72 pory roku. Kalendarz japoński drogą do odporności psychicznej i siły ebook

Tytuł oryginału: Il linguaggio segreto delle stagioni

Editorial project: La Matita Rossa

Copyright © 2024 by Giunti Editore S.p.A., Firenze-Milano.

www.giunti.it

Published in agreement with Giunti Editore, Italy and Book/lab Literary Agency, Poland

Copyright © for this edition by Wydawnictwo Otwarte 2026

Copyright © for the translation by Tomasz Kwiecień

Opieka wydawnicza: Ewelina Tondys

Opieka redakcyjna: Anna Małocha, Dagmara Małysza

Przyjęcie tłumaczenia: Agnieszka Stefańczyk

Konsultacje językowe (j. japoński): Aleksandra Woźniak-Marchewka

Adiustacja: Anna Śledzikowska / Wydawnictwo JAK

Korekta: Maria Armata / Wydawnictwo JAK, Janina Burek / Wydawnictwo JAK

Adaptacja makiety:

Andrzej Choczewski / Wydawnictwo JAK

Ilustracje w książce: © stock.adobe.com

Promocja i marketing: Martyna Dziadek

Projekt okładki: Kamil Rekosz

Ilustracja na okładce: Kamil Rekosz

Fotografia autora: @ Youness Taouil

ISBN 978-83-8399-539-7

www.otwarte.eu

Wydawnictwo Otwarte sp. z o.o.,

ul. Smolki 5/302, 30-513 Kraków

Wydanie I, 2026

Dystrybucja: SIW Znak. Zapraszamy na www.znak.com.pl

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Katarzyna Błaszczyk

Mojej żonie. Dziękuję za jej bezwarunkową miłość, niekończącą się cierpliwość i niestrudzone wsparcie, za to, że jest moim kompasem i nieustanną inspiracją na każdym etapie tej podróży.

Mojemu synowi. Dziękuję za jego ciekawość i radość życia, które każdego dnia mi przypominają, jakie to ważne, by patrzeć na świat świeżym i pełnym zachwytu spojrzeniem.

UWAGA

Tłumaczenie nazw mikrosezonów w tej książce jest wynikiem starannych osobistych badań. Należy jednak pamiętać, że niektóre kanji (ideogramy używane w piśmie japońskim do wyrażania koncepcji lub słowa) mogą być różnie interpretowane, dlatego można napotkać nieco inne tłumaczenia w innych miejscach.

Ponadto daty podane dla każdego mikrosezonu oparte są na adaptacji kalendarza gregoriańskiego. Daty te należy traktować jako orientacyjne, gdyż mogą się one nieznacznie różnić od dat tradycyjnego kalendarza japońskiego. Rozbieżność ta wynika z różnic między japońskim kalendarzem księżycowo-słonecznym a gregoriańskim kalendarzem słonecznym, a także z różnej szerokości geograficznej i różnych warunków klimatycznych w naszych krajach.

WPROWADZENIE

Pomysł na tę książkę zrodził się z mojego zamiłowania do kultury Wschodu, mojego psychologicznego wykształcenia oraz praktyki sztuk walki i medytacji. Od lat czerpię z kultury japońskiej, fascynuje mnie jej zdolność do harmonijnego łączenia tradycji i nowoczesności, rygoru i piękna, dyscypliny i kontemplacji. W trakcie swoich studiów niemal przez przypadek trafiłem na tradycyjny japoński kalendarz dzielący rok na okresy trwające w przybliżeniu pięć dni, z których każdy charakteryzuje się jakimś szczególnym zjawiskiem naturalnym. Ten sposób obserwacji zmieniających się pór roku zrobił na mnie wielkie wrażenie. Było to nowe podejście do postrzegania świata i życia w zgodzie z rytmami natury.

Jako psycholog zawsze szukałem narzędzi, które mogą pomóc ludziom żyć pełniejszym i bardziej satysfakcjonującym życiem. Łącząc zasady buddyzmu, uważności (mindfulness) oraz terapii akceptacji i zaangażowania (Acceptance and Commitment Therapy, ACT) z obserwacją mikrosezonów, znalazłem skuteczną metodę promowania dobrostanu psychicznego i rozwoju osobistego. Świadomość małych zmian w przyrodzie zachęca nas do refleksji nad naszym życiem, zaakceptowania ulotności doświadczeń i kultywowania odporności.

