Krew na języku ebook

Telegram od pana Michaela Schatteleyna

do panny Lucy Goedhart

Otrzymane Veenpoort 11:0628/09/1887

Sarah śmiertelnie chora. Przyjedź natychmiast, proszę. Nie musisz uprzedzać. Dopilnuję, by ktoś odebrał cię ze stacji bez względu na porę. Tylko się pośpiesz. Drżę o jej życie.

Michael

LIST OD PANI SARAH SCHATTELEYN

DO PANNY LUCY GOEDHART

Zwartwater, 19 września 1887 r.

Najdroższa Lucy!

Nie uwierzysz, czym dzisiaj zajmowałam się wraz z Michaelem! W istocie sama z trudem mogę w to uwierzyć. Był to dzień tak dziwny, ekscytujący – tak, lecz także nieco przerażający. Przede wszystkim jednak był to dzień niewiarygodnie wręcz ciekawy.

Wszystko zaczęło się zaraz po tym, jak spożyliśmy z Michaelem lunch. Jeden z dzierżawców przybiegł do domu i oznajmił nam, że podczas wycinania torfu znaleźli ciało. Pośpiesznie dodał, że prawdopodobnie jest to ciało bardzo stare, a nie ofiara niedawnego morderstwa, tylko jedno z tych ciał, które torfiarze czasem znajdują. Czytałam nieco na temat takich zwłok, nigdy jednak czegoś takiego nie widziałam. Michael również nie, pośpieszyliśmy więc razem, by zobaczyć je na własne oczy.

Katje musiała zostać w domu; biedaczka znowu strasznie cierpi. W jej wypadku naprawdę można zrozumieć, dlaczego mówią na to „comiesięczna klątwa”, czyż nie? Zostawiłam z nią Pasję. To taka łagodna sunia, chociaż człowiek jest innego zdania, gdy widzi ją podczas polowania na króliki! Enfin, zostawiłam obie – ubogą krewną Michaela i mojego psa – w domu i uzbrojona w szkicownik oraz ołówki w towarzystwie Michaela wyruszyłam na miejsce zbrodni, by uwiecznić ciało, zanim proces dekompozycji za bardzo je zmieni.

Miejsce niczym się nie różniło od innych bagien: trawiasta łąka, lekko podmokła, z której wycięto ogromne kwadraty wilgotnej ziemi, odkrywając ciemne, głębokie dziury. Na sąsiednim polu suszyły się płaty torfu. Powietrze przepełniał ich zapach oraz woń rozgrzanej trawy – dobry, czysty aromat.

Nowy dozorca, pan Hooiman, już na nas czekał. To potężny mężczyzna o pałąkowatych nogach i skórze opalonej na fascynujący orzechowo-brązowy odcień, a to za sprawą całej tej pracy, której oddawał się na zewnątrz. Opowiedział nam, że jeden z chłopów znalazł ciało, wycinając torf. Biedaczysko doznało wielkiego szoku. Bo też jak można przygotować się na takie doświadczenie: przystępujesz do cięcia ziemi i nagle odsłaniasz ludzką rękę?

Bardzo szybko ustalono, że ręka stanowi część ramienia, ramię zaś korpusu i tak dalej. Gdy dotarliśmy na miejsce, zdążyli akurat odsłonić głowę. Zapytano nas, czy chcemy ją zobaczyć.

Pierwsze, co pomyślałam, gdy ją ujrzałam, to że w gruncie rzeczy nie za bardzo przypomina głowę. Gdyby pan Hooiman nie powiedział nam dokładnie, na co konkretnie patrzę, uznałabym, że to sflaczała piłka wykonana ze świńskiego pęcherza. Coś o zwierzęcym pochodzeniu, owszem, ale zdeformowane. Jednak gdy mężczyźni zaczęli zmywać grudy ziemi oblepiające czaszkę, dostrzegłam szczegóły do tej pory przede mną ukryte: rude kosmyki włosów, miękki zarys ucha. Spodziewałam się twarzy, jednak nieszczęśnicę zakopano licem do dołu; cały czas patrzyłam na tył jej głowy i było mi głupio, że nie od razu się zorientowałam.

