Dyrektywa ROP w gospodarce odpadami opakowaniowymi ebook

Dyrektywa ROP w gospodarce odpadami opakowaniowymi

Copyright © by Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2026

Dyrektywa ROP w gospodarce odpadami opakowaniowymi

Copyright © Warszawa 2026 by Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Autorzy:Katarzyna Kulhawik, Aleksandra Gembora, Karolina Szewczyk-Cieślik, Tomasz Kaler, Agnieszka Rożek

Redakcja: Anna Szymanek

Korekta: Zespół

Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski

Koordynator projektów wydawniczych: Anna Jagodzińska

Content & Publishing Leader: Marta Grabowska-Peda

Projekt graficzny okładki: Agnieszka Makowska

Zdjęcie na okładce: Adobe Stock

Skład i łamanie: Agnieszka Makowska

Wydanie I 

Stan prawny: marzec 2026 r.

ISBN: 978-83-8409-702-1

Kod produktu: 3OU91

Wydawca:

Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10

www.wip.pl

Druk i oprawa: KRM Druk sp. z o.o 

Publikacja uwzględnia stan prawny obowiązujący na dzień 30 marca 2026 r.

Niniejsza publikacja oraz wszystkie zawarte w niej teksty, grafiki i materiały są chronione prawem autorskim. Żadna część tej książki nie może być reprodukowana, przechowywana w systemach wyszukiwania lub transmitowana w jakiejkolwiek formie i jakimikolwiek środkami – elektronicznymi, mechanicznymi, kopiowania, nagrywania lub innymi – bez uprzedniej pisemnej zgody Redakcji.

Zakaz ten nie dotyczy cytowania ww. materiałów w granicach dozwolonego użytku, z powołaniem się na źródło.

Treści zawarte w niniejszej publikacji mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Publikacja została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności oraz z wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Niemniej jednak zawiera ona ogólne wskazówki i nie powinna być traktowana jako indywidualna porada prawna, finansowa, medyczna ani żadna inna forma profesjonalnej konsultacji.

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za decyzje podjęte na podstawie informacji zawartych w tej publikacji. W przypadku potrzeby uzyskania specjalistycznej porady zaleca się konsultację z odpowiednim ekspertem lub specjalistą w danej dziedzinie.

Spis treści

Wstęp 5

Słownik 7

Rozdział 1 Dyskusja o ROP 9

Rozdział 2 Podstawy ROP 12

Rozdział 3 ROP w przepisach UE 16

Rozdział 4 Wdrażanie ROP w Polsce 18

Rozdział 5 ROP w kontekście gospodarki o obiegu zamkniętym 21

Rozdział 6 Rola instytucji publicznych w nowym systemie ROP 28

Rozdział 7 Zadania gmin i samorządów w kontekście nowego ROP 30

Rozdział 8 ROP a system kaucyjny 38

Rozdział 9 ROP a ekoprojektowanie 40

Rozdział 10 Ewidencja opakowań 45

Rozdział 11Jak przygotować się do wdrożenia systemu ROP 55

Rozdział 12 Pytania o ROP 61

WZÓR − ewidencja opakowań 63

Podstawa Prawna 65

Wstęp

Czym jest ROP, czyli rozszerzona odpowiedzialność producenta?

(ang. Extended Producer Responsibility – EPR)

To zasada, wedle której firmy wprowadzające produkty w opakowaniach odpowiadają za ich cały cykl życia. Z opakowań powstają odpady opakowaniowe, które muszą zostać odpowiednio zagospodarowane. Według ROP zarządzanie tymi odpadami przechodzi na producentów i nakłada na nich obowiązek organizacji i finansowania systemu zbierania oraz recyklingu odpadów powstałych z ich produktów.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP) ma na celu zwiększenie efektywności recyklingu materiałów i promowanie gospodarki o obiegu zamkniętym. Dodatkowym celem jest odciążenie finansowe gmin i mieszkańców, by przenieść koszty zagospodarowania odpadów na producentów. Dzięki temu mechanizmowi minimalizuje się konieczność korzystania z surowców pierwotnych, co przekłada się na zmniejszenie wpływu na środowisko.

Ten system wspiera ideę gospodarki o obiegu zamkniętym, gdzie odpady są traktowane jak cenne zasoby, a celem jest ich ponowne wprowadzenie do obiegu gospodarczego.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta może dotyczy różnych kategorii – nie tylko odpadów, a w tym odpadów opakowaniowych, ale także zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, baterii oraz pojazdów wycofanych z eksploatacji.

