Bestseller ebook

Copyright © by Małgorzata Winkler-Pogoda

Copyright © by W. L. Białe Pióro

Projekt okładki: Agnieszka Kazała

(Modelka wygenerowana na podstawie fragmentu powieści przez SI)

Zdjęcia Warszawy: Małgorzata Winkler-Pogoda

Redakcja: Agnieszka Kazała

Korekta: Agnieszka Kazała

Skład i łamanie: WLBP

ISBN 978-83-68905-06-9

Wydanie I, Warszawa 2026

Wydawnictwo Literackie Białe Pióro

www.wydawnictwobialepioro.pl

Zgodnie z systematyką przypadku to, co jest najmniej prawdopodobne, jest w praktyce najlogiczniejsze.

Wiele dziwnych historii powinno zostać opisanych

w książce.

Laura Bielska „Zapiski wieczorne”

Prolog

A. siedziała w szlafroku pochylona nad laptopem i wpatrywała się w ekran, na którym w otwartym pliku widniało jedno zapisane słowo: Ewelina, imię bohaterki powieści. Po chwili uniosła wzrok i zapatrzyła się w okno tworzące ramę obrazu wypełnionego zielonym liściastym fragmentem wysokich drzew na skwerze i blokami różnej wielkości niczym spiętrzone betonowe obeliski. Poprawiła okulary i założyła za ucho niesforny kosmyk włosów. Zastanawiała się, którą historię opowiedzieć i czy zacząć od opisu scenerii, od ustawienia dekoracji czy opisu bohaterki i jej zajęć. Wcisnęła klawisz „delete” i wykasowała imię. Postanowiła rozpocząć inaczej:

Opowiem wam inną historię, dziwniejszą niż ta, o której początkowo zamierzałam napisać.

Wtym momenciena parapecie zaokiennym przysiadł gil i A., przyglądając mu się kilka sekund, znowu zmieniła zdanie. Gil jak kuleczka ulepiona z kolorów, z dużą plamką na brzuchu w barwie ostrzegawczej, dał jej znać, że to zła decyzja. Wróciła więc do pierwszej koncepcji. Ponownie napisała imię: Ewelina…

Rozdział pierwszy

1.

Ewelina napisała ostatnie zdanie, porządnie podrzędnie złożone. Zakończenie nietypowe, zagadkowe, pełne wątpliwości. Wiedziała, że koniec wieńczy dzieło. Dołożyła starań, aby epilog wypadł efektownie, a jednocześnie prawdziwie. Stylistyczny zawijas podkreślił i zaakcentował puentę niczym finalny mocny akord. Doprowadziła tę pracę do szczęśliwego oraz nieszczęśliwego zakończenia, jeśli oceniać podwójne rozwiązanie fabuły i główny wątek. Energicznie wcisnęła przycisk z kropką na klawiaturze komputera. Powieść, która rosła w pliku przez kilka miesięcy, została ukończona. Przynajmniej pierwsza, surowa wersja, była kompletna. Do wykonania została jeszcze żmudna praca przypominająca zadania szlifierza: wygładzanie stylu, cyzelowanie słów, tropienie szorstkich powierzchni niespójnych i niekonsekwentnych, sprawdzenie połączeń wątków, usuwanie usterek i rzut oka na całość – czy jest lśniąca czy chropowata lub matowa? Pisanie powieści trwało długo, bo Ewelina chwytała każdą wolną godzinę w pracy i w domu, a nie miała ich wiele.

Spojrzała na czarną kreskę kursora pulsującą na ekranie, wcisnęła „enter” i napisała wersalikami w nowym wersie słowo „koniec”. Poczuła ulgę jak długodystansowiec, który wreszcie dobiegł do mety. Odetchnęła głęboko. Oderwała wzrok od ekranu i spojrzała nad nim przez oszkloną ścianę, która też stanowiła wielki ekran – na nim śledziła życie ulicy Pięknej skrzyżowanej z Mokotowską, malutkiego wycinka miasta, ruchomego obrazu w ramach okiennych. Ewelinie udało się dokończyć coś, o czym od czasu do czasu wspominała Robertowi bądź znajomym, mówiąc: „pewien projekt”. Tymi dwoma słowami go przedstawiała, nie spodziewając się, że wzbudzi na tyle duże zainteresowanie, by musiała odpowiadać na szczegółowe pytania. Każdy obecnie realizował jakieś projekty, zajmował się ważnymi projektami, przygotowywał duży projekt, więc jej „pewien projekt” nie wzbudzał nadmiernej ciekawości. Tylko raz, gdy zrezygnowała z weekendowego wspólnego wyjścia do kina, Zyta zapytała ją później przy popołudniowej kawie:

– A właściwie co to za projekt? Przygotowanie nowej wystawy? Z tego powodu nie poszłaś na film z Day-Lewisem? – Spojrzała na nią z lekkim zainteresowaniem.

– Nie, to nie wystawa, raczej… – zawahała się – opracowanie pewnej publikacji.

– Na jaki temat?

– O szkole… malarskiej i pejzażu – powiedziała zadowolona, że w ostatniej chwili wpadło jej do głowy mało konkretne, ale przekonujące wyjaśnienie. Tak naprawdę chodziło o szkołę, ale raczej szkołę uczuć.

– Do katalogu?

– Tak – ucieszyła się z tej podsuniętej najprostszej podpowiedzi.

– Żaden katalog nie jest wart takiego poświęcenia i zrezygnowania z Day-Lewisa – skomentowała Zyta i natychmiast przeszła do bardziej zajmującego tematu.

