Zaangażowanie osób świeckich w parafii – Jak osoby świeckie mogą uczestniczyć aktywnie w życiu parafii? ebook

Zaangażowanie osób świeckich w parafii – Jak osoby świeckie mogą uczestniczyć aktywnie w życiu parafii?Copyright © Warszawa 2026 by Wiedza i Praktyka sp. z o.o

Autor: Ks. dr Piotr Wierzbicki

Redakcja: Anna Konarzewska-Żuczek

Korekta: Zespół

Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski

Koordynator projektów wydawniczych: Anna Jagodzińska

Content & Publishing Leader: Marta Grabowska-Peda

Projekt graficzny okładki: Agnieszka Makowska

Zdjęcie na okładce: Freepick

Skład i łamanie: Agnieszka Makowska

Wydanie I

Stan prawny: kwiecień 2026 r.

ISBN: 978-83-8409-640-6

Kod produktu: 1QS009

Wydawca:

Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10

www.wip.pl

Publikacja uwzględnia stan prawny obowiązujący na dzień 1 kwietnia 2026 r.

Niniejsza publikacja oraz wszystkie zawarte w niej teksty, grafiki i materiały są chronione prawem autorskim. Żadna część tego e-booka nie może być reprodukowana, przechowywana w systemach wyszukiwania lub transmitowana w jakiejkolwiek formie i jakimikolwiek środkami – elektronicznymi, mechanicznymi, kopiowania, nagrywania lub innymi – bez uprzedniej pisemnej zgody Redakcji.

Zakaz ten nie dotyczy cytowania ww. materiałów w granicach dozwolonego użytku, z powołaniem się na źródło.

Treści zawarte w niniejszej publikacji mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Publikacja została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności oraz z wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Niemniej jednak zawiera ona ogólne wskazówki i nie powinna być traktowana jako indywidualna porada prawna, finansowa, medyczna ani żadna inna forma profesjonalnej konsultacji.

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za decyzje podjęte na podstawie informacji zawartych w tej publikacji. W przypadku potrzeby uzyskania specjalistycznej porady zaleca się konsultację z odpowiednim ekspertem lub specjalistą w danej dziedzinie.

Spis treści

Konieczność współpracy w Kościele z osobami świeckimi 5

Współpracować nie znaczy zastępować. Zadania wiernych świeckich i duchownych 10

Współpraca świeckich z duchownymi w zarządzaniu parafią 17

Udział wiernych świeckich w przygotowaniu do przyjmowania sakramentów w parafii 27

Uczestnictwo wiernych świeckich w sprawowaniu sakramentów w parafii 37

Czy członkami rady ekonomicznej mogą być wierni spoza parafii? 47

Konieczność współpracy w Kościele z osobami świeckimi

Kiedy słyszymy o współpracy w zarządzaniu parafią z jednej strony, może się to nam wydawać złem koniecznym, z drugiej jest to wymóg naszych czasów w związku z tym, że potrzebujemy różnych specjalistów, aby pomogli nam wypełnić liczne obowiązki, bo świat jest coraz bardziej skomplikowany i mniej zrozumiały dla nas samych. Konieczność współpracy może być czasem związana z większym niż dotychczas angażowaniem świeckich, o czym myślimy w kontekście zmniejszającej się liczby kapłanów i może budzić w nas obawy o przyszłośćKościoła.

Należy zwrócić uwagę na podstawową konieczność współpracy, jaka powinna zaistnieć między nami a Bogiem, abyśmy zostali zbawieni. Syn Boży przez swoją śmierć i zmartwychwstanie uwalnia ludzi od grzechu, owoce Jego dzieła zostają udzielone w sakramentach świętych. Nie jest to możliwe bez współpracy między łaską a wolnością człowieka. Życie moralne człowieka jest wyrazem współdziałania z zamysłem Bożym, który Bóg chce przeprowadzić w historii; również modlitwa chrześcijańska jest współpracą z Jego Opatrznością i z Jego zamysłem miłości do ludzi.

