Zdrowie jest cenniejsze niż miliony. Pokonaj stres i wypalenie, wylecz się z chorób i żyj pełnią życia! ebook

DZIENNIK DOPAMINOWEGO DETOKSU 🎁

To narzędzie zaprojektowane tak, abyś mógł/mogła wprowadzać stopniowo zmianę – bez stresu, bez presji, za to z pełną świadomością tego, co robisz i dlaczego.

Na końcu książki czeka na Ciebie KOD QR z WSZYSTKIMI PREZENTAMI DO POBRANIA. Jest ich aż 21!

Był początek grudnia. Zimno przenikało do kości, mokry śnieg zamieniał się w breję, którą łatwo nasiąkały moje zbyt cienkie kozaczki. Spieszyłam na dzień świątecznego kolędowania do jednego z ogromnych konstancińskich domów, ukrytych przed oczami przypadkowych przechodniów w gęstej zieleni sosnowych lasów i starannie poprzycinanych żywopłotów z żywotników.

Ciężka, kuta w skomplikowane wzory brama otwierała się wolno, ukazując widok na przecudną białą willę, której uroku dodawały rzeźbione w drewnie detale i strome dachy kryte gontem. Wnętrza, pełne ciepła i tradycyjnych motywów, przyciągały gości swoją autentyczną atmosferą, stanowiąc idealne tło dla opowieści o dawnych czasach.

Bajeczne schody z orzechowego drewna rewiowo wręcz wkręcały się do przestronnego salonu, w którym potężna choinka kusiła girlandami świateł i ręcznie robionymi bombkami z dmuchanego szkła, stworzonymi z ogromną pieczą w polskiej firmie Komozja. Same bombki kosztowały fortunę, na aukcjach w Nowym Jorku można było dostać za te kolekcjonerskie cacka tysiące dolarów. Delikatne, kruche, ręcznie malowane postacie mieniły się zjawiskowo zręcznie podświetlone migocącymi lampkami. Czego tam nie było! Trzej królowie kłaniali się Jezuskowi w żłobie, okryta niebieskim welonem Maria Panna o słodkiej twarzyczce kołysała się czule nad dzieciątkiem, wokół krążyły anioły drżące zwiewnie na złotych niciach, święty mikołaj na saniach oraz postacie z bajek – z Wigilią niemające nic wspólnego. Był tam Kopciuszek w skrzącej sukni i Książę, pięknie odziany w bufiasty strój, trzymający w dłoni kryształowy bucik. Była Alicja z Krainy Czarów i Szalony Kapelusznik, Kot z Cheshire ze znikającym uśmiechem, smagłoskóry Aladyn w towarzystwie niebieskiego Dżina, który wyglądał jak umięśniony wykidajło z ekskluzywnego klubu nocnego, szalona czarnoskóra jazzowa orkiestra i wiele, wiele innych cudów. Nad choinką unosiła się promienna, kosmicznych rozmiarów gwiazda.

Kobiety w szykownych sukniach od znanych projektantów, ozdobione kosztowną biżuterią, rozsiadły się na antycznych kanapach, obijanych wzorzystym pluszem z Etro – najlepszej włoskiej wytwórni tkanin.

Wokół nich eleganccy panowie prowadzili rozmowy o najważniejszych sprawach tego świata. Kelner w białych rękawiczkach podawał szampana w długich, smukłych kieliszkach, zaprojektowanych specjalnie przez czeską fabrykę szkła Bohemia dla panującej rodziny belgijskiej.

Mieliśmy śpiewać kolędy. No cóż, wśród wielu moich zalet jednej zdecydowanie brakuje – śpiewać nie umiem wcale. To jednak nie przeszkadza w tym, że bardzo, ale to bardzo lubię tę czynność, zatem chętnie ukrywam się w kolędowych chórkach. Dla ułatwienia zaopatrzono nas w śpiewniki, wsłuchiwałam się więc w dźwięki nastrojonego pianina i dawałam z siebie wszystko, fałszując z lekka ochrypłym głosem. Obok mnie przystanął facet w nienagannie skrojonym garniturze i wyraźnie przysłuchiwał się jak skrzeczę: „Bóg się ro-o-odzi, moc truchle-e-e-eje”. Speszyłam się. Spojrzałam na niego skrzywdzonym wzrokiem i zamilkłam. Uśmiechnął się, traktując najwyraźniej moje milczenie jako zachętę do konwersacji. „Maciek jestem – przedstawił się grzecznie – przyszły zięć gospodarzy”.

