Kto odprowadzi Sugara? ebook i audiobook

FILIP KRZEMIEŃ

KTO ODPROWADZI SUGARA

Wydawnictwo Szept Innego Świata

Informacje wydawnicze

ISBN 978-83-976644-5-6

Redakcja: Magdalena Szarotka-Kondor

Wydawnictwo Szept Innego Świata

PROLOG

Sugar nigdy nie lubił świtu. Świt był szczery. A szczerość to brutalna broń wobec ludzi, którzy nauczyli się żyć w półmroku.

— Idziesz? — zapytała cisza.

Miała całkiem przyjemny głos, jak ktoś, kto pali za dużo i śmieje się zbyt rzadko. Nie odpowiedział. Wiedział, że cisza nie potrzebuje odpowiedzi. Cisza potrzebuje tylko przestrzeni.

* * *

Dzisiejsze zdarzenie było proste. Przynajmniej w teorii. Ktoś w dzielnicy portowej stracił sny. Dosłownie. Sny wyszły mu z głowy, owinęły się w ciało i zaczęły żyć własnym życiem. Taki byt nazywano Refleksem. Powstawał, kiedy pamięć odmawiała współpracy. Jakby mózg powiedział: Nie, dziękuję. Tego nie udźwignę.

Refleksem było dziecko, które nigdy nie dorosło. Kobieta, która nigdy nie przestała czekać. Mężczyzna, który nie umiał przestać zabijać. Albo miłość, która nie nauczyła się umierać jak człowiek.

Sugar wiedział, że te istoty nie są złe. Po prostu były konsekwencją. A konsekwencje to najuczciwsze potwory na świecie.

TOSIA

Uliczka, którą szedł, była wąska. Na końcu widać było sylwetkę. Delikatną, niczym narysowaną przez kogoś, kto bał się mocniej nacisnąć ołówek. Refleks siedział na krawędzi muru i machał nogami. Wyglądał jak chłopiec. Albo jak wspomnienie chłopca.

— Hej — powiedział Sugar. Istota odwróciła głowę. Oczy miała wielkie i ciemne, takie, w których można się wykąpać albo utopić. Uśmiechnęła się.

— Spadnę — oznajmiła z prostotą. — Taka moja rola.

Sugar skinął głową.

— Pamiętasz, kim byłeś?

Refleks zamyślił się. Mgła zatańczyła, może chciała mu podpowiedzieć?

— Byłem wyborem, którego nikt nie podjął.

Sugar poczuł znajome ukłucie. Takie, które mówiło: Uważaj. To o tobie. Usiadł naprzeciwko, choć ziemia była mokra i zimna. Nigdy nie było wygodnie, kiedy ktoś mówił prawdę.

— Możemy to zakończyć — powiedział spokojnie. — Mogę cię odprowadzić tam, gdzie jest ciszej.

— A ty? — spytał chłopiec. — Kto ciebie odprowadzi?

Sugar uśmiechnął się krótko. Ten uśmiech był jak blizna.

— Ja nie mam biletu powrotnego.

Chłopiec skinął głową. Potem wszystko stało się proste. A przynajmniej wyglądało na proste z zewnątrz. Sugar wyciągnął dłoń, Refleks położył na niej swoją, lekką jak kurz. Przez chwilę obaj byli jednym organizmem. A potem chłopiec zwinął się w światło i zniknął.

* * *

Szedł powoli, jak ktoś, kto już dawno przestał się spieszyć. Kamienne płyty były mokre, a woda zbierała się w maleńkie lustra. Pod jedną z bram leżał pies. Stary, siwy, o oczach tak mądrych, że aż wstyd było przy nim kłamać. Sugar przystanął. Pies drgnął, ale nie uciekł. Rozumieli się bez słów na poziomie, na którym język jest zbędnym hałasem. Sugar skinął głową. Pies też. To wystarczyło.

W mroku poruszyło się coś jeszcze. Z mgły wysunęła się kobieta. Wysoka. Zbyt spokojna jak na tę porę i to miejsce. Jej spódnica dotykała mokrych kamieni, jak gdyby chciała zebrać wszystkie brudy świata i zabrać je ze sobą. Oczy miała jasne. Nie przezroczyste — jasne.

— Szukasz Refleksu — powiedziała bez pytania. — Ten dzisiejszy nie jest zwyczajny. Uciekł z głowy dziewczynce.

Sugar poczuł, jak coś w nim drgnęło. Nie sentyment. Sentyment to pudełko z kokardką, a on nie pakował rzeczy w kokardki. To było raczej przeczucie, że historia, która właśnie zaczyna się na jego oczach, wejdzie mu pod skórę i już stamtąd nie wyjdzie.

— Gdzie? — spytał krótko.

Kobieta wskazała w stronę kanałów. Tam, gdzie woda mówiła szeptem i wszystko pachniało brakiem wyjścia.

* * *

Kanał był wąski. Zbyt wąski dla marzeń, ale idealny dla strachu. Na jednej z metalowych kładek siedziała drobna postać. Nogi zwisały nad wodą, huśtały się lekko. Wyglądała jak dziecko narysowane niedokończoną linią. Oczy miała szeroko otwarte, a w nich cały kosmos pytań, których nikt nie chciał słuchać.

— Cześć — powiedział Sugar. — Słyszałem, że jesteś zgubą.

Postać spojrzała na niego powoli.

— Ja tylko wyszłam na chwilę — szepnęła. — Bo bolało.

Te dwa słowa zawierały wszystko: chorobę, samotność, ciszę przy łóżku, kiedy ktoś zbyt mały zadaje pytania zbyt wielkie.

Sugar skinął głową. Rozumiał. Nie trzeba było tłumaczyć.

— Wiem — odparł cicho. — Ale kiedy wychodzisz, świat zaczyna wariować.

Dziecko zastanowiło się przez moment.

— A ty? — spytało. — Kim jesteś?

— Jestem tym, który sprząta po cudzych snach. I czasem po własnych.

Refleks uśmiechnął się smutno.

— To musi być bardzo samotne.

— Bywa. Ale ktoś musi.

Usiadł obok. Nie wyciągnął ręki od razu. To nigdy nie jest gest bez konsekwencji.

— Odprowadzę cię. A tobie będzie lżej. I jej też.

Refleks skinął głową. I przez moment, bardzo krótki moment, świat był uczciwy.

