Listy moralne do Lucyliusza (Wybór) oraz Księga o sposobach na przypadki ebook

Lucjusz Anneusz Seneka

Listy moralne do Lucyliusza (Wybór)

oraz

Księga o sposobach na przypadki

z łacińskiego oryginału przełożył i wstępem opatrzył

Mieczysław Olszowski

Kęty 2024

Wydawnictwo Marek Derewiecki

Podstawa wydania:

Lucjusz Anneus Seneka, Listy moralne do Lucyljusza (wybór) oraz Księga o sposobach na przypadki, tłum. M. Olszowski,Lwów–Warszawa 1922.

Copyright © 2024 by Wydawnictwo Marek Derewiecki

Wszelkie prawa zastrzeżone

Wydanie pierwsze

Redakcja i korekta: Zespół

Projekt okładki: Łukasz Derewiecki

Skład i łamanie: Łukasz Derewiecki

ISBN 978-83-68182-94-1

Wydawnictwo Marek Derewiecki

ul. Szkotnia 29a, 32-650 Kęty

e-mail: [email protected]

księgarnia: www.derewiecki.pl

Słowo od wydawcy

Niniejszy przekład dzieł Seneki: Listów moralnych do Lucyliusza oraz Księgi o sposobach na przypadki ukazał się po raz pierwszy we Lwowie i w Warszawie ponad sto lat temu, w czasach, gdy język polski, choć nadal bliski współczesnemu, różnił się pod względem gramatycznym, leksykalnym i stylistycznym. Od tego czasu język przeszedł naturalne zmiany, zarówno w pisowni, jak i w sposobie wyrażaniamyśli.

W związku z tym, w przedmowie, wstępie oraz przypisach, język został uwspółcześniony – głównie dostosowano pisownię wyrazów, czasem użyto bardziej zrozumiałych dla współczesnego czytelnika synonimów, a niekiedy delikatnie zmieniono szyk zdań dla lepszej czytelności. Natomiast w przekładach dzieł Seneki, dokonanych przez Mieczysława Olszowskiego, zachowano oryginalną pisownię z wydania lwowsko-warszawskiego z 1922roku.

Celowa archaizacja języka, którą zastosował tłumacz, jest zabiegiem mającym na celu oddanie ducha oryginału oraz stworzenie odpowiedniej oprawy literackiej dla starożytnego filozofa. Jak sam tłumaczzauważył:

Archaizowany język, zarówno jak latynizowany styl z możliwie ścisłym utrzymaniem szyku i zwrotów oryginału, wydały mi się, nie wiem, czy słusznie, szatą dla starego filozofa i dla tematu najwłaściwszą: mniemałem, iż w ten sposób najłatwiej uda mi się zachować dla Czytelnika ów nieuchwytny smak i koloryt oryginału, podobny – że jeszcze raz użyję utartego, lecz trafnego porównania – delikatnej na starych brązach patynie lub temu przepysznemu puszkowi na niektórychowocach.

Pozostawiając te cechy przekładu, staraliśmy się wprowadzić tekst w nowe czasy, zachowując jednocześnie wierność oryginałowi, jaka przyświecała MieczysławowiOlszowskiemu.

Przedmowa

Szukając w umiłowanej swojej dziedzinie odpoczynku i rozrywki, wśród wyczerpującej pracy wychowawczej i nauczycielskiej, zatrzymałem się na listach Seneki do Lucyliusza, uderzony ich nieprzebrzmiałą prawdą i ogólnoludzką wartością. Zrazu przekładałem niektóre dla przyjemności jedynie; zachęcony przez Sekcję Klasyczną przy Stowarzyszeniu Nauczycielstwa Polskiego w Warszawie, pragnąc niejako odwdzięczyć się za to moralnie, powziąłem myśl przełożenia większego wyboru już nie dla siebie tylko, lecz dla spopularyzowania tej pracy wśród najstarszych uczniów. Zaskoczony na obczyźnie przez wybuch wszechświatowej wojny, z dala i bez wiadomości od najbliższych, oderwany od swojej szkoły, szukałem i znalazłem, w dalszym obcowaniu ze starym stoikiem, zapomnienie dręczących niepokojów osobistych i smutnych myśli o ludzkiej, niedoli i złości. Łaskawe słowa czcigodnego pana profesora Kazimierza Morawskiego, za które na tym miejscu pozwalam sobie złożyć Mu pełną szacunku podziękę, były mi nową zachętą i otuchą do pracy. Zamierzyłem też podać ją innym, by podzielić się z tymi, którzy zechcą, znalezioną w niej radością i przybytkiem duchowym. W wyborze listów kierowałem się przede wszystkim upodobaniem własnym, po wtóre zaś – pragnieniem zestawienia zagadnień najbardziej zasadniczych, najcharakterystyczniejszych, a zarazem najciekawszych dla dzisiejszego Czytelnika. Jeśli ktoś pod tym względem nie zgodzi się ze mną, niechże mnie przynajmniej nie potępi. Sposoby na przypadki pociągnęły mnie ciekawą treścią i oryginalną a dosadną formą zarówno. Archaizowany język, troskliwie, co do jednego wyrazu sprawdzony w wielkim warszawskim Słowniku Karłowicza, Kryńskiego i Niedźwiedzkiego, zarówno jak latynizowany styl z możliwie ścisłym utrzymaniem szyku i zwrotów oryginału, wydały mi się, nie wiem, czy słusznie, szatą dla starego filozofa i dla tematu najwłaściwszą: mniemałem, iż w ten sposób najłatwiej uda mi się zachować dla Czytelnika ów nieuchwytny smak i koloryt oryginału, podobny – że jeszcze raz użyję utartego, lecz trafnego porównania – delikatnej na starych brązach patynie lub temu przepysznemu puszkowi na niektórychowocach.