„O, jak miło, partner Marioli” – ucieszyłam się, bo słyszałam o nim już mnóstwo ciekawych rzeczy. Wiedziałam, że jest przedsiębiorcą, który odnosi ogromne sukcesy. Podróżował po całym świecie. Jego wysportowana sylwetka świadczyła o wielu godzinach spędzonych na squashu.

Do Maćka podbiegła urocza, pięcioletnia dziewczynka. Posadził ją sobie ze śmiechem na ramieniu. „To Ewelinka” – powiedział. Znałam już Ewelinkę. Pan domu – Wojtek – był wspaniałym dziadkiem, więc często zabierał ją do siebie na kilka dni, by Mariola i Maciek mogli spędzać czas razem. Nad ich związkiem ciążył głównie ciągnący się rozwód Maćka i jego pracoholizm, bo pracował jak szalony w znanej firmie konsultingowej w nadziei na awans i lepsze jutro – choć jego „dziś” wcale do złych nie należało. Maciek miał jednak wielkie marzenia i jeszcze większe ambicje.

Zapytałam go o plany na ferie zimowe. „Jedziemy na narty do Szwajcarii – roześmiał się radośnie – Ewelinka jeszcze nie była na nartach, na pewno będzie zachwycona”. Nabrałam właśnie tchu, by opowiedzieć o swoich przygodach narciarskich, ale właśnie w tej chwili zadzwonił telefon. „Przepraszam bardzo” – powiedział i oddalił się, zakrywając słuchawkę i usta ręką. „Wychodzisz już?” – podbiegła do niego zasmucona gospodyni.

„Tak, mam calla z Ameryką – odparł, wkładając palto – muszę podjechać do biura”.

Miły wieczór trwał dalej. Kolędy teraz śpiewała znana śpiewaczka operowa. Wróciłam do domu z poczuciem wspaniale spędzonego czasu i położyłam się spać z głową pełną pięknych wrażeń.

Nad ranem obudził mnie natrętny dzwonek telefonu. Dzwonił Wojtek.

„Maciek nie żyje” – wykrztusił łamiącym się głosem. „Jak to? – przeraziłam się – czy miał wypadek w drodze do biura?”. „Nie, nie – łkał w słuchawkę Wojtek – znalazła go sprzątaczka, nie żyje, znaleziono go martwego w biurze”.

Jak się potem okazało, Maciek miał rozległy zawał. Śmierć przyszła nagle i szybko, nie zdążył nawet zadzwonić po pomoc.

Pęd do pracy i ambicja, by jak najszybciej dostać się na szczyt korporacyjnej drabiny, gdzie zarobi miliony, spowodowały całkowite wyczerpanie organizmu. Mimo wysportowanej sylwetki i świetnego wyglądu Maciek był bardzo osłabiony przez przewlekły stres i pracę bez chwili odpoczynku.

„Czy słyszałaś kiedyś jako lekarz o takim przypadku?” – zapytał Wojtek z rozpaczą w głosie.

„Tak, słyszałam” – odparłam powoli – ma ono nazwę karōshi – śmierć z wyczerpania”.

„Karōshi? – usłyszałam panikę po drugiej stronie słuchawki – to nie zawał?”. „Owszem, zapewne zawał, ale to znacznie bardziej skomplikowane” – westchnęłam.

