Paradoks Sheffielda ebook i audiobook

Pa­ra­doks

Shef­fiel­da

Paul F. D. La­sher

Co­py­ri­ght © Paul F. D. La­sher

Co­py­ri­ght © Ostre Pió­ro

Wy­da­nie I 

Szcze­cin 2026

ISBN (druk): 978-83-68498-54-7

ISBN (e-bo­ok): 978-83-68498-55-4

Wszel­kie pra­wa za­strze­żo­ne.

Wy­daw­ca ze­zwa­la na udo­stęp­nia­nie okład­ki książ­ki w in­ter­ne­cie.

Re­dak­tor pro­wa­dzą­ca

Mo­ni­ka Cał­ka | www.krop­ka­ispol­ka.pl

Pro­jekt okład­ki i stron ty­tu­ło­wych

Ka­ta­rzy­na Se­re­din-Ko­lar­czyk | www.ka­es-se­re­din.pl

Zdję­cie na okład­ce, ilu­stra­cje

Ma­gni­fic (Fre­epik)

Re­dak­cja

Ane­ta Sta­wi­szyń­ska-Mar­ci­niak

Mo­ni­ka Cał­ka | www.krop­ka­ispol­ka.pl

Ko­rek­ta

Mag­da­le­na Dzie­kan | mag­da­dzie­kan.com

Dag­ma­ra Jasz­czak-Bar­to­sik

Pro­jekt ty­po­gra­ficz­ny, skład i ła­ma­nie

Ka­ta­rzy­na Se­re­din-Ko­lar­czyk | www.ka­es-se­re­din.pl

Wy­daw­nic­two Ostre Pió­ro

www.ostre-pio­ro.pl

Roz­dział 0

Kost­ki chod­ni­ko­we ukła­da­ły się w mo­no­ton­ny wzór. Je­go po­wta­rzal­ność ude­rza­ła. Nie by­ło mnie tu­taj od po­nad ro­ku, ale jak za­wsze, gdy tę­dy sze­dłem, li­czy­łem na ja­kąś zmia­nę. Nie­lo­gicz­ne, praw­da? Bo ni­by dla­cze­go mia­ła­by się zmie­nić se­kwen­cja ko­stek chod­ni­ko­wych?

Tak to jest, gdy umysł bez prze­rwy po­trze­bu­je no­wych do­znań, cze­goś, co od­cią­gnie go od spo­wsze­dnia­łej rze­czy­wi­sto­ści i za­pew­ni za­strzyk do­pa­mi­ny. A mój mózg był żąd­ny neu­ro­prze­kaź­ni­ków wsze­la­kiej ma­ści.

Po­chło­nię­ty my­śla­mi prze­le­cia­łem trzy ty­sią­ce ki­lo­me­trów, by te­raz sta­nąć przed drzwia­mi ka­mie­ni­cy mo­ich ro­dzi­ców. Był rok 2089, a to miej­sce pre­zen­to­wa­ło się tak sa­mo, jak dwie­ście lat te­mu. Ta­ta dbał o to, by w wy­glą­dzie na­sze­go do­mu nic się nie zmie­nia­ło. Po­zwa­lał tyl­ko na drob­ne re­mon­ty. Kie­dyś mnie to dzi­wi­ło. Nie po­dzie­la­łem nie­chę­ci oj­ca do zmian, po­cią­ga­ła mnie no­wo­cze­sna opły­wo­wa ar­chi­tek­tu­ra. Dziś już ro­zu­mia­łem. Dzię­ki te­mu, że dom się nie zmie­niał, wspo­mnie­nia z nim zwią­za­ne rów­nież po­zo­sta­wa­ły ży­we.

– Cześć, ta­to – po­wie­dzia­łem, roz­glą­da­jąc się po sa­lo­nie. By­li­śmy sa­mi, ja i mój cięż­ko cho­ry oj­ciec. – Gdzie ma­ma?

– Po­szła na za­ku­py. Sia­daj. – Wska­zał fo­tel w ką­cie po­ko­ju.

Na­wet ten me­bel przy­wo­ły­wał ob­ra­zy z prze­szło­ści. To z nie­go Mi­ko­łaj roz­da­wał pre­zen­ty. To na tym fo­te­lu oj­ciec przy­lał mi kie­dyś pa­sem, pró­bu­jąc okieł­znać na­sto­lat­ka tar­ga­ne­go bu­rzą hor­mo­nów.

Usia­dłem.

– Jak się czu­jesz? – za­py­ta­łem.

– A jak mam się czuć? Umie­ram. A mój syn… – Wy­po­wiedź ta­ty prze­rwał char­czą­cy ka­szel. – A mój syn uda­je, że nie wie, co na­le­ży zro­bić – za­koń­czył, pa­trząc mi pro­sto w oczy.

– Wła­śnie po to przy­sze­dłem. Pod­ją­łem de­cy­zję.

Ta­ta pod­niósł się do po­zy­cji sie­dzą­cej o wła­snych si­łach, nie ko­rzy­sta­jąc z me­cha­ni­zmów, w któ­re wy­po­sa­żo­ne by­ło łóż­ko.

– No więc, słu­cham, Ba­ne. Ja­ka jest two­ja de­cy­zja?

Ba­ne? Nie pa­mię­ta­łem, kie­dy ostat­ni raz zwró­cił się do mnie w ten spo­sób. Mo­je imię wy­po­wie­dzia­ne na głos mo­gło ozna­czać tyl­ko jed­no: ro­bi­ło się po­waż­nie.

– Do­łą­czę do pro­gra­mu SA­LUS. Od­dam się im, bo tak trze­ba – od­po­wie­dzia­łem gło­sem po­zba­wio­nym emo­cji.

– Tak! – krzyk­nął ta­ta, za­kasz­lał i bez sił osu­nął się na łóż­ko. – Bóg dał ci coś, cze­go nie dał in­nym. Tak. – Po­pa­trzył mi pro­sto w oczy. – Tak na­le­ży zro­bić, sy­nu.

Już chcia­łem po­wie­dzieć, że­by Bo­ga w to nie mie­szał, ale wte­dy do­strze­głem, że po je­go po­licz­ku spły­wa łza. Mój ta­ta pła­kał. Pła­kał ze szczę­ścia na wieść o tym, że je­go syn bę­dzie cier­piał z po­wo­du pod­ję­cia de­cy­zji nie­zgod­nej z je­go prze­ko­na­nia­mi. Po­my­śla­łem na­wet, że­by po­dejść i go przy­tu­lić, lecz osta­tecz­nie nie ru­szy­łem się z miej­sca. Ta­ta po­gar­dzał ludź­mi, któ­rzy uze­wnętrz­nia­li swo­je emo­cje. Gdy­bym oka­zał mu współ­czu­cie, czuł­by się po­ni­żo­ny.

Zgrzyt­nę­ła klam­ka.

– Ba­ne! – Ma­ma wpa­dła mi w ra­mio­na. – Kie­dy przy­le­cia­łeś? Co u cie… – urwa­ła na wi­dok ta­ty, a jej twarz w se­kun­dzie po­bla­dła.

W jej oczach po­ja­wił się strach. Strach przed od­po­wie­dzią na py­ta­nie, któ­re mia­ła za­dać.

– Sy­nu, co ty zro­bi­łeś? – Po jej po­licz­kach po­pły­nę­ły łzy. – Co ty zro­bi­łeś?! – krzyk­nę­ła, upusz­cza­jąc klu­cze. – Chcesz się im od­dać? Zo­stać kró­li­kiem do­świad­czal­nym? Chcesz stra­cić na­sze ostat­nie wspól­ne la­ta? Dla­cze­go?

Usia­dła przy sto­le. Ukry­ła twarz w dło­niach i roz­sz­lo­cha­ła się.

– Bo tak trze­ba, ma­mo. Nie wiń za to ta­ty. Ja na­praw­dę do­strze­gam w tym głęb­szy sens. Mo­gę… Ma­mo! – pod­nio­słem głos, wi­dząc, że nic do niej nie do­cie­ra. – Nie chcę że­gnać się z wa­mi w ten spo­sób, pro­szę… – do­da­łem ci­szej.

Ma­ma otar­ła łzy, wsta­ła i przy­tu­li­ła mnie z ca­łych sił.

– Ko­cham cię, Ba­ne. Pa­mię­taj o tym – wy­szep­ta­ła, nie wy­pusz­cza­jąc mnie z ob­jęć.

Te­go wła­śnie po­trze­bo­wa­łem. Ta­kie­go po­że­gna­nia.

Ma­ma jesz­cze raz prze­tar­ła oczy i usia­dła na łóż­ku obok ta­ty.