* * *

Sugar zamknął oczy. Czuł, jak cudzy ból przepływa przez niego jak rzeka przez wąwóz. Nie powstrzymywał go. Pozwalał przejść. A potem — jak zawsze — wszystko się skończyło. Cicho. Bez fajerwerków. Tylko ten stary pies zaszczekał raz. Na swój sposób powiedział „dobrze”.

* * *

Sugar siedział na dachu, bo tylko wysokość dawała złudzenie perspektywy. Patrzył w dół, na rozłożone miasto. Lubił tę szczerość. Budynki nie kłamały. Co najwyżej się sypały. W jego obecności zwierzęta zachowywały się, jakby znały jego obecność od zawsze. Gołębie przysiadały na gzymsie, wrony komentowały coś półgłosem, wolno żyjący kot przebiegł i nawet nie uznał za stosowne się przestraszyć. Niby drobiazgi. A jednak. Istnieją tacy ludzie, przy których świat żywy instynktownie się kurczy. Przy Sugarze — przeciwnie. Życie podchodziło bliżej, bo wiedziało, że jego ręce mają w pamięci inną robotę. Co nie znaczyło, że był łagodny. Łagodność to luksus dla tych, którzy w środku mają ignorancję. Zresztą ci właśnie przekształcają się w najgroźniejsze potwory. Bo całą resztę istot są w stanie rąbać bez wyrzutów sumienia.

* * *

Zgrzytnęła metalowa klapa, dźwięk przeciął noc jak skalpel.

— Znowu tu — powiedział głos, który zupełnie nie pasował do dachu. Za lekki, za ludzki. Sugar nawet się nie odwrócił.

— Światło z dołu męczy. Za dużo twarzy, za mało sensu.

Kobieta usiadła obok. Nie byli przyjaciółmi. Byli czymś gorszym. Znali się wystarczająco długo, żeby przestać grać.

— Mówili, że w kanałach znalazłeś nowy Refleks — rzuciła.

— Mówili. Ludzie zawsze mówią. To ich jedyna magia.

Milczeli chwilę. Wiatr przyniósł zapach mokrego asfaltu i zgniecionych planów.

— Słyszałeś o tej dziewczynce? — zapytała. — Tosia.

Imię przylgnęło do powietrza i nie chciało odpaść. Sugar zamknął oczy.

— Refleks wrócił. Ale ona została z pustką. A pustka, jak wiadomo, ma doskonały apetyt.

Wreszcie spojrzał na nią. Ten wzrok był jak rzucony nóż: nie musiał trafić, aby go poczuła.

— To nie moja robota. Ja sprzątam duchy. Nie naprawiam ludzi.

— Oczywiście — skinęła. — Nikt nikogo nie naprawia. My tylko przesuwamy cierpienie po planszy, żeby wyglądało estetyczniej.

Uśmiechnął się kątem ust. Na dole zaszczekał pies, drugi odpowiedział. Dźwięk odbijał się od murów niczym modlitwa świata, który nie zna słów.

Wstał, woda spłynęła z płaszcza jak decyzja bez odwrotu. Było w nim coś dziwnego: potrafił ominąć każdy krzyk, ale kiedy niewinne cierpiało, wchodził w to jak w ogień. Nie dlatego, że był dobry. Dobro to marketing. On po prostu nie znosił asymetrii przemocy. Nie zgadzał się na świat, który bije słabszych. Więc czasem walił w świat.

— Gdzie ona mieszka? — spytał tonem pasującym do pytania o pogodę.

Kobieta tylko skinęła głową w stronę północnych dzielnic. Tam, gdzie mrok nie był nastrojem, tylko stałym adresem.

* * *

Dom Tosi był niewysoki, aż nazbyt skromny. Okna odbijały blade światło zmierzchu, jak oczy kogoś, kto nie spał od tygodni. Z wnętrza dobiegał szept. Nie modlitwa. Raczej negocjacje z rzeczywistością. Zatrzymał się na moment. Nie zamierzał wchodzić. Jeszcze nie. Wolał najpierw pozwolić światu powiedzieć swoje. Potem, jeśli będzie trzeba, przetnie mu zdanie w połowie.

Spojrzał w niebo. Chmury wyglądały jak papierosy wypalone do końca.

— Dobra, mała — mruknął bardziej do siebie niż do kogoś. — Zobaczymy, co ci zabrało oddech.

W tym wszystkim — w deszczu, w zimnie, w świecie, który dawno przestał udawać — zabrzmiał tak, że jego głos można by pomylić z czułością. Ale to nie była czułość. To była wściekłość na przemoc, która wybiera sobie łatwe ofiary. A z taką wściekłością lepiej się nie konfrontować.

* * *

Drzwi otworzyła dziewczyna mająca w sobie za dużo ciszy jak na swoje siedemnaście lat. Włosy w nieładzie, jak myśli. Oczy zbyt uważne. Taki rodzaj spojrzenia, który zamiast pytać, po prostu zapisuje. Sugar zobaczył to od razu. Umiał czytać ludzi jak akta sprawy.

— Mogę? — zapytał tonem, który brzmiał jak zaproszenie do przesłuchania.

— Jeśli musi pan używać grzeczności, niech pan wejdzie — odparła. Głos miała spokojny. Prawie dojrzały. Prawie.

Wszedł. Mieszkanie pachniało herbatą i czymś jeszcze, jakąś starą stratą, która dawno przestała mieć imię. W kącie siedział kot. Najpierw ocenił Sugara, potem przeciągnął się i ziewnął. W świecie zwierząt to najwyższy stopień zaufania.

Tosia usiadła naprzeciw. Nogi podciągnięte pod siebie.

— Zniknęło — powiedziała bez wstępów.

— Wiem — przyznał.

— Pan to zabrał?

— Odprowadziłem. To nie to samo.

Skinęła głową, jak ktoś, kto nie ma siły dyskutować z fizyką.

Przyjrzał się jej. Siedemnaście lat, a w oczach archiwum. Tego się nie da nauczyć.

— Jak to było? — zapytał.

— Najpierw uciekł ból — zaczęła wolno. — A potem poczułam się lżejsza. Ale ta lekkość… to było jak chodzenie po cieniu własnego ciała. Niby jestem, a jakby mnie nie było.

Mówiła rzeczowo. Jak dorosła. A jednak każde słowo miało smak młodości, którą ktoś zbyt wcześnie nauczył anatomii cierpienia.

