39,90 zł
O zemście, chciwości i rachunkach, które historia wystawia po latach
Rok 1993. Polska uczy się kapitalizmu. Jedni budują fortuny, inni tracą oszczędności życia. A przeszłość, która miała zostać pogrzebana wraz z końcem PRL-u, wciąż upomina się o swoje.
W spalonej willi na poznańskim Sołaczu policja znajduje ciało brutalnie zamordowanego mężczyzny. Szybko okazuje się, że ofiara to właściciel parabanku. To on zniknął niedawno wraz z oszczędnościami tysięcy klientów bezskutecznie próbującymi teraz odzyskać swoje pieniądze. Każdy dzień zwłoki zwiększa ryzyko, że miliony zgromadzone na lokatach rozpłyną się bezpowrotnie.
Śledztwo rozpoczyna komisarz Mariusz Blaszkowski. Szybko wpada na trop afery, w której wielkie pieniądze, polityczne wpływy i ludzkie dramaty splatają się w śmiertelnie niebezpieczną układankę.
Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi lub dowolnej aplikacji obsługującej format:
Liczba stron: 471
Data ważności licencji: 11/18/2031
Projekt okładki: Mariusz Banachowicz
Redaktor prowadzący: Małgorzata Burakiewicz
Redakcja: Małgorzata Burakiewicz
Redakcja techniczna: Maciej Grzmiel
Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski
Korekta: Anna Sośnicka, Barbara Milanowska (Lingventa)
© by Ryszard Ćwirlej
© for this edition by MUZA SA, Warszawa 2026
ISBN 978-83-287-4287-1
Warszawskie Wydawnictwo Literackie
MUZA SA
Wydanie I
Warszawa 2026
– fragment –
Ten e-book jest zgodny z wymogami Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA).
MUZA SA
ul. Sienna 73
00-833 Warszawa
tel. +4822 6211775
e-mail: [email protected]
Księgarnia internetowa: www.muza.com.pl
Wersja elektroniczna: MAGRAF sp.j., Bydgoszcz
Poznań piątek, 12 marca 1993 godzina 22.00
– Napijesz się jeszcze? – zapytał mężczyzna w garniturze.
Siedzący naprzeciwko gość miał na sobie poszarzałą koszulkę i kalesony z żółtymi plamami w kroczu. Spojrzał na człowieka przed nim, ale niezbyt ostro widział jego twarz, więc pokręcił głową.
– W dupie mam picie z tobą – odpowiedział bełkotliwie. – Kto ty w ogóle jesteś?
– Jestem twoim dobrym znajomym.
– Ja nie mam znajomych. Sam sobie pij! – warknął, bo go ten… ten ktoś wkurzał samą swoją obecnością.
Od rana wypił już dzisiaj sporo i jedyne, o czym myślał w tej chwili, to żeby położyć się spać. A ten tu siedział i się na niego gapił. I chyba się jeszcze do tego uśmiechał, skurwysyn jeden.
– No, napij się – zaproponował znowu.
– Nie! – Uderzył pięścią w blat stołu, ale niezbyt mocno, bo nie miał siły.
Mimo to szkło zabrzęczało. Właściwie to nie wiedział, dlaczego nie chce pić. Przecież nigdy nie odmawiał. Pił codziennie, i to z wielką pasją i oddaniem. Odkąd trzy lata temu ostatecznie odszedł ze służby, nic innego nie robił. Bo i co niby było do roboty? Nie miał już kolegów i znajomych. Wszyscy gdzieś zniknęli. Jak ci przyjaciele z piosenki Republiki. Gdzie oni są? Zostawili go i poszli z białą flagą poddać się nowym porządkom. Ale on nie miał zamiaru kapitulować. Postanowił odejść na swoich warunkach. Więc zostało mu tylko picie. Przynajmniej nie musiał kraść, żeby chlać. Co to, to nie. Pił za swoje, bo pieniędzy mu nie brakowało. Był na emeryturze resortowej i co miesiąc listonosz przynosił mu wypłatę za nicnierobienie. Akurat tyle, żeby móc pić, opłacając przy tym mieszkanie, prąd, wodę, i jeszcze zjeść coś, jeśli akurat miał na jedzenie czas.
– Jak chcesz. Ja się napiję – powiedział ten w garniturze i odkręcił nakrętkę z butelki Wyborowej.
