Nie chcę nigdzie wychodzić, a potem żałuję, że zostałem w domu - Jak dogadać się z własną baterią społeczną ebook

INTRO

Jest sobota, godzina siedemnasta trzydzieści. O dwudziestej masz spotkanie ze znajomymi. Kiedy umawialiście się tydzień temu, pomysł wydawał się świetny. Byłeś wtedy człowiekiem pełnym optymizmu, który najwyraźniej sądził, że przyszła sobota zostanie dostarczona razem z energią, dobrym humorem i ochotą na rozmowy. Teraz siedzisz na kanapie w spodniach, których zdecydowanie nie wybrano z myślą o życiu publicznym, patrzysz na zegarek i zaczynasz negocjacje sam ze sobą.

„Może jednak nie pójdę.”

Brzmi rozsądnie. W domu jest ciepło. Lodówka zna cię od lat. Pilot nie pyta, czym ostatnio się zajmujesz. Nikt nie będzie oczekiwał, że będziesz miał interesującą odpowiedź na pytanie „co tam?”. Możesz zostać, zamówić jedzenie, obejrzeć serial i przez cały wieczór nie wyprodukować ani jednego zdania bardziej skomplikowanego niż „tak, nadal oglądam”.

Twój organizm właśnie przedstawił bardzo konkurencyjną ofertę.

Piszesz więc wiadomość. „Słuchajcie, chyba dziś odpuszczę, jestem trochę padnięty.” Pojawia się natychmiastowa ulga. Ogromna. Jakby właśnie anulowano ci obowiązkowe szkolenie z Excela prowadzone w niedzielę o szóstej rano. Przebierasz się z powrotem, choć technicznie rzecz biorąc nawet się jeszcze nie przebrałeś, i rozpoczynasz wieczór wolności.

Dwie godziny później oglądasz relacje znajomych.

Wygląda, jakby świetnie się bawili.

Ktoś się śmieje. Ktoś zamówił coś podejrzanie efektownego. Jest nawet człowiek, którego nie znasz, a mimo to już czujesz, że ominęła cię możliwość zostania jego najlepszym przyjacielem. Zaczynasz się zastanawiać, czy jednak nie powinieneś był pójść. Przecież zwykle po wyjściu jest fajnie. Może znowu przesadziłeś. Może robisz się aspołeczny. Może powinieneś częściej wychodzić. Może twoje życie właśnie dzieje się bez ciebie, a ty oglądasz dokument o remontach mieszkań.

Trzy godziny wcześniej byłeś absolutnie pewien, że zostanie w domu uratuje ci życie.

Teraz jesteś absolutnie pewien, że je marnujesz.

Gratulacje. Witaj w jednym z bardziej irytujących konfliktów współczesnego dorosłego człowieka: nie masz ochoty wychodzić, dopóki nie zostaniesz w domu.

Problem nie polega na tym, że nie wiesz, czego chcesz. Problem polega na tym, że chcesz dwóch rzeczy jednocześnie. Chcesz odpocząć i mieć życie. Chcesz spokoju oraz historii, którą ktoś będzie opowiadał następnego dnia. Chcesz nie prowadzić rozmowy z żadnym człowiekiem, ale jednocześnie bardzo chętnie przyjąłbyś pakiet korzyści wynikających z posiadania przyjaciół.

Najlepiej, gdyby relacje społeczne działały jak aktualizacje aplikacji: automatycznie, nocą i bez konieczności wychodzenia z domu.

Niestety ludzie wciąż wymagają obecności.

To właśnie tutaj pojawia się popularna metafora „baterii społecznej”. Jest całkiem użyteczna, pod warunkiem że nie potraktujemy jej jak wskaźnika na telefonie, który precyzyjnie informuje: „Masz obecnie 23 procent człowieka. Nie uruchamiaj restauracji ani urodzin.” Nasza gotowość do kontaktu z ludźmi nie jest aż tak prosta. Zależy od zmęczenia, rodzaju spotkania, osób, miejsca, przewidywalności sytuacji, presji, poprzedniego dnia, pracy, snu i tego, czy wydarzenie wymaga zwykłego siedzenia z trzema znajomymi, czy udziału w weselu na sto czterdzieści osób z obowiązkowym pytaniem cioci, kiedy wreszcie coś zrobisz ze swoim życiem.