— Po co pan tu przyszedł? — zapytała nagle. — Przecież już po wszystkim.

— Nie lubię niedomkniętych drzwi. A ty wyglądasz jak ktoś, komu je tak zostawiono.

Wzruszyła ramionami, ale w tym wzruszeniu było coś niebezpiecznego — zgoda na bycie krzywdzoną przez rzeczywistość.

— Ludzie mówią, że wszystko dzieje się po coś. Ale to zwykle mówią ci, którym się akurat udało.

Uśmiechnął się krótko. Tak. Właśnie za to lubił tę dziewczynę, której jeszcze nie zdążył polubić.

— Świat nie ma planu. On tylko ma konsekwencje.

— To po co pan robi to, co pan robi?

— Z przyzwoitości — odpowiedział bez patosu. — A przyzwoitość to ostatnia forma magii, zanim zacznie się cynizm.

Zapadła cisza. Kot przyszedł i usiadł przy jego nodze. Tosia spojrzała na to z zaskoczeniem, które coś w niej odsłoniło. Na sekundę była znowu tylko nastolatką.

— Ile pan ma lat? — spytała nagle.

— Za dużo, żeby wierzyć w happy endy. Za mało, żeby przestać sprzątać po cudzych snach. Czterdzieści cztery.

— To prawie starość.

— To już drugi sezon — przyznał. — Pierwszy był gorszy.

Parsknęła śmiechem. Krótkim. Autentycznym. Ten dźwięk pasował do mieszkania bardziej niż cierpienie.

— To, co teraz? — zapytała.

Sugar wstał.

— Teraz patrzysz, kto cię będzie chciał wykorzystać. Bo kiedy ktoś jest kruchy, to świat nagle robi się bardzo pomocny. Zawsze w niewłaściwy sposób.

— A pan?

Spojrzał na nią. Ten wzrok mówił: Nie jestem ratunkiem. Jestem ostrzeżeniem, które potrafi chodzić.

— Ja pilnuję, żeby szkło cię nie przecięło zbyt głęboko.

I w tym było wszystko. Ani ojciec. Ani kochanek. Ani zbawca. Po prostu ktoś, kto stoi między nią a światem z wyciągniętym nożem.

Na pożegnanie kot otarł się o jego łydkę. Tosia patrzyła, wyglądało, że właśnie zobaczyła dowód na istnienie jakiegoś łagodniejszego porządku.

— Wróci pan? — zapytała.

— Nie lubię planów — rzekł ciepło. — Ale tak. Wrócę, jeśli świat będzie udawał, że ma prawo cię dotykać.

Odwrócił się i wyszedł. Noc zaciągnęła się nim jak papierosem. A gdzieś głęboko w trzewiach miasta rodził się nowy Refleks. Bo cierpienie ma pracowite ręce. I ktoś będzie musiał to sprzątnąć.

* * *

Tosia wyszła za nim na klatkę schodową. Schody były wąskie. Pachniało kurzem i przesadzoną skromnością.

— Pan nie wierzy w ludzi — powiedziała cicho.

Sugar zatrzymał się w pół kroku. Przez sekundę zdawał się liczyć stopnie, które ma jeszcze przed sobą.

— Wierzę. Wierzę, że zrobią dokładnie to, do czego dopchnie ich strach. To bardzo przewidywalna religia.

Tosia skinęła głową.

— A w siebie?

— W siebie wierzę najmniej. To najbezpieczniejsze.

Szli chwilę razem, bez ustaleń. Tosia robiła to, co robią ludzie, którzy intuicyjnie czują orbitę kogoś takiego jak Sugar — trzymała dystans, ale nie uciekała.

— Dlaczego zwierzęta się pana nie boją? — zapytała nagle.

Uśmiechnął się bez uśmiechu.

— Bo wiedzą, że nie jestem dla nich zagrożeniem — wzruszył ramionami. — Ludzie zwykle reagują odwrotnie.

Weszli w wąską uliczkę. Z ciemności wynurzył się pies. Chudy, czarny, z oczami, które pamiętały za dużo. Stanął przed nimi i tylko patrzył. Tosia odruchowo cofnęła się o pół kroku. Sugar przykucnął. Pies podszedł bliżej, obwąchał jego rękę i położył łeb na kolanie.

— On ufa — szepnęła.

— Nie mnie — poprawił. — Ufa w to, czego nie zrobię.

Pies odszedł. Jak cień, który ma własny grafik. Zza rogu wyłoniło się dwóch chłopaków. Za młodzi, żeby być groźni. Za głodni, żeby nie spróbować. Jeden trzymał butelkę.

— Ładny masz płaszcz, dziadku — powiedział ten z butelką.

Tosia zesztywniała. Świat nagle zrobił się ciasny. Sugar spojrzał na nich z takim spokojem, że aż było to nieprzyzwoite.

— Idźcie. Macie jeszcze wiek, w którym błędy nie muszą robić z was inwalidów.

— A jeśli nie? — prychnął drugi.

Przez kilka sekund powietrze drżało, a potem stało się coś dziwnie prostego. Chłopak z butelką spojrzał w te oczy, które widziały o kilka katastrof za dużo, i coś w nim się zwinęło. Pokręcił głową, wymamrotał coś o „dziwaku” i obaj zniknęli w deszczu.

Tosia wypuściła powietrze.

— Pan by im nic nie zrobił? — spytała.

— Gdyby ruszyli ciebie, zrobiłbym — jego głos był miękki jak papier ścierny. — Mam bardzo selektywną przemoc. To jedyna ekologiczna.

* * *

Szli dalej. Deszcz kroił im twarze cienkimi nożami.

— Jeśli mam być szczera — zaczęła Tosia — to od kiedy Refleks wrócił, czuję dziurę w środku. Jakby świat mnie lekko przeźroczył.

— Tak działa cisza po bólu. Znika hałas i nagle słyszysz siebie. To bywa gorsze.

Zatrzymali się na moście. Woda przepływała leniwie.

— A pan kogo ma? — zapytała. — Tak… po ludzku.

— Ja mam pracę. A praca ma mnie.

— To brzmi jak więzienie.

— To brzmi jak umowa.

— Umowy zwykle mają drobny druk. Pan czytał?

— Codziennie. I codziennie udaję, że go nie ma.

— Dlaczego?