Praktykowanie sztuk walki nauczyło mnie, jak ważne są dyscyplina, koncentracja i wewnętrzna siła. To, w połączeniu z medytacją, pomogło mi rozwinąć zrównoważone podejście do życia, którym za pośrednictwem tej książki chcę się z wami podzielić.

Moja psychologia zen

Moje podejście do psychologii zen integruje zasady buddyzmu z nowoczesnymi metodami psychologicznymi nakierowanymi na osiągnięcie dobrostanu psychicznego, takimi jak wymienione już terapia ACT, uważność (mindfulness) i współczucie wobec samego siebie (self-compassion). Ta metoda interwencji pozwala dowiedzieć się więcej o sobie i świecie oraz skutecznie radzić sobie z wyzwaniami codziennego życia. ACT jest naukowo uzasadnionym modelem, który ma na celu zwiększenie elastyczności psychicznej, aby można było wieść bogate i satysfakcjonujące życie. Budowanie elastycznego umysłu oznacza rozwijanie zdolności do adaptacji i skutecznego reagowania na różne sytuacje życiowe.

Uważność to praktyka, która zachęca nas do bycia w pełni obecnym tu i teraz, do obserwowania swoich myśli i uczuć bez osądzania. Pozwala nam rozwinąć głębszą więź z samym sobą i światem wokół, wspiera spokój i jasność umysłu.

Współczucie dla samego siebie polega na traktowaniu się z taką samą życzliwością i zrozumieniem, z jakimi podeszlibyśmy do bliskiego przyjaciela. Praktyka ta pomaga nam kultywować pełną miłości postawę wobec samych siebie, z ograniczaniem osądzania i samokrytyki.

Każdy z siedemdziesięciu dwóch mikrosezonów japońskiego kalendarza oferuje nam wyjątkową okazję do refleksji i pozwala zgłębić płynącą z nich mądrość, aby ją zastosować w codziennym życiu.

Tradycyjny kalendarz japoński

Tradycyjny kalendarz japoński dzieli rok na dwadzieścia cztery sekcje słoneczne, zwane nijūshi sekki (二十四節気), z których każda trwa około piętnastu dni. Pierwotnie przyjęty w Chinach, został udoskonalony w Japonii tak, by odzwierciedlał przemiany w świecie przyrody bardziej precyzyjnie niż cztery główne pory roku. Aby obserwacja była dokładniejsza, każdą sekcję słoneczną podzielono na trzy mikrosezony, co łącznie dało siedemdziesiąt dwa mikrosezony lub shichijūni kō (七十二候). Każdy mikrosezon trwa około pięciu dni i szczegółowo rejestruje przemiany w naturze. Mikrosezony obejmują takie wydarzenia, jak pączkowanie kwiatów, migracje jaskółek czy pierwsze przymrozki. Wyodrębnienie tych wyjątkowych momentów w roku, charakteryzujących się specyficznymi zjawiskami w cyklu naturalnych przemian, pomaga bardziej bezpośrednio i osobiście połączyć się ze światem przyrody.

Tradycyjny kalendarz japoński jest nie tylko narzędziem do mierzenia czasu, jego korzenie sięgają głęboko w kulturę i duchowość Japonii. Każdy mikrosezon przynosi obserwacje i refleksje, które przez wieki inspirowały poetów, artystów i filozofów. Każde kō stanowi zaproszenie do życia w harmonii z naturalnym rytmem świata, do uważnego obserwowania tego, co się dzieje w naszym otoczeniu, i refleksji nad tym, jak to wpływa na nasze życie wewnętrzne. Nauka życia w rytmie kalendarza pomaga nam zwolnić tempo życia, zauważyć i docenić drobne zmiany, jakie zachodzą wokół nas, a przez to wzbogacić codzienność. Dzięki niej zaczniemy zwracać uwagę na szczegóły i odkrywać w małych rzeczach piękno i mądrość. Takie podejście może również poprawić nasz dobrostan psychiczny i duchowy.

Życie w rytmie mikrosezonów

Każde kō trwa około pięciu dni i opisuje konkretne zjawisko naturalne. Taki poziom szczegółowości pozwala nam obserwować i doceniać subtelne, ale znaczące zmiany zachodzące w naturze, przypominając nam o jej ciągłej ewolucji, a także o znaczeniu i celu każdego z tych okresów.

