Treści i grafiki AI po 2 sierpnia 2026 r. Co oznaczać, a czego nie i jak uniknąć kar ebook

Treści i grafiki AI po 2 sierpnia 2026 r. Co oznaczać, a czego nie i jak uniknąć kar

Copyright © Warszawa 2026 by Wiedza i Praktyka sp. z o.o

Autor: Katarzyna Maciejko-Zielińska

Redakcja: Anna Jagodzińska

Korekta: Zespół

Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski

Koordynator projektów wydawniczych: Anna Jagodzińska

Content & Publishing Leader: Marta Grabowska-Peda

Projekt graficzny okładki: Agnieszka Makowska

Zdjęcie na okładce: Freepick

Skład i łamanie: Agnieszka Makowska

Wydanie I

Stan prawny: sierpnień 2026r.

ISBN: 978-83-8409-905-6

Kod produktu: 1QS0054

Wydawca:

Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10

www.wip.pl

Publikacja uwzględnia stan prawny obowiązujący na dzień 15 sierpnia 2026r.

Niniejsza publikacja oraz wszystkie zawarte w niej teksty, grafiki i materiały są chronione prawem autorskim. Żadna część tego e-booka nie może być reprodukowana, przechowywana w systemach wyszukiwania lub transmitowana w jakiejkolwiek formie i jakimikolwiek środkami – elektronicznymi, mechanicznymi, kopiowania, nagrywania lub innymi – bez uprzedniej pisemnej zgody Redakcji.

Zakaz ten nie dotyczy cytowania ww. materiałów w granicach dozwolonego użytku, z powołaniem się na źródło.

Treści zawarte w niniejszej publikacji mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Publikacja została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności oraz z wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Niemniej jednak zawiera ona ogólne wskazówki i nie powinna być traktowana jako indywidualna porada prawna, finansowa, medyczna ani żadna inna forma profesjonalnej konsultacji.

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za decyzje podjęte na podstawie informacji zawartych w tej publikacji. W przypadku potrzeby uzyskania specjalistycznej porady zaleca się konsultację z odpowiednim ekspertem lub specjalistą w danej dziedzinie.

Spis treści

Wstęp. Zmiana od 2 sierpnia 2026 r. i dlaczego dotyczy to Ciebie 8

Co się właściwie stało tego dnia 8

Zła wiadomość i dobra wiadomość 9

Dwa przykłady na start 9

Dla kogo jest ten poradnik 10

Jak czytać ten poradnik 11

Rozdział 1. Podstawy – skąd ten obowiązek i z czego wynika 12

AI Act w pigułce i kim jest „podmiot stosujący” 12

Cztery obowiązki z art. 50 – i który z nich jest Twój 14

Co jest prawem, a co tylko zaleceniem 16

Digital Omnibus – co się zmieniło, a co nie 17

Rozdział 2. Trzy pytania decyzyjne 19

Pytanie pierwsze: czy tę treść stworzyła albo zmieniła AI 19

Pytanie drugie: jaka to forma treści 20

Pytanie trzecie, wersjaA:czy obraz, dźwięk lub wideo może uchodzić za prawdziwe 21

Pytanie trzecie, wersja B: czy tekst informuje społeczeństwo o sprawie w interesie publicznym 22