— Bo gdyby człowiek brał na serio wszystko, co jest w umowie ze światem, to by się nie obudził. Poza tym tę umowę podpisują za nas rodzice w momencie, gdy jeszcze nie istniejemy, a my o tym drobnym druku dowiadujemy się, gdy trafia się nam ciężar większy niż innym.

Uniosła brwi odrobinę, ledwie zauważalnie. Przesunęła dłonią po poręczy mostu. Został na niej ślad.

— A pan negocjuje?

— Zawsze — spojrzał na wodę. — Ze sobą, ze światem, z cudzym bólem. Czasem nawet wygrywam. W nagrodę śpię.

Uśmiechnęła się lekko — nie do niego, tylko do własnej myśli.

— Mogę o coś głupiego zapytać? Ilu ludzi pan… — zawahała się — … odprowadził?

— Za dużo.

Przechyliła głowę.

— A ilu skrzywdził?

— Za mało.

Pokiwała głową, jak ktoś, kto dopasowuje element do układanki.

— To znaczy, że w panu też jest potwór.

— Oczywiście, że jest — jego głos był spokojny.

Wiatr zmienił kierunek. Niosło od rzeki zapach metalu i niedopowiedzeń.

— Ja mam siedemnaście lat, a czuję się, jakbym miała dwa życia za sobą i żadnego przed sobą. To normalne?

— Normalne jest tylko to, co robi większość — westchnął.

— To nie brzmi zachęcająco.

— Bo nie jest.

Zamilkła. W tej ciszy było coś dojrzałego, takie pogodzenie, które u nastolatki wygląda niemal obscenicznie.

— Jeśli zostanę… inna? Po tym wszystkim?

— Zostaniesz. I to jest dobra wiadomość. Świat nie zasługuje na ciebie w wersji domyślnej.

Spojrzała na niego uważnie.

— Dlaczego to pan mówi?

— Bo ktoś musi mówić prawdę. A ja i tak mam opinię tego, który psuje nastrój.

Woda uderzyła w filar mostu.

— Chciałabym… — zawiesiła głos — … żeby ktoś czasem stał obok. Po prostu.

— Ludzie tak nie potrafią. Zawsze coś chcą. Nawet jeśli to tylko odkupienie.

— A pan?

— Ja jestem odstępstwem od reguły — spojrzał jej w oczy. — Ale odstępstwa są rzadkie i trudne we współpracy.

Zaśmiała się krótko.

— To co? Będziemy udawać, że nic się nie stało?

— Nie. Będziemy udawać, że to wytrzymamy.

Na drugim brzegu zaświeciło się okno.

— Wrócę — dodał po chwili. — Ale nie po to, żeby cię ratować. Po to, żebyś nie musiała wszystkiego dźwigać sama.

— To prawie to samo.

— Prawie — powtórzył. — A prawie robi różnicę, kiedy masz siedemnaście lat.

Oparła brodę na dłoniach i patrzyła przed siebie.

— Dobrze. To będziemy udawać razem.

Odchodząc, pomyślał — nie po raz pierwszy — że światu wyjątkowo łatwo przychodzi produkowanie ludzi, którzy muszą być silni.

* * *

Sugar szedł wzdłuż rzeki. Kamienie pod butami miały w sobie pamięć milionów kroków, które do niczego nie doprowadziły. Lubił tę uczciwość bezcelowości. Niczego nie obiecywała.

Zwierzęta w tej dzielnicy były ciche. Koty jak cienie, psy jak myśli, które nie wiedzą, czy mają szczekać, czy spać. Jedna wrona usiadła na barierce i patrzyła na niego z uwagą. Skinął jej głową.

Myślał o Tosi. O tym spojrzeniu, które nie pasowało do siedemnastu lat. O tym, jak jej słowa nie są jeszcze bronią, ale już nie są zabawką. I o tym, że świat takie dziewczyny zawsze testuje, badając, ile łamania wytrzymają, zanim pękną w sposób użytkowy.

Przystanął przy kiosku, który od dawna był bardziej wspomnieniem handlu niż miejscem sprzedaży. Szyba pęknięta w pół. W odbiciu zobaczył samego siebie: czterdzieści cztery lata i twarz, która już dawno przestała obiecywać ugodowość.

Wrócił do swojego mieszkania. Klucz zaskrzypiał w zamku. W środku pachniało kawą, kurzem i książkami, których nikt już nie czyta, ale nikt też nie wyrzuca. Opadł w fotel. Przez chwilę pozwolił sobie na luksus niebycia potrzebnym. Zwykle trwało to trzy, może cztery oddechy. Potem przyszła głęboka noc. Ciężka, trochę zmęczona. I przyniosła wiadomość, jak zawsze: w północnej części miasta ktoś przestał rozmawiać z własnym strachem i strach wyszedł mu z głowy, przybrał kształt i poszedł pomiędzy ludzi.

GNIEW

Miasto od dawna nie było tym, czym powinno. Kiedyś miało ambicje, chciało być tłem do zdjęć, teraz po świecie cyfrowym pozostały tylko martwe slogany na obdrapanych murach i puste ramki reklamowe, które patrzyły w ludzi z bezradną tęsknotą po nic.

Nie było apokalipsy. Niebo nie spadło ludziom na głowy. Stało się coś gorszego — cienie, które nosili w środku, nauczyły się wychodzić. Najpierw powoli, nieśmiało, jakby pytały o pozwolenie. Potem już bez pytania.

Te cienie nazywano różnie. Oficjalnie — Materią Utraconą. Potocznie — Refleksem. Sugar lubił to drugie słowo. Było uczciwe. Znaczyło to, co odbija.

* * *

Tego ranka nad miastem wisiała mgła o smaku rdzewiejącej wody. Kamienice wyglądały jak pacjenci oddziału, na którym nikt nie mówi, że będzie dobrze, a jednak życie toczyło się dalej: ktoś handlował, ktoś jadł, ktoś udawał, że ma dokąd iść.

Sugar minął plac, który przypominał bardziej ambulatorium niż targowisko. Sprzedawano tu wszystko, co można było jeszcze wziąć w ręce: jedzenie, starą elektronikę, wspomnienia w butelkach po nalewkach. Ktoś oferował doświadczenie dzieciństwa za pół ceny, byle płacić gotówką.

— Panie Sugar — zawołał głos z wnętrza namiotu, który pamiętał lepsze czasy. — Słyszał pan? Na północy nowy. Świeży. Dobrze się niesie.

Sugar nie zatrzymał się. Plotki mają swoje drogi i zawsze go znajdują.

