Pasażer do Frankfurtu ebook

W 2020 roku obchodziliśmy setną rocznicę opublikowania Tajemniczej historii w Styles – pierwszej powieści Agathy Christie z Herkulesem Poirotem. Z tej okazji powstała LUKSUSOWA KOLEKCJA JUBILEUSZOWA, która cieszy się wyjątkowym uznaniem Czytelników.

Zaczęliśmy od wydania dziesięciu tytułów opatrzonych posłowiem prof. Anny Gemry – pięć z nich wytypowali w plebiscycie Czytelnicy. W odpowiedzi na liczne prośby zdecydowaliśmy się włączyć do kolekcji pozostałe dzieła królowej kryminału.

Nasz zbiór stale się rozrasta, a my z radością zapraszamy Państwa do lektury kolejnych tomów.

W KOLEKCJI ukazały się dotychczas:

POWIEŚCI I OPOWIADANIA Z HERKULESEM POIROTEM

POWIEŚCI I OPOWIADANIA Z PANNĄ MARPLE

POWIEŚCI Z NADINSPEKTOREM BATTLE’EM

SAMODZIELNE POWIEŚCI

ZBIORY OPOWIADAŃ

Dla Margaret Guillaume

Władza jest wielką siłą twórczą,

lecz niekiedy bywa diaboliczna.

Jan Smuts

Pierwsze pytanie, jakie zadają mi czytelnicy w listach i rozmowach, nieodmiennie brzmi tak:

– Skąd pani czerpie swoje pomysły?

W takich wypadkach zawsze mam wielką ochotę odpowiedzieć: „Jak to skąd? Kupuję je u Harrodsa!”.

Czasami mam wrażenie, że w obiegowej opinii utrwaliło się przekonanie, że pisarze mają dostęp do magicznego źródła pomysłów, z którego czerpią, ilekroć przyjdzie im na to ochota.

Już Szekspir w zamierzchłych czasach elżbietańskich musiał się borykać z podobnymi pytaniami i nie omieszkał ich uwiecznić w tychże słowach:

Powiedz, gdzie się pomysł rodzi?

Czy w głowie, czy w sercu wschodzi?

Co go żywi? Co go płodzi?

Powiedz! Powiedz!1

Ja zwykle odpowiadam: „W mojej głowie”.

Trudno uznać tę odpowiedź za satysfakcjonującą. Jeśli mój rozmówca wydaje mi się miły, z reguły ulegam namowom i dodaję:

– Gdy jakiś pomysł uznam za szczególnie atrakcyjny i gdy czuję, że potrafię go rozwinąć, wtedy rozmyślam nad nim, obracam go na wszystkie strony, rozwijam, skracam i stopniowo doprowadzam go do ładu. Potem oczywiście przychodzi pisanie. I wtedy kończy się zabawa, a zaczyna ciężka praca. Bywa również, że pomysł wędruje do szuflady i czeka na stosowniejszą porę.

Drugie pytanie, czy może raczej stwierdzenie, brzmi mniej więcej tak:

– Bohaterowie, jak sądzę, to postacie zaczerpnięte z życia, prawda?

Na podobne insynuacje reaguję ze szczerym oburzeniem:

– Ależ skąd! Wymyślam ich. Są moi. Muszą być moimi bohaterami. Robią to, co chcę, mówią to, co chcę, może czasem mają własny punkt widzenia, ale tylko dzięki temu, że ja ich stworzyłam, że tchnęłam w nich życie.

A zatem mamy już pomysł, mamy również bohaterów. Pora na trzeci element: dekoracje. Pierwsze dwa elementy rodzą się we mnie, jednak trzeci... hm, z trzecim jest inaczej. Tło akcji przychodzi z zewnątrz. Ono jest, istnieje, czeka. Tła nie można wymyślić, ono jest prawdziwe, musi być prawdziwe.