Tradycyjny japoński kalendarz odzwierciedla również cykl życia: narodziny, wzrost, schyłek i odnowę. Każdy mikrosezon reprezentuje określony moment tego cyklu, stanowi metaforę naszego osobistego i duchowego rozwoju. Podążanie za rytmem mikrosezonów zachęca nas do rozwijania większej świadomości świata natury i miejsca, jakie w nim zajmujemy. Nakłania do zwolnienia tempa i obserwowania przemian świata, do refleksji nad tym, jak wpływają one na nasze życie, i do życia w harmonii z naturalnymi rytmami. Takie podejście pomaga znaleźć równowagę i spokój, pozwala na akceptację zmian jako naturalnej i niezbędnej części życia.

Kō oferuje nam cenne lekcje życia, uczy cierpliwości, odporności i zdolności przystosowywania się do zmian. Krótko mówiąc, system siedemdziesięciu dwóch sezonów nie tylko stanowi celebrację piękna i złożoności naturalnych przemian, ale także podsuwa nam model bardziej świadomego i harmonijnego życia.

Haiku

W tej książce każde sekki zaczyna się od napisanego przeze mnie haiku, zainspirowanego opisywanym mikrosezonem. Jest to tradycyjna japońska forma poezji, która w trzech wersach oddaje ulotne chwile natury i codziennego życia. Te krótkie kompozycje poetyckie, tradycyjnie składające się z siedemnastu mor* rozmieszczonych w trzech linijkach w układzie 5–7–5, słyną z prostoty i głębi. Ścisła i zwięzła struktura haiku wymaga starannego doboru słów, aby umiejętnie podsunąć wyobraźni żywe obrazy i wywołać intensywne uczucia. Ta delikatna struktura wystarczy, by namalować bogate i pełne treści obrazy natury lub codziennego życia. Haiku często zawierają kigo, „słowo na temat pory roku”, które łączy wiersz z konkretnym czasem, oraz kireji, „cięcie”, które tworzy pauzę lub cezurę, dodając tekstowi głębi. Współcześnie wielu twórców haiku nie przestrzega sztywno schematu 5–7–5. Taka elastyczność wyzwala większą kreatywność przy jednoczesnym zachowaniu zwięzłości wiersza. Zmienność struktury może pozwolić na swobodniejszą interpretację uchwyconych chwil i dokładniejsze przedstawienie obrazów i emocji, jakie chce się wywołać.

Komponowanie haiku to nie tylko ćwiczenie pisarskie, ale także praktyka medytacyjna, która może przynieść wiele korzyści psychologicznych.

Pisanie haiku wymaga koncentracji i pełnej obecności w danej chwili. Obserwowanie natury i opisywanie jej subtelnych niuansów pomaga rozwijać świadomość i z większą intensywnością przeżywać teraźniejszość.

Tworzenie haiku bywa relaksujące i terapeutyczne. Poświęcenie czasu na refleksję nad pięknem natury i przełożenie tych obserwacji na słowa umożliwia złagodzenie stresu.

Haiku oferują prosty, ale potężny sposób wyrażania głębokich emocji i uczuć. Pisanie o chwilach piękna, zmian i przemijania może pomóc w przetworzeniu osobistych doświadczeń i odnalezieniu pokoju wewnętrznego.

Komponowanie haiku wzmacnia więź z naturą. To połączenie prowadzi do większego szacunku dla środowiska naturalnego i poczucia przynależności do cyklu życia.

Jak korzystać z tej książki

Została ona zaprojektowana jako praktyczny przewodnik mający ci pomóc w zintegrowaniu zasad psychologii zen z codziennym życiem, inspirowanym japońskim cyklem siedemdziesięciu dwóch mikrosezonów. Oto kilka sugestii, jak najlepiej skorzystać z tej lektury.

Odkrywanie mikrosezonów

Chociaż europejskie i japońskie pory roku mogą się nie pokrywać dokładnie ze sobą, same zasady natury i jej przemian są uniwersalne. Dostosuj refleksje do swojej lokalnej rzeczywistości, znajdując podobieństwa i powiązania z osobistym kontekstem. Najlepiej czytać tę książkę w rytmie mikrosezonów, korzystając z japońskiego kalendarza do stworzenia programu osobistego wzrostu.

