Pomoc w kryzysie emocjonalnym ebook

REDAKCJA: Małgorzata Lipska

SKŁAD: Krzysztof Nierodziński

PROJEKT OKŁADKI: Krzysztof Nierodziński

TŁUMACZENIE: Anna Orzechowska

Wydanie I

Białystok 2026

ISBN 978-83-8429-226-6

Tytuł oryginału:Help in a Hurry: Simple Tips for Finding Peace When You’re Overwhelmed, Anxious, or Stressed

Copyright 2025 by Caroline Leaf

Originally published in English under the title Help in a Hurry by Baker Books, a division of Baker Publishing Group, Grand Rapids, Michigan, 49516, U.S.A.

All rights reserved.

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Vital, Białystok 2025

All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez uprzedniej pisemnej zgody wydawcy żadna część tej książki nie może być powielana w jakimkolwiek procesie mechanicznym, fotograficznym lub elektronicznym ani w formie nagrania fonograficznego. Nie może też być przechowywana w systemie wyszukiwania, przesyłana lub w inny sposób kopiowana do użytku publicznego lub prywatnego – w inny sposób niż „dozwolony użytek” obejmujący krótkie cytaty zawarte w artykułach i recenzjach.

Książka ta zawiera porady i informacje odnoszące się do opieki zdrowotnej. Nie powinny one jednak zastępować porady lekarza ani dietetyka. Jeśli podejrzewasz u siebie problemy zdrowotne lub wiesz o nich, powinieneś skonsultować się z lekarzem, zanim rozpoczniesz jakikolwiek program poprawy zdrowia czy leczenia. Dołożono wszelkich starań, aby informacje zaprezentowane w tej książce były rzetelne i aktualne podczas daty jej publikacji. Wydawca ani autor nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki dla zdrowia, mogące wystąpić w wyniku stosowania zaprezentowanych w książce metod.

15-762 Białystok

ul. Antoniuk Fabr. 55/24

85 662 92 67 – redakcja

85 654 78 06 – sekretariat

85 653 13 03 – dział handlowy – hurt

85 654 78 35 – vitalni24.pl – detal

strona wydawnictwa: wydawnictwovital.pl

Więcej informacji znajdziesz na portalu superodzywianie.pl

1Pomoc w kryzysie emocjonalnym, co to właściwie jest?

Czy używasz któregoś z tych wyrażeń na co dzień?

• „Mam tego po dziurki w nosie”.

• „Już dłużej tego nie wytrzymam”.

• „Zaraz mi głowa pęknie”.

• „Dodaj mi sił”.

• „Poddaję się”.

• „Dlaczego ja?”

• „Jestem u kresu wytrzymałości”.

• „Rwę włosy z głowy”.

• „Jestem na skraju załamania”.

• „Ręce mi opadają”.

• „Jestem kłębkiem nerwów”.

• „To była kropla, która przelała czarę goryczy”.

• „To mnie doprowadzi do szału”.

• „Od teraz będzie już tylko gorzej”.

Wszyscy mamy „gorsze” dni, kiedy wszystko, co tylko mogło pójść źle, rzeczywiście się psuje. Dokładnie tak, jak mówi przysłowie: „Z deszczu pod rynnę”. Jeśli się nad tym zastanowić, mamy wiele takich powiedzeń w różnych językach. Moim ulubionym jest arabskie wyrażenie, które tłumaczy się jako: „Dni miodu, dni cebuli”. Idea gorszego dnia jest chyba uniwersalna.

To jednak nie znaczy, że musimy stać na deszczu bez parasola czy płaszcza przeciwdeszczowego. Dlatego napisałam tę książkę: choć „gorsze dni” są uniwersalne, to już wiedza, jak radzić sobie z życiowymi wzlotami i upadkami, nie jest powszechna. Wielu z nas nie wie, co robić, gdy [tu wstaw swoje ulubione niecenzuralne słowo] wszystko wymyka się spod kontroli. Wiemy, że złe rzeczy się zdarzają, ale nie wiemy, jak postępować, gdy już się wydarzą.

Ta książka pełna jest prostych, szybkich strategii, które pomogą ci, gdy sprawy układają się źle i nie wiesz, co robić. To właściwie przewodnik po tym, jak radzić sobie w te „burzliwe”, „łzowe” dni, oparty na moim osobistym i zawodowym doświadczeniu, ponad trzydziestoletniej pracy w obszarze zdrowia psychicznego oraz najnowszych badaniach dotyczących tego, jak zarządzać umysłem i mózgiem, by wzmacniać swoją odporność psychiczną.