Również w ten sam sposób należy mówić o zadaniu Kościoła, którym dzisiaj jest współpracować z Bogiem Ojcem, z Jezusem Chrystusem w Duchu Świętym, które jest związane z przyjściem Królestwa Bożego. Najlepszym przykładem współdziałania z łaską Bożą jest Najświętsza Maryja Panna, od której fiat zależało wcielenie Jezusa Chrystusa, i która współuczestniczyła w dziele Zbawiciela, dlatego też jest ona orędowniczką i patronką ludzkiego współdziałania z Bogiem oraz apostolskiej działalności świeckich.

WAŻNE

Współpraca z Bogiem powinna owocować współpracą z ludźmi we wspólnocie wierzących, w której wynikające z chrztu wspólne powołanie wszystkich wiernych do budowania Kościoła znajduje swoje zastosowanie. Dlatego też w Kościele wszyscy jesteśmy wezwani do współpracy zarówno duchowni, jak i świeccy oraz świeccy z duchownymi.

Pierwszą i najważniejszą przesłanką teologiczno-prawną współpracy wszystkich wiernych jest nauka o Kościele jako Ludzie Bożym oraz Kościele rozumianym jako communio; o jedności i różnicach pomiędzy kapłaństwem wspólnym i służebnym, o własnej tożsamości świeckich i duchownych, która różnicuje specyficzne zadania każdego w jednym posłannictwie Kościoła. Myśl ta w nauce Soboru Watykańskiego II została przedstawiona za pomocą dwóch obrazów Ludu Bożego i Ciała Chrystusa.

Kościół jako Lud Boży, jak nowy naród wybrany (jest to biblijne nawiązanie do Izraela – pierwszego narodu wybranego), jest przez Chrystusa odkupiony i prowadzony do nowego Królestwa Bożego, które zapoczątkowane na ziemi ma dopełnić się podczas powtórnego przyjścia Pana. Ten Lud mający za głowę Chrystusa jest ustanowiony dla wspólnoty życia, gdyż Bogu spodobało się zbawić człowieka nie pojedynczo, ale we wspólnocie. Jest on używany przez swojego Założyciela za narzędzie zbawienia wszystkich i posłany do całego świata, jako światłość świata oraz sól ziemi (por. Mt 5, 13–16). Dla spełnienia tego zadania Kościół został wyposażony w Słowo Boże, sakramenty, nadprzyrodzone dary, tj. charyzmaty, udzielane przez Ducha Świętego poszczególnym wiernym oraz we władzę. Sposób korzystania z tych środków wymaga zarówno od osób duchownych, jak i świeckich współpracy oraz współodpowiedzialności za wykonanie misji Kościoła.

Przedstawiony obraz Kościoła uwydatnia wspólnotowy oraz społeczny wymiar procesu zbawienia istniejący obok indywidualnego, ukazuje również, że Kościół jako Lud Boży jest w drodze, czyli cały czas się rozwija i przechodzi różne etapy. Obraz ten jest ważny dla właściwego rozumienia Kościoła i chroni przed indywidualizmem religijnym.

Drugim obrazem soborowym ukazującym Kościół jako komunię osób, trwającą w jedności lecz zróżnicowaną, jest porównanie wspólnoty wiernych do Ciała Chrystusa. Każdy z członków ma w Nim swoje określone miejsce i pełni określone funkcje, które są rozdzielane przez Ducha Świętego w celu posługiwania wspólnocie Kościoła. Ten obraz pozwala zrozumieć organiczną jedność Kościoła i jednoczesną harmonijną różnorodność, a także jego ścisły nadprzyrodzony związek z Jezusem Chrystusem, który jest Głową tego Mistycznego Ciała. To właśnie Chrystus jest źródłem nadprzyrodzonego życia Kościoła i nim kieruje, co ma szczególne odzwierciedlenie w Eucharystii. Ona w najwyższym stopniu urzeczywistnia i wyraża jedność wspólnoty. Poszczególni członkowie mogą jednoczyć się również przez modlitwę, cierpienia, przez współdziała nie w dobrym i współuczestnictwo w sprawach Bożych. Wielość narodów, języków, różnorodność charyzmatów i funkcji nie przeszkadza zasadniczej podstawowej więzi, gdyż społeczność kościelna jest organizmem żywym i bogatym w swojej różnorodności.