Robert Czerski, mąż Eweliny, wiecznie zajęty dziennikarz poczytnego tygodnika sportowego, niemal nie zauważył jej wieczorów spędzanych w towarzystwie komputera. Przed nim też udało się skutecznie ukryć „projekt”, chociaż wydawałoby się, że mieszkając pod jednym dachem, nie da się w tajemnicy napisać powieści, zwłaszcza że Robert też czasem korzystał z domowego laptopa. Mógł jej zerknąć przez ramię, gdy pisała, wejść nagle do pokoju i spojrzeć na ekran wypełniony tekstem, zapytać, nad czym pracuje tak wytrwale wieczorową porą, nie jedząc kolacji, albo po prostu przypadkiem otworzyć folder na pulpicie, „teczkę” o enigmatycznie obojętnej nazwie „Tekst”. Gdyby zadał właściwe pytanie, zapewne otrzymałby prawdziwą odpowiedź. Jednak nic takiego nie nastąpiło, nie zapytał, nie dostrzegł, zajęty własnymi sprawami. Ewelina była z jednej strony zadowolona, że on nie wiedział i nadal nie wie o „projekcie”, bo przynajmniej nie dopytywał, na jakim jest etapie, kiedy go skończy i czego w ogóle dotyczy ten tekst, ale z drugiej strony gdzieś w tyle głowy czaiło się spostrzeżenie, że on nie interesuje się jej pracą, nie obchodzi go ani to, czym ona zajmuje się w galerii, ani co robi po godzinach. Byli małżeństwem od dwunastu lat, nie mieli dzieci, bo nadal nie było na to czasu, a może dostatecznej motywacji, by ograniczać swoją wolność, jak to zgrabnie określał Robert. Zawsze na pierwszym miejscu stawiał pracę i podróże, jakie się z nią łączyły, wyjazdy na zawody sportowe, relacje prasowe, artykuły, wywiady, korespondencje. Praca stała się jego życiem, ale nie do końca. Robert, chociaż lubił to, co robił, był niespełnionym pisarzem. Już na studiach socjologicznych myślał o napisaniu powieści, nawet próbował to marzenie zrealizować. Dowód na to stanowiła stara papierowa teczka w czarnym kolorze, zawiązana na tasiemki, wypełniona niedokończonymi opowiadaniami, jednym niedopracowanym esejem socjologicznym dotyczącym bezdomnych na Dworcu Centralnym i kilkunastoma stronami powieści kryminalnej, której akcja miała się rozgrywać w środowisku szermierzy. Zarys powieści powstał kilka lat temu podczas wakacji we Włoszech. Teczka zapewne spoczywała w szufladzie ich wspólnego biurka, o ile Robert jej nie wyrzucił jako niepotrzebnej pamiątki po młodszej wersji samego siebie albo dowodu na brak konsekwencji w działaniu. Parę lat temu wspominał coś o książkach dla nastolatków, o pomyśle na serię publikacji o najsłynniejszych polskich sportowcach, ale ostatecznie porzucił i ten pomysł – wymagający czasochłonnych przygotowań, przesiadywania w archiwach i rezygnacji z etatowych obowiązków w gazecie. Robert niedawno skończył czterdzieści lat i chyba już nie planował kariery pisarskiej, a przynajmniej nic nie wspominał o tym, że zamierza dokończyć któryś z dawnych „projektów” lub rozpocząć coś nowego. Ewelina to wszystko wiedziała, jednak od czasu do czasu zachęcała go do twórczego pisania. Przyjmowała usprawiedliwienia lub wymówkę, że praca dziennikarska wyjaławia i wymóżdża, bo trzeba gonić za gorącym tematem, bieżącymi „klikalnymi” lidami. Pisanie opowiadań przegrywało wyścig z dedlajnami w gazecie sportowej. A poza tym… nie miał czasu, to najprostsze wytłumaczenie i każdy je zna.

Ona nie miała zbyt wielkich oczekiwań wobec życia. Uważała się za osobę raczej niezdecydowaną. Nie potrafiła zaplanować kariery zawodowej, a także życia osobistego. Było więc wypadkową możliwości, okoliczności i sztuki wyboru. Jeśli chodzi o małżeństwo, nawet po tylu latach nie wiedziała, czy właśnie tak powinno wyglądać i czy takie były kiedyś jej oczekiwania. Wychodzili do swoich codziennych zajęć, mijali się, spotykali wieczorami w świetle lampy padającej na stół kuchenny lub przy telewizorze w największym pokoju na drugim piętrze kamienicy przy ulicy Hożej. Czasami szli razem do kina, na koncert lub na kolację z przyjaciółmi. Mieli taki zwyczaj, że te kolacje odbywały się najczęściej „gdzieś w mieście”. Lubili odwiedzać różne restauracje.

W przypadku Eweliny najwięcej spraw działo się spontanicznie, podobnie było z pomysłem na powieść, który pojawił się we śnie. Może nie do końca, ale z grubsza tak to zamierzała przedstawiać. Nie była szczególnie ambitna. Zawsze lubiła pisać, ale pisanie esejów w czasach studenckich czy prac semestralnych na wydziale historycznym, który ukończyła, to zupełnie inna historia niż konstruowanie fabuły i tworzenie postaci. Powieść jest wolnością w wyborze, Ewelina mogła pisać, o czym chciała, wymyślać akcję, wplatając prawdziwe wydarzenia albo nieprawdziwe, opisywać charakter bohaterów, nadając im cechy znajomych osób albo zmyślonych, plątać wątek lub go rozplątywać, panować nad sytuacją fabularną lub wpadać w dygresje. Przymierzać słowa, dopasowywać, wybierać, a następnie układać w zdania. Tkać historię, zdanie po zdaniu.

Spojrzała na gobelin wiszący na przeciwległej ścianie galerii. Przedstawiał fragment na pół zamarzniętej rzeki z lekko ośnieżonymi nieregularnymi brzegami i płynącą wodą, w której drżąco przeglądają się pnie drzew. Dzieło jednej z młodych artystek zafascynowanych tkaninami. Ten prosty temat przypadkiem idealnie dopasował się do pory roku za szklanym ekranem okna, zawierał w sobie szaro-biało-brązowe barwy nagiego marca, którego zima nie chciała wypuścić z zimnego uścisku. Nowak, szef galerii, przywiózł ten gobelin dopiero tydzień temu i wyeksponował obok obrazów. Tapiseria natychmiast stała się jej ulubionym dziełem w Galerii Piękna, gdzie pracowała od półtora roku.

Znalazła tę pracę dzięki Ninie, koleżance z liceum, spotkanej przypadkowo na ulicy, Nowak był jej znajomym. Potrzebował sprzedawcy do jednej z filii swojej galerii sztuki. Największy oddział znajdował się przy Nowym Świecie. Były jeszcze trzy inne. W najmniejszym, przy Pięknej, Ewelina znalazła spokojny azyl i bezstresowe, całkiem inne zajęcie, niż miała do tamtej pory. Gdy przyszła na spotkanie z Nowakiem do galerii przy Nowym Świecie, przyjrzał jej się i zadał tylko jedno pytanie: Jaka jest różnica między sztuką współczesną a nowoczesną? Zdała egzamin, wcześniej przeczytała książkę o sztuce, przygotowała się, w końcu była nauczycielką.

Galerię Piękna przy Pięknej Nowak nazywał „pejzażownią”, bo jej specjalnością były pejzaże, także miejskie, w niewygórowanych cenach. Na trzech ścianach niewielkiego prostokątnego wnętrza eksponowano pejzaże przedstawiające każdą z pór roku. Na najdłuższej ścianie, najbardziej widocznej, na wprost okna, kusiły „Letni las” i „Zielone pole”, „Dolina Pięciu Stawów” i „Sopot”, „Szkwał”, „Puszcza”, „Czerwone maki” i „Wieś na wzgórzu”. Ścianę blisko jej biurka zajmowały pejzaże miejskie, „Cicha uliczka”, „Pałac Kultury pod wodą” czy „Nowe Miasto”. Różne techniki, różne style. Ścianę naprzeciwko zajmował gobelin, który ostatnio tak ją zafascynował, i kilka martwych natur. Najbardziej lubiła „Poziomki” i „Poranek z tobą”. Ilekroć ktoś wchodził do galerii, by obejrzeć obrazy, Ewelina obawiała się, że może wybrać jeden z jej ulubionych. Nie była więc ekspansywnym sprzedawcą dzieł sztuki. Jednak oglądających było niewielu, a jeśli już wstępowali do środka, to raczej koncentrowali się na pejzażach wiszących na wprost wejścia i przeszklonej ściany. Nowak chciał prezentować prace młodych zdolnych artystów, nie przyjmował niczego w stylu „jeleni na rykowisku”, ale powiesił dwie prace z cyklu „Zwierzęta”, realistyczny wizerunek lisa i kubistycznego zająca w ruchu. Nikt się tymi obrazami nie interesował, co bardzo dziwiło Ewelinę. Zwierzęta, jak widać, to nie był popularny temat na ścianę mieszkania czy biura. Taką wiedzę o preferencjach klientów tutaj zdobywała, oprócz wiedzy o artystach, z którymi współpracował jej szef. „Lis” i „Zając” tkwiły więc cierpliwie w kącie, czekając na kupca przy martwych naturach i akwarium.