Nie jakiejś tam nowej, zagranicznej wódki, ale tej, którą lubił najbardziej. Gość nalał sobie do szklanki odrobinę, a on nagle poczuł, że chyba nieco wyostrzyło mu się spojrzenie. Zobaczył, jak ten tam podnosi szkło, jak przełyka i jak ociera usta wierzchem dłoni. Poczuł, że ślina napływa mu do ust. Oblizał spierzchnięte wargi. Czy naprawdę przed chwilą mu odmówił? Możliwe, ale dlaczego? Przecież nigdy nie odmawiał. Wódka ciągnęła go jak magnes.
Przesunął swoją szklankę po brudnym blacie stołu, zastawionego opróżnionymi flaszkami, talerzami i pustymi puszkami po śledziach w oleju, które służyły teraz za popielniczki.
– Nalej – polecił.
Nie poprosił, tylko właśnie wydał polecenie. Tak jak to robił zawsze przez całe lata pracy w resorcie. Wydawał polecenia, a wszyscy dokoła je wykonywali. Mówił, co mają robić, wytyczał kierunki i określał zadania. A teraz już nikt go nie słuchał i nie miał komu wydawać rozkazów. Jednak nawyk pozostał.
Mężczyzna w garniturze nalał, a on trzęsącą się dłonią uniósł szklankę i wypił.
– Masz fajki? – zapytał.
Popatrzył na siedzącego naprzeciwko faceta w garniturze i niebieskim krawacie. A może jednak skądś go znał? Cholera, nie pamiętał.
– Mam.
Facet wyciągnął paczkę Marlboro, podsunął mu papierosa, a gdy włożył go do ust, podał mu ogień ze srebrnej, benzynowej zapalniczki Zippo.
– Kto ty właściwie jesteś, kurwa? – zapytał były esbek.
– Niemożliwe, żebyś mnie nie pamiętał. Byłeś podczas mojego przesłuchania.
Spojrzał na siedzącego naprzeciwko człowieka i przez chwilę wpatrywał się w jego twarz.
– Pierwszy raz cię widzę.
– Nie pierwszy raz, bo widzieliśmy się jakiś czas temu, tylko chyba wóda wyżarła ci mózg. Zrobiłeś coś dla mnie i zapłaciłem ci za to pięćset dolców. To było dokładnie rok temu. Wtedy też mnie nie poznałeś.
– Widocznie jesteś nikim, skoro cię nie pamiętam.
– Masz rację. Jestem nikim. Nikim ważnym dla ciebie. Ale dla siebie jestem najważniejszy na świecie. Za to ty jesteś nikim. Takie ciekawe odwrócenie ról.
– Spierdalaj stąd.
Gospodarz popatrzył uważnie na mężczyznę, ale zaraz pokręcił głową. Naprawdę go nie pamiętał. Jakie pięćset dolców? Nie widział żadnych dolarów. Chyba temu coś się jednak popierdoliło. Mało co pamiętał ostatnio. Wszystko mu się rozmazywało w głowie. Ale pamiętał doskonale swoje czarne buty, wyglancowane tak, że świeciły się jak psu jajca. Lubił te buty, które zakładał, gdy szedł codziennie do pracy w Komendzie Miejskiej w Poznaniu. Bo buty do munduru oficera muszą być zawsze czyste i świecić blaskiem oraz przykładem…
– No i czego chcesz?
– Chcę zapytać: dlaczego?
– Co dlaczego?
– Dlaczego postanowiliście nas zniszczyć?
– Co? – Nie zrozumiał, o co mu chodzi. Przecież on nikogo nie zniszczył. Ani niczego nie postanawiał. On robił to, co mu kazano, choć trzeba przyznać, że jako podpułkownik miał na wiele spraw decydujący wpływ. – Kogo zniszczyć?
– Nas. Pamiętasz waszą akcję „Hiacynt”?
Podpułkownik wzniósł oczy do nieba, jakby chciał powiedzieć, żeby dał mu już spokój. A potem nagle się roześmiał głośno, bo wreszcie coś do niego dotarło.
– To ty jesteś pedzio? Akcja „Pedał”?
– Jestem – przyznał gość.