Ćwiczenia praktyczne

Na końcu każdej sekcji znajdują się ćwiczenia pozwalające zastosować omawiane koncepcje w praktyce. Ćwiczenia te poprowadzą cię przez praktyki uważności, osobistą refleksję i działania rozwojowe.

Haiku i refleksja

Każde sekki zaczyna się od haiku oddającego istotę tego okresu. Przeczytaj uważnie ten krótki wiersz i zainspiruj się obrazami i uczuciami, jakie w tobie wywołuje. Możesz także spróbować napisać własne haiku jako formę osobistej ekspresji i medytacji.

Integracja z codziennym życiem

Nauki zawarte w tej książce nie powinny pozostać tylko na papierze. Spróbuj zintegrować zasady każdego mikrosezonu ze swoim codziennym życiem. Niezależnie od tego, czy chodzi o rozwijanie cierpliwości, kultywowanie wewnętrznej siły i odporności czy odnajdywanie piękna w drobnych chwilach, zastosuj te koncepcje w sposób, który najlepiej pasuje do twojego życia.

Prowadzenie dziennika

Zapisywanie refleksji, haiku i doświadczeń wywołanych ćwiczeniami może być sposobem na monitorowanie postępów i pogłębianie praktyki. Odczytanie tych notatek po jakimś czasie pozwoli ci zobaczyć, jak się rozwijasz i zmieniasz.

Praktyka uważności

Użyj tej książki jako narzędzia do rozwijania ciągłej praktyki uważności. Każdego dnia poświęć chwilę, aby przystanąć i zastanowić się nad lekcjami płynącymi z bieżącego mikrosezonu. Ta codzienna praktyka pomoże ci pozostać w kontakcie z naturalnym rytmem życia. Pamiętaj, że ta książka jest twoim towarzyszem w podróży osobistego wzrostu. Podejdź do niej z otwartym sercem i umysłem i pozwól, aby nauki inspirowane japońskimi mikrosezonami poprowadziły cię w kierunku bardziej świadomego i wartościowego życia.

Owocnej lektury

Antonio, psycholog zen

4–8 LUTEGO Wschodnie wiatry topią zimowe lody

(東風解凍 Harukaze kōri o toku)

Tak jak wschodnie wiatry topią zimowe lody, tak łagodność rozpuszcza bariery serca. Pozwól, by ciepło współczucia ogarnęło wszystko, co napotkasz.

Nadejście wiosny, naznaczone podmuchami ciepłych wiatrów, które rozpuszczają lód, pozwala nam na głęboką refleksję nad dynamiką transformacji i odnowy. Przemiana dokonująca się w tym okresie nie tylko odmienia otaczający nas pejzaż, ale może również służyć jako potężna metafora wewnętrznych zmian, których wielu z nas pragnie lub potrzebuje.

Topnienie lodu nie jest jedynie zjawiskiem fizycznym, symbolizuje także uwolnienie się od mentalnych i emocjonalnych ograniczeń. Zdarza się, że gromadzimy w sobie blokady emocjonalne, które uniemożliwiają nam pójście naprzód i swobodne wyrażanie siebie – da się je porównać do lodu tworzącego się zimą. Można zatem postrzegać proces topnienia jako symbol uwolnienia się od takich przeszkód, wewnętrzny proces pozwalający nam swobodnie płynąć w kierunku naszych autentycznych celów i pragnień. Niezbędnymi narzędziami w tym procesie wewnętrznej transformacji są życzliwość i współczucie. Podobnie jak ciepłe wschodnie wiatry ułatwiają naturalne przejście od surowości zimowej aury do wiosennego odrodzenia, taka postawa życzliwości wobec siebie i innych może nam pomóc rozpuścić lody emocjonalnych barier. Szczególnie współczucie pozwala nam się zmierzyć ze swoimi i cudzymi słabościami i je zaakceptować, a przy tym pomaga budować wewnętrzne i społeczne środowisko, w którym zmiany zachodzą płynniej i bardziej naturalnie.

