Źródła sensu w humanistyce ebook

Ta książka powstała z troski o los współczesnej humanistyki. Autorka, która w swych pracach przebyła różne drogi badań w tej dziedzinie, ma wszelkie dane do postawienia wiarygodnej diagnozy. Humanistyka przeżywa dziś głęboki kryzys. Tradycyjne metody jej uprawiania prawdopodobnie znalazły się u kresu swych możliwości, a nowe zdają się zbyt jednostronne, a nawet jałowe: jak długo można dekonstruować zastane struktury semiotyczne albo interpretować interpretacje? Wyjściem wydaje się ponowne wniknięcie w samą istotę humanistyki i podjęcie ponownego zbadania jej źródeł. Zadaniem nauk humanistycznych jest nie tyle poznawanie, a nawet rozumienie szeroko ujmowanej rzeczywistości człowieka, ile jej pojmowanie. A to polega na poznaniu zarazem uobecniającym i uczestniczącym, przede wszystkim zaś skierowanym na ostateczne źródło sensu – Absolut. Sprostaniu temu zadaniu najbliższa jest fenomenologia, zwłaszcza w tej wersji, jaką proponuje Edyta Stein. W ramach tak rozumianej fenomenologicznej humanistyki trzeba ponownie przebadać obszary filozoficznej antropologii, hermeneutyki i semiotyki, ale także otworzyć się na poznawanie czysto duchowe, do którego przybliża doświadczenie religijne. Prowadzeni integralną (nie tylko czysto intelektualną) mocą ducha możemy spodziewać się łaski „dotknięcia sensu” , a w nim nadziei odrodzenia wielkiej, autentycznej humanistyki. Książka prof. Anny Grzegorczyk jest niezwykle ważna. Nie ukrywa krytycznego stanu dzisiejszej humanistyki, niczego nie odrzuca z jej dotychczasowego dorobku: sugeruje raczej, by go przemyśleć na nowo. Przede wszystkim zaś uzupełnić jej wymiar horyzontalny – wertykalnym: spojrzeniem ku wartościom najwyższym. Do źródła zawsze idzie się pod prąd. Władysław Stróżewski