Producenci mają obowiązek stworzenia systemu zbierania odpadów, który będzie odpowiadał wymaganiom prawnym oraz środowiskowym. Obowiązkiem jest także finansowanie jego działania.

Gospodarka odpadami opakowaniowymi w Polsce stoi dziś przed jedną z największych zmian ostatnich lat. Wprowadzane unijne regulacje dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta oraz systemu kaucyjnego mają nie tylko uporządkować obowiązki przedsiębiorców, lecz przede wszystkim zmienić sposób finansowania całego systemu. Odpowiedzialność za odpady ma w większym stopniu spocząć na podmiotach wprowadzających produkty na rynek, a nie – jak dotychczas – głównie na gminach i mieszkańcach.

Zmiany te wynikają z kierunku wyznaczonego przez Unię Europejską, w szczególności z założeń gospodarki o obiegu zamkniętym. Celem jest ograniczenie ilości odpadów, zwiększenie poziomu recyklingu oraz promowanie projektowania produktów i opakowań w sposób przyjaźniejszy środowisku. W praktyce oznacza to jednak sporo nowych obowiązków, opłat oraz konieczność dostosowania procesów biznesowych do zmieniających się przepisów.

Ta publikacja ma na celu uporządkowanie wiedzy na temat systemu ROP – zarówno w ujęciu prawnym, jak i praktycznym. Znajdują się tu omówienia podstawowych założeń rozszerzonej odpowiedzialności producenta, przegląd obowiązujących regulacji krajowych i unijnych, a także analizę planowanych zmian, które w najbliższych latach będą miały bezpośredni wpływ na funkcjonowanie przedsiębiorstw. Jego celem jest nie tylko wyjaśnienie nowych regulacji, lecz także wsparcie w ich wdrożeniu w praktyce.

Słownik

BDO – Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami.

Opakowanie – wyrób, w tym wyrób bezzwrotny, wykonany z jakiegokolwiek materiału, przeznaczony do przechowywania, ochrony, przewozu, dostarczania lub prezentacji produktów, od surowców do towarów przetworzonych. Za opakowanie uważa się:

Opłata produktowa – opłata obliczana i wpłacana w przypadku nieosiągnięcia wymaganego poziomu odzysku i recyklingu.

Opłata za korzystanie ze środowiska – opłata pobierana za wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza atmosferycznego lub składowanie odpadów.

Rozporządzenie PPWR − rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych.

System kaucyjny − mechanizm, w którym przy sprzedaży napojów w opakowaniach jednorazowego lub wielokrotnego użytku jest pobierana kaucja, zwracana użytkownikowi końcowemu po oddaniu pustego opakowania lub odpadu opakowaniowego. Jego cel to zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki, recyklingu i ograniczenie zaśmiecania środowiska.

Wprowadzający opakowania – przedsiębiorca wytwarzający opakowania, importujący opakowania, dokonujący wewnątrzwspólnotowego nabycia opakowań lub wewnątrzwspólnotowej dostawy opakowań.

Wprowadzający produkty w opakowaniach – przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą w zakresie wprowadzania do obrotu produktów w opakowaniach, w szczególności:

Rozdział 1Dyskusja o ROP

Nowe przepisy mają zmienić sposób finansowania i organizacji gospodarki odpadami opakowaniowymi. Zwolennicy widzą w nich szansę na poprawę efektywności selektywnej zbiórki i recyklingu, natomiast wielu przedsiębiorców obawia się, że system w proponowanej formie stanie się jedynie dodatkowym podatkiem od opakowań. Spór dotyczy zarówno kształtu opłat, jak i roli państwa w zarządzaniu środkami finansowymi.

Dotychczas przedsiębiorcy korzystali z usług prywatnych organizacji odzysku, które pomagały wypełniać obowiązki recyklingowe. Nowy system ma przenieść większość tych zadań do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Ograniczenie roli organizacji odzysku

Obecny model funkcjonuje od ponad 20 lat. Organizacje odzysku zawierały umowy z recyklerami i potwierdzały, że określona ilość surowca – szkła, tworzyw czy metalu – została faktycznie poddana recyklingowi. Ten system, choć niedoskonały, utrzymywał kontakt producentów z branżą odpadową i otwierał przestrzeń dla ekoprojektowania opakowań.

Według propozycji nowe przepisy marginalizują te podmioty, oddając kluczowe kompetencje państwowej instytucji. Oznacza to, że przedsiębiorcy będą odcięci od bezpośredniej współpracy z sektorem recyklingowym, co może utrudnić rozwój innowacyjnych rozwiązań w zakresie projektowania opakowań przyjaznych środowisku.