* * *

Dotarł do dawnej biblioteki, która stała na skraju dzielnicy jak relikt po inteligencji. Nikt już nie czytał, ale budynków nie pozbawiono prawa do istnienia. Lubił siadać tu czasem po to, by pamiętać, że kiedyś ludzkość wolała długie zdania od krótkich bodźców.

Usiadł na schodach. Powietrze miało smak starego papieru i wilgoci. Koło jego stóp przemknął kot o jednej białej łapie. Myślał o Tosi. Jej Refleks wrócił — to była dobra wiadomość. Zła była taka, że pustka po nim została. A pustka jest konsekwencją, która lubi pracować w nadgodzinach.

* * *

Z wnętrza biblioteki dobiegł szept. Nie człowieka. Materia ma własne głosy, takie, które przywołują wspomnienia o deszczu. Sugar wstał. Kroki odbiły się echem, które nie miało w co wsiąknąć. W głębi, między regałami, poruszyło się coś, co kiedyś mogło być człowiekiem, a teraz było tylko zestawem gestów i resztek intencji. Smukłe, półprzezroczyste, zrobione z mgły i żalu.

— Spokojnie — powiedział cicho. — Nie przyszedłem po twoje dramaty. Przyszedłem po porządek.

Istota odwróciła się ku niemu. Nie miała twarzy. Albo miała ich zbyt wiele, by wybrać jedną. W przestrzeni między nimi zawisło coś na kształt pytania.

Refleks drgnął, podniósł rękę — lichą, rozedrganą — i dotknął grzbietu książki. Kurz uniósł się jak memento.

Sugar wyciągnął dłoń. Materia zawahała się, a potem położyła na niej coś, co było jej odpowiednikiem. Chwila była cicha i uczciwa. I to wystarczyło. Istota zwinęła się w światło albo w cień — to bywa umowne — i zniknęła. Tylko powietrze zrobiło się na moment lżejsze.

To nigdy nie było zabijanie. To zawsze było odprowadzanie. Jak zamykanie drzwi, które ktoś zostawił otwarte.

* * *

Kiedy wyszedł, miasto wyglądało tak samo. Świat nigdy nie kłania się pojedynczym naprawom. Ale gdzieś, bardzo daleko, ktoś przez chwilę odetchnął bez tego ciągłego ssania w klatce piersiowej.

Na rogu czekała wrona. Miała w dziobie coś małego, może guziczek, może sekret.

— No dobrze — mruknął do niej. — Sprawdzimy północ.

Bo tam, w północnej części miasta, zaczynała już rosnąć nowa materia. Ta, która wyszła z głowy człowieka, który ćwiczył bycie kimś innym. I w końcu mu się udało, tylko trochę za bardzo. I Sugar wiedział, że zanim się rozleje, trzeba będzie z tym porozmawiać. Delikatnie. Jak chirurg, który wie, że każdy ruch to konsekwencja.

* * *

Materia stała przy suszarce. Ręce miała niczym z pary — półprzezroczyste, niestałe. Co chwila zmieniały kształt, zdawały się szukać formy, do której zostały kiedyś wychowane. Raz wyglądały na dłonie kogoś, kto całe życie składał pranie. Za moment na palce, które sprawniej leżałyby na klawiaturze niż na cudzym karku.

Sugar podszedł bliżej.

— Zawsze tak było? — zapytał, nie odrywając wzroku od materii.

Mężczyzna na krześle poruszył się niespokojnie.

— Nie — odparł. — Kiedyś… udawała lepiej.

Materia zadrżała. Coś w niej zareagowało na słowo „udawała”. Twarz — o ile można to było tak nazwać — na moment złożyła się w zarys kobiety ze zdjęcia z dawnego dowodu. Potem rozmyła się z powrotem.

— Ona mnie jeszcze słyszy? — mężczyzna ściszył głos do szeptu. Chyba bał się, że obrazi własne wspomnienie.

— Nie w taki sposób, jakbyś chciał. Ale tak. Słyszy konsekwencje.

Podszedł na tyle blisko, by czuć chłód bijący od materii.

— Posłuchaj — zwrócił się już do niej. — To, co robiłaś, jest standardowe. Każdy tu próbuje być kimś innym. Tylko większości nie udaje się aż tak bardzo jak tobie.

Materii drgnęły ramiona. Wibracja przeszła po niej jak skurcz. Przez ułamek sekundy przestrzeń między nimi zgęstniała. W powietrzu pojawił się ledwo widoczny zarys… czegoś. Pralnia przez chwilę wyglądała jak miejsce ze starej reklamy: czyste światło, równe stosy ubrań, uśmiech na twarzy kobiety, która nauczyła się, do jakiego uśmiechu wszyscy się przyzwyczaili. Materii poruszyły się usta. Głos, który się pojawił, był pozbawiony ciała, ale miał ciężar.

— Nie chciałam go zawieść — wyszeptała. — Ani ich. Ani siebie. Więc przestałam być sobą. To było logiczne.

Mężczyzna na krześle zadrżał. Dłonie wbiły mu się w kolana tak mocno, że zbielały knykcie.

— Nie zawiodłaś mnie — wydusił. — Ja po prostu… nie nadążałem.

— Posłuchaj mnie uważnie — powiedział Sugar do materii. — Kiedy wychodzisz, zostawiasz po sobie wydrążonego człowieka. To nie jest twoja wina. I nie jest twoje usprawiedliwienie. To po prostu rachunek.

W pralni zrobiło się cicho.

— Dokąd… mam iść? — zapytała. Tym razem głos był jednocześnie obcy i bardzo ludzki. Sugar wyciągnął rękę. Żaden gest, żadna dramaturgia. Ruch czysty jak podpis.

Materia wahała się jeszcze przez chwilę, jak ktoś stojący na krawędzi mostu, kto nie wie, czy woda go przyjmie. Potem dotknęła jego dłoni. Wrażenie zawsze było podobne. Jak gdyby przechodził przez niego cudzy sen, którego nie potrafiłby opowiedzieć. Obrazy migały w środku: wesela, urodziny, kuchenne światła o drugiej w nocy, wiadomości nieodpisane na czas, lustra, w których sprawdza się, czy już się odpowiednio wygląda na rolę, którą społeczeństwo rozdało bez konsultacji.