Podczas gdy mężczyźni pracowali, zapytałam pana Hooimana, czy ma choćby cień pomysłu, co z owym ciałem uczynić – wszak często towarzyszył torfiarzom i tym samym miał zapewne większe doświadczenie w takich sprawach. W odpowiedzi wzruszył ramionami i stwierdził, że to nie jego sprawa, gdyż to nie jego ziemia. Gdyby jednak tak było, zakopałby ciało z powrotem i zapomniał, że kiedykolwiek tam leżało.

Wzdrygnęłam się na tę myśl i powiedziałam:

– Och, ja bym tak nie mogła! Już zawsze wiedziałabym, że tam spoczywa, i ta myśl nie dawałaby mi spokoju. Naszym obowiązkiem jest chyba ustalić, kim jest ten nieszczęśnik i kto go tam umieścił? Powinniśmy przynajmniej zbadać ciało i przekonać się, czego możemy się o nim dowiedzieć. Jesteśmy to winni społeczności naukowej.

Pan Hooiman ponownie wzruszył ramionami.

– Za czasów mojego dziadka i jeszcze przed nim z ciałami z bagna postępowano tak, jak powiedziałem. Jeśli chce pani znać moje zdanie, to jedyny przyzwoity sposób. W tej chwili może tak się nie wydaje, ale kiedyś to był człowiek, taki jak państwo – powiedział (albo coś bardzo podobnego. Wiesz, jak bardzo zawsze się staram zapamiętać całą rozmowę, by odtworzyć ją dla ciebie, najdroższa siostro, byś poczuła się, jakbyś tam była, przyznaję jednak, że nie zawsze udaje mi się to idealnie. Jestem pewna, że mi wybaczysz!).

Michael podziękował panu Hooimanowi za tę radę i stwierdził, że musimy sporo przemyśleć. Tymczasem najlepiej będzie, żeby mężczyźni wykopali całe ciało, bo wówczas będę mogła w całości je naszkicować; medycy zapewne docenią wizerunki zwłok in situ. Zawsze możemy później zakopać je ponownie, jeżeli podejmiemy taką decyzję. Miałam zostać i szkicować, a Michael planował sprawdzić, czy zdoła ściągnąć do nas Arthura. Lekarz zapewne dostrzeże rzeczy, które uszłyby naszej uwadze.

Gdy popołudnie zmierzało ku końcowi, wykopali je całkowicie: nagie ludzkie ciało – nie sposób określić, kobiece czy męskie, patrząc od tyłu – ułożone twarzą do dołu, proste jak deska. Drewniane kołki przebijały kolana, łokcie, łopatki i szyję. Na ten widok chłopi zaczęli mamrotać, a część z nich kreśliła znak krzyża (jak wiesz, Michael nigdy nie miał nic przeciwko zatrudnianiu katolików). Naszkicowałam ciało pod różnymi kątami, koncentrując się szczególnie na miejscach, w których kołki przybijały je do ziemi, a potem poprosiłam mężczyzn, by wydobyli je z torfowiska. Zrobili to niechętnie.

Gdy przewrócili zwłoki, wszyscy zamarli z wrażenia. Rozległy się żarliwie szeptane modlitwy, widziałam żegnanie się znakiem krzyża. Mężczyźni trzymający ciało upuścili je, jakby zaczęło parzyć, i konwulsyjnie wycierali dłonie o spodnie i marynarki.

Podeszłam bliżej, by ich skarcić – Bóg jeden wie, jakie szkody mogli wyrządzić – tylko po to, by na chwilę sama zastygnąć w bezruchu.

Między szczękami trupa tkwił ogromny kamień.

Niemożliwe, by znalazł się tam za sprawą przypadku lub zbiegu okoliczności; był takich rozmiarów, że usta rozwarto na maksymalną szerokość, by go w nie wepchnąć. Podczas tego procederu wyłamano kilka zębów, a siekaczy nie było w ogóle.

Pan Hooiman odciągnął mnie na bok i wyjaśnił, że mężczyźni chcą przerwać pracę. Bali się niespokojnego ducha z tego ciała. Ktoś pogrzebany w ten sposób musiał być samobójcą albo zbrodniarzem, a tacy stają się niespokojnymi zmarłymi.