To nie jest ta sama bateria.

Możesz nie mieć siły na imprezę, a jednocześnie chętnie spotkać się z jedną osobą. Możesz nie chcieć wyjść z domu, ale po trzydziestu minutach na miejscu zacząć się dobrze bawić. Możesz również zrobić dokładnie odwrotnie: zmusić się do spotkania, przesiedzieć dwie godziny z uśmiechem pracownika punktu reklamacji i wrócić z przekonaniem, że następny kontakt społeczny przewidujesz mniej więcej w 2041 roku.

Dlatego rada „po prostu wychodź częściej” jest mniej więcej tak precyzyjna jak „po prostu jedz zdrowiej”. Niby wiadomo, o co chodzi, tylko nadal nie wiadomo, co zrobić w sobotę o siedemnastej trzydzieści, kiedy jedna część ciebie chce zobaczyć ludzi, a druga rozważa zmianę numeru telefonu.

Równie mało pomaga przeciwna strategia: „słuchaj siebie i zostawaj w domu, jeśli nie masz ochoty”. Brzmi pięknie, ale zakłada, że każda chwilowa niechęć jest wiarygodnym komunikatem o tym, czego naprawdę potrzebujesz. Tymczasem czasem rzeczywiście potrzebujesz odpoczynku, a czasem po prostu nie chce ci się przechodzić przez najbardziej niewygodny fragment całej operacji: wstać, ubrać się, wyjść i dotrzeć na miejsce.

Mózg uwielbia mylić „nie chcę tego robić” z „nie będę zadowolony, że to zrobiłem”.

To bardzo ważna różnica.

Nie zawsze trzeba więc bardziej się socjalizować. Nie zawsze trzeba też bardziej odpoczywać. Trzeba zacząć lepiej rozpoznawać, z jakim rodzajem „nie chce mi się” masz właśnie do czynienia. Czy naprawdę jesteś wyczerpany? Czy odstrasza cię konkretna forma spotkania? Czy boisz się, że będzie niezręcznie? Czy najbardziej męczy cię sama perspektywa przygotowania się? A może zaplanowałeś piąte wyjście w tygodniu i twoja bateria społeczna nie jest rozładowana, tylko składa oficjalne wypowiedzenie?

Ta książka nie będzie próbowała zrobić z ciebie człowieka, który na widok zaproszenia na imprezę natychmiast rzuca wszystko i krzyczy: „LUDZIE! CUDOWNIE!”. Nie taki jest cel. Nie będziemy też romantyzować siedzenia w domu, jakby każda odmowa wyjścia była heroicznym aktem dbania o swoje granice. Czasami jest. A czasami po prostu trzeci weekend z rzędu leżysz na kanapie, choć właściwie chciałbyś kogoś zobaczyć.

Chodzi o coś bardziej użytecznego: nauczyć się podejmować decyzje, których później rzadziej żałujesz.

Będziemy rozróżniać prawdziwe zmęczenie od chwilowego oporu. Przyjrzymy się temu, dlaczego plany są atrakcyjne podczas ich ustalania, a odrażające trzy godziny przed realizacją. Zobaczymy, dlaczego niektóre spotkania ładują energię, a inne zużywają jej tyle, jakbyś przez wieczór ręcznie prowadził infolinię banku. Nauczysz się również planować życie społeczne w sposób, który nie wymaga wyboru między dwoma skrajnościami: „jestem wszędzie” oraz „moi znajomi muszą sprawdzać, czy jeszcze mieszkam pod tym samym adresem”.

Nie będziemy tworzyć skomplikowanego systemu punktów społecznych, kolorowych arkuszy ani tabeli, w której kolacja z Mateuszem kosztuje 4,7 jednostki energii, ale kawa z Olą tylko 2,1.