Materia złożyła się w sobie i zniknęła, nie w spektaklu światła, tylko w czymś bliższym zgaśnięciu. Pralnia odetchnęła ciężko, głęboko, jak ktoś po długim kaszlu. Mężczyzna ukrył twarz w dłoniach.

— I co teraz? — zapytał po chwili. — Mam… ją opłakiwać, czy nie?

Sugar spojrzał na niego po raz pierwszy tak, jak patrzy się na kogoś, kto właśnie zadał uczciwe pytanie.

— Opłakuj to, czego już nigdy z nią nie zrobisz.

Odwrócił się w stronę wyjścia. W drzwiach zatrzymał go jeszcze cichy głos:

— Ona… wróci?

— Nie taka — odpowiedział, nie odwracając głowy.

* * *

Na zewnątrz powietrze było chłodniejsze. Sugar zapalił papierosa, choć dawno przestały mu one smakować. Myśl wróciła do Tosi. Do jej spojrzenia, które nie rozpadło się jeszcze na osobne materie. Do tej kruchości, która nie jest słabością, tylko dowodem, że człowiek wciąż nie zdążył zgnić od środka.

Plotki są jak psy — jeśli je zostawić w spokoju, i tak znajdą drogę do ciebie. Tym razem przyszły szybciej niż zwykle. Szmer, szept, jedno słowo wypowiadane zbyt ostro:

— Północny Rynek.

Tam zwykle chodziło się tylko z bardzo ważnych powodów. Albo z bardzo złych.

* * *

Przeszedł przez wąskie pasaże. Ktoś zamykał stragan w pośpiechu. Ktoś inny stał na środku placu i patrzył w niebo. A potem zobaczył tłum. Ludzie stali w półkolu, w bezpiecznej — jak im się wydawało — odległości. W środku placu krążyła materia. Nie była mglista ani krucha. Była gęsta. Ciężka. Jak zrobiona z dymu i błysków ostrza. Każdy jej ruch zostawiał w powietrzu ślad, który nie miał ochoty znikać.

Przy krawężniku leżał przewrócony wózek. Dwa psy warczały — nie ze strachu, tylko ze złości. Ktoś płakał. Ktoś przeklinał. Ktoś patrzył z fascynacją.

— To z niego — szepnęła kobieta obok Sugara. — Z tego, co zawsze wszystkich bił. Wyszedł z niego gniew. I teraz gniew ma ręce.

Refleks poruszył się. A raczej drgnął tak gwałtownie, że powietrze zapiszczało. Cegła z pobliskiej ściany pękła. Ludzie cofnęli się o krok, potem o drugi.

Sugar wszedł do środka. Nie teatralnie. Po prostu — tak, jak się wchodzi w wodę. Refleks wyczuł go od razu. Obrócił się i nagle wszystko ucichło. To nie była ta subtelna cisza z pralni. To była cisza, która zakłada rękawice. Materia ciągnęła za sobą strzępy obrazów: twarze po ciosie, dzieci kryjące się pod stołem, kobieta w kuchni mówiąca „to nic”, mężczyzna, który bije, żeby ktoś wreszcie go usłyszał. Ten Refleks nie uciekł od zła — on był jego kondensatem.

Refleks zareagował na jego obecność ruchem. Szybkim, bez ostrzeżenia. Powietrze przecięło go ostrzem zimna. Gdyby stał pół kroku bliżej, pewnie miałby o jedną historię mniej do opowiedzenia.

— Dobrze — mruknął do siebie Sugar. — Będziemy tańczyć.

I taniec się zaczął. Refleks uderzał w przestrzeń szybko, gwałtownie, z furią, która wreszcie dostała ciało. Rzeźbił świat swoim gniewem, każdy ruch zostawiał w powietrzu bruzdę. Sugar unikał o centymetry, półobroty, przestrzeń, którą liczy się oddechami. Nie wyglądało to efektownie. Wyglądało jak praca. Psy szczekały coraz głośniej. Jeden z nich rzucił się naprzód. Refleks poruszył się jak bicz.

— ZOSTAŃ! — głos Sugara przeciął plac jak stal.

Pies zatrzymał się w miejscu.Refleks odpowiedział atakiem. Tym razem celnym. Chłód przeciął mu ramię. Obraz wdarł mu się do głowy bez pytania: mężczyzna odchodzi od stołu, kobieta podnosi kubek z podłogi, dziecko udaje, że śpi. Naprawdę udaje.

Sugar zacisnął zęby. Wiedział, że jeśli pozwoli temu wejść głębiej, stanie się tylko kolejną częścią tej opowieści.

— Dosyć — powiedział.

Wyciągnął rękę — ale tym razem nie po to, żeby odprowadzać. Bardziej jak ktoś, kto zatrzymuje rozpędzoną machinę. Materia zawahała się pierwszy raz. Ten gest przypomniał jej coś, co istniało przed gniewem.

— Wiem, kim jesteś — powiedział cicho Sugar. — Jesteś każdą nocą, w której ktoś płakał w ciszy, żeby ciebie nie obudzić. Każdym „już nigdy”, które i tak się powtórzyło.

Refleks zaatakował jeszcze raz. Wściekle, bez namysłu. Sugar wszedł w ruch, równocześnie cofał się i przyjmował cios. To było jak zetknięcie dwóch fal. Przez moment wszystko stanęło, a potem Refleks pękł. Nie zniknął. Rozpadł się na setki drobnych cząstek gniewu, które opadły w dół jak czarny deszcz. Plac odetchnął.

* * *

Na końcu ciemnej ulicy było mieszkanie, które próbowało wyglądać normalnie. Na klatce pachniało zupą i wstydem. Zapukał. Drzwi otworzył mężczyzna. Zwykła twarz, zwykłe oczy. Ten rodzaj zwyczajności, który najczęściej przykrywa coś, czego lepiej nie odsłaniać.

— Czego pan chce? — zapytał mężczyzna.

— Rozmowy — odpowiedział Sugar.

Weszli do środka. Kuchnia była czysta w sposób nienaturalny, dowód sprzątania nie dla porządku, tylko dla alibi.

— To o to chodzi? — mruknął mężczyzna, siadając. — Znowu jakieś oskarżenia. Nic nie zrobiłem.

Sugar usiadł naprzeciw.

— Wyszedł z ciebie Refleks — powiedział spokojnie. — Taki, który krążył po rynku i uczył powietrze, jak się tnie.

Mężczyzna prychnął.