Japonia, mimo że jest jednym z krajów o najwyższej jakości i długości życia, stała się miejscem, w którym karōshi rozwija się na szeroką skalę. Z jednej strony kraj promuje filozofię ikigai, która uczy, jak żyć w harmonii, cieszyć się życiem i zdrowiem przez wiele lat. Z drugiej strony – ta sama Japonia zmusza swoich obywateli do ciągłego wysiłku w pracy, gdzie odpowiedzialność za społeczeństwo i dążenie do sukcesu stają się głównymi wartościami. To pęd do bycia najlepszym za wszelką cenę prowadzi do wypalenia zawodowego i karōshi, które stają się nieodłącznym elementem korporacyjnej rzeczywistości.

W Japonii praca jest nie tylko sposobem zarabiania pieniędzy – jest formą „odkupienia”, sposobem spełniania się w społeczeństwie. Od najmłodszych lat wpaja się ludziom poczucie, że ich obowiązkiem jest poświęcenie się pracy dla dobra innych. To nadmierne zaangażowanie i presja prowadzą do tragicznych skutków – ludzi wyczerpanych fizycznie i psychicznie, którzy nie mają już siły na życie poza pracą. A przecież to, co daje im sens życia – równowaga między pracą, zdrowiem, relacjami – zostaje całkowicie zatracone.

Karōshi jest nie tylko zjawiskiem fizycznego wyczerpania. To również problem psychiczny. Przewlekły stres, brak odpoczynku, sprawia, że nasz umysł nie ma przestrzeni na regenerację. Zaczynają się problemy ze snem, zmiany nastrojów, lęki. W pracy, w której każdy dzień wiąże się z nowymi wymaganiami i obietnicami sukcesu, człowiek nie zauważa, jak bardzo zaniedbuje swoje zdrowie psychiczne. Gdy organizm jest zmuszony do ciągłego czuwania, zaczyna się wyczerpywać, a jego reakcje stają się coraz bardziej destrukcyjne. W dłuższej perspektywie prowadzi to do wypalenia, depresji i chorób przewlekłych.

Grafika: Błędne koło stresu – mechanizm, w którym przewlekłe napięcie i nadmiar kortyzolu prowadzą do wyczerpania, chorób serca i w skrajnych przypadkach do śmierci z przepracowania (karōshi).

Za tym wszystkim stoi kortyzol – hormon stresu, który w dużych ilościach wywołuje zmiany w biochemii organizmu. Gdy wydziela się go za dużo, organizm wchodzi w tryb „walki lub ucieczki”. To naturalna reakcja w sytuacjach kryzysowych, ale długotrwałe utrzymywanie się tego stanu powoduje ogromne problemy zdrowotne. Kortyzol zaburza metabolizm, sprawia, że organizm zamiast spalać tłuszcz, zaczyna go magazynować, szczególnie w okolicach brzucha. A to z kolei prowadzi do problemów z układem sercowo-naczyniowym, cukrzycą typu 2 i nadciśnieniem. Dodatkowo wysoki poziom adrenaliny, wydzielającej się w odpowiedzi na stres, przyspiesza bicie serca i podnosi ciśnienie krwi, co z czasem może prowadzić do uszkodzenia naczyń krwionośnych i narządów wewnętrznych. Ponadto nieuregulowany kortyzol zmienia nasze neuroprzekaźniki w mózgu – wpływa na dopaminę znaną jako „hormon przyjemności” i serotoninę uznawaną za „hormon szczęścia”, rozregulowując je i prowadząc do depresji, lęków i uzależnień.

W Polsce, choć zjawisko karōshi przyjmuje nieco inne oblicze, również stajemy się coraz bardziej narażeni na skutki przewlekłego stresu. „Awansuj lub giń” – to niepisane motto wielu firm. Pracowałam kiedyś w firmie farmaceutycznej, gdzie uzyskałam awans na dyrektora generalnego, znam więc to życie od podszewki. Duże korporacje, choć nie wymagają od nas dosłownie pracy aż do śmierci, tworzą atmosferę, w której brakuje równowagi. Wydaje się, że im więcej godzin przepracujesz, tym bardziej jesteś doceniany. Firmy starają się często zastąpić rodzinę: organizują wyjazdy, imprezy integracyjne, na których tworzą sztuczne wrażenie, że przynależność do grupy jest najważniejsza, a życie poza firmą nie ma znaczenia. Pracownicy stają się częścią tej maszyny, zapominając o sobie. Po czasie – w wyniku fuzji, przejęć czy redukcji kosztów – ta „rodzina” wyrzuca cię na brzeg, nie oglądając się za siebie. Strata pracy staje się dla wielu tragedią, bo to nie tylko utrata źródła dochodu, lecz także poczucia bezpieczeństwa, które zostało zbudowane na poświęceniu całego życia.