Nie wyśmiałam go, choć wiem, że Michael by to zrobił. Nie chciałam okazać robotnikom braku szacunku, nie chciałam jednak także, by porzucili pracę, nie teraz, gdy jeszcze tyle należało zrobić przed zachodem słońca.

Koniec końców namówiłam ich, by zostali, oferując im podwójną dniówkę. Na znak dobrej woli wysłałam jednego z nich do domu z instrukcją dla służby, by przygotowano im dobry, ciepły posiłek i całe mnóstwo piwa.

Zanim przyniesiono jedzenie, kazałam ludziom pracować. Ktoś sporządził prowizoryczną trumnę, która stała oparta o ogrodzenie. Przekonałam co odważniejszych, by umieścili w niej ciało, a potem poprosiłam, by wycięli torf wokół znaleziska, by sprawdzić, czy nie znajdziemy tam ubrań lub przedmiotów należących do zmarłego.

Gdy to robili, ja baczniej przyjrzałam się ciału.

Jak dziwnie się na nią patrzyło, Lucy! Jej skóra wyglądała jak wyprawiona skóra, zabarwiona na kolor herbaty. Jej ciało już nie wydawało się proste i sztywne, lecz lekko wygięte, jakby wiła się chwilę przed tym, jak spoczął na niej mój wzrok. Zdawałam sobie sprawę, że to tylko kwestia nierównej długości kołków opartych o deski trumny, ale i tak był to widok niesamowity.

Zaczęłam o niej pisać „ona”, chociaż przyznać muszę, że nadal nie wiem na pewno, czy istota ta była płci męskiej, czy żeńskiej. Przy odwracaniu jej na wznak mężczyźni debatowali, czy nie przykryć jej lędźwi chusteczką, zapewne kierowani skromnością, tyle że ciało nie miało żadnej płci, a przynajmniej żadnej, którą udałoby się nam zobaczyć. Torf wyżera kości, oczy i, najwyraźniej, także genitalia!

(Chciałam cię ostrzec, byś nie czytała tej części pani van Dijk, ale cząstka mnie byłaby zachwycona, gdybyś to właśnie uczyniła. Jeżeli natychmiast cię zwolni, wiedz, że możesz zamieszkać ze mną i z Michaelem, co od dawna ci powtarzam, podobnie jak to, że posada towarzyszki jest zdecydowanie poniżej ciebie. Mogłabym dać ci pieniądze, żebyś wynajęła sobie mieszkanie w pobliżu i zatrudniła pokojówkę – wszystko byłoby jak najbardziej przyzwoite. Wiem jednak, że w tej kwestii moje słowa padają na wiatr. Mimo wszystko dobrze jest czasem rzucić je na wiatr, by upewnić się, że naprawdę jest martwy).

Gdzie przerwałam? Ach, tak: rzekoma bezpłciowość ciała z bagna. W moich oczach bynajmniej nie była taka bezpłciowa. Nie miała może typowych fizycznych oznak swej płci, jednak jej twarz budziła we mnie przekonanie, że kiedyś była kobietą.

Ta twarz…

To jedno z najdziwniejszych, najbardziej przejmujących obliczy, jakie kiedykolwiek widziałam. Trudno je opisać. Załączam szkic, obawiam się jednak, że nie oddaje jej sprawiedliwości. Gdy się jej przyglądałam, początkowo przypominała jedynie wysuszony worek mięsa, żałośnie zmiażdżony i zniekształcony. Jednak gdy spojrzałam na nią pod pewnym kątem, ta sama twarz, która uprzednio przypominała sflaczałą piłkę, nagle nabrała rzadkiej urody, którą dotychczas widywałam jedynie na papierze i marmurze. Zdaję sobie sprawę, że zapewne brzmi to dziwnie, wszak jest to twarz trupa, i to zmienionego przez torfowisko. Oczywiście to złudzenie optyczne wzbudziło mój niepokój, ale taka jest prawda. Jeżeli ktoś może to zrozumieć, jestem pewna, że właśnie ty. Mówi się, że mąż i żona to jedno ciało, ty jednak jesteś moją bliźniaczką, a zatem moją drugą połówką.