Spis treści

Wstęp 5
Źródła nadziei 10
1. Poznanie absolutne według św. Jana od Krzyża i św. Jana Pawła II 10
Źródło jako arché 10
Fenomenologia jako poznanie bezpośrednie – źródłowe 12
Krystaliczne źródła św. Jana od Krzyża i św. Jana Pawła II 14
Brudne źródło św. Bernadetty 18
Trzy źródła – jedna tradycja: źródło Eliasza 20
2. Pielgrzymowanie do źródła 25
Filozoficzne pielgrzymowanie 27
Intelekt pielgrzyma 29
Prawda jako źródło 30
Modlitwa jako credo poznawcze 40
Konkluzje 42
3. Tożsamość pielgrzyma 44
Kondycja pielgrzyma 44
Słownik pielgrzyma 48
Pielgrzymowanie do źródła 50
Współczesne odrzucenie saligii 54
Pielgrzymka jako zaświadczanie sensu 57
Homo pelegrinus vs homo peregrinus 59
Konkluzje 60
Źródła dobra 63
1. Tożsamość i grzech. Saligia a etyka współczesna 63
Kultura współczesna 63
Kim jest człowiek? 65
Pielgrzym Absolutu – św. Antoni Padewski 69
Konkluzje 78
2. Doświadczanie wiary jako wydobywanie dobra 79
Protest jako zaświadczanie sensu 82
Tożsamość według Ricoeura 83
Pielgrzymowanie do wiary jako źródła 84
Źródło Eliasza – źródło źródeł 85
Źródło Benedykta – „By chronić dobro” 87
Doświadczenie wiary jako doświadczanie dobra 90
Konkluzje 92
3. Edyta Stein, Simone Weil i Hannah Arendt wobec zła 95
Odpowiedzialność myślenia 95
Banalność zła. Hannah Arendt (1905–1975) 97
Zło jako wykorzenienie. Simone Weil (1909–1943) 100
Zło jako sprzeciw wobec woli Bożej. Edyta Stein (1891–1942) 103
Konkluzje 106
Źródła naukowe 108
1. „Presemiotyczne raje” a koncepcja F. de Saussure’a 108
Ikonizacja de Saussure’a 108
Kondycja współczesnej semiotyki 110
Ferdinand de Saussure – tajemniczy założyciel semiotyki 114
W poszukiwaniu Ferdinanda de Saussure’a 116
Renesans de Saussure’a 118
Konkluzje 120
2. Utrata i odzyskiwanie podmiotu. Roland Barthes i Paul Ricoeur w optyce humanistyki obecności 124
Humanistyka obecności wobec współczesnych tendencji filozoficzno-teoretycznych 124
Rzeczywistość w cudzysłowie 126
Podmiot – rzeczywistość – odrzeczywistnianie 129
Konkluzje 135
3. Struktura antropologiczna z perspektywy Chantal Delsol i Edyty Stein 136
Filozofia i nauka 136
Fenomenologia i antropologia 137
Ku antropologii mądrościowej 142
Prawda jako mądrość 148
Antropologia teologiczna Stein – czym jest człowiek 154
Konkluzje 155
4. „Karmelitański codziennik” w optyce semiotycznej 158
Światłość i ciemność jako kategorie filozoficzno-religijne i estetyczno-egzystencjalne 158
Światłość i ciemność jako kategorie ontologiczne 160
Doświadczenie jako podstawowa kategoria epistemologiczna codzienności 167
Światłość i ciemność jako doświadczenie semiotyczne i mistyczne 169
Mistyczne doświadczenie światła i ciemności 172
Najważniejsze porady „Karmelitańskiego codziennika” 174
Aksjologia doświadczenia semiotycznego i mistycznego 177
Semiotyczna i karmelitańska kategoria codzienności 179
Konkluzje 180
Źródła ikoniczne 182
1. Piękno ikony jako poznanie absolutne 182
Poznanie ikoniczne 187
Ikona jako symbol 189
Ikona jako droga ku Absolutowi 190
Piękno duchowe 193
2. Poznanie ikoniczne w refleksji Władysława Stróżewskiego i Edyty Stein 199
Zanurzeni w Trójcy Świętej 199
Humanistyka antykryzysowa 200
Poszukiwacze prawdy 202
Nawracanie się na symbol 205
Brewiarze humanistyczne 210
3. Modlitwa jako rozmowa z Bogiem 215
Św. Paweł 216
Św. Jan od Krzyża 218
Św. Edyta Stein 220
Simone Weil 222
Anna Wierzbicka 224
Andrzej Grzegorczyk 225
C.S. Lewis 228
Konkluzje 230
Źródła sensu w humanistyce 232
1. Źródła sensu w kulturze i w kulturoznawstwie 232
Desakralizacja kultury 232
Humanistyka ekologiczna 235
Przyjazna komunikacja? 239
Konkluzje: ruinizacja kultury i aksjologiczny krzyk 241
2. Personalizm Edyty Stein wobec współczesnego posthumanizmu 243
Personalizm trynitarny Edyty Stein 243
Obumieranie duszy 250
Antropocen w humanistyce 252
Posthumanizm jako „fałszywy humanizm” 253
Empatia i personalistyczne wczucie 258
Konkluzje 259
3. Źródła sensu w filozofii Edyty Stein 265
Chrześcijański filozof 265
Poznanie bez granic 267
Obecność i sens 269
Logos 271
Sens jako Logos 274
Konkluzje 277
4. „Nie mamy tu miasta trwałego”. Edyta Stein o bycie wiecznym 278
Philosophia perennis – filozofia wieczysta 280
Wieczność jako królestwo sensu 282
Wiedza Krzyża jako poznanie i łaska 288
Konkluzje 290
Zakończenie 292
Indeks osób 301
Pierwodruki 307
Spis ilustracji 308