Uzyskaj dostęp do tej i ponad 240000 książek od 14,99 zł miesięcznie
- Wydawca: Wydawnictwo Marek Derewiecki
- Kategoria: Religia i duchowość•Filozofia
- Język: polski
Czy filozofia indyjska jest tylko odległym odpowiednikiem filozofii europejskiej, czy też reprezentuje odmienny sposób myślenia, którego zrozumienie pozwala na nowo spojrzeć na samą naturę filozofowania?
W rozprawie O filozofowaniu Hindusów Stanisław Schayer, wybitny polski filozof i indolog, podejmuje polemikę z europocentrycznym spojrzeniem na dzieje myśli. Przekonuje, że znaczenie filozofii indyjskiej nie polega na jej podobieństwie do tradycji zachodniej, lecz na swoistości jej problemów, metod i sposobów rozumowania.
Autor analizuje związki najstarszej filozofii indyjskiej z magią rytualną, przestrzenny charakter wyobrażeń psychicznych i metafizycznych, zagadnienie formalizacji rozumowania, rolę przykładów w argumentacji oraz stosunek filozofii do matematyki i nauk ścisłych. W swoich rozważaniach odwołuje się między innymi do Upaniszadów, Wedanty, Samkhji i buddyzmu, ukazując bogactwo i złożoność indyjskich tradycji intelektualnych.
Tekst przygotowano na podstawie wydania z 1935 roku, modernizując pisownię i wybrane formy językowe oraz uzupełniając go o przypisy redakcyjne objaśniające terminy filozoficzne, pojęcia indyjskie i konteksty historyczne.
O filozofowaniu Hindusów to nie tylko studium myśli indyjskiej, lecz także głos w dyskusji o granicach europejskiego uniwersalizmu i o tym, czym właściwie jest filozofia. Choć rozprawa powstała w pierwszej połowie XX wieku, stawia pytania istotne dla filozofii porównawczej, historii idei i współczesnego namysłu nad różnorodnością ludzkiego myślenia.
Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:
Liczba stron: 41
Rok wydania: 2026
Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:
Podobne
Stanisław Schayer
O filozofowaniu Hindusów
Kęty 2026
Wydawnictwo Marek Derewiecki
Podstawa wydania:
Stanisław Schayer, O filozofowaniu Hindusów, Warszawa 1935.
Copyright © 2026 by Wydawnictwo Marek Derewiecki
Wszelkie prawa zastrzeżone
Wydanie pierwsze
Opracowanie i redakcja: Łukasz Derewiecki
Korekta: Zespół
Projekt okładki: Łukasz Derewiecki
Skład i łamanie: Łukasz Derewiecki
ISBN 978-83-68182-64-4
Wydawnictwo Marek Derewiecki
ul. Szkotnia 29a, 32-650 Kęty
e-mail: [email protected]
księgarnia: www.derewiecki.pl
Od redakcji
Stanisław Schayer (1899–1941) był polskim językoznawcą, filozofem i indologiem, badaczem myśli indyjskiej oraz jej związków z historią religii i kulturą. W swoich pracach podejmował próbę zrozumienia filozofii Indii jako samodzielnej tradycji intelektualnej, której nie należy oceniać wyłącznie przez porównanie z filozofią grecką i zachodnioeuropejską.
W rozprawie zatytułowanej O filozofowaniu Hindusów autor stawia pytanie nie tylko o to, o czym filozofują Hindusi, lecz przede wszystkim o to, jak filozofują. Sprzeciwia się traktowaniu myśli indyjskiej jako mniej lub bardziej wiernego odpowiednika filozofii europejskiej. Uważa, że jej znaczenie polega właśnie na odmienności, która pozwala lepiej zrozumieć różnorodność ludzkiego myślenia i uniknąć utożsamiania europejskiej tradycji intelektualnej z uniwersalnym wzorcemfilozofii.
Schayer analizuje historyczne związki najstarszej filozofii indyjskiej z magią rytualną, przestrzenny charakter indyjskich wyobrażeń metafizycznych, sposób rozumowania i rolę przykładów w argumentacji filozoficznej. Rozważa również stosunek filozofii indyjskiej do matematyki, gramatyki i nauk ścisłych. Szczególną uwagę poświęca temu, że przykłady i symbole w myśli indyjskiej nie pełnią jedynie funkcji ilustracyjnej, lecz mogą stanowić integralny element rozumowania, uzasadnienia teorii lub praktykimedytacyjnej.