— Bzdury. Te wasze opowieści. Ludzie zawsze zwalają winę na jakieś zjawy. Ja tylko…

Zatrzymał się. Słowo „tylko” wisiało w powietrzu.

— … żyłem — dokończył.

— Tak — powiedział Sugar. — A w tym życiu były rzeczy. Krzyki. Drżące ręce. Nocne przeprosiny, żeby rano wszystko mogło zacząć się od nowa.

Mężczyzna sięgnął po papierosa. Ręka mu nie drżała. To było najgorsze.

— Każdy ma prawo do błędów — powiedział, zaciągając się dymem. — Czasy są ciężkie. Człowiek się frustruje.

— A dzieci? One też mają prawo do błędów? Do tego, żeby się bać we własnym domu?

Mężczyzna odwrócił wzrok.

— Pan nie rozumie. Oni mnie prowokują. Żona, dzieci, wszyscy. Ciągle coś. Człowiek musi jakoś utrzymać autorytet.

— Autorytet — powtórzył Sugar cicho.

— A pan kim jest? — mężczyzna znów na niego spojrzał. — Policjantem? Sędzią? Bogiem?

Sugar podniósł wzrok. To nie był wzrok oskarżyciela. Raczej kogoś, kto dawno przestał liczyć na wyjaśnienia.

— Jestem konsekwencją.

Mężczyzna spróbował się roześmiać. Dźwięk wyszedł krótki i chory.

— Konsekwencją czego?

— Tego, co Refleks mi pokazał — odparł Sugar. — Każdego wieczoru. Każdej nocy. Każdego „to nic”.

Mężczyzna wzruszył ramionami.

— Ludzie są, jacy są. Świat jest brutalny. Trzeba się dostosować.

— Nie. Brutalny jest człowiek. Świat tylko go znosi.

Dym papierosowy wił się pod lampą jak kłamstwo, które zapomniało po co.

— I co teraz? Doniesie pan na mnie? Będzie pan moralizować?

— Nie. Ja nie moralizuję.

Mężczyzna uniósł wzrok i po raz pierwszy w jego oczach pojawiło się coś, co przypominało zrozumienie. Sugar wstał i podszedł bliżej. Ruchy miał oszczędne.

— Są na tym świecie rzeczy, których nie wolno tolerować — powiedział spokojnie. — A ludzie nie powinni mieć władzy nad nikim.

Mężczyzna także wstał, cofnął się o krok. Potem o drugi. Plecy dotknęły ściany.

Nie było krzyku. Nie było widowiska. Był tylko krótki moment, w którym świat odjął jedną zmienną z równania. A potem cisza.

WOREK GWOŹDZI

Poranek wszedł do pokoju bez pytania. Światło nie było słoneczne, raczej mleczne, takie, które nie chce się do końca określić. Tosia leżała jeszcze przez chwilę na plecach, patrząc w sufit, na którym od dawna rysowała myślami mapę świata. Mapa ciągle się zmieniała, bo wszystko inne też.

Usiadła. Grzywka opadła jej na oczy jak jakaś delikatna tkanina. Podeszła do okna. Na podwórku kot o poszarpanej godności jadł coś z puszki. Wrona siedziała na antenie i udawała, że to ona panuje nad światem.

— No i co, królowo — mruknęła Tosia do ptaka. — Żyje się?

Wrona przechyliła łeb. To była jej odpowiedź: jakoś.

Dzień Tosi zaczynał się zwykle tak samo: szklanka wody, jabłko, chwila ciszy, i dopiero potem rzeczy. Wsunęła się w lekko za duży sweter. Spodnie wciągnęła szybko, bose stopy wsunęła w stare trampki.

Na dole kamienicy siedziała pani Pelagia. Spojrzała na Tosię jak zawsze, to znaczy — jednocześnie z troską i kontrolą.

— Gdzie to znowu? — zapytała.

— W świat — odparła Tosia.

— Świat się skończył, dziecko.

— Tym bardziej trzeba sprawdzić, co po nim zostało.

I poszła. Po prostu. Swoim krokiem.

* * *

Tosia lubiła przechodzić przez bazar. Sprzedawcy krzyczeli, dojrzałe gruszki błyszczały jak małe księżyce; ktoś smażył cebulę na tłuszczu, który pamiętał lepsze czasy.

— Tosia! — zawołała dziewczyna z warzywniaka. — Mam dla ciebie jedną, co sama wybrałam. Słodka jak grzech.

— A znasz się na grzechach? — uśmiechnęła się Tosia.

— Ja? Ja tylko sprzedaję gruszki.

Wymieniły się spojrzeniami, tymi kobiecymi, z których mężczyźni nic nie czytają, choć myślą, że tak.

* * *

Tosia poszła dalej. Dziś plan miała prosty: zajrzeć do starej biblioteki, gdzie czas wciąż próbuje czytać samego siebie. W środku była cisza. Idealnie. Przesuwała palcami po grzbietach książek, dotykając świata, który istniał jeszcze wtedy, gdy nikt nie wiedział, że Refleksy potrafią się uczyć.

— Szukasz czegoś konkretnego? — zapytała bibliotekarka, kobieta bez znanego Tosi wieku.

— Szukam czegoś, co mnie szuka — odparła Tosia.

— Wtedy radzę dział: „przypadek”.

Znów to spojrzenie — krótkie, porozumiewawcze, jakby wokół nich był szklany sarkofag słów.

Wyciągnęła książkę o starych mitach. Usiadła na podłodze przy półkach, jak robiła to zawsze. Lubiła czytać tak, żeby ziemia była blisko.

Mit o dziewczynie, która potrafiła rozmawiać z tym, co dla innych było tylko cieniem. Brzmiało jak plotka na jej temat, wypowiedziana setki lat temu. Nagle poczuła — nie strach, nie zagrożenie — po prostu obecność. Jak powiew powietrza w zamkniętym pokoju. Zamknęła książkę. Rozejrzała się. Między regałami stała ledwo widoczna materia, jak smuga kurzu w ostrym świetle. Nie szarpała się. Nie atakowała. Po prostu była. I patrzyła na swój sposób.

— Wiem — powiedziała Tosia cicho. — Też się czasem nie mieszczę.

Materia poruszyła się delikatnie. Jak liść na wodzie.

— Nie zrobię ci krzywdy — dodała Tosia.

Po chwili materia rozpłynęła się w ciszy.

