Współczesne wprowadzenie do metafizyki ebook

Stanowisko wyrażone w niniejszej monografii można streścić następująco: metafizyka stanowi niezbywalną część filozofii, obecną od samego jej początku. Punktem wyjścia rozstrzygnięć wypracowywanych przez nią są podstawowe intuicje zawarte w myśleniu przedfilozoficznym, jak chociażby ta, że otaczają nas poszczególne przedmioty, które składają się z części, trwają pomimo upływu czasu, że w ich opisie posługujemy się pojęciami itd. Kłopot zaczyna się jednak wtedy, gdy dążąc do precyzji, zaczynamy wyrażać owe intuicje w języku pojęć filozoficznych. Próby ich zoperacjonalizowania nie są w stanie pogodzić wszystkich takich intuicji w zupełnym i spójnym systemie pojęć (…).

Nie oznacza to jednak, że, jak twierdzą Loux i Crisp, przedsięwzięcie określane mianem metafizyki skazane jest na porażkę. Wręcz przeciwnie: chociaż w historii filozofii wypracowano różnorodne, często znoszące siebie nawzajem stanowiska, to nadal są one dyskutowane, stanowiąc wyzwanie dla współczesnych badaczy. Nawet jeśli przyjęcie takiego bądź innego poglądu (czy to w kwestii powszechników, partykulariów, natury czasu czy możliwości określenia relacji łączących części i całości otaczających nas obiektów) nie jest rozstrzygające, rozciągająca się aż po współczesność historia metafizyki pozwala coraz lepiej uchwycić wszystkie konsekwencje proponowanych wcześniej rozstrzygnięć, a także oszacować ich ograniczenia (fragment Słowa od tłumaczy).

W Słowie od tłumaczy znajdujemy skrótowy opis zmian, jakim podlegała metafizyka będąca dziedzictwem Arystotelesa, wskazują przy tym na dwa przełomowe okresy, w których dochodziło do przeobrażenia przedmiotu metafizyki. Pierwszy z nich to okres siedemnasto- i osiemnastowiecznych systemów racjonalistycznych Kartezjusza, Leibniza czy Spinozy. Rozwój nowych metod poznania natury (matematyzacja przyrody przez Galileusza, eksperymentalizm Boyle’a, nowe spekulatywne mechanicystyczne koncepcje Gassendiego czy Kartezjusza; program powrotu do historii naturalnych Bacona czy Locke’a, wreszcie usamodzielnienie fizyki przez Newtona) spowodował przesunięcie pomiędzy dziedzinami ludzkiej wiedzy. W poznaniu przyrody prymat zaczęły dzierżyć matematyka i mechanika, nauki, które dla Arystotelesa służyły innym celom, co spowodowało, że metafizyka co prawda opisywała to, co wymyka się doświadczeniu, ale jej obszar uległ rozszerzeniu i zaczął obejmować nie tylko Boga, ale też zgodnie z paradygmatem kartezjańskim także ludzką podmiotowość (tradycyjnie utożsamianą z duszą) oraz świat.

Drugi przełom metafizyka zawdzięcza kantowskiemu transcendentalizmowi. Słynny kopernikański przewrót, który za sprawą królewieckiego filozofa dokonał się w filozofii, prowadził do kolejnego przeformułowania metafizyki. Ponieważ brak nam dostępu do rzeczy istniejących niezależnie od struktur poznania (muszą one pozostać zawsze „rzeczami w sobie”, a nie rzeczami „dla nas”), wcześniejsza metafizyka odnosząca się do przedmiotów wykraczających poza doświadczenie okazuje się wynikiem błędnego roszczenia ludzkiego rozumu, pragnącego osiągnąć poznanie konstytutywne tam, gdzie użycie rozumu może być jedynie regulatywne. Tak więc metafizyka wykraczająca poza przedmioty doświadczenia, określana mianem metafizyki transcendentnej i obejmująca takie dziedziny jak racjonalna kosmologia, racjonalna psychologia i racjonalna teologia, zdaniem autora Krytyki czystego rozumu musi być zastąpiona przez metafizykę krytyczną, która przedstawia miejsce najwyższych pojęć rozumu w całokształcie ludzkiego poznania.