– Na­pisz mi, pro­szę, kie­dy, gdzie… Po­dob­no mo­że­my tam być, po­że­gnać się przed… – Jej głos znów się za­ła­mał.

– Oczy­wi­ście. Dam wam znać – od­po­wie­dzia­łem, do­brze wie­dząc, że te­go nie zro­bię.

To by­ło na­sze po­że­gna­nie. In­ne­go nie bę­dzie.

Roz­dział 0.1

Nie je­stem ta­ki jak in­ni

Na­zy­wam się Ba­ne War­ner. Uro­dzi­łem się w ro­ku 2058. Mam trzy­dzie­ści je­den lat i je­stem wy­jąt­ko­wy. Wie­dzia­łem o tym już w pod­sta­wów­ce.

Mło­dość spę­dzi­łem w ma­łym mia­stecz­ku, w któ­rym przez co naj­mniej trzy mie­sią­ce w ro­ku pa­no­wa­ła praw­dzi­wa zi­ma. Ujem­ne tem­pe­ra­tu­ry i me­tro­we za­spy śnie­gu by­ły czymś nor­mal­nym. Wszy­scy cho­dzi­li opa­tu­le­ni po uszy, a ja nie mar­z­łem. Cie­pło jak­by mnie nie opusz­cza­ło. Na­wet przy mi­nus dwu­dzie­stu stop­niach. Wbrew oba­wom ma­my, nie cho­ro­wa­łem i nie od­mra­ża­łem so­bie uszu. My­ślę, że ro­dzi­ce już wte­dy czu­li, że róż­nię się od in­nych dzie­ci, ale do­pie­ro gdy po­sze­dłem do li­ceum, ich za­in­te­re­so­wa­nie mo­ją od­mien­no­ścią prze­ro­dzi­ło się w praw­dzi­we py­ta­nia.

Zi­mo­we po­po­łu­dnia spę­dza­łem nad za­mar­z­nię­tym je­zio­rem. Cza­sem jeź­dzi­łem na łyż­wach, in­nym ra­zem po pro­stu cho­dzi­łem po lo­dzie, ob­ser­wu­jąc wzo­ry ry­su­ją­ce się pod bu­ta­mi. Pew­ne­go dnia ta­fla nie­ocze­ki­wa­nie pę­kła, a ja z krzy­kiem wpa­dłem do wo­dy. By­łem prze­ra­żo­ny. Pró­bo­wa­łem wy­do­stać się na po­wierzch­nię, ale za każ­dym ra­zem, gdy tyl­ko tro­chę się pod­cią­gną­łem, lód za­ła­my­wał się pod mo­im cię­ża­rem. Po kil­ku nie­uda­nych pró­bach nie­spo­dzie­wa­nie się uspo­ko­iłem. Wte­dy za­uwa­ży­łem, że w jed­nym miej­scu ta­fla jest cień­sza i zro­zu­mia­łem. Sko­ro nie mo­gę po niej przejść, to się przez nią prze­bi­ję. Za­czą­łem roz­bi­jać lód wła­snym cia­łem, prze­su­wa­jąc się po­wo­li w kie­run­ku brze­gu. Po­ko­na­łem tak kil­ka­dzie­siąt me­trów. Wy­sze­dłem z wo­dy, wró­ci­łem do do­mu i opo­wie­dzia­łem ro­dzi­com o tym, co się wy­da­rzy­ło. Nie uwie­rzy­li mi, po­mi­mo te­go, że by­łem prze­mo­czo­ny do su­chej nit­ki. Gdy ścią­ga­łem mo­kre ubra­nia, do sa­lo­nu wpadł, dy­sząc – jak­by prze­biegł ma­ra­ton – nasz nie­my są­siad. Do dziś pa­mię­tam sło­wa ma­my tłu­ma­czą­ce ener­gicz­ne ge­sty męż­czy­zny.

– Wi­dzia­łem, jak wasz syn wpadł do je­zio­ra, przedarł się przez lód do brze­gu i jak gdy­by ni­g­dy nic wró­cił do do­mu. Wo­da ma dziś dwa stop­nie. Spraw­dza­łem ra­no.

Ro­dzi­ce za­mar­li, pa­trząc to na mnie, to na są­sia­da. Ma­ma po­bla­dła i za­sło­ni­ła usta dło­nią. Ta­ta tyl­ko po­krę­cił gło­wą, jak­by pró­bo­wał zro­zu­mieć, jak to w ogó­le moż­li­we.

Gdy roz­po­czą­łem stu­dia, mo­je nie­zwy­kłe umie­jęt­no­ści za­czę­ły przy­cią­gać lu­dzi, któ­rzy sta­ra­li się zro­zu­mieć, co tak na­praw­dę się ze mną dzie­je. Zo­sta­łem pod­da­ny dzie­siąt­kom prze­róż­nych te­stów ge­ne­tycz­nych, set­kom ba­dań w naj­bar­dziej za­awan­so­wa­nych pla­ców­kach me­dycz­nych na ca­łym świe­cie.

Oka­za­ło się, że… je­stem nor­mal­ny. Zgod­nie z opi­nią pro­fe­so­rów me­dy­cy­ny je­dy­nym or­ga­nem, któ­ry za­cho­wy­wał się nie­sza­blo­no­wo, był mój mózg. To w nim tkwi­ło wy­ja­śnie­nie ta­jem­ni­cy cie­płych dło­ni, pły­wa­nia w lo­do­wa­tej wo­dzie czy nie­sa­mo­wi­tej szyb­ko­ści przy­swa­ja­nia no­wych in­for­ma­cji. W od­róż­nie­niu od in­nych lu­dzi, mia­łem ogrom­ny wpływ na pro­ce­sy za­cho­dzą­ce w mo­im or­ga­ni­zmie. Po­tra­fi­łem po­ko­nać sche­ma­ty i wy­pra­co­wa­ne w pro­ce­sie ewo­lu­cji re­ak­cje. Za­in­try­go­wa­ni na­ukow­cy nie po­prze­sta­li jed­nak na dia­gno­zie i da­lej szu­ka­li przy­czy­ny mo­jej wy­jąt­ko­wo­ści.

Pod kie­row­nic­twem zna­ne­go neu­ro­bio­lo­ga, pro­fe­so­ra Jo­se­pha Ka­spe­ra, prze­pro­wa­dzi­li za­kro­jo­ne na sze­ro­ką ska­lę ba­da­nia nad zdol­no­ścią umy­słu do ad­ap­ta­cji, do zmia­ny sche­ma­tów i pro­ce­sów my­ślo­wych, czy­li ba­da­nia nad ela­stycz­no­ścią umy­słu. Ten sam ze­spół na­ukow­ców opra­co­wał te­sty „prze­zier­no­ści w od­po­wie­dzi na bodź­ce” oraz za­awan­so­wa­ne ana­li­zy bio­che­micz­ne, któ­re po­zwa­la­ły z wy­so­kim praw­do­po­do­bień­stwem okre­ślić, czy da­na oso­ba wy­ka­zu­je ano­mal­ną neu­ro­pla­stycz­ność. Gdy wy­ni­ki ba­dań zo­sta­ły opu­bli­ko­wa­ne w cza­so­pi­smach na­uko­wych, na­tych­miast roz­po­czę­to te­sty i ana­li­zy. To wte­dy się oka­za­ło, że nie je­stem je­dy­ny. Na ca­łym świe­cie ist­nia­ły jesz­cze dwie oso­by – męż­czy­zna i ko­bie­ta – o zdol­no­ściach po­dob­nych do mo­ich. Na­zwa­no nas ela­sta­mi. Po­nie­waż by­łem pierw­szym zi­den­ty­fi­ko­wa­nym przy­pad­kiem, to na mnie sku­pi­ła się ca­ła uwa­ga. Mo­że to i le­piej – zwłasz­cza dla po­zo­sta­łej dwój­ki, gdyż, jak się póź­niej oka­za­ło, za­in­te­re­so­wa­nie na­ukow­ców by­ło nie ty­le przy­wi­le­jem, co cię­ża­rem.

A te­raz cof­nij­my się do wy­da­rzeń, któ­re spra­wi­ły, że świat na­uki zwró­cił na mnie swo­ją uwa­gę.