Brak przejrzystości w naliczaniu kosztów

Jednym z największych zastrzeżeń biznesu jest brak przejrzystości w ustalaniu wysokości opłat. W nowym systemie mają być określane przez ministra klimatu i środowiska w drodze rozporządzenia. Krytycy obawiają się, że wysokość stawek będzie w praktyce ustalana głównie w gronie administracji państwowej, z ograniczoną możliwością wpływu przedsiębiorców.

Środki z opłat mają trafiać do NFOŚiGW, który następnie będzie decydował, w jaki sposób je rozdysponować – na przykład pomiędzy gminy, sortownie a recyklerów. Brakuje jednak jasnych mechanizmów kontroli czy gwarancji, że fundusz będzie rozliczany z efektywności selektywnej zbiórki i realizacji wymaganych poziomów recyklingu.

Czy ROP stanie się podatkiem od opakowań?

Wielu przedstawicieli branży zwraca uwagę, że nowy system w praktyce sprowadza się do wprowadzenia dodatkowego podatku od opakowań. W ich ocenie nie ma tu realnego powiązania pomiędzy wysokością wnoszonych opłat a jakością systemu selektywnej zbiórki. Obawy są szczególnie silne w sektorze rolno-spożywczym, gdzie stosuje się wielomateriałowe opakowania ze względówbezpieczeństwa żywności.

Jeśli te odpady nie zostaną skutecznie zebrane i skierowane do recyklingu, część z nich trafi na składowiska lub do spalarni. Wówczas przedsiębiorcy zapłacą pełną opłatę, mimo że ich wysiłek w zakresie ekoprojektowania nie przełoży się na realne korzyści środowiskowe.

Państwowy monopol i ryzyko braku odpowiedzialności

Nowe regulacje przewidują, że NFOŚiGW jako operator systemu ROP zyska bardzo szerokie kompetencje, a jego decyzje nie będą podlegały odwołaniu. Zdaniem krytyków prowadzi to do centralizacji i braku odpowiedzialności, gdyż instytucja państwowa nie ponosi ryzyka biznesowego ani sankcji za niewywiązywanie się z obowiązków.

Taki model oznacza, że gospodarka odpadami opakowaniowymi zostanie w dużej mierze upaństwowiona, a rola przedsiębiorców ograniczy się do roli płatników. Szacuje się, że koszty ponoszone przez biznes mogą wzrosnąć z obecnych 1,4 mld złdo nawet 5 mld zł rocznie.

Obawy o przeznaczenie środków

Dodatkowe wątpliwości budzi sposób wydatkowania środków. Krytycy obawiają się, że pieniądze z opłat trafią przede wszystkim na rozbudowę struktur administracyjnych, zamiast realnie wspierać system recyklingu i selektywnej zbiórki odpadów. Taki scenariusz oznaczałby ograniczoną poprawę efektywności gospodarki odpadami i ryzyko nepotyzmu w podziale środków.

Ryzyko wzrostu cen dla konsumentów

Podwyższone koszty dla przedsiębiorców mogą przełożyć się na wyższe ceny produktów w sklepach. Handel zwraca uwagę, że przy proponowanych rozwiązaniach koszty odbioru odpadów mogą wzrosnąć nawet dwukrotnie. To powoduje obawę, że konsumenci będą musieli płacić więcej, choć system nie zagwarantuje wyraźnej poprawy jakości recyklingu.

Potrzeba nowego podejścia

Przedstawiciele rynku apelują, aby system ROP był zgodny z zasadą kosztu netto, czyli by przedsiębiorcy płacili tylko za faktyczne koszty gospodarowania odpadami pochodzącymi z ich produktów. Ważne jest też, aby środki z opłat były przeznaczane w sposób przejrzysty, a mechanizmy rozliczania operatora systemu gwarantowały osiąganie wymaganych poziomów recyklingu.

Zwraca się również uwagę na konieczność odpowiedniego czasu wdrożenia. Doświadczenia z systemem kaucyjnym pokazują, że zbyt szybkie wprowadzanie dużych reform bez przygotowania konsumentów i samorządów prowadzi do chaosu.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta to koncepcja, która w teorii ma wspierać gospodarkę o obiegu zamkniętym i odciążać środowisko. Kształt ustawy budzi liczne kontrowersje – od ryzyka centralizacji, przez brak przejrzystości finansowej po możliwość wzrostu cen dla konsumentów. Bez dialogu między państwem, biznesem a samorządami trudno będzie stworzyć system, który naprawdę przyczyni się do rozwoju recyklingu i ograniczenia ilości odpadów.