że współczesny człowiek bardzo chętnie pomija cały ten nudny etap.

Chcielibyśmy od razu dostać wersję premium.

Pierwsza lekcja gry na gitarze? Powinna wywołać poczucie przeznaczenia.

Pierwszy trening tenisa? Najlepiej, żebyśmy natychmiast zaczęli sprawdzać ceny rakiet dla zaawansowanych.

Pierwszy aparat fotograficzny? W ciągu czterdziestu ośmiu godzin powinien powstać profil, logo i nazwa marki.

Jeszcze nie wiesz, czy lubisz robić zdjęcia.

Ale znak wodny już jest.

Drugi problem pojawia się chwilę później. Gdy już znajdziesz coś, co sprawia ci przyjemność, świat natychmiast proponuje ci, żebyś to zoptymalizował.

Lubisz biegać?

Kup zegarek, mierz tempo, strefy tętna, regenerację, VO₂ max, długość kroku i prawdopodobnie stosunek ambicji do tlenu.

Lubisz gotować?

Może założysz kanał?

Lubisz robić zdjęcia?

Można na tym zarabiać.

Rysujesz?

Sprzedawaj grafiki.

Pieczesz ciasta?

Przyjmuj zamówienia.

Lubisz czytać?

Załóż profil książkowy, prowadź statystyki, licz przeczytane strony, publikuj recenzje, współpracuj z wydawnictwami i najlepiej przygotuj harmonogram treści.

Gratulacje.

Właśnie zamieniliśmy hobby w dział marketingu.

To jedna z najważniejszych rzeczy, które uporządkujemy w tej książce: nie wszystko, co lubisz, musi prowadzić do wyniku.

Nie musi przynosić pieniędzy.

Nie musi budować marki osobistej.

Nie musi rozwijać kompetencji przydatnych zawodowo.

Nie musi dobrze wyglądać na zdjęciu.

Nie musi nawet prowadzić do szczególnie imponującego poziomu umiejętności.

Możesz przez dziesięć lat grać na gitarze średnio.

Świat się nie zawali.

Gitara również przeżyje.

Wiele osób nie ma problemu z brakiem zainteresowań. Ma problem z tym, że nie uznaje swoich zainteresowań za wystarczająco poważne. Lubisz chodzić po mieście i odkrywać nowe miejsca? „To tylko spacerowanie.” Interesują cię samochody? „No lubię sobie poczytać.” Gotujesz? „Każdy gotuje.” Lubisz rośliny? „Mam tylko kilka doniczek.”

Człowiek potrafi przez pięć lat regularnie robić coś dla przyjemności, a potem powiedzieć:

„W sumie nie mam żadnego hobby.”

To trochę tak, jakbyś codziennie mieszkał z kotem, ale twierdził, że właściwie nie masz zwierzęcia, bo nie prowadzisz profesjonalnej hodowli.

W tej książce nie będziemy więc szukać jednej magicznej PASJI ŻYCIA, która ma nadać sens wszystkim wtorkom aż do emerytury. To byłoby podejście efektowne, ale mało praktyczne. Zamiast tego poszukamy rzeczy, które naprawdę cię ciekawią, dają przyjemność, odciągają głowę od obowiązków albo sprawiają, że masz ochotę wrócić do nich drugi raz.

Bo zainteresowanie wystarczy na początek.

Pasja może przyjść później.

Albo nie.

I też będzie dobrze.

Zobaczymy, dlaczego często nie wiesz, co lubisz, mimo że lista dostępnych możliwości jest większa niż menu w platformie streamingowej. Rozprawimy się z przekonaniem, że hobby trzeba odkryć raz na zawsze. Nauczymy się odróżniać prawdziwą ciekawość od chwilowego entuzjazmu wywołanego filmem człowieka, który zrobił drewniany stół w czternaście sekund, bo nagranie było oczywiście przyspieszone.

Będzie też konkretnie. Zamiast polecenia „znajdź swoją pasję” — które ma mniej więcej taką użyteczność jak rada „po prostu bądź szczęśliwy” — dostaniesz sposób testowania zainteresowań bez kupowania od razu sprzętu za cztery tysiące złotych. Nauczysz się sprawdzać, co naprawdę cię ciągnie, ile czasu warto dać nowej aktywności i kiedy bez wyrzutów sumienia uznać:

„Nie. To jednak nie moje.”