Masz dogadać się ze sobą, nie otwierać dział controllingu.

Najważniejsze jest to, że twoja bateria społeczna nie musi decydować za ciebie. Jest informacją. Czasami bardzo ważną. Czasami trochę przesadzoną. Czasami wysyłaną przez organizm, który rzeczywiście potrzebuje ciszy. A czasami przez człowieka, który od dwudziestu minut siedzi w ręczniku i właśnie odkrył, że najtrudniejszą częścią spotkania towarzyskiego jest założenie spodni.

Da się nauczyć rozpoznawać różnicę.

I wtedy sobota o siedemnastej trzydzieści przestaje być referendum w sprawie całego twojego życia społecznego.

Staje się po prostu decyzją, co robisz dziś wieczorem.

A to już znacznie łatwiej ogarnąć.

Rozdział 1 - „Nie chce mi się” nie zawsze znaczy to samo

Jest piątek, 18:12. O dziewiętnastej trzydzieści masz spotkać się ze znajomymi. Wszystko było ustalone od dwóch tygodni. Lokal wybrany, stolik zarezerwowany, nawet sprawdziłeś wcześniej menu, żeby nie podejmować trudnych decyzji pod presją kelnera. Teoretycznie sprawa jest zamknięta.

Praktycznie siedzisz na kanapie i patrzysz na swoje buty jak na urządzenie wymagające specjalistycznej obsługi.

Trzeba je założyć.

Potem wyjść.

A potem prawdopodobnie rozmawiać.

Jeszcze rano cieszyłeś się na to spotkanie. W południe też. O szesnastej było neutralnie. O osiemnastej twoje ciało rozpoczęło procedurę ewakuacyjną. Kanapa stała się niezwykle wygodna, pogoda nagle podejrzanie zła, a fakt, że trzeba będzie przejechać cztery przystanki tramwajem, zaczął wyglądać jak ekspedycja polarna.

Wtedy pojawia się klasyczne zdanie:

„Chyba naprawdę nie mam dziś baterii społecznej.”

Możliwe.

Ale możliwe również, że po prostu nie chce ci się ruszyć.

To nie jest drobna różnica. To jedna z najważniejszych rzeczy, które trzeba zrozumieć, jeśli regularnie rezygnujesz z planów, a później żałujesz. „Nie chce mi się” jest bowiem bardzo szerokim komunikatem. Pod jednym zdaniem może ukrywać się prawdziwe wyczerpanie, przebodźcowanie, niechęć do konkretnej osoby, stres przed większą grupą, zwykła bezwładność albo fakt, że właśnie zrobiłeś sobie herbatę i organizm uznał zmianę lokalizacji za zamach na stabilność państwa.

Mózg nie wysyła raportu w PDF-ie.

Wysyła: „Nie.”

Resztę musisz ustalić sam.

Zmęczenie czy opór?

Wyobraź sobie dwa wieczory. W pierwszym masz za sobą ciężki tydzień. Spałeś za mało, praca była intensywna, przez cały dzień rozmawiałeś z ludźmi, ktoś jeszcze zadzwonił do ciebie dokładnie wtedy, kiedy próbowałeś zjeść obiad, a ostatnią godzinę spędziłeś w zatłoczonym sklepie. Myśl o głośnej restauracji, sześciu osobach i trzech godzinach rozmowy rzeczywiście brzmi jak dodatkowa zmiana w pracy.

W drugim przypadku dzień był spokojny. Masz energię, nie jesteś szczególnie zestresowany, ale od godziny leżysz w domu. Zdjąłeś już jeansy. Włączyłeś serial. Pizza jest w drodze.

W obu przypadkach możesz powiedzieć:

„Nie mam siły wychodzić.”

Tylko że to nie jest ta sama sytuacja.

W pierwszym przypadku organizm może naprawdę potrzebować regeneracji. W drugim problemem może być koszt przejścia z jednego stanu do drugiego. Z domu do miasta. Z samotności do rozmowy. Z dresów do ubrań posiadających guziki.