Początkowo czuła się nieswojo w tej galerii z powodu szklanej ściany, siedziała jak na wystawie, ale gdy przesunęła biurko nieco w głąb, mając dalszy kąt pomieszczenia za plecami, poczuła się niemal wygodnie. Po pewnym czasie przyzwyczaiła się i zapomniała, że jednak siedzi niczym w witrynie, widoczna dla przechodniów, chociaż częściowo ukryta za ekranem komputera. Taka to była praca, wszystko na pokaz, z ofertą dostępną dla ludzi, jeśli tylko zechcieli rzucić okiem w głąb. Każdy element w galerii powinien przykuwać wzrok i przyciągać klientów. Nowak poprosił, żeby do pracy ubierała się kolorowo, żadnych smutnych garsonek.

Po kilku miesiącach ekscytacji wywołanej nową sytuacją, Ewelinę, mimo tylu barw w zasięgu wzroku, dopadła jednak szara nuda. Gdy przeczytała już wszystkie archiwalne materiały i parę książek o malarstwie, postanowiła przeznaczyć wolno płynący czas na pisanie. Jako pierwsze powstało opowiadanie „Dom Pod Aniołem”, historia o fikcyjnych mieszkańcach kamienicy przy Mokotowskiej, którą codziennie mogła oglądać. Zaczęła się jej wielka literacka przygoda. Praca tak ją pochłonęła, że Ewelina z trudem odrywała się od tekstu, gdy wchodził oglądający lub, od czasu do czasu, kupujący. Pomysł na powieść pojawił się trochę później, był niczym wielki liść kasztanowca, który jesienią łagodnym zygzakiem opadł jej pod nogi z drzewa rosnącego po drugiej stronie ulicy. Podniosła go. Miała sporo czasu na przemyślenie tematu. Wahała się, czy da radę. Wahała się jak zwykle i w każdej sprawie. Ostatecznie postanowiła spróbować. Sen przyniósł jej parę ciekawych motywów.

Galeria Piękna znajdowała się na parterze wysokiego nowoczesnego budynku, który wyrósł na rozdrożu i pęczniał od biur licznych firm. Ich właściciele byli bardzo pożądanymi klientami, co często podkreślał Nowak. Lubili dekorować sztuką ściany gabinetów i własnych domów. Wielu znał osobiście. Musiał mieć takie znajomości, skoro działał w branży od lat.

Skuleni przechodnie pstrykali spojrzeniami przez szybę jak marcowy deszcz kroplami z dodatkiem śniegu. Niebo zasnuło się chmurami i już żaden promień słońca nie oświetlał rozwichrzonych bezlistnych drzew na skwerku. Przygasły też barwy na obrazach. Ewelina nieruchomo siedziała przy biurku ustawionym ukosem do okna-ekranu, gdzie wolno przesuwały się monotonne uliczne sceny. Przejeżdżały samochody, autobusy czerwieniły się, przez chwilę wypełniając sobą ramy okienne, przemykali przechodnie z barwnymi parasolami. Tego popołudnia nikt nie przestąpił progu galerii i nie absorbował Eweliny swoją obecnością. Tak było też wczoraj i przez większość czasu, jaki spędzała w pracy. Do środka wpadał najczęściej stłumiony hałas uliczny. Spokój we wnętrzu i towarzystwo obrazów współczesnych artystów były jej potrzebne, żeby wyciszyć się po kilku latach pracy w szkole. Po studiach, z braku ciekawszych propozycji, zaczęła pracę w liceum na Polnej.Uczyła historii. Wkrótce koniecznie potrzebowała zmiany, a właściciel galerii na szczęście potrzebował kogoś do „pejzażowni”. Los czasem bywa łaskawy i nieoczekiwanie łączy ścieżki ludzi, którzy mogą sobie nawzajem pomóc.

Popatrzyła na gobelin, któremu młoda artystka z Łodzi nadała tytuł „Odwilż”. Pomyślała, że praca pisarza bardzo przypomina pracę tkacza. Jest równie żmudna, wymaga pomysłu, cierpliwości i wytrwałości, precyzji szczegółu i umiejętności tworzenia kompozycji, panowania nad każdą nitką i nad zaplanowaną całością.

Bez większego zainteresowania przeniosła spojrzenie na okienny ekran. W polu widzenia zmienił się tylko zestaw przechodniów i pojazdów na ulicy. Czerwone światło zakorkowało Piękną, auta przesłoniły widok na skwer z barem Kebab, który, jak pamiętała, znajdował się w miejscu dawnego szaletu miejskiego, na wysepce między jezdniami. Miała ten bar przed sobą, jak na patelni, ale nigdy tam nie weszła. Nie lubiła kebabów. Lunch zamawiała z pobliskiej restauracji Secret Spice, z ciekawą kuchnią bengalską i indyjską. Czasem przynosiła coś z domu albo odwiedzała kultowy bar mleczny Bambino na Kruczej, serwujący niezawodne pierogi i leniwe.

Uśmiechnęła się do siebie. Jeszcze raz rzuciła okiem na ostatni akapit powieści i wcisnęła „zapisz”, chociaż nic więcej nie dopisywała. Zamknęła plik. Czuła się tak lekko, że mogłaby szybować nad ulicą aż do Placu Konstytucji. Kończyła pracę o szóstej, została tylko godzina. Wstała i przeciągnęła się. Zrobi sobie jeszcze ostatnią herbatę na zapleczu. Musi też nakarmić ryby.

W galerii oprócz obrazów, biurka i Eweliny znajdowało się również małe akwarium z rybkami, akwarystyczna fantazja Nowaka w jego aranżacji. Uważał, że obrazy i akwarium to ciekawe połączenie sztuki i natury. Kunszt malarski i magia barw na płótnach współgrały z żywym kolorowym drobnym pięknem o płynnych ruchach zamkniętym w szklanym prostopadłościanie jako banalna współczesna instalacja.

Ewelina nigdy nie hodowała rybek, ale bardzo polubiła ich milczącą obecność w galerii. Często zaczepiała na nich wzrok, studiowała ich zmienny układ za szybą, podobnie jak życie ulicy. To też ją uspokajało. Cieszyła się, że jej praca, chociaż nieszczególnie dobrze płatna, ma wielką wartość: jest absolutnie pozbawiona powodów do irytacji. W obecnych czasach to rzadkość.

Doceniała, że nie ma tu klas, dzwonków, klasówek, testów, wywiadówek, krnąbrnych uczniów, roszczeniowych rodziców, napięcia i nerwów, żeby zdążyć z materiałem, z papierologią, z samą sobą. A przede wszystkim nie ma jednego drania podpalacza, który lubił bawić się zapalniczką. To już było. I dobrze, że minęło.