Schemat decyzyjny 23

Rozdział 3. Grafika i wideo – reguła realistyczności 25

Cztery cechy deepfake’a 25

Realistyczne kontra ilustracyjne – gdzie przebiega granica 26

„Generuje lub manipuluje” – przeróbka liczy się tak samo 28

Czego nie oznaczasz 29

Wideo – to samo kryterium, inne wyzwanie 30

Treści artystyczne i satyryczne – złagodzenie, nie zwolnienie 31

Galeria rozstrzygnięć 31

Co z tego wynika 33

Rozdział 4. Tekst – interes publiczny i wyłączenie redakcyjne 34

Trzy warunki, które muszą zaistnieć razem 34

Co znaczy „informowanie społeczeństwa o sprawach w interesie publicznym” 35

Wyłączenie redakcyjne – dwa warunki łączne 36

Czego wyłączenie nie obejmuje 37

Konkretne rozstrzygnięcia 38

Rozdział 5. Audio i głos – osobny przypadek 41

Ta sama reguła co przy grafice 41

Trzy typowe sytuacje 42

Dlaczego nie ma tu wyłączenia redakcyjnego 44

Jak oznaczyć dźwięk 44

Osoba żyjąca i osoba zmarła – druga warstwa prawna 45

Rozstrzygnięcia 47

Rozdział 6. Przypadki z życia – pełne rozstrzygnięcia 49

Zasada nadrzędna: oceniasz element, nie dokument 49

Nauczyciel przygotowuje lekcję 50

Karta pracy z wieloma grafikami 51

Specjalista BHP: prezentacja i procedura 53

Kadry i administracja: trzy dokumenty, trzy sytuacje 54

Psycholog i logopeda: opinia, ulotka, materiał dla dziecka 55

Kampania uruchomiona przed 2 sierpnia 55

Social media i wideo – dlaczego jedno oznaczenie nie wystarcza 56

Rozdział 7. Jak oznaczać, żeby było „jasne i wyraźne” 58

Co znaczy „jasne i wyraźne” 58

Trzy ikony unijne 59

Status prawny ikon: narzędzie, nie tarcza 60

Gdzie umieścić oznaczenie i jak sprawić, żeby przetrwało 61

Odbiorcy wrażliwi, zwłaszcza dzieci 62

Czego robić nie wolno 63

Rozdział 8. Archiwum – czego nie musisz robić wstecz 65

Obowiązek nie działa wstecz 65

Data wytworzenia czy data publikacji 66

Kiedy obowiązek wraca 66

Dobrowolne oznaczanie archiwum 67

Rozdział 9. Oznaczenie to nie wszystko 69

Prawo autorskie 69

Wizerunek, głos i dobra osobiste 70

Dane osobowe 71

Reklama wprowadzająca w błąd 71

Treści, których się nie oznacza, bo są zakazane 71

Naklejka nie legalizuje treści 72

Rozdział 10. Kary i jak ich uniknąć 74

Ile i za co 74

Kto egzekwuje w Polsce 75

Kodeks Praktyk jako dowód należytej staranności 75

Co bierze się pod uwagę przy wymiarze kary 76

Checklista zgodności 77

Zakończenie – jedna strona do wydruku 79

Tabela decyzyjna 79

Najczęstsze błędy w jednym miejscu 79

Gdzie sprawdzać aktualizacje 80

Dodatek A. Słowniczek 81

Dodatek B. Źródła i linki 82

Przepisy 82

Dokumenty niewiążące 82

Ikony do pobrania 82

Wstęp. Zmiana od 2 sierpnia 2026 r. i dlaczego dotyczy to Ciebie

Co się właściwie stało tego dnia

2 sierpnia 2026 r. nie uchwalono żadnego nowego prawa. Tego dnia zaczął obowiązywać przepis, który Unia Europejska przyjęła dwa lata wcześniej – art. 50 rozporządzenia (UE) 2024/1689, powszechnie znanego jako AI Act. Sam termin wynika z art. 113 tego rozporządzenia i był znany od 2024roku.

Zmiana jest jednak realna. Do 1 sierpnia obowiązek istniał na papierze i nikt nie mógł go wyegzekwować. Od 2 sierpnia istnieje i można to zrobić. W Polsce nadzór nad stosowaniem AI Act sprawuje Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI), powołana ustawą o systemach sztucznej inteligencji, którą Prezydent podpisał 24 lipca 2026 r. Komisja rozpoczyna działalność w sierpniu, a uprawnienia do kontroli i nakładania kar administracyjnych zyskuje 28 października 2026r.

W praktyce oznacza to, że masz kilka tygodni na spokojne uporządkowanie tematu. Nie pojawił się powód do paniki, ale nie ma też powodu, żeby odkładać tę pracę na później. Uporządkowanie zajmuje zwykle jedno popołudnie. Pod warunkiem że wiesz, czegoszukać.

Zła wiadomość i dobra wiadomość

Zła: obowiązek dotyczy Cię także wtedy, gdy „tylko czasem coś wygenerujesz”. Przepis w ogóle nie odnosi się do tego, czy jesteś firmą technologiczną, ile masz zatrudnionych osób ani jak zaawansowanego narzędzia używasz. Chodzi o konkretną treść, którą pokazujesz odbiorcy. Jeśli tworzysz materiały zawodowo, jesteś w zakresie tegoprzepisu.