Ten koszt jest realny, ale zwykle krótkotrwały. Psychologicznie możemy go potraktować jako rodzaj tarcia: każda zmiana stanu wymaga pewnego wysiłku. Jeśli już leżysz, trudniej wstać. Jeśli jesteś sam, trudniej wejść w tryb społeczny. Jeśli nic nie robisz, rozpoczęcie działania wydaje się cięższe niż jego późniejsze kontynuowanie.

Dlatego bardzo często najgorszym etapem wyjścia nie jest samo wyjście.

Najgorsze są dwie godziny przed nim.

To wtedy pojawiają się wszystkie argumenty. „Może przełożymy.” „Przecież i tak niedługo się zobaczymy.” „Pada.” „Jest zimno.” „Jest gorąco.” „Nie mam co na siebie włożyć.” „Mam co na siebie włożyć, ale nie mam ochoty tego zakładać.” Człowiek potrafi w ciągu dziesięciu minut przygotować akt oskarżenia przeciwko własnym planom obejmujący pogodę, komunikację miejską, poziom nawodnienia i sytuację geopolityczną.

A potem idzie.

I po dwudziestu minutach mówi:

„W sumie dobrze, że przyszedłem.”

Właśnie dlatego nie warto wierzyć każdemu „nie chce mi się” na słowo.

Test anulowanego spotkania

Jest prosty sposób, żeby lepiej rozpoznać, co się dzieje.

Wyobraź sobie, że pięć minut przed wyjściem dostajesz wiadomość:

„Słuchaj, musimy odwołać. Przepraszam.”

Co czujesz jako pierwsze?

Nie to, co twoim zdaniem powinieneś czuć. Pierwszą automatyczną reakcję.

Jeżeli pojawia się ogromna ulga — taka, przy której masz ochotę podziękować tej osobie, jej rodzinie i wszystkim okolicznościom, które doprowadziły do anulowania spotkania — prawdopodobnie rzeczywiście potrzebowałeś przerwy albo samo spotkanie było dla ciebie mocno obciążające.

Jeżeli natomiast po krótkiej uldze przychodzi rozczarowanie: „Kurczę, jednak szkoda”, sytuacja wygląda inaczej. Być może nie chciałeś przygotowywać się i wychodzić, ale chciałeś być na spotkaniu.

To szczególnie ważne rozróżnienie.

Nie chcieć iść to nie to samo, co nie chcieć być.

Możesz nie mieć ochoty na trzydzieści minut przygotowań, dojazd i pierwsze niezręczne pięć minut, a jednocześnie bardzo chcieć siedzieć później przy stole, śmiać się i wrócić do domu z poczuciem dobrze spędzonego wieczoru.

Podobnie działa siłownia, spacer, kino i wiele innych rzeczy, których człowiek nie chce zaczynać, ale bardzo często cieszy się, że je zrobił.

Niestety nie wynaleziono jeszcze teleportacji bezpośrednio do przyjemnego fragmentu wieczoru.

Musimy przejść przez zakładanie butów.

Cztery rodzaje „nie chcę wychodzić”

Zanim odwołasz następne spotkanie, spróbuj przypisać swoją niechęć do jednej z czterech kategorii.

1. Jestem naprawdę wyczerpany.

Nie tylko „nie chce mi się”. Jesteś fizycznie lub psychicznie zmęczony, rozdrażniony, masz trudność ze skupieniem, potrzebujesz ciszy. Myśl o kontakcie społecznym nie powoduje zwykłego oporu, tylko poczucie dodatkowego obciążenia.

Wtedy zostanie w domu może być dokładnie tym, czego potrzebujesz.

2. Nie chce mi się uruchamiać. Czujesz się zasadniczo dobrze, ale jesteś już w trybie domowym. Największym problemem jest zebranie się, ubranie, transport i rozpoczęcie spotkania.

To sytuacja, w której anulowanie często daje szybką ulgę, ale później przychodzi żal.

3. Nie chcę tego konkretnego spotkania. Może grupa jest za duża. Może miejsce zbyt głośne. Może jedna osoba cię męczy. Może plan zakłada siedem godzin na weselu kuzyna człowieka, którego poznałeś trzy tygodnie temu.