Rybki w akwarium tworzyły barwną całość, ale każda z nich zdecydowanie miała indywidualne cechy osobowości, które Ewelina z łatwością mogła opisać. Najbardziej rzucała się w oczy para gurami, srebrny samiec i złota samica, oraz para brzanek różowych, które w przeciwieństwie do nazwy były neonowo pomarańczowe. Towarzyszyło im jeszcze kilka rybek przypominających wyglądem sardynki w paski, wspólnie żerowały przy dnie wśród roślin i żadna z nich nie wyróżniała się ani wielkością, ani barwą. Ewelina od dawna obserwowała gurami i brzanki i doszła do wniosku, że te dwie pary zachowaniem bardzo przypominają ją i Roberta (gurami) i ich przyjaciół, Zytę i Maćka Góreckich (brzanki). Srebrny gurami niczym król pływał powoli i dostojnie, blisko powierzchni, zawsze w centrum, zawsze widoczny. Pierwszy do jedzenia, poza tym spokojny i stateczny. Tak jak Robert. On też wydawał się powierzchowny, chociaż zyskiwał przy bliższym poznaniu. Złocista samica gurami z kolei większość dnia najchętniej spędzała w najciemniejszej kryjówce za roślinami, nieśmiała i wycofana, najlepiej czuła się w swoim najdalszym kącie, rzadko i niespiesznie wypływała na szerokie wody, krążąc w pobliżu srebrnego towarzysza. Czy nie tak jak Ewelina? Mniej więcej. I jeszcze brzanki – w krzykliwych kolorach, dynamiczne, szybkie i wesołe. Pełne pomysłów na zabawę, wykonujące błyskawiczne rajdy podwodne i pracowicie penetrujące wszystkie dostępne zakamarki.

Gdy obserwowała tę parę, myślała o Zycie i Maćku. Znali się od lat. Zytka była jej przyjaciółką z liceum, a Maciek – kolegą ze studiów, historykiem z pasją naukową. Góreccy byli w jej opinii właśnie jak te dwie brzanki. Ewelina nigdy im nie wspomniała o tym skojarzeniu, pewnie by się im nie spodobało. Uważali się na pewno za coś lepszego lub większego, więc akwariowa metafora nie przypadłaby im do gustu. Nie byli też grubymi rybami, nic z tych rzeczy. Nie okazywali przesadnie, że uważają się za lepszych od Eweliny i jej męża, ze względu na swój status materialny i nie tylko, ale nawet Robert, który nie zwracał uwagi na takie rzeczy, ocenił, że jednak tak jest.

Góreccy mieli przestronne, czteropokojowe mieszkanie po dziadkach przy Alei Niepodległości, na Górnym Mokotowie, dwoje dzieci i opiekunkę-gosposię. Maciek pracował na uniwersytecie, a Zyta była szefową marketingu w dużej sieci supermarketów. Te wspólne kolacje na mieście to jeden z jej pomysłów. Lubiła dobre jedzenie i podróże. Najchętniej wybierała restauracje z kuchnią azjatycką. Czasami Ewelina lub Robert też proponowali jakąś kulinarną eskapadę, ale rzadziej, zwykle to Zyta pierwsza zgłaszała propozycję.

Ewelina nakarmiła rybki, w które bacznie wpatrywał się lis z obrazu. Ta galeria to był teraz jej mały świat, który bardzo polubiła, stał się tak samo bliski jak dom. Rozejrzała się wokół z miłym uczuciem, że dzień okazał się wyjątkowo udany, chociaż nie sprzedała ani jednego dzieła. Za to wreszcie skończyła pisać swoje! Już dawno nie miała tak dobrego nastroju, mimo że przedwiośnie tego roku – bure i zmokłe – nie odzwierciedlało jej humoru i nie dodawało optymizmu.

2.

– O której mamy się tam spotkać? – zawołał z kuchni Robert.

– O szóstej! – odkrzyknęła Ewelina, upinając włosy.

Miała szare oczy i włosy w nieciekawym kolorze, które złośliwie można by nazwać mysim. O ile oczy były duże i całkiem ładne, to do włosów miała wiele zastrzeżeń. Kolor stanowił mniejszy problem, można go zmienić, większy kłopot to ich jakość, były cienkie i „perłowe”, jak sama żartowała, nawiązując do starego hitu węgierskiego „Dziewczyna o perłowych włosach” i znanego żartu o zębach: „Masz zęby jak perły. Takie lśniące? Nie, takie rzadkie”.

Z powodu rzadkich włosów od dawna nosiła tę samą maskującą fryzurę. Uznała, że to najlepsze wyjście na każde wyjście. Nędzne pióra do ramion ukrywała w koczku spiętym klamrą. Zgromadziła więc spory ich zapas, żeby się samej nie nudzić.

Robert, wysoki blondyn z lekką nadwagą, w dżinsach i niebieskiej koszuli, stanął w drzwiach łazienki.

– Dlaczego akurat dzisiaj knajpa wietnamska? – zapytał.

– Nie wiem. – Ewelina wzruszyła ramionami. – Wkrótce się dowiemy. Dobrze, że Zyta wybrała lokal w pobliżu nas. Miło z jej strony. Możemy tam dojść spacerkiem, oni mają dalej.

Ewelina ruszyła do pokoju, żeby się ubrać. Iść w spodniach czy w spódnicy? Miała na sobie bluzkę w kolorze bordowym. Jak zwykle nie potrafiła się zdecydować, czy włożyć dżinsy czy elegantszą spódnicę.

To tylko weekendowe spotkanie z przyjaciółmi – pomyślała, i nie jest bardzo ważne, co włoży, ale zamierzała powiedzieć kilka słów o swoim „projekcie”, który jakiś czas temu skończyła. – Może więc odpowiedniejsza będzie spódnica? Nie, jednak spodnie. – Nie była pewna, czy w ogóle ma ochotę mówić o swojej powieści. Może Robert powinien jednak usłyszeć o niej jako pierwszy. Ktoś ze znajomych musi przeczytać ten tekst, Zyta jednak nie znalazła się na początku listy potencjalnych recenzentów. – Nie, będzie jeszcze sporo okazji do rozmowy o tej powieści, chyba że dzisiaj nadarzy się dobry moment. – Po chwili wahania włożyła spodnie.

Gdy weszli do restauracji Tran Tran przy Wilczej, Zyta i Maciek już siedzieli przy czteroosobowym stoliku w głębi niewielkiego pomieszczenia z kolorowymi lampionami nad barem. Uśmiechnięty Wietnamczyk wręczył im menu. Restauracja nie była duża, prawie wszystkie stoliki zostały już zajęte.

– Wybieracie się w tym roku do Wietnamu? – zapytał Robert, wskazując malowniczą fototapetę na ścianie, przedstawiającą zielone zbocze pocięte zakolami tarasów ryżowych. – Kiedy?

– Tak, planujemy to. Zapewne jesienią – odpowiedziała Zyta, jak zawsze ożywiona i uśmiechnięta. – Przygotowania zaczynamy od dzisiaj, od testowania smaków. Jak wam się tu podoba? – Pełnym uroku gestem poprawiła miedziane włosy. Ewelina rozejrzała się wokół, dłużej zatrzymując wzrok na tarasach ryżowych, i pokiwała głową na znak aprobaty. – Ta restauracja ma dobre opinie w sieci, sprawdziłam – dodała przyjaciółka.

– Zamówmy coś wreszcie – odezwał się Maciek, przeglądając kartę.

Po zastanowieniu, trochę dłuższym w przypadku Eweliny, zamówili potrawy smaczne dla oka, zestaw przystawek dla czterech osób, złożony z sajgonek i spring rollsów, a także specjalne danie Mr. Trana w czterech wariantach: z wołowiną, chrupiącą kaczką, krewetkami i tofu, każde z warzywami i ryżem jaśminowym.