Powiedzmy, że biorę udział w rejsie po Nilu. Pamiętam wszystko, każdy szczegół. Po co miałabym wymyślać coś, co istnieje naprawdę? Albo siedzę w kawiarni w Chelsea. Tuż obok kłócą się dwie kobiety. Jedna wyrywa drugiej garść włosów z głowy. Cóż za wspaniały początek kolejnej powieści! Albo jadę Orient Expressem i z nudów wyobrażam sobie, że w pociągu ktoś popełnił morderstwo. Albo idę na herbatkę do znajomej. Kiedy wchodzę do pokoju, siostra znajomej odkłada książkę, którą właśnie skończyła czytać, i mówi: „Niezłe, ale czemu, na miłość boską, nie zapytali Evansa?”. I wtedy postanawiam, że następna powieść będzie nosiła tytuł: Dlaczego nie Evans?

Wprawdzie nie wiem jeszcze, kim jest Evans, ale cóż to szkodzi? Evans przyjdzie z czasem, najważniejsze, że mam już tytuł.

Tak więc tła nie trzeba wymyślać. Ono jest dookoła, wystarczy tylko wyciągnąć rękę i wybrać to, na co się ma ochotę. Pociąg, hotel w Londynie, plaża na Karaibach, domek na wsi, przyjęcie u znajomych, pensja dla dziewcząt.

Jest tylko jeden kłopot: tło akcji musi być prawdziwe, istnieć w określonym czasie i przestrzeni. Prawdziwe miejsca, prawdziwi ludzie. Kiedy o nich piszę, są odległe często o tysiące kilometrów. Na czym się oprzeć, kiedy jedyną pomocą jest niesforna pamięć? Odpowiedź jest przerażająco prosta.

Na prasie. Codziennie rano mam przed oczami gotowe scenariusze zamieszczane na pierwszych stronach gazet. Co się dzieje na świecie? O czym ludzie myślą, o czym dyskutują, co robią? Weź gazetę, a znajdziesz odpowiedź.

Spójrz na pierwszą stronę, notuj, rozważaj, klasyfikuj.

Każdego dnia ktoś umiera.

Dziewczyna ginie z rąk dusiciela.

Nieznani sprawcy atakują staruszkę i zabierają jej skromne oszczędności.

Młodzi ludzie urządzają demonstracje.

Chuligani niszczą budki telefoniczne i wybijają szyby wystaw sklepowych.

Policja udaremnia przemyt narkotyków.

Gwałty, morderstwa, rozboje.

Znikają dzieci, zdarza się, że odnajduje się ciała zamordowanych dzieci niedaleko ich domów.

Czy tak wygląda codzienność? Czy naprawdę tak wygląda dzisiejsza Anglia? Chciałoby się rzec: nie, dzięki Bogu jeszcze nie. Ale jutro? Kto wie, co przyniesie jutro?

Rodzi się strach. Strach przed tym, co niesie przyszłość. Nie tyle przed tym, co zdarza się każdego dnia, ile przed tym, co może się za tym kryć. I nie tylko w tym kraju, gdzie żyjemy. Wystarczy przewrócić stronę i przeczytać doniesienia z Europy, z Azji, z Ameryki – wieści ze świata.

Porwane samoloty. Uprowadzeni ludzie. Przemoc. Zamieszki. Nienawiść. Anarchia rosnąca w siłę, wszechogarniająca.

Świat zdaje się czerpać przyjemność z zadawania gwałtu, rozkosz z niszczenia.

Gdzie sens w tym wszystkim? I znów przychodzi mi na myśl elżbietańska fraza o tym, że życie

[...] to opowiadana

Z krzykiem i furią powieść przez idiotę,

Nic nieznacząca2.

A mimo to wiemy przecież, że na świecie jest wiele dobra. Ileż jest czynów płynących z dobroci serca, ileż aktów współczucia, ileż dowodów ludzkiej serdeczności.

Więc skąd te straszne rzeczy, o których czytamy w codziennej prasie, o których wiemy, że są prawdziwe, że zdarzyły się naprawdę? Aż trudno w nie uwierzyć, wydają się tak odległe, tak fantastyczne.