Z tym problemem spotykamy się również wśród właścicieli małych i średnich firm. Presja finansowa, walka z urzędami, niepewność jutra – to wszystko sprawia, że często zapominają o sobie i swoich bliskich. Zwłaszcza w czasach covidu było to dobrze widoczne – wielu moich znajomych dramatycznie walczyło o przetrwanie, o bezpieczeństwo rodziny. Drobni przedsiębiorcy – tak samo jak pracownicy dużych firmach – nieustannie spędzają godziny w pracy, nie zauważając, jak zmienia się ich organizm i jak wypala się ich umysł.

Niedawno doszła do tego nowa moda, nakręcana przez media społecznościowe, w których nawoływani jesteśmy do tego, że musimy zostać milionerami – wystarczy nakręcić rolki, zdobyć obserwatorów, skończyć kurs, rzucić etat, wydać własny kurs, no i voilà! – jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki napłyną miliony, wszelkie problemy się rozwiążą, a my będziemy do końca życia bogaci, pracując z każdego miejsca na świecie. W zasadzie nie wiem, po co w takim razie pracować? Chyba tylko dla przyjemności. Wbrew pozorom ta nieustanna presja, która pojawiła się niedawno, powoduje całą masę dodatkowych frustracji w i tak sfrustrowanym i zdezorientowanym społeczeństwie.

Jak to, nie zarobiłeś jeszcze milionów na Instagramie? Frajer z ciebie, każdy przecież może.

Osoby poddane tej presji często oprócz obowiązków w pracy i w domu wpadają w objęcia „Wielkiego Brata”, bo media społecznościowe to nieubłagana machina, która karmi się naszą codzienną pracą. Znam to – sama musiałam zapanować nad odruchem ciągłego sprawdzania telefonu i nieustannego odpowiadania na Instagramie, bo zaczęło mi to zastępować spacer, kontakty z rodziną czy dobrą książkę. Mimo iż bardzo cenię moją społeczność zbudowaną w social mediach, zdaję sobie sprawę, że nie mogę zaniedbywać spraw priorytetowych, takich jak zdrowie, rodzina i wypoczynek.

Wypalenie to nie chwilowy spadek formy czy przemęczenie – to zjawisko, które skutecznie odbiera radość z życia i niszczy zdrowie. Ten przebiegający wieloetapowo proces stopniowo odbiera przyjemność, jaką dotychczas czerpaliśmy z pracy, i znacząco zmniejsza naszą efektywność. Nieleczone wypalenie prowadzi do pogorszenia stanu zdrowia – zarówno fizycznego, jak i psychicznego.

W moim gabinecie lekarskim coraz częściej widzę niepokojące sygnały. Na przestrzeni lat zdecydowanie wzrosła liczba zmęczonych, znużonych pacjentów, którzy przychodzą do mnie, nie zdając sobie sprawy, że ich wyczerpanie to tylko początek. Ignorują drobne sygnały ciała, bagatelizują problemy, które stają się coraz bardziej widoczne, które są początkiem trudnych w leczeniu chorób przewlekłych, Żyją w biegu, nie dostrzegając, jak szybko zbliżają się do momentu, w którym nie będą w stanie już wrócić na właściwą ścieżkę, a ich zdrowie stanie się czymś, nad czym nie będą mieli kontroli.