Jasne, możemy przechodzić przez życie od kryzysu do kryzysu i jakoś improwizować z dnia na dzień. Jest jednak problem z takim podejściem do „złych dni”. Mianowicie, jeśli pozwolimy rzeczom po prostu się dziać, to zaczynają one nas kształtować. Wykorzystajmy trudne chwile jako okazję do nauki, rozwoju i budowania wewnętrznej siły. Dzięki temu zamiast dać się miotać losowi, sami stajemy się kapitanami swojego losu.

Przypomnij sobie ostatnią sytuację, gdy się zdenerwowałeś. Istnieje duża szansa, że jeśli pozostałeś poirytowany, to ten stan rozwinął się i rozprzestrzenił jak wirus i cały dzień miałeś zmarnowany. A to z kolei zablokowało dostęp do twojej odporności psychicznej sprawiając, że drobne rzeczy wydawały się znacznie gorsze. Taką postawą osłabiłeś swoją zdolność do radzenia sobie z poważniejszymi stresorami życiowymi. A jeśli wyrobisz sobie nawyk reagowania w taki właśnie sposób, to w ciągu 63 dni stanie się on przyzwyczajeniem, które może poważnie wpłynąć na twoje samopoczucie i sprawić, że będziesz czuł się znacznie gorzej zarówno w krótkiej, jak i w dłuższej perspektywie.

Zauważ, że powiedziałam 63 dni – mniej więcej tyle zajmuje ukształtowanie się nawyku. Oznacza to, że mamy pewną możliwość manewru, aby zapobiec przekształceniu się tego, co robimy, w nawyk, który nas napędza i wpływa na nasze zdrowie psychiczne i fizyczne. Mamy czas, aby wybrać, jak zareagować, zamiast pozwolić, aby to, co nas spotyka, decydowało o naszej odporności na życie. Na tym właśnie polega ta książka: jak szybko uzyskać pomoc, wykształcić dobre nawyki wzmacniające naszą odporność i opracować plan działania na życie, które, jak wiadomo, jest nieuchronnie bardzo chaotyczne.

A więc w tej książce mamy ulewne deszcze, cebule i wirusy – oraz to, jak sobie z nimi radzić. Nie znajdziesz w niej obietnicy, że wszystko zawsze będzie dobrze, ani też nie znajdziesz określonej liczby kroków, które gwarantowałyby pozbycie się twojego bólu, stresu i irytacji oraz zapewniających ci nieustanne szczęście. To nie jest książka o optymalizowaniu życia tak, by wszystkie twoje marzenia się spełniły, ani o tym, jak dożyć 120 lat.

Istnieje wiele książek na ten temat i możesz uznać je za pomocne lub nie. Osobiście uważam, że wiele z nich jest nieco przytłaczające, i wiem, że nie jestem w tym odosobniona. W życiu nieraz zdarzały mi się chwile, gdy potrzebowałam pomocy osoby, która powiedziałaby mi, że w porządku jest nie czuć się w porządku i że można iść przez życie krok po kroku, po prostu starając się przetrwać kolejną godzinę, dzień czy tydzień. I właśnie to znajdziesz tutaj: pomocną dłoń, wolną od osądów, bo kto w ogóle ma na to czas? Na tych stronach chodzi o to, by nauczyć się zarządzać umysłem i emocjami pośród codziennego chaosu. Chodzi po prostu o to, żeby być w porządku, bo wielu z nas właśnie z tym ma kłopot.

Oczywiście, wiele z tych zmagań ma głębokie korzenie w traumie i wcześniejszych doświadczeniach, których opanowanie wymaga czasu i dużego wysiłku. Szczegółowo omawiam to w moich poprzednich książkach oraz badaniach2. Ta książka natomiast koncentruje się na strategiach, które pomogą ci przetrwać burze spadające nagle: niespodziewane, a czasem spodziewane trudności, które podcinają ci nogi, zostawiając cię oszołomionym i niepewnym, jak się podnieść.

W rzeczywistości jest to ważna część każdej podróży ku uzdrowieniu: musimy nauczyć się, jak przetrwać kolejną chwilę, zanim będziemy mogli zanurzyć się w cały niezbędny proces pracy nad sobą. Dlatego traktuj tę książkę jako źródło informacji, coś, co jest pod ręką, co ma ci pomóc, gdy jesteś w biegu i masz na głowie wiele spraw. Książka ta pełna jest pomysłów, które pomagają wyciszyć umysł i odnaleźć koncentrację pośród chaosu, tak, aby łatwiej przejść z punktu A do punktu B. Nie jest to kompleksowy przewodnik po drodze do uzdrowienia, lecz pomoc w tym, by pozostać na właściwej ścieżce, dzięki czemu będziesz mógł wykonać resztę pracy i żyć swoim najlepszym, najbardziej spełnionym życiem.