Dobra: obowiązek jest znacznie węższy, niż sugeruje popłoch wokół tematu. Przepis nie mówi „oznaczaj wszystko, czego dotknęła sztuczna inteligencja”. Mówi o dwóch konkretnych rodzajach treści. Cała reszta, a to jest zdecydowana większość tego, co robisz – jest poza obowiązkiem. Ten poradnik służy głównie temu, żeby pokazać Ci granicę i pozwolić spokojnie zostawić w spokoju to, czego oznaczać niemusisz.

Dwa przykłady na start

Żeby od razu było widać, że reguła jest rozstrzygalna, a nie mglista, dwa przypadki z jednego dniapracy.

Przykład 1. Specjalistka ds. kadr pisze ogłoszenie o pracę

Używa asystenta AI, żeby wygenerował opis stanowiska i wymagań. Poprawia dwa zdania, dodaje widełki i publikuje ogłoszenie na stronie firmy oraz na portalurekrutacyjnym.

Rozstrzygnięcie: nie oznacza. Obowiązek dla tekstu dotyczy tylko treści publikowanych w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym. Ogłoszenie o pracę informuje o wolnym etacie, a nie o sprawie będącej przedmiotem debaty publicznej. Warunek nie jest spełniony, więc obowiązku nie ma w ogóle.

Przykład 2. Specjalista BHP przygotowuje prezentację szkoleniową

Potrzebuje ilustracji wypadku przy pracy. Zamiast szukać zdjęcia nw banku fotografii, generuje w narzędziu AI realistyczne „zdjęcie” – pracownik na hali, przewrócona drabina, rozsypany towar. Wygląda jak fotografia z miejsca zdarzenia. Wstawia je do slajdu na szkoleniewewnętrzne.

Rozstrzygnięcie: oznacza. Treść obrazowa, która może uchodzić za autentyczną fotografię realnej sytuacji, jest deepfakiem w rozumieniu przepisu. Argumenty „to tylko wewnętrzne szkolenie”, „nikt się nie nabierze” i „przecież sam wiem, że to AI” nie zwalniają z obowiązku. Liczy się to, jak treść odbiera osoba, która jąogląda.

Ta sama osoba, ten sam dzień pracy, dwie różne odpowiedzi. Różnica nie polega na tym, jak intensywnie wykorzystano AI, w obu przypadkach AI zrobiła większość roboty. Polega na tym, jaka to forma treści i czy da się ją wziąć za prawdziwą. To jest cała tajemnica art. 50 i do tego sprowadza się metoda opisana w tymporadniku.

Dla kogo jest ten poradnik

Dla osób, które tworzą lub publikują treści zawodowo, ale nie są prawnikami: księgowych, specjalistów kadr i płac, specjalistów BHP i ochrony środowiska, osób zajmujących się zamówieniami publicznymi, nauczycieli i dyrektorów placówek, logopedów, psychologów, pracowników administracji, marketerów, manedżerów i właścicieli małychfirm.

Nie zakładam żadnej wiedzy prawniczej. Każdy termin, którego muszę użyć, wyjaśniam raz i potem konsekwentnie stosuję. Na końcu poradnika znajduje się słowniczek i jednostronicowa ściągawka dowydruku.

Jak czytać ten poradnik

Zastrzeżenie

Ten poradnik wyjaśnia przepisy i pokazuje, jak je stosować w codziennej pracy. Nie jest poradą prawną i nie rozstrzyga indywidualnych spraw. W sytuacjach granicznych, a takie w tym temacie istnieją i są w poradniku wyraźnie oznaczone, decyzję warto skonsultować z prawnikiem. Wiążącej wykładni przepisów unijnych dokonuje wyłącznie Trybunał Sprawiedliwości UniiEuropejskiej.

Katarzyna Maciejko-Zielińska autorka

Rozdział 1. Podstawy – skąd ten obowiązek i z czego wynika

W jakim celu to czytać? To najbardziej „prawniczy” rozdział w całym poradniku i jednocześnie ten, który oszczędzi Ci najwięcej niepotrzebnej pracy. Odpowiada na cztery pytania: skąd wziął się obowiązek, czy odpowiadasz Ty czy Twój pracodawca, który z obowiązków z art. 50 jest naprawdę Twój (bo większość nie jest) oraz co w tym temacie jest prawem, a co tylko czyjąś opinią. Jeśli przeczytasz tylko o jednym z tych aspektów, przeanalizuj punkt 1.2.

