System podatkowy w Polsce - wybrane problemy ebook

Autorzy

Natalia Bąk 4

Michał Bracławski 2

Patrycja Kudela 5

Jan Sobuś 1

Zuzanna Krzyżak 3

© edu-Libri s.c. 2026

Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS

Recenzent dr Anna Wichowska, UWM w Olsztynie

Publikacja została sfinansowana ze środków subwencji przyznanej Uniwersytetowi Ekonomicznemu w Krakowie

Wydawnictwo edu-Libri s.c. ul. Zalesie 15, 30-384 Kraków, Poland e-mail: [email protected]

DTP: GRAFOS

Druk i oprawa: OSDW Azymut Sp. z o.o. Łódź, ul. Senatorska 31

ISBN (print) 978-83-68441-15-4

ISBN (PDF) 978-83-68441-16-1

ISBN (epub) 978-83-68441-17-8

ISBN (mobi) 978-83-68441-18-5

Spis treści

Wstęp (

Katarzyna Maj-Serwatka

)

Rozdział 1. Wybrane problemy opodatkowania działalności gospodarczej lekarzy w orzecznictwie i praktyce interpretacyjnej (

Jan Sobuś

)

1.1. Wprowadzenie

1.2. Formy opodatkowania działalności gospodarczej prowadzonej przez lekarzy

1.3. Wybrane podatki pośrednie i majątkowe w działalności gospodarczej wykonywanej przez lekarza

1.4. Opodatkowanie działalności gospodarczej lekarza w świetle orzecznictwa i indywidualnych interpretacji podatkowych – wybrane zagadnienia

1.5. Podsumowanie

Rozdział 2. Mechanizm dostosowywania cen na granicach jako wyzwanie w obszarze raportowania niefinansowego (

Michał Bracławski

)

2.1. Wprowadzenie

2.2. Ewolucja podstaw prawnych raportowania niefinansowego

2.3. Charakterystyka filarów raportowania niefinansowego

2.4. Mechanizm dostosowywania cen na granicach – nowe wyzwanie fiskalne w obszarze raportowanie środowiskowego

2.5. Podsumowanie

Rozdział 3. Optymalizacja podatkowa a unikanie opodatkowania w świetle klauzuli GAAR w polskim systemie prawnym (

Zuzanna Krzyżak

)

3.1. Wprowadzenie

3.2. Geneza powstania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania w Polsce i jej kształt normatywny

3.3. Klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania w świetle polskiego orzecznictwa

3.4. Podsumowanie

Rozdział 4. Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania – identyfikacja problemów w zakresie stosowania na gruncie teorii i praktyki (

Natalia Bąk

)

4.1. Wprowadzenie

4.2. Ramy teoretyczne i prawne umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w kontekście polskiego prawa

4.3. Analiza podstawowych założeń Konwencji MLI i ich oddziaływania na polskie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania

4.4. Rezydencja podatkowa w świetle umów o unikaniu podwójnego opodatkowania

4.5. Analiza interpretacji indywidualnych w zakresie stosowania umów o unikaniu podwójnego opodatkowania

4.6. Podsumowanie

Rozdział 5. Wpływ ulg podatkowych na wydajność fiskalną podatku dochodowego od osób fizycznych w Polsce w latach 2020-2023 (

Patrycja Kudela

)

5.1. Wprowadzenie

5.2. Funkcje podatków

5.3. Ulgi podatkowe jako element konstrukcji podatku

5.4. Analiza wpływu ulg podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych na jego wydajność fiskalną w latach 2020–2023

5.5. Podsumowanie

Przypisy

Spis rysunków

Spis tabel

Bibliografia

Wstęp

Zmiany zachodzące w życiu społeczno-gospodarczym są wyzwaniem zarówno dla rządów poszczególnych państwa, jak i instytucji i organizacji międzynarodowych. Źródłem wyzwań są m.in. sytuacja geopolityczna, zmiany klimatu, rozwój cyfryzacji i nowych technologii. W ich następstwie dynamicznie zmienia się sytuacja makroekonomiczna, co z kolei wymusza konieczność podejmowania trudnych decyzji w celu dostosowywania gospodarek narodowych do nowych warunków funkcjonowania. W konsekwencji pojawia się konieczność zmian w obszarze zarządzania państwem w kontekście bezpieczeństwa, klimatu, cyfryzacji czy wreszcie finansów publicznych. Ostatni z wymienionych obszarów wydaje się być jednak najważniejszy, gdyż to właśnie stan finansów publicznych przesądza o możliwościach działania państwa i realizowania przez nie zadań publicznych. Skuteczne wypełnianie funkcji i powinności przez państwo wymaga zapewnienia dochodów publicznych na odpowiednim poziomie. Stąd istotne jest sprawne funkcjonowanie systemu podatkowego rozumianego jako zbiór przepisów prawnych i instytucji finansowych umożliwiających równoczesne funkcjonowanie różnych podatków w obrębie danego państwa w sposób spójny prawnie i ekonomicznie. Jednak coraz bardziej skomplikowane stosunki społeczno-gospodarcze i postępujące procesy integracji i współpracy międzynarodowej powodują, że celem polityki podatkowej państwa jest już nie tylko zapewnienie dochodów budżetowych na odpowiednim poziomie, ale również zapewnienie sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku i skutecznego opodatkowania w Unii Europejskiej. W szczególności wydarzenia początku trzeciej dekady XXI wieku istotnie zmieniły warunki funkcjonowania państw w zglobalizowanym świecie, zwłaszcza biorąc pod uwagę wzrost długu publicznego przy jednoczesnej potrzebie zapewnienia zrównoważonego rozwoju.