Roz­dział 0.2

1 paź­dzier­ni­ka 2088 – 41. Kon­gres So­lvaya

Kon­gre­sy So­lvaya by­ły kon­fe­ren­cja­mi na­uko­wy­mi kon­cen­tru­ją­cy­mi się na klu­czo­wych pro­ble­mach w dzie­dzi­nie na­uk pod­sta­wo­wych. Naj­słyn­niej­szym był kon­gres pią­ty, któ­ry od­był się w paź­dzier­ni­ku 1927 ro­ku pod ha­słem „Elek­tro­ny i fo­to­ny”. Wów­czas dys­ku­to­wa­na by­ła teo­ria kwan­to­wa. W gro­nie uczest­ni­ków te­go wy­da­rze­nia zna­la­zły się ta­kie oso­bi­sto­ści jak: Al­bert Ein­ste­in, Niels Bohr, Wer­ner He­isen­berg, Er­win Schrödin­ger, Max Planck i Ma­ria Skło­dow­ska-Cu­rie. Zdję­cie z pią­te­go kon­gre­su do dzi­siaj jest sym­bo­lem po­tę­gi ludz­kie­go umy­słu.

Po­dob­no to wte­dy Ein­ste­in, roz­cza­ro­wa­ny za­sa­dą nie­ozna­czo­no­ści He­isen­ber­ga, miał wy­my­ślić słyn­ne zda­nie: „Bóg nie gra w ko­ści”, na co Niels Bohr miał od­po­wie­dzieć: „Ein­ste­in, prze­stań mó­wić Bo­gu, co ma ro­bić”.

Dru­gim sław­nym kon­gre­sem So­lvaya był kon­gres trzy­dzie­sty siód­my, któ­ry od­był się w paź­dzier­ni­ku 2047 ro­ku. Dok­tor pre­cy­zyj­nych na­uk ją­dro­wych Er­nest Ek­to­fa­ga za­pre­zen­to­wał na nim no­wa­tor­ski pro­ces roz­sz­cze­pie­nia ją­dra ato­mu opar­ty na efek­tach kwan­to­wych, co do­pro­wa­dzi­ło do nie­by­wa­łej wręcz mi­nia­tu­ry­za­cji re­ak­to­rów ato­mo­wych. Po­mi­mo sil­ne­go sprze­ci­wu kon­cer­nów ko­rzy­sta­ją­cych z od­na­wial­nych źró­deł ener­gii, mia­ła na­dejść no­wa re­wo­lu­cja ato­mo­wa.

I wresz­cie kon­gres z ro­ku 2088, któ­ry po­za oso­bi­sto­ścia­mi świa­ta fi­zy­ki przy­cią­gnął sze­ro­kie gro­no dar­wi­ni­stów oraz bio­lo­gów mo­le­ku­lar­nych, na cze­le z pro­fe­so­rem Jo­se­phem Ka­spe­rem, twór­cą teo­rii ela­stycz­no­ści umy­słu.

Sa­la Mię­dzy­na­ro­do­we­go In­sty­tu­tu So­lvaya w Bruk­se­li pę­ka­ła w szwach. Był to pierw­szy kon­gres, na któ­rym oczy wszyst­kich nie by­ły sku­pio­ne na wy­bit­nych pro­fe­so­rach, lecz na ma­gi­strze me­cha­ni­ki – pierw­szym na­uko­wo po­twier­dzo­nym ela­ście. Na mnie.

Po krót­kim wstę­pie na spe­cjal­ne pod­wyż­sze­nie, przez nie­któ­rych na­zy­wa­ne try­bu­ną, wszedł pro­fe­sor Ka­sper – krót­ko ostrzy­żo­ny męż­czy­zna śred­nie­go wzro­stu, oko­ło sześć­dzie­siąt­ki. Zna­łem go dość do­brze, cho­ciaż on sam za­wsze po­wta­rzał, że wiem o nim tyl­ko ty­le, ile po­wi­nie­nem wie­dzieć.

– Sza­now­ni pań­stwo – za­czął pro­fe­sor. – Dzię­ku­ję za za­ufa­nie i wy­zna­cze­nie mnie na prze­wod­ni­czą­ce­go kon­gre­su. – Ro­zej­rzał się po sa­li. – Nie­skrom­nie do­dam, że to, czym się z pań­stwem po­dzie­lę, jest prze­ło­mem w zro­zu­mie­niu na­tu­ry ela­stów. – Po tych sło­wach oczy wszyst­kich sku­pi­ły się na mnie. – Ela­stów na­zy­wa­nych, cał­ko­wi­cie błęd­nie, no­wym ga­tun­kiem. Wraz z dok­to­rem Mi­cha­elem Frit­schem uwa­ża­my, że ela­ści są ko­lej­nym eta­pem ewo­lu­cji. Eta­pem, w któ­rym czło­wiek przej­mu­je peł­ną kon­tro­lę nad po­zor­nie sta­ły­mi i upo­rząd­ko­wa­ny­mi pro­ce­sa­mi za­cho­dzą­cy­mi w ludz­kim or­ga­ni­zmie. Eta­pem, w któ­rym do­świad­cza peł­ne­go po­zna­nia. Pa­nie dok­to­rze…

Pro­fe­sor zszedł z try­bu­ny, a z pierw­sze­go rzę­du sie­dzeń pod­niósł się dok­tor Mi­cha­el Fritsch, wy­so­ki i chu­dy wy­kła­dow­ca z ma­ło zna­ne­go uni­wer­sy­te­tu w Ari­zo­nie. Gdy wcho­dził na pod­wyż­sze­nie, ge­ne­ra­to­ry fo­to­no­we rzu­ci­ły na nie­go snop świa­tła. Fritsch się skrzy­wił. Ma­ło kto wie­dział, że dok­tor cier­pi na świa­tło­wstręt i no­si so­czew­ki przy­ciem­nia­ją­ce lub roz­ja­śnia­ją­ce ob­raz. Gdy jed­nak świa­tło zmie­nia­ło się zbyt gwał­tow­nie, so­czew­ki nie na­dą­ża­ły, wy­wo­łu­jąc na je­go twa­rzy gry­mas bó­lu.

Ja też się skrzy­wi­łem, ale z in­ne­go po­wo­du. Po pro­stu go nie lu­bi­łem.

– Dro­dzy pań­stwo – za­czął Fritsch, gdy za je­go ple­ca­mi wy­świe­tlo­no pierw­szy slajd pre­zen­ta­cji. – W cią­gu ostat­nich dwóch lat prze­pro­wa­dzi­li­śmy ba­da­nia, któ­re mia­ły przy­bli­żyć nas do zro­zu­mie­nia na­tu­ry ela­stów. W do­świad­cze­niu pierw­szym obiekt pod­da­ny zo­stał pro­mie­nio­wa­niu kan­ce­ro­gen­ne­mu. W dru­gim – na ekra­nie po­ja­wił się na­stęp­ny slajd – chcie­li­śmy spraw­dzić funk­cje po­znaw­cze ela­stów oraz ich hi­po­te­tycz­ne zdol­no­ści do za­pa­mię­ty­wa­nia po­za­zmy­sło­we­go.

Cof­ną­łem się pa­mię­cią do obu tych eks­pe­ry­men­tów. Pierw­szy miał miej­sce dwa la­ta te­mu.

Od ty­go­dnia prze­by­wa­łem w szpi­ta­lu w Can­nes. Utrzy­ma­ny w ja­snych ko­lo­rach bu­dy­nek kli­ni­ki wy­róż­niał się mi­ni­ma­li­stycz­ną ar­chi­tek­tu­rą z du­ży­mi prze­szkle­nia­mi, wpusz­cza­ją­cy­mi do środ­ka mnó­stwo świa­tła. We­wnątrz by­ło ste­ryl­nie czy­sto, a po­wie­trze pach­nia­ło mie­szan­ką środ­ków de­zyn­fe­ku­ją­cych i so­li mor­skiej przy­no­szo­nej przez bry­zę. W wy­jąt­ko­wo prze­stron­nej sa­li, w któ­rej prze­by­wa­łem, roz­miesz­czo­no ka­me­ry mo­ni­to­ru­ją­ce każ­dy mój ruch. Od ty­go­dnia prze­pro­wa­dza­li­śmy pro­ces ad­ap­ta­cji. Mó­wiąc wprost, uczy­łem mózg te­go, jak ma się za­cho­wać w okre­ślo­nych sy­tu­acjach.

Do po­miesz­cze­nia wszedł Dok­tor Fritsch.