Ważne jest, aby podkreślić, że wskazówki zawarte w tej książce nie są ani szybkimi, ani ostatecznymi rozwiązaniami. Mają one pomóc ci przetrwać dzień bez załamania z powodu stresu czy przytłoczenia oraz doprowadzić cię do momentu, w którym będziesz w stanie pracować nad swoimi problemami i traumami, by napisać swoją historię na nowo. Jeśli więc zauważysz, że niektóre z opisanych scenariuszy są silnie zakorzenionymi w twoim życiu wzorcami i wprowadzenie zmian zajmuje ci więcej czasu niż się spodziewałeś, nie zniechęcaj się. Jak już wspomniałam, zmiana nawyku wymaga co najmniej 63 dni, a jest to coś, co z czasem i z odpowiednią pomocą jesteś w stanie z łatwością osiągnąć.

A wszystko zaczyna się od zaakceptowania, że w porządku jest nie być w porządku. Jak wspomniałam wcześniej – normalne jest, że od czasu do czasu życie bywa chaotyczne i nieuporządkowane. Ważne jest abyśmy nie utknęli na stałe w strefie „gorszego dnia”.

Chodzi o to, by wziąć te „cebule” i zrobić z nich coś wartościowego, zamiast pozwolić im doprowadzić nas do łez; chodzi o to, by założyć płaszcz, kalosze i chwycić parasol, aby burza nas nie porwała; chodzi o to, by wzmocnić swoją odporność na ten „wirus” tak, by nie powalił nas na dni, tygodnie czy miesiące.

Wskazówki zawarte w tej książce pokazują, jak wyjść z trybu reaktywnego, w którym podejmujemy decyzje, których później żałujemy, lub tworzymy nawyki, które ostatecznie nam szkodzą. Chodzi o to, by odpowiednio przygotować się dzisiaj, aby jutro nie trzeba było tyle naprawiać!

W następnym rozdziale zacznę od przybliżenia ci odrobiny nauki stojącej za tym, jak działa połączenie umysł–mózg–ciało. Co się dzieje, gdy zmagamy się ze wzlotami i upadkami w życiu, dlaczego w porządku jest nie być w porządku i co możemy z tym zrobić. Następnie omówię kilka głównych problemów, z którymi wielu z nas mierzy się w ciągu życia i podam praktyczne wskazówki, przykłady i strategie, które pokażą ci, jak radzić sobie w danej chwili, przetrwać dzień i przejść do większych i jaśniejszych rzeczy!

2Pomocy, co się dzieje w mojej głowie?

Kiedy wszystko wokół nas wydaje się chaotyczne, łatwo sobie wyobrazić, że nasz umysł i mózg również takie są. Pomyśl o słowach i wyrażeniach takich jak: „roztargniony”, „mgła mózgowa”, „trudne do ogarnięcia”, „doprowadzać do obłędu”, „oszaleć” czy „przepalony mózg”. Skoro na zewnątrz wszystko wymyka się spod kontroli, to pewnie w naszej głowie dzieje się to samo, prawda?

Tutaj pomaga zrozumienie, co dokładnie dzieje się w umyśle, mózgu i ciele, kiedy doświadczamy życia – oraz dlaczego w naszej głowie wszystko wydaje się tak chaotyczne, gdy jesteśmy zestresowani, przytłoczeni i potrzebujemy „pomocy na już”.

Nie musimy pamiętać o wszystkich tych faktach, gdy zmagamy się z trudnościami, ale świadomość tego, co się dzieje i jak możemy zmienić naszą reakcję na życie, może być niezwykle pomocna. Szersza perspektywa pozwala nam wyjść poza siebie, by nie zagubić się w całym szaleństwie codzienności i nie zapomnieć, że zawsze istnieje nadzieja. Nigdy nie jest za późno, by zmienić swoje nastawienie i pozytywnie wpłynąć na to, jak myślimy, czujemy, wybieramy oraz jak to przekłada się na nasze życie. Nigdy nie jest też za późno, by otrzymać pomoc w kryzysie emocjonalnym!

Czym jest umysł?