Kolacja upływała na łagodnej pogawędce wśród egzotycznych zapachów i pikantnych smaków. Rozmowa snuła się, leniwie krążąc wokół spraw powszednich, nowości w pracy, codzienności domowej, problemów dzieci, wieści o znajomych. Przed daniem głównym, czyli firmowym popisem Mr. Trana, Zyta oznajmiła niespodziewanie:

– Maciek chce wam coś powiedzieć. – Ewelina i Robert spojrzeli na niego wyczekująco. – No mów – ponagliła go Zyta. – Miał to zrobić od razu, ale chyba to jedzenie go rozproszyło. – Pogłaskała go po ciemnych, kręconych włosach.

Maciek poprawił okulary charakterystycznym gestem, podsuwając je w górę palcem wskazującym prawej dłoni. Odchrząknął.

– No więc… – zaczął – wreszcie zabrałem się do pisania książki.

– Brawo! – zawołał Robert trochę zbyt głośno. – Jaka to książka?

Ewelina uśmiechnęła się lekko i zamieniła w słuch. Nie spodziewała się, że niespodzianka będzie dotyczyła pracy Maćka.

– Mam nadzieję, że dobra – odparł.

– Chciałem zapytać: o czym? – poprawił się Robert.

– O tym, czym się zajmuję od lat, o średniowieczu.

– O średniowieczu? To super. Ale jaki temat? Konkretnie. – Robert wydawał się naprawdę zaciekawiony.

– O Krzyżakach. Drążę temat od pewnego czasu.

Ewelina słuchała z zaciekawieniem.

Zyta przenosiła spojrzenie z Roberta na Ewelinę i z powrotem, wyraźnie zadowolona z efektu, jaki wywołała ta nowina.

– To będzie świetna publikacja. Odkrywcza. Rewolucyjna! – zarekomendowała.

– Nie przesadzaj – stonował reklamę Maciek. – Na razie mam zarys pierwszego rozdziału i pomysły na dwa kolejne. To będzie publikacja popularnonaukowa, inne ujęcie kwestii krzyżackiej… Jeśli chcecie posłuchać, to…

– Tak! Chcemy – wtrąciła Ewelina. – Słuchamy, profesorze.

Maciek uśmiechnął się i znowu poprawił okulary.

W tym momencie nadciągnął kelner z daniami oszałamiającymi zapachem przypraw dalekiego azjatyckiego kraju. Rycerze krzyżaccy ustąpili pola i ich widmo rozwiało się wśród parujących potraw.

Maciek jednak wrócił do tematu, ujmując pałeczkami kawałek kaczki.

– Co przeciętny człowiek wie o Krzyżakach? – Przełknął i wycelował pałeczkę w Roberta, który siedział naprzeciwko, a potem w Ewelinę.

– To, czego nauczył się w szkole – odparł Robert – że to byli zbrodniarze i podpalacze, wredni, podstępni i zdradzieccy. Ogniem i mieczem wytępili Prusów, a potem wzięli na cel Litwinów. Zajmowali się knuciem przeciwko Polsce. Drwili sobie z religii, dbając tylko o swój majątek.

– Ja jestem historykiem – wtrąciła Ewelina – ale średnio się czuję w wiekach średnich. Uczyłam historii i wiem, że uczniowie wiedzą to, co znajduje się w podręcznikach, ale chyba więcej informacji ludzie czerpią z literatury albo z filmów…

– Właśnie! Otóż to! – podchwycił Maciek, tym razem celując pałeczką w sufit. – Dlaczego o Krzyżakach wie każde dziecko? Dlaczego nadają się do straszenia nawet współcześnie? Dlaczego wszyscy, naprawdę wszyscy uważają, że to byli mordercy i złodzieje? Skąd to wiemy? Z powieści Sienkiewicza! I z filmu, który powstał na podstawie tej powieści. Mamy słynny obraz Matejki przedstawiający bitwę. Jest też „Konrad Wallenrod” Mickiewicza i „Rota” Konopnickiej, gdzie mowa o tym, że rozpadnie się w proch „krzyżacka zawierucha”. Oto siła emocji! Siła literatury. Przeanalizowałem różne źródła i odkryłem, że od dwustu lat jesteśmy nastawieni bardziej antykrzyżacko, niż byli dawni Polacy, którzy widzieli ich żywych, a nawet z nimi walczyli. Tak się zrośliśmy z anty-krzyżacką propagandą, że każda próba obalenia tego mitu, wciśniętego nam dopiero w dziewiętnastym wieku, powoduje krzyki protestu i atak na obrońców krzyżackich zbirów. I pewnie to samo czeka moją publikację, jeśli oczywiście powstanie i zostanie wydana. – Maciek odłożył pałeczkę i chwycił widelec, żeby szybciej jeść stygnące danie.

– To ciekawe – rzuciła Ewelina. – Mów dalej.

– Zamówmy napoje – zaproponowała Zyta. – A ty zjedz, a później opowiadaj – rzuciła w stronę Maćka, a potem do Eweliny: – Jak się nakręci, to końca nie widać. Od zimy mam w domu Zakon Krzyżacki.

– Nic o tym nawet nie pisnęłaś… – zauważyła Ewelina.

– To była tajemnica. Maciek chciał sam wam o tym opowiedzieć, gdy już coś napisze. Prosił, żebym nie wypaplała.

Zamówili różne rodzaje zielonych herbat. Tylko Ewelina nie mogła się zdecydować, którą kawę po wietnamsku zamówić z dwóch oferowanych w menu, z mlekiem czy bez niego. W końcu wybrała wersję bez mleka.

– Każdy wie, że życie w wiekach średnich było, mówiąc najkrócej, trudne i okrutne – podjął temat Maciek. – Jeśli kogokolwiek z tamtych czasów chcemy przedstawić jako mordercę i okrutnika, znajdziemy na to mnóstwo przykładów. Choćby ród Piastów. Hmm, akurat jesteśmy w trakcie jedzenia… Co my tam mamy w zestawie…? Wyłupywanie oczu żywcem, śmierć głodową w zamurowanej piwnicy, obcinanie genitaliów, języków, śmierć w żelaznej klatce, wymyślne tortury… Chodzi mi o to, że gdyby ktoś chciał przedstawić Polaków czy Krzyżaków jako okrutnych morderców, znajdzie mnóstwo przykładów, żeby to udowodnić, ale każde z tych przedstawień będzie propagandą, czyli relacją może i prawdziwą, jednak zmanipulowaną, podaną tak, żeby wywołać w adresacie emocje: nienawiść w stosunku do Polaków albo do Krzyżaków. Na parę miesięcy przed planowanym atakiem na Polskę w 1939 roku Niemcom celowo serwowano właśnie takie info na temat Polaków, którzy mieli jakoby pastwić się nad Niemcami mieszkającymi na terenie Polski. I co tam było podawane jako przykład? Wydłubywanie oczu, proszę państwa. A jakże! Podpalanie niemieckich gospodarstw i gwałcenie niemieckich kobiet. Słuchając takich wiadomości, żołnierze Wehrmachtu nabierali wielkiej ochoty, żeby odpowiednio się za to Polakom odpłacić. Tak to działa.

– A co to ma wspólnego z Krzyżakami? Nie rozumiem – wtrącił Robert.