Spis treści

O metafizyce dawnej i współczesnej. Słowo od tłumaczy  3
Współczesne wprowadzenie do metafizyki
Przedmowa do pierwszego wydania  25
Przedmowa do drugiego wydania  28
Przedmowa do trzeciego wydania  29
Przedmowa do czwartego wydania  30
Wstęp 31
1. Przegląd treści  31
2. Istota metafizyki – kilka uwag historycznych  32
3. Metafizyka jako teoria kategorii  43
4. Dalsza literatura  50
Problem powszechników I: Realizm metafizyczny  51
1. Przegląd treści  51
2. Realizm i nominalizm  52
3. Ontologia metafizycznego realizmu  54
4. Realizm i orzekanie  58
5. Realizm i odniesienie abstrakcyjne  65
6. Ograniczenia nałożone na realizm – egzemplifikacja  69
7. Dalsze ograniczenia – predykaty zdefiniowane i niezdefiniowane  78
8. Czy istnieją jakieś atrybuty nieegzemplifikowane?  84
9. Dalsza literatura  89
Problem powszechników II: Nominalizm  90
1. Przegląd treści  90
2. Przesłanki za nominalizmem  91
3. Rygorystyczny nominalizm  98
4. Nominalizm metajęzykowy  113
5. Teoria tropów  126
6. Fikcjonalizm  138
7. Dalsza literatura  141
Konkretne partykularia I. Substraty, wiązki i substancje  143
1. Przegląd treści  143
2. Teoria substratu i teoria wiązki  144
3. Zarzut wobec teorii wiązki – wypowiedź podmiotowo­‑orzecznikowa  155
4. Kolejny zarzut wobec teorii wiązki: identyczność przedmiotów nierozróżnialnych  162
5. Argument za teorią substratu  169
6. Problemy, jakie napotyka teoria substratu  173
7. Substancje arystotelesowskie  178
8. Dalsza literatura  192
Sądy i ich pokrewne  193
1. Przegląd treści  193
2. Tradycyjna teoria sądów  194
3. Nominalistyczna interpretacja sądów  206
4. Fakty, stany rzeczy i zdarzenia  222
5. Dalsza literatura  233
Konieczne i możliwe  234
1. Przegląd treści  234
2. Problemy z modalnością  235
3. Możliwe światy  241
4. Nominalizm możliwych światów  246
5. Metafizyka nominalizmu możliwych światów – David Lewis  252
6. Aktualizm i możliwe światy – Alvin Platinga  262
7. Dalsza literatura  278
Przyczynowość  279
1. Przegląd treści  279
2. Hume’owski opis przyczynowości  279
3. Odpowiedź na stanowisko Hume’a  286
4. Podejścia neohume’owskie  291
5. Dalsza literatura  302
Natura czasu  303
1. Przegląd treści  303
2. Argument McTaggarta  304
3. Teoria B  312
4. Teoria A  319
5. Nowa teoria B  330
6. Dalsza literatura  336
Konkretne partykularia II. Trwanie w czasie  337
1. Przegląd treści  337
2. Dwie teorie trwania – endurantyzm i perdurantyzm  338
3. Trwanie i natura czasu  343
4. Ontologia perdurantyzmu  349
5. Argument na rzecz perdurantyzmu – zmiana w obrębie własności  355
6. Drugi argument za perdurantyzmem – zmiana zachodząca w obrębie części  362
7. Dalsza literatura  374
Konkretne partykularia III. Części i całości  376
1. Przegląd treści  376
2. Problem wielości  377
Ten sam problem – wyrażony z większą dokładnością  380
3. Mereologiczny nihilizm  381
4. Mereologiczny moderatyzm  385
Moderatyzm uzasadniony  387
Moderatyzm brutalny  393
Moderatyzm nieostry  395
5. Mereologiczny uniwersalizm  398
6. Metafizyka konstytucji  400
7. Partyzm  405
8. Tożsamość względna  407
9. Prosty uniwersalizm  410
Superwaluacjonizm  411
Niemal identyczność  414
10. Dalsza literatura  416
Metafizyczna nieokreśloność  418
1. Przegląd treści  418
2. Czym jest metafizyczna nieokreśloność?  419
3. Nieokreśloność epistemiczna  424
4. Przykłady nieokreśloności metafizycznej?  430
5. Kompozycja i nieokreśloność metafizyczna  431
6. Przyszłe zdarzenia przygodne i nieokreśloność metafizyczna  436
7. Fizyka kwantowa i nieokreśloność metafizyczna  438
8. Nieokreśloność językowa i nieokreśloność metafizyczna  439
9. Nieokreśloność moralna i nieokreśloność metafizyczna  441
Jakie są powody odrzucenia nieokreśloności metafizycznej?  443
10. Argumentacja Evansa przeciwko nieostrej tożsamości  443
11. Dalsza literatura  452
Wyzwanie anty-Realizmu  453
1. Przegląd treści  453
2. Dwa poglądy na naturę rzeczywistości  454
3. Anty-Realista Dummetta  462
4. Nieokreśloność odniesienia  472
5. Anty-Realizm Putnama  482
6. Realizm czy anty-Realizm?  489
7. Dalsza literatura  502
Bibliografia  503
Indeks pojęć  518
Indeks nazwisk  528