Czasem bateria społeczna jest zupełnie sprawna.

Tylko wydarzenie jest fatalne.

4. Chcę kontaktu, ale nie w tej formie.

Nie masz ochoty na imprezę, ale chętnie poszedłbyś na kawę. Nie chcesz spędzić całego wieczoru z ośmioma osobami, ale jedna lub dwie brzmią świetnie. Nie masz energii na wyjście do centrum, ale spacer obok domu byłby w porządku.

To kategoria często ignorowana, bo myślimy binarnie: albo wychodzę, albo zostaję.

Tymczasem istnieje cały ogromny obszar pomiędzy klubem do trzeciej rano a samotnym oglądaniem internetu w łóżku.

Cywilizacja dała nam więcej opcji.

Możemy z nich skorzystać.

Nie oceniaj baterii w najgorszym możliwym momencie

Jednym z największych błędów jest podejmowanie decyzji dokładnie wtedy, kiedy opór jest największy. Siedzisz wygodnie, jesteś w środku filmu, za oknem ciemno i właśnie teraz pytasz siebie: „Czy mam ochotę za godzinę gdzieś jechać?”

Oczywiście, że nie.

To ankieta przeprowadzona wśród jednej osoby w skrajnie tendencyjnych warunkach.

Dlatego decyzję warto podejmować trochę wcześniej. Na przykład po pracy albo po późnym obiedzie zadaj sobie trzy pytania:

- Czy jestem rzeczywiście zmęczony, czy tylko wszedłem już w tryb domowy? - Czy nie chcę ludzi w ogóle, czy nie chcę tego konkretnego rodzaju spotkania? - Jak prawdopodobnie będę się czuł godzinę po rozpoczęciu?

To trzecie pytanie jest szczególnie użyteczne, jeśli znasz już własne wzorce. Pomyśl o poprzednich podobnych sytuacjach. Ile razy naprawdę żałowałeś, że poszedłeś? Ile razy byłeś zadowolony po pierwszych dwudziestu minutach? A ile razy zostałeś w domu i wieczorem zacząłeś odświeżać Instagram, żeby sprawdzić, jak bardzo fantastycznie żyją wszyscy poza tobą?

Nie chodzi o prowadzenie śledztwa historycznego.

Chodzi o wykorzystanie danych, które już masz.

Jeżeli w dziewięciu przypadkach na dziesięć nie chce ci się wyjść, a potem świetnie się bawisz, warto to uwzględnić. Twój opór przed wyjściem nie jest wtedy szczególnie dobrym prognostykiem jakości wieczoru.

To trochę jak znajomy, który zawsze mówi, że restauracja będzie fatalna, a potem pierwszy zamawia deser.

Można go wysłuchać.

Nie trzeba oddawać mu zarządzania.

Zasada dwudziestu minut

Jeżeli podejrzewasz, że problemem jest bardziej opór niż wyczerpanie, spróbuj prostego kontraktu ze sobą: idziesz, ale nie zobowiązujesz się do całego wieczoru.

Dajesz sobie dwadzieścia lub trzydzieści minut po dotarciu na miejsce.

Potem ponownie oceniasz sytuację.

To bardzo zmienia psychologiczny koszt decyzji. Zamiast myśleć: „Muszę teraz pojechać i siedzieć cztery godziny”, myślisz: „Sprawdzę, jak się czuję po pół godzinie.” Jeżeli jest dobrze — zostajesz. Jeżeli nadal jesteś wyczerpany, rozdrażniony i marzysz tylko o ciszy — wychodzisz.

Bez procesu sądowego.

Bez tłumaczenia się przez dwadzieścia minut.

Bez siedzenia do północy wyłącznie dlatego, że już przyszedłeś.

Możesz powiedzieć: „Dzisiaj jestem trochę padnięty, wpadłem się zobaczyć, ale będę się wcześniej zbierał.”

To zdanie nie spowoduje upadku relacji międzyludzkich.