– Gdy po­ja­wią się pierw­sze ko­mór­ki ra­ko­we, ni­cze­go pan nie po­czu­je – po­wie­dział, sta­jąc na­prze­ciw mnie. – Nie po­tra­fi­my jesz­cze wy­le­czyć każ­de­go no­wo­two­ru, ale po­tra­fi­my go bar­dzo szyb­ko stwo­rzyć. W cią­gu kil­ku dni osią­ga­my to, co w na­tu­rze trwa la­ta, gdy rak ewo­lu­uje i uczy się oszu­ki­wać układ od­por­no­ścio­wy. Prze­cho­dzi­my bez­po­śred­nio z fa­zy po­cząt­ko­wej do roz­ro­stu gu­za no­wo­two­ro­we­go. – Fritsch po­pa­trzył mi pro­sto w oczy. – Or­ga­nizm nie re­agu­je, nie nisz­czy tych mu­ta­cji, po­nie­waż uzna­je je za część sie­bie. Choć wie­my, że tak nie jest, nie mo­że­my nic zro­bić. Nie mo­że­my wska­zać miej­sca ob­ję­te­go cho­ro­bą i na­ka­zać lim­fo­cy­tom, by się do nie­go do­bra­ły. Nie mo­że­my my, zwy­kli lu­dzie.

Do sa­li wszedł asy­stent Frit­scha.

– Pa­nie dok­to­rze, są naj­now­sze wy­ni­ki. Po­twier­dza­ją, że pierw­sze ko­mór­ki no­wo­two­ro­we już się na­mna­ża­ją. Brak re­ak­cji ze stro­ny ukła­du im­mu­no­lo­gicz­ne­go. Da­je nam to pię­cio­dnio­we okno dla pa­cjen­ta. Po tym cza­sie bę­dzie­my mu­sie­li prze­rwać eks­pe­ry­ment.

– Co to zna­czy? – za­py­ta­łem, spo­glą­da­jąc na Frit­scha.

– To zna­czy, że je­że­li w cią­gu tych pię­ciu dni nie zmie­ni pan bie­gu wy­da­rzeń, uży­je­my pre­cy­zyj­ne­go la­se­ra, aby wy­pa­lić zmu­to­wa­ne ko­mór­ki i za­po­biec prze­rzu­tom – od­po­wie­dział z po­waż­ną mi­ną dok­tor. – Za­cznij­my ostat­ni etap ad­ap­ta­cji.

Jak mia­łem zmie­nić bieg wy­da­rzeń? To by­ło coś wię­cej niż ogrza­nie rąk. Po­trze­bo­wa­łem szcze­gó­ło­wej wie­dzy, aby uela­stycz­nić mózg i wy­wo­łać po­żą­da­ną re­ak­cję or­ga­ni­zmu.

Za­czę­ła się więc na­uka.

Naj­pierw su­che fak­ty o cho­ro­bie. Go­dzi­ny wy­kła­dów. Póź­niej set­ki zdjęć zmu­to­wa­nych ko­mó­rek oraz ciał po­zba­wio­nych na­rzą­dów – dra­stycz­nych do­wo­dów na to, ja­kie spu­sto­sze­nie sie­je no­wo­twór. A to wszyst­ko po to, by wy­wo­łać we mnie emo­cje nie­zbęd­ne w pro­ce­sie uela­stycz­nia­nia mó­zgu. Za­sa­da by­ła pro­sta: al­bo po­wol­na ad­ap­ta­cja i stop­nio­we re­zul­ta­ty, tak jak w przy­pad­ku zzięb­nię­tych rąk, al­bo sil­ne emo­cje i szyb­kie efek­ty, tak jak w przy­pad­ku ką­pie­li w lo­do­wa­tym je­zio­rze.

Koń­co­wy etap ad­ap­ta­cji spro­wa­dzał się do wska­za­nia mi miej­sca, w któ­rym roz­wi­ja się no­wo­twór oraz do po­ka­zy­wa­nia ob­ra­zów gu­za. Co go­dzi­nę do­star­cza­no mi ko­mu­ni­ka­ty ty­pu „no­wo­twór zło­śli­wy, za­gro­że­nie ży­cia”. By­ły też na­gra­nia, że­bym mógł zo­ba­czyć, jak szyb­ko ro­śnie. Póź­niej otrzy­my­wa­łem wy­ni­ki ba­dań ze­sta­wio­ne ze zdję­cia­mi cho­rych, któ­rym nie uda­ło się prze­żyć, i tak w kół­ko. Za­wsze ten sam sche­mat: da­ne, fak­ty, in­for­ma­cje, a na­stęp­nie bodź­ce ma­ją­ce wy­wo­łać okre­ślo­ne emo­cje.

Na­stęp­ne­go dnia nie­bie­ska pla­ma w mo­im le­wym płu­cu na­dal dy­na­micz­nie się po­więk­sza­ła.

Ad­ap­ta­cja od­by­wa­ła się w szpi­ta­lu, w któ­rym za­pew­nio­no mi nie­wiel­ki, no­wo­cze­śnie urzą­dzo­ny apar­ta­ment. Co go­dzi­nę uda­wa­łem się na se­rię szyb­kich, ustan­da­ry­zo­wa­nych ba­dań. Trze­cie­go dnia od­wie­dził mnie dok­tor Fritsch. Je­go bia­ły ki­tel zu­peł­nie nie pa­so­wał do wy­stro­ju sa­lo­nu. Męż­czy­zna usiadł na ka­na­pie i odło­żył ta­blet na sto­lik.

– Nic, pa­nie War­ner. Na­wet jed­ne­go lim­fo­cy­tu T. Pań­ski or­ga­nizm nie re­agu­je. Nic się nie zmie­nia oprócz cią­głe­go roz­ro­stu ko­mó­rek ra­ko­wych. Jak tak da­lej pój­dzie, bę­dzie­my mu­sie­li po­ło­żyć pa­na na sto­le – po­wie­dział.

– Ro­bię, co mo­gę – za­pew­ni­łem. – Bez prze­rwy my­ślę o no­wo­two­rze i o tym, co po­win­no się wy­da­rzyć. Tak mnie to po­chła­nia, że nie­kie­dy tra­cę kon­takt z rze­czy­wi­sto­ścią i na­gle się orien­tu­ję, że je­stem w in­nym po­miesz­cze­niu niż wcze­śniej.

– Wiem. – Fritsch uniósł rę­kę. – To nie pa­na wi­na. Być mo­że po­sta­wi­li­śmy po­przecz­kę odro­bi­nę za wy­so­ko. Pro­szę dać z sie­bie wszyst­ko, pa­nie War­ner. – Wstał. – Na ta­ble­cie znaj­dzie pan naj­now­sze zdję­cia no­wo­two­ru. Ro­śnie szyb­ciej, niż prze­wi­dy­wa­li­śmy. Ju­tro po po­łu­dniu wy­pa­li­my ko­mór­ki ra­ko­we. Nie ma­my już cza­su – rzu­cił na za­koń­cze­nie i wy­szedł.

Po­pa­trzy­łem na zdję­cia. Pla­ma zmie­ni­ła ko­lor z ja­sno- na ciem­no­nie­bie­ski, na­bie­ra­jąc zło­wiesz­cze­go wy­glą­du. Mo­że to do­brze, po­my­śla­łem. Po­mi­mo cał­ko­wi­te­go od­da­nia spra­wie by­łem już tym wszyst­kim zmę­czo­ny. Chcia­łem wró­cić do do­mu i cho­ciaż przez kil­ka dni po­żyć nor­mal­nie. Za­zdro­ści­łem in­nym ela­stom ano­ni­mo­wo­ści. Da­wa­ła im szan­sę na zwy­czaj­ne ży­cie.

Na­za­jutrz, gdy wsze­dłem do sa­li za­bie­go­wej, przy­wi­ta­ły mnie po­nu­re mi­ny per­so­ne­lu. Do­sta­li zdję­cia z ostat­nie­go ba­da­nia. Pla­ma ozna­cza­ją­ca no­wo­twór sta­ła się czar­na i nie­mal dwa ra­zy więk­sza niż ta na prze­świe­tle­niach z wczo­raj. Wszy­scy by­li za­wie­dze­ni, łącz­nie ze mną. Wte­dy do sa­li wpadł zde­ner­wo­wa­ny dok­tor Fritsch.

– Nie ma­my cza­su – po­wie­dział zde­cy­do­wa­nym to­nem. – Pro­szę przy­go­to­wać pa­cjen­ta do za­bie­gu. Za­czy­na­my na­tych­miast!

– Za­raz, za­raz! Co się dzie­je? – za­py­ta­łem ner­wo­wo.

– Zmia­ny za­cho­dzą zbyt szyb­ko, pa­nie War­ner – wy­ja­śnił peł­nym na­pię­cia gło­sem Fritsch. – Nie mo­że­my dłu­żej cze­kać. Na­sze al­go­ryt­my te­go nie prze­wi­dzia­ły.