To ważna umiejętność.

Nie każde hobby musi kończyć się związkiem na całe życie.

Czasem możesz pójść trzy razy na zajęcia z ceramiki, zrobić miskę wyglądającą jak element układu pokarmowego nieznanego zwierzęcia i spokojnie stwierdzić, że eksperyment został zakończony.

To nie porażka.

To informacja.

Najważniejsze jednak będzie odzyskanie czegoś, co wielu dorosłych ludzi gdzieś po drodze zgubiło: prawa do robienia rzeczy wyłącznie dlatego, że są przyjemne.

Dziecko może przez godzinę budować wieżę z klocków bez planu monetyzacji.

Dorosły zbuduje pół wieży i już zastanawia się, czy nie można byłoby prowadzić warsztatów.

Nie można tak żyć.

A przynajmniej nie trzeba.

Hobby ma być jednym z miejsc, w których przez chwilę nie jesteś pracownikiem, przedsiębiorcą, rodzicem, partnerem, ekspertem, klientem ani człowiekiem odpowiedzialnym za pamiętanie, że kończy się płyn do zmywarki. Możesz być kimś, kto po prostu coś robi.

Źle.

Powoli.

Amatorsko.

Bez celu.

I właśnie dlatego dobrze.

Nie musisz znaleźć pasji.

Na początek wystarczy znaleźć coś, przy czym przez godzinę nie zastanawiasz się, czy powinieneś robić coś bardziej produktywnego.

A jeśli zaczniesz się zastanawiać?

Tym też się zajmiemy.

Rozdział 1 - Może problemem nie jest brak pasji

Jest piątek wieczorem. Ktoś pyta, co robisz w weekend, a ty odpowiadasz tym najbezpieczniejszym zdaniem świata:

„Jeszcze nie wiem.”

Brzmi neutralnie. Spokojnie. Bez zobowiązań. Tymczasem w twojej głowie trwa drobne postępowanie wyjaśniające. Bo właściwie dlaczego nie wiesz? Czemu nie czekasz na weekend z myślą: „Wreszcie pójdę na ściankę”, „Wreszcie skończę ten obraz”, „Wreszcie wyciągnę rower”? Dlaczego nie masz czegoś, co ciągnie cię za rękaw i mówi: chodź, będzie fajnie?

Może dlatego, że z „posiadania pasji” zrobiliśmy kategorię niemal obowiązkową. Tak jakby dorosły człowiek oprócz pracy, relacji, rachunków, dbania o zdrowie i pamiętania, że przegląd samochodu nie robi się siłą dobrych intencji, powinien jeszcze dysponować czymś spektakularnym, co świadczy o jego barwnym wnętrzu.

Nie masz hobby?

Podejrzane.

Nie kolekcjonujesz winyli, nie nurkujesz, nie szyjesz skórzanych portfeli i nie biegasz ultramaratonów po kazachskich stepach?

Czy ty w ogóle żyjesz?

To oczywiście absurd. Ale kiedy porównujesz własne zwykłe życie z cudzymi najlepiej wyglądającymi fragmentami, absurd zaczyna brzmieć całkiem logicznie. Widzisz człowieka, który maluje akwarele, ale nie widzisz jego trzech lat robienia obrazków przypominających plamę po herbacie. Widzisz kogoś, kto gra świetnie na pianinie, ale nie słyszysz pierwszych sześciuset prób, przy których sąsiedzi rozważali zmianę miejsca zamieszkania. Widzisz finał. Potem porównujesz go ze swoim startem.

To mało uczciwy konkurs.

Pierwszy problem z pytaniem „Jaka jest moja pasja?” polega właśnie na tym, że jest ono zbyt duże. Brzmi, jakby odpowiedź miała ujawnić ważną prawdę o twojej tożsamości. Jakby gdzieś istniała jedna właściwa aktywność, a twoim obowiązkiem było ją rozpoznać. Jeżeli wybierzesz fotografię zamiast stolarstwa, być może przegapisz swoje prawdziwe przeznaczenie i za dwadzieścia lat będziesz siedzieć z aparatem, patrzeć tęsknie na szafkę i myśleć:

„Mogłem być człowiekiem od drewna.”