Cóż, patrzyłam na nią i zastanawiałam się, jak wyglądała za życia, zanim torfowisko wygarbowało jej skórę, zabarwiło włosy na czerwono i pochłonęło oczy; zanim jej usta rozwarto tak brutalnie i wepchnięto w nie kamień, wyłamując zęby, aż zostały jedynie perłowe pestki. Wystarczyło, bym na nią patrzyła, a poczułam fantomowy ból we własnej szczęce i postanowiłam wyjąć ten kamień; kto wie, co znajdziemy, gdy zniknie z jej ust? To nie będzie łatwe zadanie. Obawiałam się, że usiłując to zrobić, jeszcze bardziej uszkodzę jej zęby i szczękę, co mijałoby się z celem.

Ale przecież nie mogłam jej tak zostawić, prawda?

Obmacałam kamień, wsunęłam palce w jej usta. Ich wnętrze wydawało się wilgotne, jak u osoby żywej. Wzdrygnęłam się, ale nie cofnęłam dłoni. Zamiast tego zaczęłam wysuwać kamień z jej szczęk, początkowo delikatnie, potem z nieco większą siłą, krzywiąc się przy dźwięku zębów zgrzytających o przeszkodę. Próbowałam chwycić mocniej i pokaleczyłam sobie kłykcie o ostre kikutki jej zębów.

Z krzykiem cofnęłam dłoń. Na kłykciach widniały niewielkie ranki. Krew, ciemna jak woda z torfowiska, już spływała na moją dłoń i nadgarstek. Zabarwiła jej zęby na różowo.

„Torfiarze wszystko pokręcili. Ona nie jest głodna, tylko spragniona”, pomyślałam i zaraz zaśmiałam się z własnej głupoty. Oblałam kłykcie śliną, a ostry posmak krwi mieszał się na moim języku z dymnym aromatem torfu.

Nie zawracaj sobie głowy tym ostatnim akapitem. To makabryczny nonsens. Wiesz przecież, że czasami padam ofiarą nader dziwacznych wymysłów, zwłaszcza po tym, jak moja najdroższa malutka Lucille… Ale nie muszę się w to teraz zagłębiać.

Cóż, miałam więc dziwny napad, zapewne przez palące słońce i tę przerażającą iluzję, w której kobieta z torfowiska przez sekundę wydawała się piękna, a potem przez szok wywołany skaleczeniem dłoni o te jej malutkie ząbki. Stałam tam, ssąc ranki i krzywiąc się z bólu, gdy wreszcie wrócili Michael i Arthur.

Ciało natychmiast przykuło uwagę Arthura. Obszedł trumnę, oglądał zwłoki z każdej strony, a potem poprosił, bym pokazała mu szkice, aby mógł się przekonać, w jakim stanie je znaleźliśmy. Następnie zaczął jej dotykać, obmacał szyję i szczękę, potem zaś przebite stawy, cały czas mamrocząc pod nosem.

– No i? Co o tym sądzisz? – zapytał Michael.

Podeszłam do niego i wsparłam ramię na jego barku. Nagle poczułam się bardzo zmęczona.

– Fantastyczne! – odparł Arthur. Miał zaróżowione policzki i wyglądał jak rozemocjonowany uczniak. – Moim zdaniem to ciało ma co najmniej sto lat, ale popatrzcie na te ręce! Odciski palców mógłbym zdjąć równie łatwo jak z własnej dłoni. Torfowiska są naprawdę niezwykłe.

– Czy kiedykolwiek wcześniej widziałeś coś podobnego? – zapytał Michael.

Pokręcił głową.

– Nie, ale czytałem o podobnych przypadkach. Ciała z bagien znajduje się rzadko, jednak nie jest to zjawisko kompletnie niespotykane, chociaż minęło sporo czasu, odkąd coś takiego znaleziono na holenderskiej ziemi. O ile dobrze pamiętam, więcej szczęścia mieli Niemcy; jakieś piętnaście lat temu znaleźli podobne zwłoki w Szlezwiku-Holsztynie. Znalezisko i późniejszą sekcję opisali nader szczegółowo. Moglibyśmy zrobić to samo tutaj. Pomyśl tylko, jakie tajemnice możemy odkryć!