Karōshi jest ostrzeżeniem – nie tylko dla Japonii, lecz także dla całego świata. To zjawisko dotyczy każdego, kto nie potrafi znaleźć równowagi w życiu. Praca jest częścią życia, ale nie może stanowić jego całości. Jeśli nie zaczniemy zwracać uwagi na siebie, na zdrowie, na odpoczynek, prędzej czy później zapłacimy za to zdrowiem. To, co daje nam prawdziwą wartość, to nie pieniądze, ale zdrowie, które pozwala nam cieszyć się życiem.Nasze zdrowie jest cenniejsze niż miliony, bo tylko ono daje nam możliwość spełniania marzeń, bycia z bliskimi.

„A więc tak to się nazywa, karōshi” – wyszeptał śmiertelnie wykończony Wojtek. „Wiesz, Magda, przez całe to życie ciężkiej pracy nie przyszło mi do głowy, jak to może się skończyć. Człowiek widzi tylko kolejną złotą transakcję za horyzontem i mówi sobie – jeszcze ten raz i wystarczy. Ale nigdy nie mamy dosyć, nigdy. Aż teraz, patrz, co się stało z nami. Co z Ewelinką? Straciła ojca i jeszcze do niej to nie dotarło. Jak ja podołam jej wychowaniu? Sam mam przecież problemy zdrowotne i teraz mnie może w każdej chwili zabraknąć – jęknął – przecież nie jestem jej tatą i nigdy go nie zastąpię”.

„Przykro mi, mój drogi – odparłam stanowczo – musisz znaleźć w sobie siłę w tej trudnej sytuacji. Nie wolno ci się poddać, wiesz? Nieszczęścia, które spadło na waszą rodzinę, nie da się odwrócić, ale jeśli znajdziecie w sobie dość determinacji, znowu będziecie mogli zbudować mądre, wspaniałe życie”.

Przy całej powadze sytuacji nie byłam skłonna pozwolić mu się poddać. Wojtek palił, lubił dobrą whisky, miał lekkie nadciśnienie i sporą nadwagę. Jego serce wymagało opieki kardiologa, jednak jeszcze nie wymagało drastycznego leczenia i wystarczyło zmienić styl życia, by zyskać parę lat zdrowia i sprawności.

„Czy mogę do was przyjechać?” – poprosił żałosny głos w słuchawce.

„Boszszsz przecież jest piąta rano! Ale i tak już nie zasnę, więc może lepiej wstać, zaparzyć dobrą herbatę i przyjąć przyjaciela w potrzebie?”. Mój mąż, Albert, ze zmiętą z niewyspania twarzą kiwnął głową – „Niech przyjedzie, to dobry pomysł”. Włożyliśmy miękkie dresy i wstawiliśmy wodę na herbatę.

Gdy Wojtek wszedł, czajnik bulgotał przyjaźnie, a Albert właśnie przyrządzał pożywną szakszukę – nasze ulubione śniadanie na zimowe miesiące. Uznaliśmy, że mimo wczesnej pory dobry posiłek nas rozluźni.

Zaparzyliśmy zimową herbatę z imbirem i pomarańczą.

Wtuliliśmy się w miękkie kanapy i siedzieliśmy w milczeniu, czerpiąc pociechę z wzajemnej obecności. Ciszę przerwał Wojtek.

„Chciałbym zrozumieć to, co się stało. Żebyś mi to tak po prostu, po swojemu wytłumaczyła. Przecież musiały być jakieś pierwsze oznaki, że Maciek jest chory, po prostu musieliśmy to przeoczyć. W rodzinie, która prowadzi tak intensywny styl życia zorientowany głównie na budowanie firmy dla przyszłych pokoleń, zapewne już inni mogą mieć objawy, a my nawet nie wiemy jakie ani jak im przeciwdziałać. A to pokolenie, dla którego budowaliśmy nasze imperium, nawet nie wie, że po pierwsze – możemy opuścić ich znienacka, tak jak Maciek – po drugie – czy sami nie wkręcamy ich w nasz los? Może ten los oparty na ogromnej odpowiedzialności nie jest niczym dobrym? Czy możemy nauczyć się żyć inaczej, tak by nasze zdrowie na tym nie ucierpiało”. Popatrzył na mnie błagalnie spod wielkich rogowych okularów.