***
Niniejsze wydanie cyfrowe przygotowano na podstawie rozprawy, wydrukowanej pierwotnie w 1935 roku. Tekst poddano korekcie ortograficznej, językowej i technicznej. Celem opracowania było ułatwienie współczesnemu Czytelnikowi lektury przy jednoczesnym zachowaniu historycznego charakterudzieła.
Przeprowadzono umiarkowaną modernizację pisowni, dostosowując ją do współczesnych zasad języka polskiego. Dawne formy ortograficzne zastąpiono ich dzisiejszymi odpowiednikami (np. filozofja, historja, Indje zmieniono odpowiednio na filozofia, historia, Indie).
Zmodernizowano także niektóre formy fleksyjne i konstrukcje składniowe, np. możnaby na można by oraz O tem zapominać nie należy na O tym nie należy zapominać. Poprawiono interpunkcję, w tym miejsca wymagające przecinków, oraz uporządkowano zapis wyrażeń i zdań.
Dodano również przypisy redakcyjne, objaśniające terminy filozoficzne, indyjskie pojęcia religijne i filozoficzne, nazwy szkół oraz tradycji, a także wybrane terminy łacińskie, sanskryckie, niemieckie i francuskie. Niektóre przypisy przybliżają kontekst historyczny omawianych zagadnień lub wyjaśniają znaczenie przywoływanych pojęć i cytatów. Uzupełnienia te mają charakter objaśniający i nie ingerują w tok rozumowaniaautora.
Mamy nadzieję, że nasze opracowanie pozwoli Czytelnikom na nowo podjąć lekturę rozprawy Schayera, a zarazem dostrzec jej znaczenie dla historii filozofii, indologii i refleksji nad różnorodnością ludzkiego myślenia. Choć praca powstała w pierwszej połowie XX wieku, stawia pytania istotne dla filozofii porównawczej i namysłu nad granicami europejskiegouniwersalizmu.
O filozofowaniu Hindusów
Parafrazując powiedzenie Kanta, że nie wszyscy muszą zajmować się metafizyką, można by zauważyć, że i nie wszystkie narody muszą tworzyć i posiadać własną filozofię. Istotnie, fenomen zwany „filozofią” nie jest bynajmniej ani powszechnym, ani też koniecznym elementem cywilizacji: brak go w cywilizacjach Egiptu i semickiego Wschodu, brak go w cywilizacji irańskiej, brak go wreszcie w cywilizacji chińskiej. Toteż książka Wesendonka, poświęcona Persji w zbiorze Geschichte der Philosophie in Einzeldarstellungen (Monachium 1933), nosi tytuł Das Weltbild der Iranier i traktuje faktycznie o mitologiczno-religijnym światopoglądzie, zaś o tak zwanej „filozofii chińskiej” słusznie stwierdza M. Granet, La Pensée Chinoise (1934, s. 4): La Chine ancienne plutôt qu’une philosophie a possédé une sagesse1. Oczywistym nonsensem jest wreszcie mówić o filozofii Starego Testamentu, jak to uczynił Deussen, lub zgoła o filozofii Azteków, Celtów, starożytnych Germanów itd., jak nauczał autor niefortunnej publikacji polskiej, omówionej przeze mnie w tomie XXXIV (1931) „Przeglądu Filozoficznego”2. Przy aż tak szerokim rozumieniu terminu „filozofia” totemizm australijskich Arandów wypadałoby oczywiście również zaliczyć do historii filozofii. Wyobrażenia ludów prymitywnych, spekulacje mitologiczne, religijne, wszelkiego rodzaju aforyzmy, streszczające „mądrość życiową” narodu, itd. są substratem, z którego wyrasta filozofia, ale ten historyczny związek bynajmniej nie upoważnia nas do zacierania różnicy pomiędzy filozofią w sensie właściwym i jej genetycznymi precedensami. Ani Zaratustra, ani Mani, ani Konfucjusz, ani nawet, pomimo wszystko, Czuang-tse „filozofami” niebyli.
1La Chine ancienne plutôt qu’une philosophie a possédé une sagesse (fr.) – „Starożytne Chiny posiadały raczej mądrość niż filozofię” – przyp. red.
2 Zob. S. Schayer, recenzja książki: I. Myślicki, Encyklopedia filozofji. Część I. Historja filozofji w trzech tomach. Tom I. Filozofja ludów pierwotnych i narodów starożytnych, Warszawa 1930, „Przegląd Filozoficzny” 34 (1931), z. 1, s. 77–78 – przyp. red.