Ten okres transformacji podkreśla wpływ otwartości na ciągłe zmiany i odnowę. Akceptując fakt, że zmiana jest naturalną częścią egzystencji, o czym świadczą cykle przemian w ciągu roku, możemy łatwiej i skuteczniej dostosowywać się do nowych okoliczności życiowych. A uznanie, że każdy koniec jest nowym początkiem, pomaga nam zachować odporność i optymizm w obliczu wyzwań i postrzegać każdą przeszkodę jako okazję do wzrostu i rozwoju.

9–13 LUTEGO Słowiki w górach intonują śpiew

(黄鶯睍睆 Kōō kenkan su)

Śpiew ptaków o poranku budzi nasze serca i napełnia je nadzieją i radością. Wyśpiewuj śmiało swoją melodię.

Ten mikrosezon symbolizuje przebudzenie natury i inspiruje nas do refleksji nad siłą naszego wewnętrznego głosu. Kląskanie słowika staje się obrazem autentyczności w wyrażaniu siebie, niezbędnej do osiągnięcia pełni życia. Jest to zjawisko spontaniczne, nie wpływają na nie zewnętrzne obawy ani pragnienie uznania. Wyrażamy siebie w sposób najbardziej autentyczny, gdy uwalniamy się od cudzych oczekiwań i swobodnie manifestujemy swoje myśli, uczucia i kreatywność. Śpiew ptaków jest znany ze zdolności do poprawiania nastroju i przynoszenia radości tym, którzy go słuchają. Gdy używamy szczerze swego głosu, dzieje się coś podobnego – mamy moc pozytywnego wpływania na innych, dajemy im inspirację i pocieszenie.

Autentyczność wymaga odwagi, zwłaszcza gdy wiąże się z dzieleniem się pomysłami, które mogą zostać źle odebrane. Jednak nauka komunikowania się bez lęku jest kluczowym krokiem w kierunku osobistego spełnienia. Ten akt odwagi nie tylko wzmacnia naszą samoocenę, ale także oświetla drogę innym.

14–18 LUTEGO Ryby wyglądają spod lodu

(魚上氷 Uo kōri o izuru)

Nawet pod najbardziej lodowatą i niewzruszoną powierzchnią wciąż tętni życie gotowe ponownie się wyłonić i kontynuować swoją podróż. Nigdy nie lekceważ siły, która w tobie drzemie.

Ten mikrosezon mówi nam o odporności i zdolności do pokonywania wyzwań. Ryby podpływające pod taflę lodu przypominają, że bez względu na to, jak trudna wydaje się dana sytuacja, pod powierzchnią zawsze drzemie ruch i są nowe możliwości. Jest to przypomnienie, żeby zachować nadzieję i wewnętrzną siłę, nawet gdy czujemy, że utknęliśmy w miejscu. To cecha, którą mamy wszyscy – niczym ryby pod lodem nigdy nie jesteśmy całkowicie nieruchomi ani uwięzieni. Zawsze istnieje potencjał ruchu, wzrostu i transformacji.

Ryby wychylające się przez szczeliny w lodzie symbolizują wytrwałość i zdolność do znalezienia drogi wyjścia w najtrudniejszych warunkach. Ten moment w roku zaprasza nas do spojrzenia przez zlodowaciałe powierzchnie naszych osobistych trudności, zachęca do znalezienia wewnętrznej siły, aby przełamać lód, który nas powstrzymuje, i płynąć dalej w kierunku nowych horyzontów.

W kulturze japońskiej natura jest często postrzegana jako przewodnik po ludzkim życiu. Powitajmy zatem ten mikrosezon jako okazję do refleksji nad swoimi zdolnościami adaptacyjnymi i wewnętrzną siłą. Wykorzystajmy ten okres do medytacji nad tym, jak z nową nadzieją i determinacją stawić czoła wyzwaniom, wiedząc, że tak samo jak ryby mamy w sobie zdolność do pokonania każdej przeszkody.

19–23 LUTEGO Deszcz nawadnia ziemię

(土脉潤起 Tsuchi no shō uruoi okoru)

Każda kropla deszczu, która zwilża ziemię, przypomina nam, że nawet po okresie największej suszy zawsze następuje odrodzenie, a wraz z nim nowe możliwości.

Podobnie jak deszcz karmi i użyźnia glebę, tak samo nasze doświadczenia, zarówno te jasne, jak i te spowite cieniem, kształtują i wzbogacają naszą istotę w głęboki i istotny sposób. Każde wydarzenie, każde spotkanie, każde wyzwanie, przed którym stajemy, zawiera potencjał osobistego rozwoju i wewnętrznej transformacji.