„Hmm, żyć trzeba umieć” – mruknęłam pod nosem. Jednak to nie takie proste… Czy mogłam powiedzieć z pełnym przekonaniem, że mnie samej zawsze się udawało? Że mój tryb życia jest wzorowy? Sama – nie wiedzieć, ile razy – doprowadzałam się na skraj przepracowania jednak zawsze przeważały dobre nawyki wyrobione w szkołach medycyny chińskiej i ajurwedyjskiej. Moje ciało umiało wołać o pomoc, a ja nauczyłam się go słuchać.

Przyznaję jednak, że ze stresem trudno jest walczyć, a to właśnie niekontrolowany stres jest naszym cichym zabójcą.

W codziennej pracy lekarza widzę to coraz wyraźniej. Ludzie w sile wieku, często w dobrej formie fizycznej, zgłaszają się z zaburzeniami snu, bólami głowy, problemami żołądkowymi, wahaniami ciśnienia, cukru, przewlekłym zmęczeniem. Wyniki? w normie lub na granicy. Życie? w trybie ciągłego napięcia.

Problemem nie jest sam stres. Krótkotrwały może być mobilizujący. Ale gdy staje się tłem codzienności, prowadzi do deregulacji całego systemu.

Zanim odpowiedziałam, wypiłam długi łyk aromatycznej herbaty.

„Nie o taki stres mi chodzi” – odpowiedziałam spokojnie, wpatrując się w jego zaciśnięte dłonie. „Bo jest stres… i stres. Jeden to tygrys szablozębny. Drugi to Excel”.

Spojrzał na mnie z niedowierzaniem.

„Wyobraź sobie, że wychodzisz z jaskini i nagle widzisz przed sobą dzikie zwierzę. Tygrysa. Twój mózg nie analizuje – on działa. Natychmiast uruchamia reakcję: walcz albo uciekaj. Wtedy w ułamku sekundy w organizmie dzieje się cud: nadnercza wypuszczają noradrenalinę – serce przyspiesza, mięśnie się napinają, źrenice rozszerzają, ciśnienie rośnie. Potem adrenalina – żebyś był gotowy na sprint życia. A kortyzol? On działa wolniej, ale dłużej. Dba o to, by twoje ciało miało energię na ucieczkę i jeszcze dłużej po niej. Podnosił poziom cukru we krwi, blokował układ odpornościowy, bo wtedy liczyło się jedno – przetrwać. Jednak po tak silnej mobilizacji organizmu nadchodził czas odpoczynku i był czas na regenerację”.

„Czyli hormony stresu przydają się, kiedy gania cię tygrys?”.

„Tak. Kiedy to prawdziwy tygrys. Tyle że dzisiaj nie żyjemy już wśród dzikich zwierząt. Tylko… nadal wszędzie widzimy zagrożenia. Telefon z pracy. Szef. Komornik. Problemy zdrowotne bliskich. Choroba dziecka. Bilans zysków i strat w Excelu. I znów – walcz albo uciekaj. Tyle że ten tygrys nie znika”.

Wojtek popatrzył na mnie uważnie, jakby ważył słowa.

„To jak to działa, Magda? To wszystko… stres, nadnercza, te wszystkie hormony, o których tak często mówisz na wykładach. Czy to naprawdę może aż tak bardzo nas niszczyć? Czy mamy go więcej niż kiedyś, czy po prostu nie umiemy przestać?”.

„Właśnie. Problem w tym, że dziś nie ma już tygrysów szablozębnych. Są terminy. Naciski z góry. Presja sprzedaży. Nacisk na ciągłe bycie dostępnym. Jesteśmy w stanie walcz albo uciekaj non stop. Ale nie ruszamy się, nie biegamy po bezkresnych stepach. Siedzimy przy biurkach, tętno bije jak szalone, kortyzol bucha z nadnerczy, a my nie mamy ani ucieczki, ani walki, tylko jeszcze bardziej skuleni wkręcamy się w ekran, który emituje niebieskie światło, szkodliwe dla naszych oczu. Czyli cały ten mechanizm, który miał zmobilizować ciało do maksymalnego wysiłku fizycznego właściwie nie spełnia swojej roli – przecież jeśli dostajesz email ze złą wiadomością nie wypadasz z biura, żeby pobiegać po ulicy, prawda? Wstrzymujesz oddech, co jest najgorszą możliwą reakcją i martwisz się, co dalej. Więc stres zostaje w środku. I zżera nas od środka”.