Jeszcze długo stali tam z Michaelem i rozmawiali, obaj coraz bardziej ożywieni perspektywą odkrycia. Ja odzywałam się niewiele. Obawiam się, że ogarnęły mnie zmęczenie i słabość, zapewne z głodu i bólu w dłoni; chociaż kłykcie przestały krwawić, nadal pulsowały niemiłosiernie gorącym, piekącym bólem.

Wkrótce przyniesiono jedzenie i napoje, a Michael wypłacił mężczyznom należność. Prędko stali się niemal weseli, jednak żaden nie został dłużej. Światło dnia szybko znikało, a oni chcieli dotrzeć do domów. Michael przekonał najodważniejszych, by pomogli zanieść trumnę do Zwartwater; piwnica, sucha i chłodna, pomoże zachować ciało, a po pewnych niewielkich zmianach będzie idealnym miejscem, by Arthur mógł dokonać sekcji, którą pragnął przeprowadzić tak szybko, jak to możliwe. Wydaje mi się, że rozciąłby ją nożem tam, na polu, albo jeszcze tej samej nocy, gdybyśmy mu na to pozwolili.

Gdy wracaliśmy z Michaelem do domu, po raz kolejny zapytałam go, co zrobimy z ciałem. Obstawał przy sekcji, podobnie jak Arthur. Ja, o dziwo, czuję się rozdarta. Nie ma wątpliwości, że takie okazje zdarzają się nader rzadko i moglibyśmy dowiedzieć się z tego ciała wielu rzeczy, a jednak perspektywa ta wydaje mi się niesmaczna, choć nie potrafię wytłumaczyć tych odczuć. Nigdy nie chciałam stać na drodze rozwoju nauki, dlaczego więc teraz zaczęło mi to przeszkadzać? Może nie powinnam była myśleć o tym ciele jak o istocie ludzkiej.

A ty jak uważasz, najdroższa Lucy? Ciąć czy nie ciąć?

Zakończę teraz ten list. I tak jest już nader długi, a wiesz, jak Michael lubi sobie ze mnie dworować, że tak często do ciebie piszę. Poza tym ręka boli mnie tam, gdzie się skaleczyłam, i chociaż pisanie nie jest bynajmniej katuszą, nie jest też zbyt przyjemne. Należna kara, być może, za brak skromności i nienoszenie rękawiczek poza domem! Matka zapewne dostałaby ataku, gdyby jeszcze żyła i zobaczyła mnie na tym polu z dłońmi i nadgarstkami wystawionymi na widok publiczny, ale z drugiej strony ona nigdy nie zajmowała się rysunkiem, a trudno się szkicuje w rękawiczkach. Ołówki są bardzo śliskie.

Bardzo żałuję, że nie było cię przy mnie, byś zobaczyła to razem ze mną, moja Lucy.Chciałabym wiedzieć, czy ty także zobaczyłabyś piękno w tej dziwacznej twarzy.Tekst przekreślony: Chciałabym wiedzieć, czy ty także zobaczyłabyś piękno w tej dziwacznej twarzy.

Teraz już naprawdę kończę.

Arthur przesyła pozdrowienia (wiem, że nie jesteś typem kobiety garnącej się do zamążpójścia, gdybyś jednak zmieniła zdanie, wiedz, że byłby z niego dobry mąż, a z ciebie wspaniała żona lekarza! Ale nie zwracaj uwagi na moje słowa. Znów rzucam je na wiatr. Naprawdę czasami wydaje mi się, że mam ich tyle, by zaprzęgnąć je do całego powozu!).

Pani van Dijk przekaż moje uszanowanie. Jeszcze lepiej: powiedz jej, że moim zdaniem jest wręcz okrutna, trzymając moją bliźniaczkę z dala ode mnie; pomyśl tylko, że mogłybyśmy razem oglądać wydobycie tego ciała, gdybyś nadal ze mną mieszkała!

Twoja kochająca siostra,

Sarah

koniec darmowego fragmentu

zapraszamy do zakupu pełnej wersji