Tak nie działa zainteresowanie.

Ludzie rzadko mają jedną rzecz, która od początku jest oczywista i pozostaje niezmienna przez całe życie. Zainteresowania rosną, słabną, wracają, rozchodzą się na boki. Możesz przez trzy lata intensywnie jeździć na rowerze, potem mieć go serdecznie dość, przez rok gotować kuchnię azjatycką, następnie wciągnąć się w historię, a po pięćdziesiątce odkryć, że najbardziej relaksuje cię dłubanie przy roślinach.

Nie złamałeś regulaminu pasji.

Regulamin nie istnieje.

Znacznie lepszym pytaniem niż „Co jest moją pasją?” jest:

„Co wzbudza we mnie choć trochę ciekawości?”

To pytanie jest mniej romantyczne, ale dużo bardziej użyteczne. Nie wymaga uczucia wielkiego powołania. Wystarczy niewielkie „hmm, może”. Może ciekawi cię, jak działa kawa speciality. Może lubisz stare budynki. Może zawsze zatrzymujesz się przy filmach o renowacji mebli. Może masz frajdę z planowania wycieczek, nawet jeśli finalnie połowy z nich nie realizujesz. Może lubisz obserwować ptaki, tylko nigdy nie przyszło ci do głowy, że to się kwalifikuje, bo nie masz lornetki wyglądającej jak sprzęt wojskowy.

Zainteresowanie często zdradza się drobiazgami.

Nie wielkim olśnieniem.

Zwróć uwagę na to, przy czym:

- sam z siebie czytasz więcej, niż potrzebujesz, - oglądasz materiały bez poczucia obowiązku, - tracisz poczucie czasu choćby na dwadzieścia minut, - zadajesz dodatkowe pytania, - chcesz poprawić się nie dlatego, że musisz, - wracasz do tematu po kilku dniach, - czujesz lekką zazdrość, gdy widzisz kogoś robiącego coś ciekawego.

Ta ostatnia rzecz jest szczególnie interesująca. Zazdrość nie zawsze oznacza: „Chcę mieć jego życie”. Czasem oznacza: „O, to wygląda jak coś, czego sam chciałbym spróbować”. Jeśli oglądasz film człowieka pływającego na SUP-ie o szóstej rano i myślisz „ale fajnie”, to nie znaczy od razu, że powinieneś kupić deskę, neopren i zmienić biografię na „water soul”. Ale warto zauważyć impuls.

Impuls nie jest decyzją zakupową.

To tylko trop.

Druga pułapka polega na tym, że bardzo wielu ludzi błędnie uznaje brak energii za brak zainteresowań. Po całym tygodniu pracy pytasz siebie: „Co chciałbym robić?”, ale twój organizm odpowiada:

„Leżeć.”

I trudno mieć do niego pretensje. Jeśli jesteś zmęczony, przeciążony albo cały dzień podejmujesz decyzje, to wieczorem nawet wybór filmu może przypominać rekrutację do zarządu. Nie jest wtedy najlepszy moment na ocenianie, czy posiadasz bogate życie wewnętrzne. Prawdopodobnie posiadasz. Tylko ono też chce odpocząć.

Dlatego warto rozdzielić dwie rzeczy:

nie chce mi się nic robić oraz nic mnie nie interesuje.

To nie jest to samo.

Jeżeli po ciężkim tygodniu nie marzysz o nauce rzeźbienia w drewnie, nie oznacza to jeszcze duchowej pustki. Może po prostu bardziej potrzebujesz snu niż dłuta.

W praktyce zainteresowania najłatwiej zauważyć wtedy, kiedy nie pytasz: „Co powinienem robić ze swoim życiem?”, lecz obserwujesz własne zachowanie przez kilka dni. Bez wymuszania. Bez tabeli w Excelu z kolumnami „potencjalna pasja”, „rentowność”, „poziom satysfakcji” i „rok wejścia na mistrzostwa świata”.

Choć człowiek potrafi.