Grafika: Rytm dobowy wydzielania kortyzolu.

Przecież bez sprężenia, na całkowitym luzie nie funkcjonowalibyśmy wcale – stwierdził w końcu z irytacją. – Jestem z natury leniwym kanapowcem i tylko umiarkowany stres mobilizuje mnie do działania. Najlepsze interesy wychodzą mi wtedy, kiedy mam lekką spinę”.

„Zgadza się – odparłam. – Istnieje dobry stres – nazywamy go eustres. Jest on krótkotrwały i mobilizujący. Kiedy masz wykład i czujesz ekscytację, lekki niepokój, który pcha cię do działania. Albo jak biegniesz za autobusem i serce przyspiesza, żebyś zdążył. Eustres to twój sojusznik. Umiarkowany wysiłek fizyczny, sport, morsowanie, krioterapia to także rodzaje stresu, który działa bodźcująco – wszystko to pobudza układ odpornościowy i poprawia odporność organizmu”.

„No a co z tym złym?” – spytał, zerkając kątem oka.

„Dystres. Przeciwnik cichy i podstępny. Kiedy nie ma końca. Kiedy twoje ciało codziennie uruchamia reakcję walki lub ucieczki, choć nie ma tygrysa. Tylko telefony i maile. Terminy, których trzeba dotrzymać. Zaciągnięte kredyty. Oczekiwania. I świadomość, że jutro nie będzie lepiej. Gdy stres nie mija, wtedy oś podwzgórze–przysadka–nadnercza, inaczej zwana HPA, działa na okrągło. I wtedy system się rozregulowuje. Kortyzol przestaje być wsparciem – staje się toksyną”.

„A co to w ogóle jest ta oś HPA i czy można coś z tym zrobić?” – naciskał Wojtek. Teraz ja poczułam zmęczenie i irytację. Miałam przed sobą cały dzień pracy i jeszcze zakupy świąteczne, a tutaj wymaga się ode mnie wykładów z patofizjologii stresu? i jak mam to powiedzieć, żeby zrozumiał to finansista, który do tej pory nie interesował się zupełnie medycyną?

Westchnęłam.

„Wszystko jest ze sobą powiązane, Wojtek. To nie jest tak, że każda część działa oddzielnie. Jak już widzisz, nasz organizm to skomplikowana sieć zależności, gdzie jeden element wpływa na drugi. Oś HPA pełni wiele różnych funkcji. Jedna z nich to rola centralnego systemu alarmowego”.

„Alarmowy? Jak w banku?” – Wojtek, jak na finansistę przystało, od razu złapał porównanie.

„Dokładnie tak. Kiedy pojawia się zagrożenie, czyli stresor, najpierw reaguje podwzgórze, gruczoł położony głęboko w mózgu. To niezwykle ważna struktura! Mimo iż jest zaledwie wielkości migdała, to prawdziwe centrum kontroli naszego organizmu, odpowiedzialne za regulację wielu podstawowych funkcji życiowych, takich jak: temperatura ciała, ciśnienie krwi, rytm snu i czuwania, apetyt, pragnienie, emocje, reakcja na stres, a także gospodarka hormonalna całego organizmu”.

Spis treści

Wstęp

ROZDZIAŁ 1 – Sukces, który kosztował życie

Karōshi – śmierć z wyczerpania

Wypalenie zawodowe może zakończyć się chorobą ciała

Stres, największy zabójca naszych czasów

ROZDZIAŁ 2 – Stres. tygrys, który nie znika

Eustres i dystres – dwie twarze napięcia