Aby napisać książkę w roku 1970, pisarz musi przyjąć takie tło, jakie ma przed oczami. Jeśli tło jest fantastyczne, wtedy powieść musi odnaleźć się w tym tle. Musi być fantastyczna i niewiarygodna. Tak jak fantastyczne i niewiarygodne są fakty wzięte z codziennego życia.

Czy potraficie przyjąć ten fantastyczny scenariusz? Czy umiecie wyobrazić sobie mroczny spisek zmierzający do zawładnięcia światem? Czy szaleńcy owładnięci żądzą niszczenia mogą chcieć zbudować nowy świat? I wreszcie czy można uwierzyć, że znajdzie się lekarstwo na szaleństwo świata?

Nie ma rzeczy niemożliwych. Nauka nieraz już tego dowiodła.

Ta opowieść jest fantazją. Nie ma ambicji uchodzić za coś więcej.

Ale większość opisanych w niej wydarzeń można spotkać każdego dnia. Niniejsza historia nie jest niemożliwa – jest po prostu fikcyjna.

– Proszę zapiąć pasy.

Pasażerowie niechętnie stosowali się do polecenia. Czyżby to już Genewa? Za wcześnie. Niektórzy, wyrwani z drzemki, przeciągali się leniwie i ziewali. Stewardesa bezlitośnie budziła tych, którzy mieli mocny sen.

– Bardzo proszę o zapięcie pasów.

Z głośników rozległ się metaliczny, beznamiętny głos, który wyjaśnił po niemiecku, francusku i angielsku, że za chwilę samolot znajdzie się w obszarze niesprzyjających warunków atmosferycznych, ale nie ma powodów do niepokoju. Sir Stafford Nye ziewnął przeciągle i poprawił się w siedzeniu. Właśnie śnił, że siedzi nad rzeczką i łowi ryby.

Stafford Nye miał czterdzieści pięć lat. Był średniego wzrostu, starannie ogolony, o oliwkowej cerze. Odziany był raczej ekscentrycznie. Jako arystokrata, uwielbiał zwracać na siebie uwagę bliźnich. Jeżeli nawet jego strój wzbudzał wśród znajomych pogardliwe uśmieszki, tym lepiej. Było to źródłem jego niewymownej radości i złośliwej satysfakcji. Miał w sobie wiele z osiemnastowiecznego dandysa. Kochał być zauważanym.

Ulubionym strojem podróżnym sir Stafforda było osobliwe okrycie przywodzące na myśl zbójecką pelerynę, które nabył kiedyś, goszcząc przejazdem na Korsyce. Ów przedziwny płaszcz miał kolor ciemnego błękitu, szkarłatną podszewkę i wielki kaptur nieodzowny przy niepogodzie i przeciągach.

Sir Stafford Nye był powszechnie uważany w kręgach dyplomacji za nieudacznika. Wprawdzie w młodości budził wielki podziw dzięki swym rozlicznym talentom i błyskotliwemu umysłowi, jednak w opinii wielu zdołał zaprzepaścić pokładane w nim nadzieje. W chwilach wymagających niezwykłej powagi ogarniał go dziki, diaboliczny wręcz atak niepohamowanej wesołości. Jego zdaniem nic tak nie zabijało nudy oficjalnych przyjęć jak odrobina złośliwości. Był więc sir Stafford osobą powszechnie znaną w kręgach dyplomatycznych, choć jego skromna pozycja w ministerstwie w niczym tego nie uzasadniała. Krążyła opinia, że Stafford Nye, chociaż bez wątpienia bystry chłopak, nie jest (i z pewnością nigdy nie będzie) osobą godną zaufania. W tych czasach zawiłych układów politycznych i napiętych stosunków międzynarodowych człowiek godny zaufania był stokroć bardziej pożądany niż tęgi umysł, zwłaszcza gdy w grę wchodziły wysokie stanowiska w rozlicznych ambasadach. Sir Stafford został więc odsunięty na bok i jedynie sporadycznie powierzano mu sprawy wymagające sprytu i talentu do intryg, zwłaszcza te, które nie miały zbyt wielkiego znaczenia w oczach opinii publicznej. Dziennikarze nazywali go często czarnym koniem dyplomacji.