Mi­na mi zrze­dła. Od­pły­ną­łem na kil­ka se­kund, pod­czas któ­rych przed ocza­mi po­ja­wi­ły mi się na­głów­ki ser­wi­sów in­for­ma­cyj­nych: „Ela­sta zmarł pod­czas eks­pe­ry­men­tu” czy „Nie po­do­łał za­da­niu – ewo­lu­cja za­wio­dła”. Po­my­śla­łem o ro­dzi­cach… Se­kun­dę póź­niej by­łem już spo­koj­ny. Prze­cież oni, ci wszy­scy le­ka­rze, wie­dzą, co ro­bią…

– Ro­zu­miem, pro­szę za­tem dzia­łać – od­par­łem.

Fritsch wpa­try­wał się we mnie bez sło­wa. Wy­glą­dał, jak­by nie ta­kiej od­po­wie­dzi się spo­dzie­wał. Mi­mo to ski­nął gło­wą i wy­szedł.

Za­bieg trwał pięć go­dzin, wy­bu­dze­nie z nar­ko­zy – pięt­na­ście mi­nut. Gdy otwo­rzy­łem oczy, wi­dzia­łem jak przez mgłę. Po chwi­li ostrość wzro­ku wró­ci­ła. Nad mo­ją klat­ką pier­sio­wą wi­siał ja­kiś przy­rząd, za­pew­ne do bez­in­wa­zyj­nej biop­sji. Wy­glą­dał tak sa­mo jak ten, któ­ry wcze­śniej wy­plu­wał zdję­cia te­go, co we mnie ro­sło. Po­wo­li od­zy­ski­wa­łem peł­ną zdol­ność wi­dze­nia. Ro­zej­rza­łem się.

– Ta­ta? Co ty tu ro­bisz?

Na krze­śle w ro­gu sa­li sie­dział mój oj­ciec. Miał po­nu­rą mi­nę, ale to aku­rat w je­go przy­pad­ku mo­gło kom­plet­nie nic nie zna­czyć. Mil­czał. Spoj­rzał tyl­ko py­ta­ją­co na ko­goś, kto stał przy łóż­ku z mo­jej le­wej stro­ny. Z du­żym wy­sił­kiem od­wró­ci­łem gło­wę. To był Fritsch. Od ra­zu wy­czu­łem, że coś jest nie tak.

– Pa­nie War­ner, za­bieg trwał go­dzi­nę dłu­żej, niż pla­no­wa­li­śmy… – za­czął roz­trzę­sio­ny na­uko­wiec. – Nie uda­ło się nam usu­nąć wszyst­kich ko­mó­rek – do­koń­czył ła­mią­cym się gło­sem.

– Nie uda­ło się? O czym pan mó­wi?! – Mia­łem na­dzie­ję, że się prze­sły­sza­łem. Krę­ci­ło mi się w gło­wie.

– Ja za to od­po­wia­dam, pa­nie War­ner. Rak roz­wi­ja się tak szyb­ko, że nic nie mo­że­my zro­bić… Po­dej­rze­wa­my, że za­wiódł al­go­rytm do­zu­ją­cy. Bar­dzo mi przy­kro. Zo­sta­ło pa­nu kil­ka mie­się­cy ży­cia. Mu­si­my…

Resz­ty nie usły­sza­łem. Mia­łem przed ocza­mi ma­mę oglą­da­ją­cą mo­ją po­wol­ną ago­nię, ta­tę, któ­re­go wy­jąt­ko­wy syn za­mie­nia się w wy­jąt­ko­we wa­rzy­wo, a póź­niej umie­ra. Jak mo­gli się tak po­my­lić?! Jak?! Mi­nę­ło kil­ka se­kund, za­nim wró­ci­łem do rze­czy­wi­sto­ści.

Ku mo­je­mu zdzi­wie­niu sy­tu­acja zmie­ni­ła się dia­me­tral­nie. Fritsch stał uśmiech­nię­ty, a ta­ta ki­wał gło­wą z uzna­niem.

– No i po wszyst­kim – po­wie­dział dok­tor i się wy­szcze­rzył.

– Co? O czym pan mó­wi? – za­py­ta­łem sko­ło­wa­ny.

– Nie by­ło żad­ne­go za­bie­gu, pa­nie War­ner. – Fritsch wy­glą­dał tak, jak­by wła­śnie wy­szedł z ła­zien­ki po re­lak­su­ją­cej ką­pie­li. – Uśpi­li­śmy pa­na na kil­ka go­dzin, na­wet nie prze­wieź­li­śmy pa­na do sa­li za­bie­go­wej, le­żał pan tu­taj przez ca­ły czas.

– Co… Ale mó­wił pan, że rak…

– Tak, wiem, co mó­wi­łem. Prze­pra­szam za to. Mu­sie­li­śmy uciec się do pew­ne­go for­te­lu. Chy­ba nie są­dził pan, że mo­że­my ogra­ni­czyć ad­ap­ta­cję do zdjęć? – Fritsch pod­szedł do mo­je­go ta­ty. – Po­trze­bo­wa­li­śmy wspar­cia. To mu­sia­ło wy­glą­dać na­tu­ral­nie, a pan miał uwie­rzyć, że to na­praw­dę ko­niec. Emo­cje mu­sia­ły być au­ten­tycz­ne, pa­nie War­ner. Na­wet wstrzyk­ną­łem so­bie ad­re­na­li­nę, że­by spra­wiać wra­że­nie zde­ner­wo­wa­ne­go – do­dał z sze­ro­kim uśmie­chem.

Spoj­rza­łem na ta­tę, nie wy­glą­dał na prze­peł­nio­ne­go po­czu­ciem wi­ny. Sie­dział i pa­trzył na mnie tak, jak­by nic się nie sta­ło.

– Czy­li te zdję­cia zo­sta­ły sfa­bry­ko­wa­ne? Oszu­ka­li­ście mnie?

– Zdję­cia by­ły praw­dzi­we. Co wię­cej, ko­mór­ki rze­czy­wi­ście na­mna­ża­ły się szyb­ciej niż za­kła­da­li­śmy. Dla­te­go mu­sie­li­śmy prze­su­nąć eks­pe­ry­ment o je­den dzień.

– Wy skur… – urwa­łem z sza­cun­ku do oj­ca. – Jak mo­gli­ście?! Ta­to, a ty? Jak mo­głeś mi zro­bić coś ta­kie­go?!

– Uzna­łem, że tak trze­ba, Ba­ne. Po­patrz, cze­go dzię­ki te­mu do­ko­na­łeś – od­po­wie­dział spo­koj­nym gło­sem.

W tym mo­men­cie dok­tor Fritsch od­wró­cił w mo­ją stro­nę bio­mo­ni­tor.

– Mu­sie­li­śmy wi­dzieć każ­dą mi­li­se­kun­dę. – Po­stu­kał w ekran. – To są uję­cia no­wo­two­ru z pierw­szych se­kund po pa­na prze­bu­dze­niu. Uda­ło się je zro­bić dzię­ki te­mu urzą­dze­niu. – Wska­zał sza­ry klosz wi­szą­cy na wy­so­ko­ści mo­jej klat­ki pier­sio­wej.

Na ekra­nie wid­nia­ła czar­na pla­ma. Zaj­mo­wa­ła po­ło­wę je­go po­wierzch­ni, co ozna­cza­ło, że rak jesz­cze się roz­rósł.

Fritsch stuk­nął w pa­nel.

– A to są uję­cia z chwi­li, gdy po­in­for­mo­wa­li­śmy pa­na o błę­dzie w al­go­ryt­mie i o prze­rzu­tach.

Czar­na pla­ma na­dal tam by­ła, tym ra­zem jed­nak po­ja­wi­ły się też ja­sno­nie­bie­skie obiek­ty, ma­łe kul­ki, któ­re wnik­nę­ły w nią, prze­ry­wa­jąc nie­wi­dzial­ną ba­rie­rę. Lim­fo­cy­ty T po­chła­nia­ły ra­ka w ta­kim tem­pie, że chwi­lę póź­niej na ekra­nie nie zo­sta­ło nic. Fritsch od­su­nął mo­ni­tor.

– Pa­nie War­ner. Na na­szych oczach w cią­gu kil­ku se­kund zmu­sił pan swój or­ga­nizm do za­ata­ko­wa­nia ko­mó­rek, któ­re wcze­śniej uzna­wał on za swo­je. Po­zbył się pan no­wo­two­ru zło­śli­we­go w do­kład­nie pięć i pół se­kun­dy! – oznaj­mił pod­eks­cy­to­wa­nym gło­sem.

– Je­stem z cie­bie dum­ny, sy­nu – do­dał ta­ta.

Ja jed­nak my­śla­mi zno­wu by­łem gdzie in­dziej.