– Chodzi o podobny mechanizm. Krzyżaków, którzy odeszli w niebyt na kilka wieków, kompletnie zapomnianych i pokrytych kurzem, nagle wyciągnięto jak królika z kapelusza w określonym czasie, by stworzyć narrację działającą na emocje Polaków, żeby podsycać nienawiść. Co się tak patrzysz, Ewelina? – Maciek uśmiechnął się. – Wiem, że ta teza może wydawać się niewiarygodna…

– Jaki sens miała manipulacja nastawiająca wrogo Polaków do czegoś, co od wieków nie istniało? – zapytała.

– No jak to? Kogo Polacy mieli wówczas nienawidzić? Oczywiście Niemców! Pojęcie Krzyżaka i Niemca stosowano wymiennie, bo od stuleci było wiadomo, że Krzyżak to Niemiec. Państwo zakonne nigdy nie należało do Niemiec, ale w odczuciu sąsiadów było państwem niemieckim, bo mówiło się w nim właśnie po niemiecku. Częste zatargi zbrojne Polski z państwem krzyżackim łatwo więc przedstawiać jako zatargi z Niemcami. To, że po stuleciach państwo krzyżackie przekształciło się w część państwa niemieckiego to inna sprawa, za którą można winić krótkowzroczność królów polskich. Nie widziano wtedy niebezpieczeństwa w oddawaniu Niemcom terytorium Prus. A o straszliwych Krzyżakach nikt już wtedy nie pamiętał. Nikogo nie obchodzili. Reaktywacja nastąpiła dopiero w dziewiętnastym wieku i na początku dwudziestego. Jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki nagle wrócili! A czarodzieje trzymający te różdżki siedzieli w Petersburgu. – Maciek ponownie chwycił pałeczkę, machnął nią teatralnie, a potem wypił parę łyków herbaty i kontynuował: – A więc Rosja pojawia się na scenie, ale za kulisami. Propaganda antykrzyżacka, czyli antyniemiecka ruszyła przed pierwszą wojną światową i została skierowana do Polaków. Zwrócił mi na to uwagę profesor Wieczorkowski, pamiętasz go? – Spojrzał na Ewelinę, która potwierdziła kiwnięciem głowy. – To nieprawda, że tylko Niemcy rozpętały pierwszą wojnę światową, ona była potrzebna również Rosji, która przegrywała z nimi wyścig zbrojeń. Trzeba było osłabić Niemcy i zaatakować jak najwcześniej. Ta wojna z oczywistych powodów miała się odbywać na terenach polskich, czyli na zachodnim krańcu Imperium. Kraj Nadwiślański, jak go nazywano, miał osłaniać w walce rdzenną Rosję i dlatego należało nastawić życzliwie do Rosjan zamieszkujących ten obszar Polaków. Trudne zadanie dla rosyjskiej propagandy. Trzeba pamiętać, że Polacy przeżywali traumę po upadku powstania styczniowego, byli sterroryzowani przez carską Ochranę, nie mogli oficjalnie mówić po polsku, a trzeba ich było zmanipulować i przerobić na sympatyków Rosji.

– Raczej się nie udało – wtrąciła Ewelina.

– Prawie się udało – poprawił Maciek. – Uważam, i to napisałem w pierwszym rozdziale, że to Mickiewicz, nasz wieszcz numer jeden, wygrzebał Krzyżaków z zamierzchłej przeszłości swoim „Konradem Wallenrodem” i zrobił im czarny pijar. Uwiódł nas swoim talentem, a Rosjanie z tego skorzystali. Mamy przed oczami te podstępne, zakute w stal krzyżackie łby grabiące ziemie spokojnych Litwinów. Mickiewicz napisał „Konrada Wallenroda” po rosyjskim wyroku sądowym skazującym go na wygnanie z Polski, gdy pracował w kancelarii generała Golicyna, gubernatora Moskwy. Przedmowa do pierwszego wydania była dedykowana carowi. Obrzydliwa i wazeliniarska, o czym mało kto wie. I co się działo dalej? Mickiewicz dostał paszport i bez problemu wyjechał na Zachód. Stawiam pytanie, bo sam nie wiem, czy to podlizywanie się carowi było po to, by dostać paszport, czy chodziło o coś innego? Tajemnicza sprawa. Mówiąc najprościej: jakoby represjonowany poeta, który dobrze się tam bawi na salonach, pisze antykrzyżacki, czyli antyniemiecki utwór dedykowany carowi, a potem dostaje paszport i wyjeżdża do lepszego świata. Czy to nie przypomina niedawnych czasów słusznie minionych? „Konrad Wallenrod”, dzięki swojej wartości artystycznej, działał na emocje i zawierał znakomitą pożywkę dla propagandy. Później bardzo skutecznie wykorzystywaną. Źli Krzyżacy, dobrzy Litwini. A następnie: wredni Niemcy, mili Polacy. Czarne i białe. Kraszewski na przykład doszedł do absurdu, bo okropni Niemcy mają w jego powieś-ciach czarne włosy i czarne oczy, a Polacy jasne włosy i niebieskie oczy. Niemiec musiał być czarny jako czarny charakter! W Kraju Nadwiślańskim można było płakać nad zbrodniami Krzyżaków, ale nie wolno było wspominać o zabitych w Cytadeli Warszawskiej czy w czasie polskich powstaniach przeciw Rosji albo w 1905 roku. – Maciek przerwał na chwilę i przyglądał się swojemu małemu audytorium, popijając herbatę. – I co myślicie? Czy to ciekawe?

– Bardzo – odparł Robert. – Zaskoczyłeś mnie. Nigdy o tym nie myślałem w ten sposób… Ciekawa analiza, która pokazuje ukryty mechanizm… A więc wydało się. To ruska propaganda…

– To jeszcze nie wszystko. Dochodzimy teraz do momentu, gdy na scenę wkracza kolejna gwiazda literatury, czyli Sienkiewicz, który wybiera za swój wielki temat właśnie Krzyżaków. I teraz Krzyżacy już się nie wywiną, tu już nie ma miejsca na żarty i mściwych brunetów, bo wielki pisarz wyprowadza cios, a Krzyżacy leżą i kwiczą. Sienkiewicz pisze powieść przez trzy lata i w tym czasie Polacy z wypiekami na twarzy oczekują na każdy odcinek, bo powieść jest drukowana w gazecie. Wielki sukces! Z czasem książka zostanie przełożona na dwadzieścia kilka języków. Wiadomo dlaczego taka powieść mogła wtedy powstać i czemu Sienkiewicz nie opracował literacko żadnego z mniej odległych tematów, choćby wielkich powstań przeciwko Rosji. Nie był głupcem, przecież żył w Imperium, chociaż na peryferiach.

– Chwileczkę – wtrąciła Ewelina. – Mówisz o inspirowanej propagandzie antyniemieckiej. Ale Niemcy w zaborze pruskim wcale nie byli święci ani niewinni. A dzieci w szkole we Wrześni? A wóz Drzymały?