Czy sir Stafford Nye był rozczarowany przebiegiem swej kariery, tego nie wiedział nikt. Prawdopodobnie nawet sam zainteresowany. Był wprawdzie osobnikiem próżnym, jednak nad wszelkie zaszczyty przedkładał rozrywkę.

Wracał właśnie z Malajów3, gdzie brał udział w komisji śledczej. Była to nad wyraz nudna sprawa. Jego koledzy z komisji najwyraźniej już wcześniej wyrobili sobie zdanie na temat tego, co mieli zobaczyć na miejscu. Przybyli, zobaczyli i w niczym nie zmieniło to ich sądów. Sir Stafford dorzucił swoje trzy grosze, bardziej dla samej zabawy niż z wewnętrznego przekonania. Przynajmniej zdołał nieco rozruszać towarzystwo. Szkoda, że takie okazje zdarzały się tak rzadko. Członkowie komisji byli poważni, godni zaufania i nudni jak flaki z olejem. Nawet pani Edge, jedyna kobieta w komisji, powszechnie uważana za lekko stukniętą, kiedy przyszło do ferowania sądów, zachowywała się nad podziw odpowiedzialnie.

Spotkał ją kiedyś przy okazji wyjaśniania jakiegoś drobnego incydentu w jednej z bałkańskich stolic. To właśnie wtedy sir Stafford nie mógł się powstrzymać i rzucił kilka interesujących sugestii. Wkrótce potem brukowiec „Inside News” zamieścił artykuł, w którym sir Stafford wystąpił jako specjalny wysłannik rządu w niezwykle delikatnej misji. Sir Stafford dostał kopię artykułu od znajomego, który nie omieszkał podkreślić na czerwono stosownych fragmentów. Dyplomata przyjął tę złośliwość z humorem. Czytając artykuł, nie mógł powstrzymać się od śmiechu na myśl o naiwności żurnalistów. Pojechał do Sofiagradu, ulegając namowom swej znajomej, posuniętej w latach lady Lucy Cleghorn, która gnana botaniczną pasją namówiła go na wycieczkę w góry. Lady Cleghorn była osobą, która z godną podziwu wytrwałością wdrapywała się na niebotyczne skały i brnęła wskroś rwących potoków w pogoni za wątłym kwiatuszkiem, którego rozmiary pozostawały w odwrotnej proporcji do jego łacińskiej nazwy gatunkowej.

Niewielka grupka entuzjastów przemierzała bałkańskie bezdroża przez dziesięć dni. Sir Stafford zaczął nawet żałować, że artykuł w gazecie jest tak daleki od prawdy. Miał już serdecznie dosyć górskiej roślinności i niespożytej energii drogiej Lucy, która mimo swych sześćdziesięciu paru lat śmigała po stokach niczym kozica, zostawiając go spoconego daleko z tyłu. Po stokroć wolał już nudne przyjęcia u ambasadora...

Metaliczny głos znad głowy obwieścił, że z powodu gęstej mgły nad Genewą samolot jest zmuszony zawrócić do Frankfurtu. Stamtąd, jeżeli pogoda pozwoli, poleci bezpośrednio do Londynu. Pasażerowie do Genewy będą mogli wyruszyć, gdy tylko się przejaśni. Nie robiło mu to specjalnej różnicy. Miał jedynie nadzieję, że niebo nad Londynem jest czyste, bo inaczej będą musieli lądować w Prestwick. Dwa razy lądował już w Prestwick – o dwa razy za dużo. Pomyślał, że życie i podróże samolotem są nad wyraz nudne. Żeby tak chociaż... już sam nie wiedział, żeby co chociaż...

1 William Shakespeare, Kupiec wenecki, tłum. Leon Ulrich, akt III, scena 2. W oryginalnym tłumaczeniu: „Powiedz, gdzie się miłość rodzi?” (przyp. red.). ↩

2 William Shakespeare, Makbet, tłum. Leon Ulrich, akt V, scena 5 (przyp. red.). ↩

3 Malaje – do roku 1963 nazwa Malezji (przyp. red.). ↩