Ludzie przetrwają.

Co więcej, świadomość, że możesz wyjść wcześniej, często zmniejsza opór jeszcze przed spotkaniem. Nie stoisz przed wyborem „dom albo cały wieczór”. Masz trzecią opcję: idę na trochę.

To jedno z najprostszych narzędzi do dogadywania się z własną baterią społeczną.

Ale nie rób z tego obowiązku

Jest jednak druga strona. Jeżeli naprawdę jesteś wyczerpany, nie zamieniaj każdej odmowy w test charakteru.

Nie musisz udowadniać, że potrafisz się zmusić.

Czasem najbardziej rozsądną decyzją jest zostać w domu. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy robisz to automatycznie, a potem regularnie cierpisz z powodu skutków tej decyzji.

Dobra decyzja społeczna nie brzmi więc:

„Zawsze powinienem wychodzić.”

Ani:

„Zawsze powinienem słuchać niechęci.”

Brzmi:

„Najpierw sprawdzę, co właściwie oznacza dzisiejsze ‘nie chce mi się’.”

To niewielka zmiana, ale usuwa mnóstwo chaosu. Przestajesz traktować każdą chwilową niechęć jako ostateczny werdykt. Zamiast tego rozpoznajesz sygnał i dopiero potem decydujesz.

Dzisiaj zrób jedną rzecz: przypomnij sobie ostatnie trzy sytuacje, kiedy odwołałeś wyjście. Przy każdej odpowiedz sobie, co było prawdziwym powodem: zmęczenie, opór przed ruszeniem się, niechęć do konkretnego spotkania czy niedopasowana forma kontaktu.

Możesz odkryć, że twoja bateria społeczna działa całkiem nieźle.

Po prostu jej kontrolka ma tendencję do dramatyzowania.

Rozdział 2 - Dlaczego przyszły ty zawsze ma więcej energii

Jest wtorek rano. Koleżanka pisze:

„Może w sobotę kolacja?”

Patrzysz w kalendarz. Sobota wolna. Świetnie.

„Jasne!”

Odpowiadasz bez cienia wahania. Sobota wydaje się odległą, spokojną krainą, w której będziesz wyspany, wypoczęty i prawdopodobnie trochę lepszy jako człowiek. Nie masz pojęcia, co wydarzy się w pracy w środę, czwartek i piątek. Nie wiesz, czy będziesz spał siedem godzin czy pięć. Nie przewidujesz rodzinnego telefonu, korków, zakupów ani tego, że w sobotę o czternastej ktoś poprosi cię o „małą przysługę”, która zajmie pół dnia.

Ale wtorkowy ty jest pełen wiary.

Sobotni ty otrzymuje fakturę.

To jedna z głównych przyczyn konfliktu z własnym życiem społecznym: plany robi jedna wersja ciebie, a realizuje je zupełnie inna.

I te dwie osoby nie konsultują budżetu energetycznego.

Przyszłość jest wyjątkowo wypoczęta

Kiedy myślimy o przyszłym tygodniu, mamy tendencję do niedoszacowywania zmęczenia i przeceniania własnej gotowości do działania. W przyszłości łatwiej będzie ćwiczyć, gotować, sprzątać, załatwiać sprawy i spotykać się z ludźmi.

Dlatego kalendarz z odpowiednim wyprzedzeniem wygląda bardzo optymistycznie.

Poniedziałek: praca, siłownia.

Wtorek: praca, znajomi.

Środa: praca, kolacja z rodziną.

Czwartek: kino.

Piątek: wyjście.

Sobota: urodziny.

Niedziela: „odpoczynek”.

Niedziela najwyraźniej dostała zadanie naprawienia szkód wojennych.

Problem polega na tym, że zazwyczaj planujemy wydarzenia osobno. Ktoś proponuje czwartek — sprawdzasz czwartek. Wolny? Tak. Zgadzasz się. Następnego dnia pojawia się piątek. Też wolny. Zgadzasz się. Potem sobota.

Każde spotkanie osobno wygląda rozsądnie.