Najprostsze ćwiczenie wygląda tak: przez tydzień zanotuj pięć momentów, w których coś przyciągnęło twoją uwagę. Nie oceniaj ich. Jeżeli zainteresował cię film o pieczeniu pizzy, zapisz pizzę. Jeżeli zatrzymałeś się przy sklepie z roślinami, zapisz rośliny. Jeśli przez dwadzieścia minut czytałeś o starych mapach, zapisz stare mapy. Jeśli oglądałeś recenzje słuchawek, mimo że nie planujesz nowych, być może interesuje cię audio, technologia albo samo porównywanie sprzętu.

Na tym etapie niczego nie wybierasz.

Tylko zbierasz ślady.

To ważne, bo dorosły umysł bardzo szybko zaczyna filtrować zainteresowania według praktyczności. „Fotografia? Droga.” „Gitara? Za późno.” „Gotowanie? Przecież już umiem ugotować obiad.” „Historia? I co ja z tym zrobię?” „Modelarstwo? Bez sensu.”

I właśnie to „bez sensu” jest często najbardziej podejrzanym argumentem.

Hobby z definicji nie musi mieć wielkiego sensu.

Jeśli wszystko w twoim życiu musi mieć wymierny efekt, przestajesz odpoczywać, a zaczynasz realizować projekty poboczne. Nawet układanie puzzli może wtedy zostać niebezpiecznie zoptymalizowane. Jeszcze chwila i kupujesz lampę, matę, aplikację mierzącą czas i publikujesz kwartalny raport z efektywności narożników.

Nie tędy droga.

Kolejną rzeczą, która utrudnia znalezienie czegoś swojego, jest oczekiwanie natychmiastowej przyjemności. Próbowanie nowych aktywności bywa na początku zwyczajnie niezręczne. Pierwszy taniec nie wygląda jak taniec. Pierwsza jazda na rolkach bardziej przypomina negocjacje z grawitacją. Pierwsze zdjęcia są przeciętne. Pierwsza lekcja języka daje głównie świadomość, jak wielu rzeczy nie umiesz powiedzieć.

A człowiek bardzo lubi być dobry.

Najlepiej natychmiast.

Jeśli coś wychodzi słabo, łatwo pomyśleć: „To chyba nie dla mnie”. Tymczasem „nie jestem jeszcze dobry” i „nie lubię tego” to dwa różne komunikaty. Możesz kiepsko grać w tenisa i świetnie się przy tym bawić. Możesz przeciętnie gotować i z zaciekawieniem eksperymentować. Możesz rysować ludzi tak, że wszyscy wyglądają jak kuzyni ziemniaka, a mimo to czekać na kolejne dwadzieścia minut przy szkicowniku.

To jest wystarczający powód, żeby kontynuować.

Na tym etapie nie pytaj więc, czy dana rzecz jest „twoją pasją”. To za wcześnie. Zadaj trzy prostsze pytania:

1. Czy chcę spróbować tego jeszcze raz? 2. Czy jestem choć trochę ciekawy, co będzie dalej? 3. Czy po zakończeniu czuję, że czas nie został całkowicie zmarnowany?

Jeśli dwie odpowiedzi brzmią „tak”, temat zasługuje na kolejną próbę.

Nie ślub.

Drugą randkę.

I to jest dużo zdrowsze podejście do hobby. Nie musisz deklarować dozgonnej lojalności wobec akwareli tylko dlatego, że kupiłeś pędzel. Możesz testować, zmieniać zdanie, wracać i porzucać. Im mniej dramatyczne znaczenie przypiszesz każdej próbie, tym łatwiej w ogóle zaczniesz próbować.

Bo prawdziwym wrogiem ciekawości często nie jest brak pasji.

Jest nim presja, żeby od razu znaleźć coś ważnego.

Na dziś zrób więc jedną rzecz: przestań szukać „swojej pasji”. Przez najbliższy tydzień szukaj tylko rzeczy, które budzą choćby dziesięć procent ciekawości.

Dziesięć procent wystarczy.

Pasje też kiedyś zaczynały jako „w sumie ciekawe”.

Rozdział 2 - Pasja nie spada z nieba z instrukcją obsługi

Wyobraź sobie, że ktoś nigdy wcześniej nie jadł sushi. Wchodzi do restauracji, bierze pierwszy kawałek, próbuje i mówi:

„Nie poczułem powołania.”