Obraz Kościoła jako Ciała Chrystusa uzupełnia pierwszy i pozwala zrozumieć specyficzną dla każdego wiernego relację do Chrystusa Głowy, a także relacje różnych członków do siebie nawzajem wewnątrz wspólnoty. Stąd jeszcze dokładniej możemy dostrzec głębię wzajemnych relacji duchownych i świeckich oraz konieczność ich współpracy. Ojcowie Soboru Watykańskiego II nauczają, że „pasterze i pozostali wierni związani są ze sobą przez konieczne, wzajemne odniesienia; pasterze Kościoła, idąc za przykładem Pana, sobie nawzajem i innym wiernym oddają posługi duchowe, wierni zaś ochoczo świadczą wspólnie pomoc pasterzom i nauczycielem. Tak to w rozmaitości dają świadectwo jedności przedziwnej w Ciele Chrystusowym” (LG 32).

Współpraca jest jedną z zasad wpisanych do Kodeksu Prawa Kanonicznego, kan. 225 § 1; 211, gdzie prawodawca określił, że jest prawem i obowiązkiem wszystkich chrześcijan. Znajduje swoje szerokie zastosowanie w zarządzaniu Kościołem. Jest ona określona w kan. 129 § 2, który stanowi, iż w wykonywaniu władzy [rządzenia] mogą współdziałać wierni świeccy, zgodnie z przepisami prawa. Jan Paweł II w Christifideles laici zachęcał zarówno pasterzy Kościoła, jak i wiernych świeckich do owocnej i braterskiej współpracy opartej na szacunku i serdeczności. Tylko wtedy całe bogactwo darów, jakimi Bóg obdarza Kościół, może owocnie i w sposób uporządkowany przyczyniać się do jego rozwoju. Dzięki takiej współpracy umacnia się w świeckich poczucie własnej odpowiedzialności, wzmaga się zapał i łatwiej łączą swoje siły z siłami pasterzy w jednym celu. Natomiast pasterze, wsparci doświadczeniem świeckich, zdobywają celniejszy i odpowiedni sąd zarówno w sprawach duchowych, jak i doczesnych.

WAŻNE

Wierny ma prawo i jednocześnie obowiązek uczestniczyć w życiu wspólnoty, przyczyniając się tym samym do jej rozwoju. Aktywna pozycja sprawia, że nie ma on tylko prawa otrzymywania od niej pomocy, ale jest też zobligowany do tego, by samemu współpracować czy udzielać pomocy innym. Ojcowie soborowi przypominają, że to prawo i obowiązek wierni otrzymują na mocy zjednoczenia z Chrystusem-Głową, które zapoczątkowane jest na chrzcie św.

Prawo i obowiązek współpracy ma charakter osobisty, personalny, przysługujący wszystkim ochrzczonym na zasadzie równości jako prawo wrodzone, dlatego też kan. 211 jest umieszczony w zbiorze praw i obowiązków wszystkich wiernych. Może być realizowany zarówno indywidualnie, jak i kolegialnie. Ponieważ prawo to istnieje w Kościele, stąd powinno być realizowane we wspólnocie wszystkich wiernych, duchownych i świeckich, razem z biskupem, który jest odpowiedzialny za koordynację tej współpracy.

Podsumowanie

Konieczność współpracy w zarządzaniu parafią nie jest wymogiem naszych czasów, nie wynika z braku kapłanów, lecz należy do zasad fundamentalnych tworzących i objawiających misterium Kościoła. Potrzeby naszych czasów, zmniejszona ilość duchownych mogą być dla nas okazją do przemyślenia na nowo udziału różnych osób w realizacji wspólnej misji Kościoła, oraz do wydobycia na nowo piękna Kościoła, w którym przeżywamy jedność w różnorodności osób i powołań. Warto w tym kontekście bliżej przyjrzeć się temu, jak powinna wyglądać nasza współpraca zgodnie z prawem oraz jakie mogą być problemy w jej realizowaniu, które już zostały dostrzeżone przezKościół.