Stanisław Lem

Jeden z najwybitniejszych i najbardziej znanych za granicą polskich autorów. Do dziś pozostaje Stanisław Lem najczęściej tłumaczonym polskim autorem, jeżeli chodzi o liczbę przekładów całych książek i jednym z najczęściej tłumaczonych pod względem liczby języków. W zasadzie samodzielnie stworzył polską literaturę science fiction po drugiej wojnie światowej, niezwykle wszechstronny zarówno jeżeli chodzi o podejmowane tematy, jak i formę literacką. Był nie tylko pisarzem, ale i futurologiem oraz filozofem.

Swoje książki Stanisław Lem traktował jako okazję do snucia refleksji, o rzeczach najczęściej nader zasadniczych, ale również jako zaproszenie czytelnika do intelektualnego dyskursu. Nie jest to literatura stricte rozrywkowa czy popularna. Cała ogromna praca niezwykłej wyobraźni pisarza podporządkowana jest rozważaniom o dużym ciężarze gatunkowym, zadawaniu pytań, szukaniu odpowiedzi. Pisząc książki, Stanisław Lem nie miał bowiem zamiaru tworzyć literatury błahej.

Dlatego też nie był specjalnym miłośnikiem fantastyki amerykańskiej, którą uważał za mało wartościową, pisaną bez niezbędnej wiedzy naukowej, dodatkowo lekceważącą podstawowe prawa fizyki, masową rozrywkę. Natomiast fantastyka w wydaniu Lema to najczęściej tzw. hard science fiction, odmiana gatunku skupiona na nauce i technologii, oparta na jej rzetelnej znajomości, i na tej bazie antycypująca przyszłość oraz wyobrażone światy alternatywne.

Co ciekawe, mimo fascynacji technologiami przyszłości pisarz nigdy nie był wielbicielem komputerów i nigdy nie nauczył się z nich korzystać. Wszystkie swoje książki, które są dziś dostępne notabene jako ebooki, Stanisław Lem napisał przy pomocy maszyny do pisania, a gdy nie pozwalały mu już na to zdrowie i podeszły wiek, dyktował teksty asystentowi.

Pisarz urodził się w 1921 r. w całkowicie zasymilowanej rodzinie żydowskiej we Lwowie, gdzie tuż przed wybuchem II wojny światowej udało mu się zdać maturę. Zgodnie z badaniami inteligencji uczniów, prowadzonymi przez ówczesne władze oświatowe, był Stanisław Lem najinteligentniejszym dzieckiem w południowej Polsce. W czasie wojny i tuż po jej zakończeniu, na życzenie ojca, który był laryngologiem, studiował medycynę. Ze względu jednak na nieprzezwyciężalną odrazę wobec widoku krwi studiów lekarskich nigdy nie ukończył. Mimo wszystko, lata spędzone na uczelni dały mu bardzo solidne podstawy i wiedzę z zakresu nauk ścisłych oraz przyrodniczych, które wykorzystywał później w swojej twórczości. W biografii Wysoki zamek Stanisław Lem dość szczegółowo opisał swoje wspomnienia z tego okresu.

Po wojnie, zanim mógł Stanisław Lem książki uznać za swoje źródło utrzymania, pracował jako młodszy asystent w Konwersatorium Naukoznawczym Asystentów Uniwersytetu Jagiellońskiego prowadzonym przez doktora Mieczysława Choynowskiego. Po zamknięciu Konwersatorium w 1950 r. na serio zajął się literaturą. W 1951 r. tuż po wydaniu jego debiutanckiej powieści pt. Astronauci, Stanisław Lem został członkiem Związku Literatów Polskich.

Najważniejsze książki Stanisława Lema

Przez wiele lat pracy twórczej pisarz dorobił się imponującej bibliografii. I choć w zasadzie wszystkie jego dzieła są pozycjami ważnymi, ma w swoim dorobku Stanisław Lem książki o fundamentalnym, niekiedy wręcz przełomowym dla literatury fantastycznej, czy niektórych działów filozofii, znaczeniu. Są to tytuły będące literackim i kulturowym punktem odniesienia dla pisarzy i myślicieli tworzących po Lemie.

Solaris Stanisława Lema

Jeżeli rozważać książki pisarza pod względem ich znaczenia dla kultury nie tylko polskiej, ale i światowej, w zasadzie jednoznacznie palmę pierwszeństwa należałoby przyznać Solaris. Fabuła koncentruje się na próbie nawiązania na obcej planecie kontaktu z pozaziemską formą inteligencji, którą jest pokrywający powierzchnie planety niesamowity, cytoplazmatyczny ocean. Stanisław Lem Solaris napisał w 1961r. i to właśnie od tej powieści zaczęła się światowa popularność jego twórczości. Dzięki Solaris Stanisław Lem nie tylko zaistniał na arenie międzynarodowej, ale dekadę po swoim debiucie w kraju za Żelazną Kurtyną, zyskał status światowego klasyka i autorytetu nurtu science fiction.

Niezwykła fabuła powieści, będącej właściwie rozbudowanym traktatem filozoficznym, od razu zafascynowała twórców filmowych. Pierwsza adaptacja powstała w ZSRR w 1968 r., druga z 1972 r. w reżyserii Andrieja Tarkowskiego niemal z miejsca weszła do kanonu światowej kinematografii, choć nie wzbudziła entuzjazmu samego pisarza. W 2002 r. z materią powieści zmierzył się Steven Soderbergh, który obsadzając w roli głównej Georga Clooneya, stworzył hollywoodzką wersję historii.

Powrót z gwiazd i Opowieści o pilocie Pirxie Stanisława Lema

W tym samym roku co Solaris, wydał Stanisław Lem Powrót z gwiazd, i choć sam po latach dość krytycznie podchodził do tej powieści, nie da się ukryć, że Powrót z gwiazd stanowił istotny etap w historii gatunku. Dziś opowieść o pułapkach przyspieszonej technologią ewolucji rodzaju ludzkiego, rozważająca konsekwencje społeczne i kulturowe dysonansu czasowego związanego z podróżami międzygwiezdnymi, a przez to i sam sens takich wypraw, jest najprawdziwszą klasyką literatury science fiction.

Bajki Robotów i Cyberiada

Na kartach zbiorów opowiadań Cyberiada i Bajki Robotów Stanisław Lem stworzył właściwe zupełnie autorski gatunek literacki. Są to groteskowo-bajkowe opowiadania, niekiedy realizujące konwencję bajki ludowej, jednak osadzone w świecie robotów, niejednokrotnie z robotami w roli narratorów. Była to absolutna nowość w literackie historii całego nurtu science fiction.