Kelner zapewne zachowałby zawodową uprzejmość, ale w środku przeżywałby trudne chwile.

A jednak dokładnie tak często podchodzimy do hobby. Próbujemy czegoś raz i oczekujemy bardzo mocnego sygnału emocjonalnego. Ma być ekscytacja, przepływ, zachwyt, poczucie „to jest moje”. Jeśli go nie ma, uznajemy, że test zakończony.

Problem polega na tym, że wiele dobrych zainteresowań rozwija się wolno.

Najpierw coś jest po prostu nowe.

Potem trochę łatwiejsze.

Dopiero później robi się naprawdę przyjemne.

To dlatego, że przyjemność z wielu aktywności rośnie razem z kompetencją. Początkujący gitarzysta nie może jeszcze zrobić rzeczy, które zachwyciły go w gitarze. Początkujący fotograf nie umie uzyskać efektu, który ma w głowie. Początkujący biegacz doświadcza przede wszystkim informacji, że jego płuca mają do niego osobisty żal.

Pierwszy etap bywa niewdzięczny.

Nie ma jeszcze umiejętności, za to jest dużo świadomości własnej nieporadności.

Dlatego zamiast pytać po pierwszym podejściu: „Czy to kocham?”, lepiej zastosować zasadę trzech kontaktów.

Jeśli aktywność nie była wyraźnie nieprzyjemna, daj jej trzy rozsądne próby.

Pierwsza służy głównie do oswojenia chaosu. Nie wiesz, gdzie stanąć, czego dotknąć, jak trzymać rakietę i dlaczego wszyscy inni wyglądają tak, jakby dostali instrukcję przed spotkaniem.

Druga jest bardziej miarodajna. Wiesz już mniej więcej, czego się spodziewać. Mózg przestaje traktować sytuację jak nową procedurę lotniskową.

Trzecia pokazuje, czy pojawia się jakakolwiek ochota na rozwinięcie tematu.

Nie ma sensu trzymać się tej zasady fanatycznie. Jeśli po pierwszym nurkowaniu stwierdzasz, że nienawidzisz przebywania pod wodą, nie musisz wykonywać jeszcze dwóch zanurzeń dla naukowej rzetelności. Jeśli jednak było „dziwnie, ale nawet ciekawe”, warto dać sobie trochę czasu.

Bo nowość i nieporadność potrafią skutecznie udawać brak zainteresowania.

Istnieje też drugi powód, dla którego trudno poczuć pasję od razu: bardzo często zaczynamy od złego poziomu trudności.

Za łatwo jest nudno.

Za trudno jest frustrująco.

Gdzieś pomiędzy znajduje się obszar, w którym człowiek jest na tyle zaangażowany, żeby musieć się skupić, ale nie na tyle przytłoczony, żeby po pięciu minutach rozważać sprzedaż sprzętu.

Jeżeli pierwszy trening wspinaczkowy wygląda tak, że stoisz pod ścianą, a instruktor pokazuje ci trasę przypominającą pionową ewakuację z płonącego wieżowca, to niekoniecznie wspinaczka jest problemem.

Może problemem jest trasa.

To samo dotyczy języków, muzyki, sportu, majsterkowania czy gotowania. Jeśli na pierwszą próbę wybierzesz projekt wymagający umiejętności z poziomu siedem, będąc na poziomie jeden, doświadczenie będzie głównie edukacją z zakresu pokory.

A pokora ma fatalny marketing.

Dlatego przy testowaniu hobby wybieraj wersję śmiesznie łatwą. Tak łatwą, że twoja ambitna część może się nawet lekko oburzyć.

Chcesz rysować? Nie zaczynaj od portretu realistycznego.

Chcesz gotować? Nie rób od razu dwunastoetapowego ramenu.

Chcesz biegać? Nie zapisuj się na półmaraton, bo kupiłeś buty.

Chcesz fotografować? Nie planuj od razu nocnej sesji w górach przy minus dziesięciu stopniach.

Najpierw sprawdź, czy lubisz sam proces.

To jest kluczowe słowo: proces.