Współ­pra­co­wa­łem, an­ga­żo­wa­łem się w peł­ni, zga­dza­łem się na wszyst­ko, a oni i tak mnie oszu­ka­li. Wy­ko­rzy­sta­li mo­je za­ufa­nie, ma­ni­pu­lo­wa­li mną. Ale mi­mo to… ro­zu­mia­łem ich. Czy mie­li wy­bór? Czy bez kłamstw i pół­prawd uda­ło­by się osią­gnąć cel? A mo­że to ja po­wi­nie­nem był po­sta­rać się bar­dziej…

– Trud­no mi prze­łknąć to, co się sta­ło. Ale wy­ba­czam ci, ta­to. Wi­dzę, że uda­jesz spo­kój, choć do­brze wiem, ile cię to kosz­tu­je – po­wie­dzia­łem.

Prze­nio­słem wzrok na Frit­scha.

– Na­to­miast pa­nu gwa­ran­tu­ję, że to ostat­ni eks­pe­ry­ment, ja­ki pan na mnie prze­pro­wa­dził.

W sa­li in­sty­tu­tu So­lvaya za­pa­dła ci­sza. Wszy­scy uczest­ni­cy Kon­gre­su wpa­try­wa­li się we mnie. Oczy­wi­ście dok­tor Fritsch w pre­zen­ta­cji nie wspo­mniał o mo­jej re­ak­cji na pod­stęp, sku­pił się na swo­ich nie­za­prze­czal­nych za­słu­gach. Mi­mo to eks­pe­ry­ment opi­sał do­sko­na­le. Czuć by­ło pa­sję, od­da­nie spra­wie i emo­cje. Wie­dział, że na­zwi­sko Fritsch za­pi­sze się na kar­tach hi­sto­rii już na za­wsze. W at­mos­fe­rze trium­fu na­uko­wiec zszedł z pod­wyż­sze­nia, a je­go miej­sce za­jął pro­fe­sor Ka­sper, by przed­sta­wić dru­gi eks­pe­ry­ment.

Po­now­nie cof­ną­łem się my­śla­mi do tam­tych wy­da­rzeń.

Pro­fe­sor no­to­wał coś w ze­szy­cie. Mi­mo za­awan­so­wa­nej tech­no­lo­gii wciąż lu­bił tra­dy­cyj­ne me­to­dy. Ja przy­ci­ska­łem wa­cik do przed­ra­mie­nia, ta­mu­jąc krew po trze­cim już dzi­siaj wkłu­ciu.

– Wi­dzisz, Ba­ne – ode­zwał się, nie od­ry­wa­jąc wzro­ku od za­pi­sków. – Do­tar­cie do te­go eta­pu, w któ­rym obec­nie się znaj­du­je­my, a wła­ści­wie, w któ­rym ja się znaj­du­ję, za­ję­ło ewo­lu­cji po­nad dwa­dzie­ścia mi­lio­nów lat.

Ka­sper pod­niósł ze­szyt bli­żej świa­tła, tak jak­by nie mógł od­czy­tać wła­sne­go pi­sma.

– Po­trze­ba by­ło wie­lu stu­le­ci, by­śmy na­uczy­li się cho­dzić w po­zy­cji wy­pro­sto­wa­nej. Mi­lio­ny lat za­ję­ło na­szym or­ga­ni­zmom wy­kształ­ce­nie więk­sze­go i wy­daj­niej­sze­go mó­zgu.

Pro­fe­sor wstał i pod­szedł do szaf­ki z am­puł­ka­mi w róż­nych ko­lo­rach.

– Mó­zgi tak nam uro­sły, zwięk­sza­jąc roz­miar cza­szek, że ro­dze­nie dzie­ci sta­ło się pro­ble­ma­tycz­ne. – Na­uko­wiec wo­dził ocza­mi po pół­kach, nie prze­sta­jąc mó­wić: – Ewo­lu­cja po­zo­sta­wi­ła więc no­wo­rod­kom cie­miącz­ko. Dzię­ki nie­mu czasz­ka dziec­ka nie jest sztyw­no zro­śnię­ta. Ko­ści mo­gą się z ła­two­ścią po­ru­szać wzglę­dem sie­bie, a ta­ka ela­stycz­ność jest nie­zwy­kle waż­na pod­czas na­tu­ral­ne­go po­ro­du.

Ka­sper wy­cią­gnął z sza­fy nie­bie­ską fiol­kę i wró­cił do biur­ka.

– Mi­lio­ny lat, Ba­ne. Mi­lio­ny lat – mruk­nął, za­mknął ze­szyt i od­wró­cił się w mo­ją stro­nę. – Dar­wi­ni­ści spie­ra­li się od bar­dzo daw­na, ja­kie jesz­cze zmia­ny bio­lo­gicz­ne mo­gą zajść w cie­le czło­wie­ka, ale ża­den z wiel­kich pa­nów pro­fe­so­rów nie prze­wi­dział cie­bie. Nikt. I trud­no się dzi­wić, pa­trząc na da­ne, któ­ry­mi dys­po­no­wa­li­śmy do cza­su od­kry­cia ela­stów. Da­ne wska­zu­ją­ce, że na po­waż­ne zmia­ny fi­zjo­no­micz­ne i struk­tu­ral­ne ewo­lu­cja po­trze­bu­je wspo­mnia­nych mi­lio­nów lat. Je­steś wy­jąt­ko­wy, Ba­ne. – Ka­sper wy­cią­gnął pa­lec wska­zu­ją­cy i stuk­nął mnie w czo­ło. – I wy­glą­da na to, że ta­kich jak ty jest nie­wie­lu. Pro­szę. – Pro­fe­sor wrę­czył mi ze­szyt. – Przy­go­to­wa­łem dla cie­bie krót­ki tekst o dzie­dzi­cze­niu ge­nów. Jak szyb­ko się te­go na­uczysz?

– Prze­cież pan wie. Wy­star­czy, że spoj­rzę.

W tym za­kre­sie mój mózg jest ela­stycz­ny, od­kąd się­gam pa­mię­cią. Po­tra­fię przy­swa­jać wie­dzę wręcz au­to­ma­tycz­nie. Mózg w jed­nej chwi­li za­mie­nia wszyst­kie li­te­ry i wy­ra­zy w zbiór po­jęć i ob­ra­zów, któ­ry tra­fia bez­po­śred­nio do pa­mię­ci.

– Sprawdź – od­po­wie­dział z uśmie­chem.

Nie­chęt­nie wzią­łem ze­szyt. Otwo­rzy­łem na za­zna­czo­nej stro­nie i za­czą­łem czy­tać.

– Co jest…? – Z za­sko­cze­niem od­kry­łem, że mu­szę, jak nor­mal­ny czło­wiek, czy­tać każ­dy wy­raz.

Spró­bo­wa­łem na głos, jak­by mia­ło to coś zmie­nić.

– „Na sku­tek wzier­nej re­gu­la­cji eks­pre­sji ge­nów re­ak­cyj­nych, od pięć­dzie­się­ciu czte­rech do sześć­dzie­się­ciu pro­cent ak­tyw­nych al­le­li po­cho­dzi od oj­ca”. Co się dzie­je? – za­py­ta­łem, spo­glą­da­jąc z dez­orien­ta­cją na pro­fe­so­ra.

– Po­tra­fisz au­to­ma­tycz­nie za­pa­mię­ty­wać tyl­ko to, co jest ci zna­ne, Ba­ne – od­po­wie­dział.

Się­gnął po ze­szyt, na­ba­zgrał w nim coś i mi go od­dał.

Tym ra­zem to sa­mo zda­nie w cią­gu mi­li­se­kun­dy tra­fi­ło wprost do mo­je­go ośrod­ka pa­mię­ci dłu­go­trwa­łej. Cho­ciaż nie, nie to sa­mo.

– „Na sku­tek re­gu­la­cji eks­pre­sji ge­nów od pięć­dzie­się­ciu czte­rech do sześć­dzie­się­ciu pro­cent ak­tyw­nych al­le­li po­cho­dzi od oj­ca”. Cho­le­ra! Co się wła­śnie sta­ło?