– Słusznie. Nikt nie mówi, że byli święci. Ale przydarzyły im się klasyczne strzały w kolano. Podłożyli się, a rosyjska propaganda to wykorzystała. Wybuchły afery, bardzo nagłośnione w zaborze rosyjskim, tak jakby w carskich szkołach w Kielcach czy Warszawie nie bito dzieci. Polacy z dawnej Kongresówki byli skutecznie młotkowani antyniemiecko, by wreszcie zrozumieli, jakiego okropnego życia pod niemieckim knutem udało im się uniknąć, bo znaleźli się pod skrzydłami cara oswobodziciela. Uniknęli losu Danuśki, Juranda ze Spychowa czy Drzymały. Dla wielu Polaków Rosjanie zaczynali być „swoi” albo „nasi”. Wspominam o tym, bo w kolejnym rozdziale książki chcę zwrócić uwagę na wydarzenia, które sprawiły, że niektórzy Polacy już w trakcie pierwszej wojny zachowywali się… powiedzmy, bardzo dziwnie, przynajmniej w odczuciu nas żyjących współcześnie. W Kielcach zamykano drzwi przed żołnierzami Józefa Piłsudskiego, którzy skutecznie przepędzili „naszych” żołnierzy rosyjskich. A pisarz Sienkiewicz, do którego przybyli legioniści, by oddać mu cześć, przyjął ich chłodno i szybko pożegnał. Taki numer… Jesteśmy zaskoczeni, bo przyzwyczajono nas poznawać historię z poezji, beletrystyki i filmów, a nie z opracowań zawodowych historyków. Chcę napisać, że jesteśmy bardzo podatni na manipulowanie historią i widać to na każdym kroku – zakończył.

– Dobrze to przedstawiłeś – skomentował Robert. – Trochę zazdroszczę, że możesz zajmować się czymś na pozór oderwanym od rzeczywistości, a po głębszym zastanowieniu tak potrzebnym, żeby pobudzać do myślenia i własnych analiz, po co jest dana akcja i czemu służy. Napisz tę książkę. Koniecznie. Wróżę sukces.

Zyta uśmiechała się szeroko, widać było, że jest bardzo dumna z Maćka.

– Ja też tak myślę. Opowiedz coś jeszcze o tych Krzyżakach… Jakieś ciekawostki, które opowiadałeś dzieciom – podsunęła.

Ewelina wypiła ostatni łyk zimnej kawy. Już wiedziała, że ani słowem nie wspomni o swojej powieści, ten wieczór należał do Maćka. On był gwiazdą jaśniejącą przy stole niczym Syriusz na niebie. Skupił na sobie całą uwagę. I słusznie. W porównaniu z jego naukowym „projektem”, jej praca wydawała się błaha, mało ważna, a właściwie wagi lekkiej.

– Maćku, gdy cię słucham, zaczynam żałować, że rozstałam się z tą tematyką – przyznała.

– Do jutra ci przejdzie. – Roześmiał się, wyraźnie zadowolony z wrażenia, jakie zrobił. – Co by tu jeszcze wam zaserwować na dobranoc…? A! Czy wiecie, jaka była doktryna w państwie zakonnym? „Żyj i daj żyć innym”. Nikt tego hasła nie kojarzy z Krzyżakami, mogę się założyć. Czytałem niedawno, że najgorszą, jeszcze nieuprawianą ziemię otrzymywał osadnik niemiecki, a Prus dostawał ziemię lekką, już uprawianą. A dlaczego? Wcale nie dlatego, że Krzyżacy lubili Prusów. Powód był taki, że Niemiec miał pług żelazny, a Prus drewnianą sochę. Trochę to nie pasuje do tego, co wiemy, że Niemiec powinien dostawać najlepsze, a inni najgorsze. Na początku w wyniku porozumienia z księciem Konradem Mazowieckim na Mazowszu pojawiło się trzech rycerzy z giermkami i obsługą. Dla Polaków byli ludźmi nieprawdopodobnie dziwnymi i niesamowitymi. Byli zakonnikami, a jednocześnie zawodowymi żołnierzami. Wcale nie przypominali polskich rycerzy. Krzyżak nie miał żadnej własności. Ubranie i broń otrzymywał od Zakonu. Nie mógł posiadać pieniędzy, zdobyte w walce musiał oddawać Zakonowi. Donosicielstwo było obowiązkowe. Krzyżacy najczęściej nie umieli czytać ani pisać. Musieli nauczyć się na pamięć tylko dwóch modlitw: „Ojcze nasz” i „Wierzę w Boga”. Nie odmawiali „Zdrowaś Mario”, mimo że byli Zakonem Najświętszej Marii Panny. Sam się zdziwiłem. Krzyżak musiał być zawsze gotowy do walki, dlatego spał w ubraniu w worku, czymś w rodzaju śpiwora, który rozkładał na pryczy z siennikiem. Krzyżacy kładli się wcześnie, już o ósmej, i budzili się co cztery godziny, żeby iść do kaplicy na modlitwy lub mszę. Po ósmej rano intensywnie ćwiczyli atak i obronę. I tak na zmianę, modlitwa i ćwiczenia wojskowe, modlitwa i ćwiczenia. Na terytorium krzyżackim powstało coś, czego nie było chyba nigdzie na świecie, państwo zakonne. Stopniowo rosło w siłę, bogaciło się i wory do spania zamieniło na atłasową pościel w Malborku, ale to już inny temat. Nie chce mi się już o tym gadać. Na pewno jesteście znużeni. Przeczytacie, jak to wreszcie napiszę. – Odchylił się na krześle i spojrzał na Zytę, która zwróciła się do Eweliny:

– Nawet nie spytałam, dokąd wybieracie się na wakacje?

Ewelina wzruszyła ramionami.

– Nie pozostaje nam nic innego jak podróż szlakiem zamków krzyżackich. – Uśmiechnęła się.

– Bardzo polecam – rzucił Maciek.

Wietnamsko-krzyżacki wieczór dobiegł końca. Ewelina już wiedziała, że nieprędko im opowie o swojej książce. W domu przyszło jej do głowy, że Maciek skorzystał z pomysłu Zbigniewa Herberta, jego znakomitej obrony templariuszy, ale było już za późno, żeby zabłysnąć przy kolacji. Mogła się podzielić tą uwagą tylko z Robertem, który był dziwnie milczący, a gdy się odezwał, przyznał, że zazdrości Maćkowi wiedzy historycznej i czasu na spokojne badania.

– On pisze, o czym chce, a ja o tym, o czym muszę.

3.

Ewelina długo nie miała ochoty zajrzeć do swojej powieści. Tekst leżał odłogiem, wiosna kwitła na miejskich klombach i trawnikach, a ona nawet nie zaczęła czytać, poprawiać, ulepszać. W tym czasie kilkakrotnie spotykali się z Zytą i Maćkiem, który wspominał, że jego książka rośnie, ale nie chciał już opowiadać o szczegółach. Natomiast w Ewelinie zakiełkowało poczucie, że w porównaniu z ambitną i ciekawą pracą Maćka jej dzieło wypadnie blado, okaże się marną pisaniną.

Beletrystyka rządzi się innymi prawami – pocieszała się, siedząc w galerii i zerkając zza biurka na znajome obrazy. – Nie można porównać akwareli z tapiserią, tak jak literatury pięknej z rozprawą historyczną. To różne dziedziny.