Za sprawdzian dokonanej pracy służył mi przekład X. Dawida Pilchowskiego (Lucjusza Anneusza Seneki listy do Luciljusza, przekładania X. Dawida Pilchowskiego, Teologji i praw Kościelnych Doktora, Prezesa Drukarni Królewskiej przy Akademji Wileńskiej. Tomów IV w Wilnie w Drukarni Królewskiej przy Akademji, 1782). Nadto, prócz wspomnianego wielkiego Słownika języka polskiego, pomocą były mi książkinastępujące:

1. Słownik łacińsko-polski Bobrowskiego w wydaniuII.

2. Słownik łacińsko-polski X. Feliksa Czerskiego, tomów II, Wilno1825.

3. Słownik łacińsko-niemiecki Stowassera w opracowaniuSkutscha.

4. Słownik łacińsko-niem. K. E. Georgesa, tomów II, Lipsk 1861–1862, wyd. 5.

5. Słownik łacińsko-rosyjskiPietruczenki.

6. Tekst w wydaniu Teubnera pt. L. Annaei Senecae opera quae supersunt, recognovit… Fridericus Haase… vol. III, Lipsiae1853.

7. Sénèque, Lettres morales à Lucilius – I–XVI – texte latin publié… par R. Aubé, Paris, Hachette et C-ie1906.

8. Senecae omnia opera Venetiis impressa MCCCCXCII die ultima octobris per Bernardinum de Coris de Cremona (wyd. 2, weneckie).

9. L. Annaei Senecae opera cum emendationibus et notis M. Antonii Mureti… apud Joannem Le Preux MDXCV (LugduniBatav).

10. Omnia opera quae vulgo exstant sub nomine L. A. Senecae philosophica, declamatoria et tragica. Drugi tytuł: L. A. Senecae… opera… quae recognovit… M. N. Bouillet… Parisiis, colligebat Nicolaus Eligius Lemaire, MDCCCXVII–XXII, 5 tomów + indices etappendices.

11. Fünfzig ausgewählte Briefe Senecas an Lucilius, Reclams Universal-Bibl. Nr. 2132, 2133.

12. Ausgewählte Schriften des Philosophen L. Annaeus Seneca übersetzt und durch Anmerkungen erklärt von A. Forbiger, Langenscheidtsche Bibl., Berlin.

13. Sénèque, Oeuvres complètes traduites en français avec une notice sur la vie et les écrits de l’auteur et des notes par M. I. Baillard, Paris, Hachette et C-ie.

14. Oeuvres complètes de Sénèque le philosophe avec la traduction en francais, publiées sous la direction de M. Nisard, Paris1842.

15. Л. Анней Сенека – избранныя письма къ Люцилію. Перев. съ латинскаго Краснова, С. П. Б. дешев, библ. Суворина. Nr. 250, 1893г.

16. Morawski Kazimierz, Od Augusta do czasów Hadrjana, Kraków1919.

17. Boissier Gaston, Tacyt, tłum. Mirandolla, Lwów, 1907 (studium „Szkoły deklamacji w Rzymie”).

18. L’Antechrist, par Ernest, Paris1873.

19. C. Martha, Les moralistes sous l’empire Romaine, Paris 1881 – w anonimowym przekładzierosyjskim.

20. А. В. Амфитеатровъ – Звѣрь изъ бездны – tomów 4 (Petersb. 1911–1914), dzieło o Neronie i jegoepoce.

21. Лекціи по исторіи римской литературы, читанныя въ Кіевскомъ и С. Петербургскомъ Университетахъ В. И. Модесто въимъ. СПБ. изд. Пантелѣева 1888г.

22. В. И. Модестовъ – Философъ Сенека и его письма къ Луцилію, Кіевъ1872.