AI Act w pigułce i kim jest „podmiot stosujący”

AI Act to rozporządzenie unijne. Ma to jedną praktyczną konsekwencję: działa w Polsce wprost, bez potrzeby przenoszenia go do polskiej ustawy. Polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji z lipca 2026 r. nie powtarza obowiązków, powołuje organ nadzoru i określa procedury. Obowiązek, którym się tu zajmuję, wynika bezpośrednio z rozporządzenia.

Rozporządzenie dzieli systemy AI według poziomu ryzyka i większość jego przepisów dotyczy zastosowań poważnych: rekrutacji, oceny zdolności kredytowej, infrastruktury krytycznej. Artykuł 50 jest inny. Należy do warstwy nazwanej „obowiązkami w zakresie przejrzystości” i dotyczy zwykłych, ogólnodostępnych narzędzi. Tych, których używa się do napisania tekstu czy wygenerowania obrazka. Dlatego trafia do znacznie szerszego grona osób niż reszta AIAct.

Przepis posługuje się terminem „podmiot stosujący” (w wersjach angielskich: deployer). To po prostu ten, kto pod swoją władzą używa systemu AI w ramach działalności zawodowej. „Władza” nie oznacza kontroli technicznej nad narzędziem. Nikt nie wymaga, żebyś rozumiał, jak działa model. Oznacza decyzję o tym, czy i w jakim celu narzędzie zostanie użyte oraz co się stanie z wynikiem.

Kiedy to NIE Ty jesteś podmiotem stosującym

Uwaga dla dyrektorów, kierowników i właścicieli. Powyższe nie znaczy, że temat Was nie dotyczy – jest dokładnie odwrotnie. Jeśli obowiązek spoczywa na organizacji, to ta musi mieć przyjętą zasadę postępowania i przekazać ją ludziom. Pracownik, który wstawi do materiału realistyczną grafikę AI bez oznaczenia, nie odpowiada osobiście przed organem nadzoru – odpowiada instytucja, która gozatrudnia.

Użytek prywatny jest poza przepisem

Obowiązki z art. 50 nie obejmują użycia AI do celów czysto osobistych, niezwiązanych z działalnością zawodową. Uczeń, który wygeneruje pracę domową, i osoba, która zrobi żartobliwego deepfake’a domownika, są pozazakresem.

Ale uwaga na pułapkę: nauczyciel przygotowujący materiał na lekcję działa zawodowo. To, że materiał zobaczy tylko jego klasa, a nie cały Internet, nie zmienia charakteru działania. Wyłączenie do użytku prywatnego go nie chroni. Jego sytuację rozstrzyga to, czy treść jestrealistyczna.

Cztery obowiązki z art. 50 – i który z nich jest Twój

Artykuł 50 nie zawiera jednego obowiązku, tylko kilka, adresowanych do różnych osób. Rozdzielenie ich zajmuje trzy minuty i eliminuje większość nieporozumień wokółtematu.

Przepis

Czego dotyczy

Kogo dotyczy

ust. 1

System AI wchodzący w interakcję z człowiekiem ma go poinformować, że rozmawia z maszyną (np. chatbot)

Dostawcy narzędzia

ust. 2

Wynik systemu AI ma być oznakowany w formacie odczytywalnym maszynowo (znak wodny, metadane)

Dostawcy narzędzia

ust. 3

Poinformowanie osób o działaniu systemu rozpoznawania emocji lub kategoryzacji biometrycznej

Podmiotu stosującego (rzadka sytuacja)

ust. 4

Widoczne ujawnienie, że treść jest sztucznie wygenerowana lub zmanipulowana – deepfake oraz część tekstów

Podmiotu stosującego – czyli Ciebie

ust. 5

Ujawnienie z ust. 1, 3 i 4 ma być jasne i wyraźne, najpóźniej przy pierwszym kontakcie odbiorcy z treścią

Wszystkich zobowiązanych

Cały ten poradnik dotyczy ustępu 4, z ustępem 5 jako instrukcją wykonania. Pozostałe obowiązki wymieniam po to, żebyś mógł świadomie się nimi niezajmować.

Najczęstsze nieporozumienie: znak maszynowy to nie Twoja sprawa

Jeżeli z tego rozdziału zapamiętasz jedną rzecz, niech to będzie ta. W debacie publicznej dwie zupełnie różne rzeczy nazywa się tym samym słowem „oznaczanie”, przez co wiele osób szuka u siebie obowiązku, którego nie ma, i nie widzi tego, któryma.