Wyobraź sobie dzień gwałtownego deszczu, kiedy niebo zdaje się zrzucać nam na głowy całą swoją potęgę. Na początku może się to wydawać frustrujące, irytujące, a nawet przytłaczające. Ale po deszczu powietrze staje się czystsze, barwy świata nabierają życia, a ziemia jest gotowa na przyjęcie nowych nasion. Tak samo nawet najtrudniejsze i najbardziej bolesne doświadczenia początkowo wydają się nie do zniesienia, ale z czasem oczyszczają nasz umysł i ducha, odsłaniając nowe możliwości rozwoju i nowe piękno.

Akceptowanie każdej chwili życia oznacza przyjmowanie z wdzięcznością i otwartością lekcji, które nam ono oferuje, ze świadomością, że nawet najtrudniejsze okoliczności kryją w sobie nasiona nowych początków i nieoczekiwanych możliwości. To właśnie w splocie naszych doświadczeń odkrywamy swoją odporność, siłę i zdolność adaptacji, cechy, które pozwalają nam rozwijać się nawet w najbardziej niesprzyjających warunkach.

Pamiętaj, że ciągła transformacja jest istotą ludzkiej egzystencji; jesteśmy stworzeni do ewolucji, zmiany i rozwoju, tak jak otaczająca nas natura. Przyjęcie tego procesu oznacza taniec w rytmie zmian, utrzymywanie otwartego serca na nieskończone możliwości, jakie przynosi każdy nowy dzień. W ten sposób krok po kroku uczymy się postrzegać każde doświadczenie jako cenny dar, kolejny kamyczek, który przyczynia się do budowania mozaiki naszego życia, bogatej w kolory, niuanse i głębię.

Podczas tej podróży pozwól, aby deszcz twoich doświadczeń nawodnił glebę twojego ducha, przygotowując ją na powitanie nowych kwiatów. Każdy dzień, każda chwila jest okazją do rozwoju, nauki i transformacji. Świętuj ten proces, wiedząc, że każdy krok przyczynia się do twego wspaniałego wzrostu.

24–28 LUTEGO Zaczyna schodzić mgła

(霞始靆 Kasumi hajimete tanabiku)

Nawet kiedy mgła przesłania ci drogę, pamiętaj, że każdy krok przybliża cię do ostatecznego celu. Zaufaj podróży, nawet jeśli go nie widzisz.

Mgliste dni uczą nas zachować spokój i iść naprzód, ufając intuicji. Otaczająca wszystko tajemnicza zasłona mgły sprawia, że nie widzimy wyraźnie drogi przed nami. Jeśli jednak zmienimy perspektywę, rozpoznamy we mgle cichego nauczyciela. Uczy nas ona zwalniać, zwracać uwagę na stawiane kroki i ufać ścieżce, na której się znajdujemy, nawet jeśli ostateczny cel pozostaje ukryty przed naszym wzrokiem. Rozwijanie tego rodzaju zaufania wymaga odwagi, cierpliwości i głębokiej wiary w siebie i w proces życia. Akceptacja niepewności czyni nas bardziej świadomymi. Zamiast starać się widzieć dalej, uczymy się doceniać otaczający nas krajobraz, odkrywać piękno i szczegóły, które w przeciwnym razie byśmy przeoczyli. Proces ten otwiera nas na nowe i nieoczekiwane doświadczenia.

Dalsza część książki dostępna w wersji pełnej

Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

WPROWADZENIE

Moja psychologia zen

Tradycyjny kalendarz japoński

Życie w rytmie mikrosezonów

Haiku

Jak korzystać z tej książki

ZACZYNA SIĘ WIOSNA

4–8 lutego. Wschodnie wiatry topią zimowe lody

9–13 lutego. Słowiki w górach intonują śpiew

14–18 lutego. Ryby wyglądają spod lodu

ŚNIEG TOPNIEJE I SPADA DESZCZ

19–23 lutego. Deszcz nawadnia ziemię

24–28 lutego. Zaczyna schodzić mgła

Punkty orientacyjne

Okładka

Strona tytułowa

Prawa autorskie

Dedykacja

Meritum publikacji