Niniejsza publikacja została poświęcona wybranym zagadnieniom z obszaru systemu podatkowego. Szczególne miejsce zajmują w niej współczesne wyzwania dotyczące polityki podatkowej państwa w zakresie wybranych źródeł dochodowych oraz unikania podwójnego opodatkowania, a także zagadnienia dotyczące opodatkowania określonych rodzajów działalności gospodarczej. W monografii podjęto także problematykę podatków w kontekście raportowania niefinansowego. Monografia składa z pięciu rozdziałów przygotowanych przez Studentów Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie należących do Koła Naukowego „Finanse i podatki”.

Rozdział pierwszy – Wybrane problemy opodatkowania działalności gospodarczej lekarzy w orzecznictwie i praktyce interpretacyjnej, otwierający monografię stanowi pogłębioną analizę problemów interpretacyjnych i rozbieżności w stosowaniu prawa podatkowego, które mogą mieć istotny wpływ na bezpieczeństwo i stabilność podatkową lekarzy wykonujących zawód w formie jednoosobowej działalności gospodarczej. Rozważania obejmują również formy opodatkowania podatkiem dochodowym, specyfikę opodatkowania usług medycznych podatkiem od towarów i usług (VAT), jak również praktyczne problemy związane z podatkiem od nieruchomości w kontekście działalności gospodarczej lekarzy. Autor omawia zarówno regulacje prawne, ze szczególnym uwzględnieniem zmian wprowadzonych w ramach tzw. Polskiego Ładu, jak i praktykę interpretacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej oraz orzecznictwa sądów administracyjnych. Szczególną wartością rozdziału jest wskazanie na brak jednolitości interpretacyjnej przepisów podatkowych oraz potencjalnych konsekwencji tej niepewności prawnej. W ostatniej części rozdziału zawarto ważne rekomendacje i wnioski dla polityki podatkowej państwa.

W rozdziale drugim monografii podjęto aktualną i istotną tematykę odnoszącą się do wprowadzenia nowego narzędzia unijnej polityki klimatycznej, jakim jest mechanizm dostosowywania cen na granicach (CBAM) w kontekście raportowania niefinansowego ESG. W pierwszej części rozdziału Autor przedstawiono etapy wprowadzania przepisów prawnych dotyczących niefinansowego raportowania ESG w przedsiębiorstwach w Unii Europejskiej oraz w Polsce. W kolejnej części zawarto pogłębioną analizę trzech filarów ESG, wzbogacając ją o ciekawe, współczesne polskie przykłady dobrych praktyk w tym zakresie. Całość wieńczy omówienie pozytywnych i negatywnych skutków fiskalnych i handlowych CBAM dla gospodarki Polski.

Rozdział trzeci zawiera wieloaspektową analizę funkcjonowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania GAAR w polskim systemie prawnym. Zastosowanie klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, mimo iż ma na celu zapewnienie sprawiedliwości podatkowej i ochrony interesów fiskalnych państwa, niesie za sobą ryzyko dla pewności bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. Omówiono jej genezę, konstrukcję prawną oraz praktyczne stosowanie przez polskie organy podatkowe i sądy administracyjne. Część badawczą artykułu stanowi obszerna analiza najnowszego orzecznictwa w zakresie podejmowanego zagadnienia. Przeprowadzone analizy pozwoliły na sformułowanie wniosków na temat skuteczności klauzuli GAAR.

Rozdział czwarty – Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania – identyfikacja problemów w zakresie stosowania na gruncie teorii i praktyki, nawiązuje do rozważań zwartych w rozdziale trzecim. Podjęto w nim próbę systematyzacji podstaw prawnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (z uwzględnieniem Konwencji MLI). Następnie przedstawiono definicję rezydencji podatkowej wraz z identyfikacją problemów interpretacyjnych mogących skutkować podwójnym opodatkowaniem. W części empirycznej zawarto przegląd wybranych interpretacji indywidualnych. Rozdział kończy podsumowanie, w którym zawarto najważniejsze wnioski płynące z przeprowadzonych analiz.

W rozdziale piątym poruszono zagadnienie ulg podatkowych i ich wpływu na wydajność fiskalną podatku dochodowego od osób fizycznych w Polsce. W pierwszej części rozdziału przedstawiono funkcje podatków. W dalszej kolejności omówiono istotę ulg podatkowych jako elementu konstrukcji podatku oraz przedstawiono wybrane regulacje prawa podatkowego w zakresie PIT, zwłaszcza w kontekście stosowania ulg i zwolnień. W części badawczej rozdziału przeprowadzono analizę wpływu ulg podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych na jego wydajność fiskalną w latach 2020–2023, badając m.in. obciążenie dochodu brutto odliczeniami od dochodu oraz odliczeniami od podatku. Rozdział kończy się podsumowanie zawierające najważniejsze wnioski płynące z przeprowadzonych analiz.

Na zakończenie pragnę podziękować Panu Prof. dr. hab. Sławomirowi Śmiechowi – Prorektorowi ds. Nauki, za pomoc w wydaniu niniejszej monografii. Ponadto szczególne podziękowania należą się Recenzentce – dr Annie Wichowskiej z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, która zawsze chętnie służy nam swoją wiedzą i życzliwością, wspierając naukowe aspiracje Studentów.

Katarzyna Maj-Serwatka