Wiedziała, że przede wszystkim nie powinna szukać wymówek, by się lenić. Powinna zabrać się do pracy jak najszybciej, już jutro, najpóźniej od poniedziałku. Sama powinna zostać swoim pierwszym krytycznym czytelnikiem. Powieść musi mieć tytuł, ale Ewelina jeszcze go nie wymyśliła. Od kilku dni zastanawiała się nad tym, idąc do pracy spacerkiem, tak jak lubiła, bo wtedy dobrze jej się myślało. Nie miała daleko do „pejzażowni”, trzeba było tylko skręcić z Hożej w Mokotowską. Zawsze spoglądała na kościół na Placu Trzech Krzyży. Budowla jaśniała w słońcu i tego ranka wyglądała jak beza. Ewelina zawsze zwracała uwagę na dziwne kółka na narożnej kamienicy, przytwierdzone do muru tuż nad chodnikiem. Grunt – przez wieki, wojny, rujnacje i odbudowy – tak się podniósł, że te kółka do przywiązywania koni stały się niemal nieczytelnym reliktem, który mało kto dostrzegał. Sama to kiedyś sprawdziła na uczniach i znajomych.

Starała się myśleć o powieści, nie o detalach w znanym otoczeniu, ale wszystko ją rozpraszało. Książka, którą napisała, opowiadała o dziwnej miłości, a może raczej o szaleństwie zauroczenia, namiętności i pożądania. O miłości niedobranej pary, młodej kobiety i bardzo młodego mężczyzny, a precyzyjniej: dużo młodszego od niej.

Bohaterka powieści, trzydziestoletnia Laura, pracuje jako nauczycielka polskiego w liceum. Lubi swoją pracę, ale powoli ogarnia ją nuda, rutyna i zniechęcenie. Jest samotna od paru lat, po nieudanym związku nie spotkała nikogo interesującego, wartego jej uwagi i czasu. Pewnego dnia nieoczekiwanie zakochuje się w uczniu maturalnej klasy, w której nigdy nie miała lekcji. Wcześniej go nie znała, nie dostrzegała w szkolnym tłumie. Nie znała jego imienia, chociaż mogła je słyszeć i zapamiętać, bo nie było pospolite. Tak się jednak nie stało. Nie zapamiętała Bernarda, bo niczym szczególnym się nie wyróżniał. Nie był olimpijczykiem ani wybitnie zdolnym uczniem. Nie sprawiał też w szkole żadnych kłopotów wychowawczych. Poznali się poza szkołą, a właściwie w drodze do niej. Wtedy go zauważyła i było to coś, co można porównać z gromem z jasnego nieba…

Ewelina dosłownie tak napisała i zastanawiała się teraz, czy ta metafora nie jest zbyt banalna.

Chciała barwnie przedstawić nagłe, niespodziewane uczucie, które ogarnęło Laurę, gdy nieznajomy jej pomógł i stanął w jej obronie. Idiotyczny incydent na przystanku autobusowym, awantura, a potem…

Niespiesznie szła do pracy, myślami była w środku epizodu z powieści. Omiotła spojrzeniem okrąglak restauracji 69, potem sklep ZoZo design, kilkanaście kroków dalej znajdował się Petit Maison, na tym kawałku ulicy można się było poczuć jak w Paryżu, zwłaszcza że następny był butik Paryżanka, od La Gabrielle oddzielał ją tylko Barber Shop Lucyfer. Ewelina niewidzącym wzrokiem zerknęła na witrynę niszowej perfumerii House of Merlo, gdzie kiedyś wąchała perfumy o nazwie Fascynująca Obsesja, dalej był lokal o nazwie in-esco. Po kilku krokach dotarła do części „Nowego Jorku”, który symbolizował sklep o nazwie 5th Avenue, ewentualnie Annabelle Minerals, i doznała olśnienia, bo miała gotowy tytuł powieści: „Nieznośnie fascynujące uczucie”. Tak, to jest to! Czegoś takiego szukała. Była już pod drzwiami galerii. Szybko wyjęła klucze, by znaleźć się we wnętrzu i zapisać ten pomysł. Dobry tytuł, najlepszy z tych, które przyszły jej do głowy. Uśmiechnęła się, bo ciekawe pomysły do książki wpadały w nieoczekiwanych sytuacjach, ni stąd, ni zowąd, często wtedy, gdy szła do pracy dobrze znaną Mokotowską, wypełnioną zlepkiem francusko-angielskich nazw sklepów i salonów, ulicą-wąwozem starych, ocalałych z wojennej pożogi kamienic wyjątkowej urody i późniejszych brzydkich dostawek, całym tym niezbornym, chaotycznym misz-maszem, któremu winni byli ci od historii i współcześni. Mokotowska stanowiła jednak długi odcinek starej Warszawy, tej przedwojennej, wysokie kamienice w dużej części szczęśliwie ocalały.

Wesoły poranek zaglądał do środka galerii słonecznymi smugami. Ewelina włączyła komputer i sprawdziła służbowe e-maile. Nie znalazła nic pilnego. Dwie wiadomości od młodych artystów, którzy współpracowali z Galerią Piękna. Przygotowali nowe prace, Ewelina przesłała informację do Nowaka. Otworzyła plik z tekstem powieści i wpisała tytuł. Zrobiła sobie duży kubek zielonej herbaty i przystąpiła do redagowania. Tekst długo czekał na lekturę, więc zdążyła go zapomnieć. Czytała teraz jak czytelnik, jak obca osoba, nie autorka. Sprawdzała, czy sama jest zaciekawiona, czy ma chęć zagłębić się w tę historię czy raczej oglądać scenki za oknem lub do kogoś zadzwonić.

Powieść rozpoczynała się domowym epizodem z życia Laury Bielskiej, która mieszka z matką, bratem Filipem i jego rodziną. Ewelina uśmiechnęła się, bo początkowo chciała dać bratu Laury na imię Filon, ale byłoby to niepoważne, a powieść miała być serio. W każdym razie nie satyrą ani parodią. Przeszła gładko przez opis sytuacji życiowej bohaterów mieszkających w domku jednorodzinnym z niewielkim ogródkiem. Zarys charakterów, kilka znaczących sytuacji wskazujących na antagonizm między Laurą a jej bratem i jego żoną, wychowującymi małego synka. Ewelina czytała powoli, skrupulatnie poprawiając tekst, czasem coś dodała lub skróciła przydługi fragment. Dialogi były zabawne, kilka opisów dodało barw scenerii wydarzeń w centrum i na peryferiach stolicy. Po kilkunastu stronach lektura przeniosła ją do szkoły, gdzie uczyła bohaterka. Tu zatrzymała się dłużej, poprawiając opis środowiska zawodowego Laury. Uznała, że relacje z dyrektorką i innymi nauczycielami są przedstawione zbyt schematycznie. Trzeba by nad tym popracować. Ciało pedagogiczne miało przewijać się jak wąż przez całą książkę, bo Laura stanowiła jego część.

Była to powieść o kobiecie samotnej mającej marzenia i starającej się je spełnić. Prosta opowieść o nauczycielce, której przytrafiło się coś niezwykłego, ale niepokojącego.

Ewelina na razie była zadowolona ze swojej pracy, czytało się całkiem gładko. Ciekawa treść w odpowiedniej, tradycyjnej formie, czyli z interpunkcją i pauzami dialogowymi. Dobre tempo i to, co najistotniejsze – zaangażowała się jako czytelniczka i miała ochotę czytać dalej. Nie odczuwała znużenia.

W samo południe do galerii weszły dwie kobiety i zaczęły oglądać obrazy. Pierwsze klientki tego dnia. Jedna skierowała się w stronę gobelinu. Ewelina zamknęła plik z tekstem na ekranie komputera i podjęła obowiązki sprzedawcy, udzielając wszelkich informacji o prezentowanych pracach.