Umysł bywa zagadkowym pojęciem, dlatego najlepiej zacząć od tego, czym umysł nie jest. Twój umysł to nie mózg, tak samo jak Ty nie jesteś swoim mózgiem. Umysł jest odrębny, a jednocześnie nierozerwalnie związany z mózgiem. Umysł korzysta z mózgu, a mózg reaguje na umysł. Mózg nie tworzy umysłu. Owszem, bez mózgu nie byłoby świadomego doświadczania, ale doświadczenie nie może być sprowadzone wyłącznie do działań mózgu.

Umysł jest energią i nieprzerwanie ją wytwarza: myśląc, odczuwając i dokonując wyborów. Oznacza to, że nieustannie, 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu generujemy energię poprzez działający umysł, co stanowi część aktywności, którą rejestruje mózg. Kiedy wytwarzamy tę energię umysłową poprzez myślenie, odczuwanie i dokonywanie wyborów, tworzymy myśli, które są fizycznymi strukturami w naszym mózgu. Proces ten nazywa się neuroplastycznością, czyli zdolnością mózgu do zmiany.

Umysł to strumień aktywności nieświadomej i świadomej, gdy jesteśmy przytomni, oraz strumień aktywności nieświadomej, gdy śpimy. Charakteryzuje go zespół trzech elementów: myślenia, odczuwania i dokonywania wyborów. Kiedy myślimy, pojawiają się uczucia, a gdy myślimy i odczuwamy, podejmujemy wybory. Te trzy aspekty współdziałają ze sobą.

Masz unikalny sposób myślenia, odczuwania i dokonywania wyborów, który stanowi Twoją tożsamość. Kiedy twoje myślenie, odczuwanie i dokonywanie wyborów z jakiegoś powodu zawodzi, wpływa to na twoją tożsamość. Kiedy myślisz, odczuwasz i wybierasz, tworzysz. A tym tworem jest myśl.

I przecież ciągle to robisz – myślisz, odczuwasz i wybierasz! Kiedy nie śpisz, myślisz, odczuwasz i wybierasz, tworząc myśli. Gdy śpisz, porządkujesz myśli, które zgromadziłeś w ciągu dnia.

Czym jest mózg?

Mózg jest niezwykle złożonym, neuroplastycznym receptorem. Oznacza to w praktyce, że za każdym razem, gdy jest stymulowany przez umysł, reaguje na wiele różnych sposobów, w tym poprzez zmiany neurochemiczne, genetyczne i elektromagnetyczne. Te z kolei powodują wzrost i zmianę struktur mózgu, budując lub łącząc nowe, fizyczne myśli.

Zatem mózg nie jest twórcą umysłu, lecz jego filtrem.

Mózg nigdy nie jest taki sam, ponieważ zmienia się wraz z każdym naszym doświadczeniem, w każdej chwili, każdego dnia. Możemy nauczyć się kontrolować go za pomocą naszego unikalnego myślenia, uczuć i wyborów. Możemy użyć umysłu, aby zmienić mózg! Tego właśnie nauczysz się, korzystając z „pomocy na już” zawartych w tej książce.

Trzy części umysłu

Umysł dzieli się na umysł świadomy, nieświadomy i podświadomy. Aby zrozumieć te trzy części, wyobraź sobie drzewo.

Wierzchołek drzewa to umysł świadomy, który odpowiada za naszą komunikację i zachowanie, czyli za to, co mówimy i robimy.

Pień drzewa i trawa wokół niego to umysł podświadomy, czyli wskazówki pochodzące z umysłu nieświadomego, które są tuż na granicy naszej świadomości. To te na końcu języka, trudne do uchwycenia sygnały, które wywołują poczucie, że coś wymaga uwagi – coś próbuje przyciągnąć naszą uwagę.

Korzenie to umysł nieświadomy – głęboki, duchowy i niezwykle szybki świat kwantowy, w którym przechowywane są nasze wartości, inteligencja, mądrość, sens oraz myśli wraz z zapisanymi w nich wspomnieniami, w wirującej masie energii.

Zrozumienie tych podziałów umysłu pomoże nam lepiej zrozumieć nasz własny umysł i siebie samych, co pozwoli nam lepiej radzić sobie z tym, co nas spotyka. Kiedy zrozumiemy „dlaczego”, „jak” stanie się o wiele łatwiejsze.

PRZYPISY

Rozdział 1. Pomoc w kryzysie emocjonalnym, co to właściwie jest?

1. Caroline Leaf i inni, Habit Formation and Automaticity: Psychoneurobiological Correlates of Gamma Activity, NeuroRegulation 11, numer 1 (2024): 2–24, https://www.neuroregulation.org/article/view/23416/14768.

2. Caroline Leaf Meet Dr. Caroline Leaf, dostęp 18 września 2024, https://dsleaf.com.

Polecamy