— Dziękuję — wyszeptała Tosia w pustkę, bo czasem warto mówić „dziękuję” nawet tam, gdzie nie ma gwarancji odbioru.

* * *

Wyszła z biblioteki lżejsza. Słońce przebiło się przez chmury. Na rogu chłopcy grali w piłkę. Dziewczyny siedziały na murku.

— Siadasz? — zapytała jedna.

— Na chwilę.

Rozmawiały o rzeczach ważnych i nieważnych: fryzurach, chłopakach, planach, których już się tak pewnie nie planuje. Śmiały się. Śmiech był trochę jak medycyna, gorzki, ale skuteczny.

* * *

Pod wieczór usiadła na dachu kamienicy z kolanami podciągniętymi pod brodę. Włosy tańczyły przy skroniach — miała wrażenie, że cały świat dmucha jej w twarz tylko po to, żeby sprawdzić, czy się uśmiechnie. Uśmiechnęła się.

Myśli, jak to mają w zwyczaju, zaczęły biec tam, gdzie ich nikt nie zapraszał. Do Sugara. Nie wprost, raczej bokiem.

Widziała go znów oczami pamięci: rozmierzwiona broda, potargane włosy, twarz z bliznami, które wyglądały jak podpis losu. Ten stary płaszcz bosmański, choć ciężki, to niczym uszyty z cieni. Był… niedostępny. Nie w sensie chłodnym. Raczej takim, że ktoś zamknął w nim cały ocean i zapomniał zostawić klucz. A jednak, kiedy był obok, coś w niej drgało. Nie strach. Nie zachwyt. Coś pomiędzy, jakby w brzuchu miała małą łódkę, która nagle nauczyła się kołysać.

— Serio? — mruknęła do siebie. — Przecież on jest cały z gwoździ.

* * *

Usiadła wygodniej. Ciało miała lekkie i pewne. Taki rodzaj sprawności, który daje spokojną relację z własnym ciałem, a nie próżność. Przypomniała sobie ich krótkie rozmowy. Oszczędne. Sugar nie mówił za dużo. Ale kiedy mówił, słowa zostawały.

Chciała na moście zapytać, skąd te blizny, ale wiedziała, że niektórych pytań się nie zadaje, bo można usłyszeć odpowiedź. A odpowiedzi nie zawsze są do udźwignięcia.

Wstała. Przeszła po krawędzi dachu lekko, pewnie. Ruch, który u kogoś innego wyglądałby jak brawura, u niej był po prostu logiczny. Świat był niepewny, więc ona musiała być stabilna. Pomyślała o tym, jak często ludzie szukali w kimś opiekuna. A Sugar… Sugar wyglądał jak ktoś, kto nikogo nie prosi o nic. I czasem właśnie dlatego chce się przy nim usiąść. Choćby w milczeniu. Choćby na chwilę.

— Dziwny jesteś — szepnęła do wspomnienia.

Wrona przefrunęła nad nią i zakrakała jak komentarz.

— No już, już — uśmiechnęła się Tosia. — Wiem, że mam swoje życie.

* * *

Schodząc z dachu, postanowiła, że dziś zrobi coś tylko dla siebie. Może pójdzie do tej starej sali gimnastycznej. Lubiła tam ćwiczyć. Ciało wtedy czyściło jej głowę. Szpagaty, przewroty, płynne przejścia, ruch, który układał chaos w coś sensownego.

Po drodze minęła grupę dzieciaków rysujących kredą po asfalcie. Jedna z dziewczynek miała krótkie włosy jak ona. Zatrzymała się.

— Mogę?

— Jasne! — odparło dziecko.

Uklękła i narysowała linię. Potem drugą. Wyszła z tego jakaś dziwna mapa, coś pomiędzy sercem a labiryntem.

— Co to? — spytał chłopiec.

— Droga — powiedziała Tosia. — Każdy ma swoją.

Dzieci przyjęły to z całkowitą powagą, na jaką tylko dzieci stać.

Ruszyła dalej. W kieszeni miała tylko klucz, gumkę do włosów i mały notes, w którym zapisywała nie rzeczy, tylko myśli o rzeczach. Było tam zdanie: „Niektórzy dorośli są jak zimne noże”.

Może o nim. Może o kimś innym.

* * *

Wieczorem, kiedy wróciła do pokoju, usiadła na łóżku i oparła brodę na kolanach. Czuła w sobie jednocześnie ciekawość życia i jego ciężar, na kształt rzuconego przez kogoś na jej barki płaszcza, który jest trochę za duży, ale i tak trzeba go nosić.

— Dam radę — powiedziała do siebie. I uwierzyła.

Siedziała na łóżku, notując kilka zdań w swoim notesie. Za oknem świat pachniał deszczem, który się rozmyślił w ostatniej chwili. I wtedy zaczął się hałas. Nie zwykły, nie butelka, nie kłótnia, nie karetka. Raczej coś, co przypominało szum morza zamknięty w wąskiej ulicy. Najwyraźniej miasto wzięło oddech i nie bardzo wiedziało, co z nim zrobić. Tosia podniosła głowę.

— No… — szepnęła. — Albo idę, albo nie zasnę.

Zdrowy rozsądek od zawsze miał w niej mniejsze mieszkanie niż ciekawość. Wsunęła trampki, zarzuciła cienką kurtkę, przeczesała palcami krótkie włosy i wyszła. Na klatce schodowej drzwi były uchylone. Ktoś szeptał. Pani Pelagia, siedząca jak zwykle na swoim posterunku, powiedziała tylko:

— Zostań u siebie, dziecko.

— Jasne — odparła Tosia.

I poszła w przeciwną stronę.

* * *

Ulica powitała ją innym światem. Ludzie stali w grupkach, ale nikt się nie pchał. Dźwięk był wszędzie — miękki, głęboki, jak gdyby ktoś poruszał ogromnym materiałem ponad dachami. Nad placem unosiła się poświata. Tosia przecisnęła się bliżej. Krótkie włosy tańczyły jej przy twarzy. Oczy miała szeroko otwarte. Ale nie ze strachu. Z ciekawości.

Na środku placu… wisiało coś. Refleks, ale nie taki, jaki widziała w bibliotece. Ten był inny. Większy. Materia układała się w kształty, które co chwilę zmieniały formę: ręce, okna, ścieżki w lesie, łóżka, w których ktoś kiedyś spał spokojnie. Pachniało dzieciństwem, które kogoś opuściło. A wokół inne