– Ad­ap­ta­cja. Gdy tyl­ko od­se­tek nie­zna­nych ci słów w da­nym zbio­rze prze­kra­cza pew­ną gra­ni­cę, mu­sisz ad­ap­to­wać się od no­wa. Tak jak prze­wi­dzia­łem. To do­wo­dzi te­go, że ela­ści nie za­pi­su­ją w pa­mię­ci cią­gu po­jęć, wy­ra­zów, lecz sa­mo zro­zu­mie­nie. Że­by, jak to mó­wisz, „au­to­ma­tycz­nie przy­swo­ić treść”, mu­sisz ją naj­pierw zro­zu­mieć. – Pro­fe­sor po­dra­pał się po gło­wie. – Po­wiem wię­cej. Gdy­by w tym pierw­szym zda­niu zna­la­zło się wy­tłu­ma­cze­nie słów, któ­rych wcze­śniej nie zna­łeś, wte­dy wszyst­ko w cią­gu mi­li­se­kund tra­fi­ło­by do two­jej pa­mię­ci! A to do­pie­ro po­czą­tek.

Przez ty­dzień, z lep­szy­mi lub gor­szy­mi wy­ni­ka­mi, po­twier­dza­li­śmy za­ło­że­nia teo­re­tycz­ne pro­fe­so­ra. Ka­sper nie wi­dział świa­ta po­za mną i swo­imi ba­da­nia­mi. Żo­na z cór­ką ode­szła od nie­go już trzy la­ta te­mu, czym zresz­tą spe­cjal­nie się nie prze­jął. Kie­dyś, po nie­ma­łej daw­ce al­ko­ho­lu, wy­ja­wił mi na­wet, że ode­tchnął z ulgą, gdy to się sta­ło, bo wresz­cie mógł się sku­pić na tym, co na­praw­dę waż­ne. Spe­cy­ficz­ny czło­wiek.

Pod ko­niec trze­cie­go ty­go­dnia prób prze­szli­śmy do dru­gie­go eta­pu – wła­ści­we­go za­pa­mię­ty­wa­nia po­za­zmy­sło­we­go. Wte­dy to okre­śle­nie nic dla mnie nie zna­czy­ło. Nie wie­dzia­łem jesz­cze, że to, co mia­ło na­stą­pić, na za­wsze zmie­ni mo­je po­strze­ga­nie rze­czy­wi­sto­ści.

By­li­śmy w jed­nej ze szpi­tal­nych sal. Na środ­ku znaj­do­wał się me­ta­lo­wy stół oraz dwa krze­sła. Ka­sper usiadł i z kie­sze­ni le­kar­skie­go ki­tla wy­cią­gnął skła­da­ny ta­blet. Roz­ło­żył go i wska­zał otwar­tą dło­nią na dru­gie krze­sło. Usia­dłem.

– Dziec­ko uczy się na róż­ne spo­so­by – za­czął. – Za­zwy­czaj mu­si do­tknąć, obej­rzeć, po­wą­chać, po­sma­ko­wać. Do­ro­sły, by po­zna­wać to, co no­we, uży­wa prze­waż­nie dwóch zmy­słów: wzro­ku oraz słu­chu. Rza­dziej ko­rzy­sta z do­ty­ku, pra­wie w ogó­le ze sma­ku i wę­chu.

Ka­sper po­stu­kał w ta­blet, po czym od­wró­cił ekran w mo­ją stro­nę. Zo­ba­czy­łem na­pis: „Każ­dy or­ga­nizm po­trze­bu­je bodź­ców”.

– Za­mknij oczy i po­łóż dłoń na sto­le – po­le­cił.

Zro­bi­łem, jak pro­sił. Coś stuk­nę­ło i po chwi­li po­czu­łem pod pal­ca­mi wy­pu­kły ka­wa­łek pa­pie­ru o wy­so­kiej gra­ma­tu­rze.

– Rusz dło­nią – do­dał.

Kil­ka cen­ty­me­trów w pra­wo wy­czu­łem ma­łe wy­pust­ki. Prze­je­cha­łem po nich pal­cem wska­zu­ją­cym. To by­ło to sa­mo zda­nie za­pi­sa­ne al­fa­be­tem Bra­il­le’a.

– Otwórz oczy i po­patrz na ta­blet – kon­ty­nu­ował pro­fe­sor.

Wy­ko­na­łem po­le­ce­nie.

„01001110 011…”.

Tym ra­zem zda­nie by­ło za­pi­sa­ne w sys­te­mie bi­nar­nym.

– A te­raz wy­obraź so­bie, że ze­ro to za­pach ro­so­łu, a je­den to za­pach siar­ki. – Ka­sper po­ło­żył ta­blet na sto­le. – Wy­obraź so­bie, że ze­ro to smak jabł­ka, a je­den ka­wy. Al­bo że wszyst­ko, co gorz­kie i słod­kie, to ze­ro, a sło­ne i kwa­śne, to je­den. Al­bo…

– Pa­nie pro­fe­so­rze, do­pły­nie­my do brze­gu? Ro­zu­miem. W ten spo­sób moż­na za­ko­do­wać każ­dą in­for­ma­cję.

– Po­cze­kaj, Ba­ne. Cier­pli­wo­ści. – Na­uko­wiec się uśmiech­nął. – Są na świe­cie lu­dzie, któ­rzy po­przez węch czu­ją smak, sły­szą ko­lo­ry czy sma­ku­ją dźwięk. To sy­ne­ste­ci1. Ja chciał­bym pójść o krok da­lej. Z to­bą. Chciał­bym, że­byś po­tra­fił przy­swo­ić ty­sią­ce li­ni­jek ko­du bi­nar­ne­go w se­kun­dę.

Pro­fe­sor Ka­sper się­gnął do kie­sze­ni, po czym po­ło­żył na sto­le am­puł­kę z nie­bie­skim pły­nem.

– To jest bi­na­ryt – po­wie­dział z ta­kim trium­fem w gło­sie, jak­by miał za to do­stać Na­gro­dę No­bla.

Po chwi­li nie­zręcz­nej ci­szy za­py­ta­łem:

– Bi­na­ryt?

– Sub­stan­cja zło­żo­na z dwóch ro­dza­jów wza­jem­nie nie­od­dzia­łu­ją­cych mo­le­kuł. – Był tak pod­eks­cy­to­wa­ny, że na je­go twa­rzy po­ja­wi­ły się wy­pie­ki. – Nie­od­dzia­łu­ją­cych, ale po­łą­czo­nych ze so­bą na sta­łe wią­za­nia­mi che­micz­ny­mi. Mo­le­kuł, któ­re nie wy­stę­pu­ją ni­g­dzie na świe­cie, w żad­nym zna­nym or­ga­ni­zmie. Na ty­le du­żych, że mo­że­my upo­rząd­ko­wać je sze­re­go­wo, oraz na ty­le ma­łych i obo­jęt­nych che­micz­nie, że sto pro­cent z nich po­ko­nu­je ba­rie­rę krew-mózg.

Wte­dy zro­zu­mia­łem. Zro­zu­mia­łem, po co był ten ca­ły wstęp o ko­dzie bi­nar­nym, sma­kach i za­pa­chach. Bi­na­ryt miał po­słu­żyć do prze­ka­za­nia mi in­for­ma­cji z po­mi­nię­ciem zmy­słów. Dla­te­go Ka­sper na­zwał ten pro­ces za­pa­mię­ty­wa­niem po­za­zmy­sło­wym. Coś mu­sia­ło­by do­zo­wać do mo­je­go krwio­bie­gu po­szcze­gól­ne mo­le­ku­ły bi­na­ry­tu. Jed­ne ozna­cza­ły­by ze­ra, dru­gie – je­dyn­ki. A ja mia­łem za­adap­to­wać mózg, uela­stycz­nić go tak, by każ­dą cząst­kę, każ­dą z tych mo­le­kuł, prze­twa­rzał wprost na in­for­ma­cję, ko­du­jąc ją w pa­mię­ci.

– Pa­nie pro­fe­so­rze. Jest pan… – wy­krztu­si­łem. – Jak pan na to wpadł?

– Mó­wi­łem ci kie­dyś, Ba­ne, że nie po­tra­fię my­śleć o ni­czym in­nym.

Kon­cept, że wie­dzę moż­na po­dać w za­strzy­ku, wy­wo­łał we mnie eu­fo­rię. Szyb­ko jed­nak ustą­pi­ła ona miej­sca py­ta­niu, któ­re na­gle po­ja­wi­ło się w mo­jej gło­wie: A co, je­że­li ktoś po­zna taj­ni­ki te­go pro­ce­su i wy­ko­rzy­sta go prze­ciw­ko mnie?

Pro­fe­sor mu­siał za­uwa­żyć na­głą zmia­nę mo­je­go na­stro­ju.