Obszar działań

Znak maszynowy (ust. 2)

Widoczna etykieta (ust. 4)

Kto ma obowiązek

Dostawca narzędzia AI – OpenAI, Google, Adobe, Midjourney

Ty – osoba lub organizacja, która udostępnia treść odbiorcy

Na czym polega

Niewidoczny znacznik w pliku: metadane, cyfrowy znak wodny, sygnatura

Informacja widoczna lub słyszalna dla człowieka

Kto to odczyta

Program, detektor, platforma – nie ludzkie oko

Odbiorca treści, bez żadnych narzędzi

Co masz zrobić

Nic. Nie musisz tego sprawdzać ani dodawać

Oznaczyć treść, jeśli spełnia warunki z rozdziału 2

Z tego wynika też ostrzeżenie w drugą stronę. Jeżeli Twoje narzędzie osadza w pliku znak wodny albo metadane o pochodzeniu, nie zwalnia Cię to z widocznego oznaczenia. Metadane znikają przy zrzucie ekranu, konwersji formatu, kompresji i przy wrzuceniu pliku na większość platform społecznościowych. Przepis wymaga od Ciebie czegoś, co odbiorca po prostuzobaczy.

Co jest prawem, a co tylko zaleceniem

Wokół art. 50 narosła warstwa dokumentów, które łatwo pomylić z przepisem. Warto raz ustalić, co ma jaką wagę, bo w praktyce oznacza to różnicę między „muszę” a „warto”.

Źródło

Waga

Rozporządzenie (UE) 2024/1689, art. 50

Prawo. Wiąże wprost i to jego naruszenie jest zagrożone karą.

Motywy preambuły rozporządzenia (np. motyw 134)

Narzędzie wykładni. Pomagają zrozumieć, o co ustawodawcy chodziło, ale nie tworzą samodzielnego obowiązku. Nie da się z motywu wyprowadzić wymogu, którego nie ma w artykule.

Wytyczne Komisji Europejskiej z 20 lipca 2026 r.

Stanowisko Komisji. Niewiążące. Wiążącej wykładni dokonuje wyłącznie TSUE. Mimo to organy nadzoru będą się nimi kierować.

Kodeks postępowania w zakresie przejrzystości treści AI (wersja ostateczna z 10 czerwca 2026 r.) wraz z ikonami UE

Dobrowolny standard. Nikt nie musi go stosować. Jego przestrzeganie może natomiast służyć wykazaniu, że dołożyłeś należytej staranności.

Dlaczego więc w ogóle o nich mówię? Z dwóch powodów. Po pierwsze, przepis jest krótki i ogólny – wytyczne pokazują, jak Komisja zamierza go czytać, a to najlepsza dostępna wskazówka. Po drugie, art. 50 wprost przewiduje, że zgodność z obowiązkiem ujawnienia można wykazywać przez stosowanie Kodeks Praktyk. To realna korzyść, jeśli kiedykolwiek trzeba będzie wytłumaczyć swojepostępowanie.

Ale kodeks i ikony nie są tarczą. Użycie unijnej ikony nie sprawia automatycznie, że oznaczenie jest zgodne z przepisem. To Ty odpowiadasz za to, żeby ujawnienie faktycznie było jasne i wyraźne dla Twojego odbiorcy. Wracam do tego w rozdziale7.

W całym poradniku konsekwentnie rozróżniam trzy poziomy: „przepis wymaga” (to obowiązek), „Komisja uważa” (to wykładnia) oraz „bezpieczniejsza praktyka” (to rekomendacja). Gdy piszę „w razie wątpliwości oznacz” – to zawsze ten trzeci poziom, nie wymógprawny.

Digital Omnibus – co się zmieniło, a co nie

Digital Omnibus, czyli rozporządzenie (UE) 2026/1744, obowiązuje od 27 lipca 2026 r. Ponieważ przesunął część terminów AI Act, w wielu miejscach pojawił się wniosek: „AI Act przesunięto, mam spokój”. W zakresie, który Cię dotyczy, ten wniosek jestnieprawdziwy.

Co z tego wynika

W następnym rozdziale: trzy pytania, które zadajesz każdej treści przed publikacją, i schemat decyzyjny mieszczący się na jednej stronie. To od tego momentu poradnik przestaje mówić o przepisach, a zaczyna skupiac się na Twojejpracy.