– Ty bę­dziesz otwie­rał i za­my­kał drzwi – po­wie­dział z po­wa­gą w gło­sie. – Na­uczysz się se­kwen­cji zer i je­dy­nek kon­tro­lu­ją­cych trans­mi­sję. Tyl­ko ty bę­dziesz ją znał. Pierw­sza i ostat­nia daw­ka bi­na­ry­tu sta­ną się two­imi ko­men­da­mi: otwie­ra­ją­cą i za­my­ka­ją­cą. Je­że­li jed­nak tak zde­cy­du­jesz, już dru­gą daw­ką bę­dziesz mógł prze­rwać trans­mi­sję.

Przez ko­lej­ne ty­go­dnie ćwi­czy­li­śmy. Ad­ap­to­wa­łem mózg tak, by prze­kształ­cał cząst­ki bi­na­ry­tu na sym­bo­le i ich zna­cze­nia. Sta­ran­nie uczy­łem się ję­zy­ka bi­nar­ne­go. Po każ­dej no­wej daw­ce wie­dzy do­zo­wa­li­śmy mi­kro­daw­ki cu­dow­ne­go wy­na­laz­ku, któ­re mia­ły mnie na­kie­ro­wać na wła­ści­wą ad­ap­ta­cję. Za­an­ga­żo­wa­łem się ca­łym so­bą. Chcia­łem, że­by to się uda­ło. Ma­rzy­łem, by fik­cja sta­ła się rze­czy­wi­sto­ścią. Gdzieś w środ­ku czu­łem, że to wła­ści­wa dro­ga.

Po dwóch mie­sią­cach nad­szedł czas pró­by. W sa­li szpi­tal­nej nie by­ło ni­ko­go. Je­dy­nie ja i Ka­sper. Tyl­ko do nie­go mia­łem peł­ne za­ufa­nie. Pod­łą­czo­na do mnie apa­ra­tu­ra mru­ga­ła i pi­ka­ła na wszel­kie moż­li­we spo­so­by. Pro­fe­sor w ci­szy ana­li­zo­wał set­ki pa­ra­me­trów okre­śla­ją­cych mój ak­tu­al­ny stan. Z pew­no­ścią chciał się upew­nić, że wszyst­ko prze­bie­ga pra­wi­dło­wo. Był przy­go­to­wa­ny na każ­dą oko­licz­ność. Za ścia­ną cze­kał ze­spół ni­cze­go nie­świa­do­mych me­dy­ków, któ­rych pro­fe­sor ścią­gnął pod pre­tek­stem ana­li­zy trud­ne­go przy­pad­ku kli­nicz­ne­go – pa­cjen­ta z ra­kiem opon mó­zgo­wych. Nie­ist­nie­ją­ce­go pa­cjen­ta.

Pierw­szy po­adap­ta­cyj­ny test z po­je­dyn­czy­mi, nic nie­zna­czą­cy­mi ze­ra­mi i je­dyn­ka­mi, za­koń­czył się suk­ce­sem. Ze stu­pro­cen­to­wą do­kład­no­ścią po­tra­fi­łem okre­ślić, czy wstrzyk­nię­ty we mnie bi­na­ryt to ze­ro czy je­den. Od­naj­dy­wa­łem te cy­fry w pa­mię­ci chwi­lę po po­ko­na­niu przez bi­na­ryt ba­rie­ry krew-mózg. Te­raz przy­szła ko­lej, by prze­te­sto­wać zda­nie: „Każ­dy or­ga­nizm po­trze­bu­je bodź­ców” w wer­sji ze zmie­nio­nym szy­kiem wy­ra­zów, że­by spraw­dzić, czy mózg roz­po­zna je mi­mo mo­dy­fi­ka­cji.

W spe­cjal­nej apa­ra­tu­rze zbu­do­wa­nej z se­tek ki­lo­me­trów na­no­ru­rek umiesz­czo­no do­kład­nie pięć upo­rząd­ko­wa­nych w sze­re­gu, mo­le­ku­ła za mo­le­ku­łą, na­no­li­trów bi­na­ry­tu z do­dat­ka­mi – zer i je­dy­nek na otwar­cie, wła­ści­we­go zda­nia oraz zer i je­dy­nek na za­mknię­cie.

– Go­to­wy? – za­py­tał wy­raź­nie pod­eks­cy­to­wa­ny, ale i zde­ner­wo­wa­ny Ka­sper.

– Go­to­wy – od­po­wie­dzia­łem pew­nie.

Pro­fe­sor stuk­nął w ta­blet. Usły­sza­łem de­li­kat­ny, stłu­mio­ny syk apa­ra­tu­ry. Nie­spo­dzie­wa­nie na­szły mnie wąt­pli­wo­ści, czy aby na pew­no za­bie­ra­my się do te­go od do­brej stro­ny. Mo­że le­piej by­ło­by… Ech, tro­chę póź­no na ta­kie prze­my­śle­nia, Ba­ne. Za­ufa­łeś… Te­raz nie ma już od­wro­tu…

Na­gle po­czu­łem mdło­ści, któ­re z każ­dą se­kun­dą przy­bie­ra­ły na si­le. Usia­dłem, chwy­ta­jąc się za brzuch. Ka­sper pa­trzył na mnie z nie­po­ko­jem. Ja, zgię­ty wpół, z tru­dem ła­pa­łem po­wie­trze. Pro­fe­sor gwał­tow­nie od­wró­cił się na pię­cie i zde­cy­do­wa­nym kro­kiem ru­szył do drzwi. Nie pro­stu­jąc się, pod­nio­słem rę­kę w ge­ście sprze­ci­wu.

– Niech pan po­cze­ka – wy­szep­ta­łem.

Mdło­ści znik­nę­ły. Po­czu­łem ir­ra­cjo­nal­ny nie­po­kój, a na­stęp­nie w mo­jej gło­wie za­czę­ły się po­ja­wiać sło­wa, któ­re po chwi­li uło­ży­ły się w zda­nie:

– Wszyst­kie bodź­ce po­trze­bu­ją or­ga­ni­zmu – po­wie­dzia­łem.

– Tak! – Ka­sper aż pod­sko­czył z ra­do­ści. – Tak!

Pro­fe­sor za­koń­czył pre­zen­ta­cję. Znów wszy­scy pa­trzy­li na mnie w mil­cze­niu. Nie by­ły to jed­nak te sa­me peł­ne uzna­nia spoj­rze­nia, co chwi­lę wcze­śniej. Po­my­śla­łem, że to za du­żo na­wet dla na­ukow­ców, któ­rzy na co dzień zma­ga­ją się z nie­in­tu­icyj­ny­mi teo­ria­mi, jak cho­ciaż­by teo­rie świa­ta kwan­tów. Nie… to by­ło coś wię­cej. Ten eks­pe­ry­ment wy­ka­zał, że mam coś, cze­go nie ma nikt in­ny.

– Wiem. Wiem, że to, co za­pre­zen­to­wa­li­śmy, wy­da­je się fan­ta­sty­ką na­uko­wą. – Pro­fe­sor prze­rwał ci­szę. – Jed­nak tak na­praw­dę jest to tyl­ko po­twier­dze­nie teo­rii o zdol­nych do ad­ap­ta­cji mó­zgach ela­stów. Ko­lej­ny krok na­przód… krok, któ­ry nie­ste­ty wią­że się z kom­pli­ka­cja­mi.

Kom­pli­ka­cja­mi? Po­pa­trzy­łem na pro­fe­so­ra. O czym on mó­wi?

Ka­sper spoj­rzał na mnie i zro­bił pau­zę. Dłu­gą pau­zę. Wy­glą­dał tak, jak­by chciał coś do­dać, jak­by prze­rwał tyl­ko po to, by pod­krę­cić emo­cje przed waż­nym oświad­cze­niem. Po chwi­li jed­nak od­wró­cił wzrok, zszedł z pod­wyż­sze­nia i usiadł w pierw­szym rzę­dzie, kil­ka me­trów przede mną.

Pod­czas prze­rwy znik­nął.

1 Sy­ne­ste­zja – zdol­ność, dzię­ki któ­rej do­świad­cze­nia jed­ne­go zmy­słu (np. słu­chu, wzro­ku) wy­wo­łu­ją jed­no­cze­śnie wra­że­nia cha­rak­te­ry­stycz­ne dla in­nych zmy­słów. Na przy­kład czer­wo­ny ko­lor mo­że wy­wo­ły­wać uczu­cie cie­pła, a cy­fra czte­ry bu­dzi sko­ja­rze­nie z ko­lo­rem zie­lo­nym.

Spis tre­ści

Roz­dział 0

Roz­dział 0.1

Nie je­stem ta­ki jak in­ni

Roz­dział 0.2

1 paź­dzier­ni­ka 2088 – 41. Kon­gres So­lvaya

Zaj­rzyj do na­sze­go skle­pu: www.ostre-pio­ro.pl