– Nie postanowiliśmy was zniszczyć. Rozkazy przyszły z Warszawy. Mieliśmy zrobić porządek ze środowiskiem patologicznym, które zagrażało funkcjonowaniu społeczeństwa. Byliście jak wrzód na dupie zdrowego organizmu… A wrzody się wycina. No to zabraliśmy się za was i za całe to pedalstwo. I roznosiliście AIDS, a ludzie wtedy panicznie się bali tej choroby. Ale osobiście… Tu nie było nic osobistego. Byliście zadaniem do wykonania.
– Nic osobistego? To dlaczego nas… Dlaczego postanowiłeś mnie upokorzyć i zeszmacić?
– A co, przecwelili cię pod celą i nie możesz się z tym pogodzić? Spierdalaj, bo…
Nie skończył. Potężny cios w szczękę odrzucił go do tyłu i posłał z krzesłem na podłogę, tak że rąbnął głową o klepkę. Ogarnęły go ciemności.
Gdy się ocknął, kompletnie nie rozumiał, co się dzieje. Świat jakby oszalał. Widział swój pokój z góry. Telewizor, rozgrzebana kanapa z brudną pościelą, fotel, na którym często zasypiał, i drzwi do kuchni, a na podłodze bordowy dywan we wzorki, kupiony podczas autokarowej wycieczki do Bułgarii dziesięć lat temu. Ale dlaczego z góry, jakby unosił się pod sufitem? Ciekawe, że siedzi twardo na czymś, a nie unosi się swobodnie w górze. Bo gdyby się unosił, to mogłoby oznaczać, że nie żyje. Czytał kiedyś książkę Życie po życiu, czy jakoś tak. I tam ludzie opisywali swoje doświadczenia ze stanu śmierci klinicznej oraz powrotu do życia. Jedni szli ciemnym tunelem ku jasności, a inni unosili się nad miejscem, w którym umarli, i obserwowali wszystko z takiej niecodziennej perspektywy. Więc tak wygląda śmierć? Nic nadzwyczajnego. Chciał coś powiedzieć, ale nie dał rady. Dlaczego nie może mówić? Ktoś mu wetknął coś w usta i na dodatek jeszcze związał mu ręce. I czuł jeszcze coś. Jakiś ucisk na szyi, jakby obwiązano mu ją ciasno sznurem… Skoro wszystko to czuł, to znaczy, że jednak żył. Nie umarł jeszcze… I naraz zrozumiał, że jest w przedsionku śmierci.
– Dziwisz się, co się stało? – usłyszał głos za sobą.
Spróbował się odwrócić, ale nie zdołał nikogo dostrzec.
– Stało się tyle, że siedzisz na taborecie, który stoi na stole. Chcę tylko, żebyś zrozumiał, dlaczego tu jesteś.
Emeryt zajęczał, próbując wydać z siebie głos, ale udało mu się tylko wydobyć z siebie jakiś nieartykułowany skowyt.
– Nie musisz nic mówić. Ja powiem wszystko… Może pamiętasz, może nie pamiętasz, ale fakt jest taki, że chcieliście, żebym z wami współpracował. Żebym wydał swoich kolegów. Nie chciałem się zgodzić, więc na noc wsadziliście mnie do celi z czterema facetami i pozwoliliście im robić ze mną wszystko, co chcieli. A potem rano podpisałem. Podsunąłeś mi kartkę, a ja ją podpisałem, tak jak chciałeś. Ale, jak widzisz, nie zapomniałem niczego. Dlatego dziś postanowiłem ci podziękować.
I wtedy wreszcie wszystko zrozumiał. Ten facet w eleganckim garniturze przyszedł go zabić. A on nie miał w sobie już nic z dawnego śledczego i nie wyczuł niebezpieczeństwa. Wpuścił go do domu i pił z nim wódkę. Ale najlepsze było to, że on naprawdę go nie pamiętał i nie miał zielonego pojęcia, kim ten zasraniec jest. Nie znał imienia i nazwiska człowieka, który chciał się na nim zemścić. I poczuł, że to jest absurdalne i śmieszne zarazem. Nie mógł się śmiać, bo miał zakneblowane usta. Nagle poczuł gwałtowne pchnięcie, które posłało go w dół, a na gardle zacisnęła mu się pętla. A potem zobaczył swój pokój z góry i z góry widział stojącego mężczyznę z papierosem w ustach. Nadal nie miał pojęcia, kim on jest, ale teraz było to już kompletnie bez znaczenia. Otwierał się przed nim świetlisty tunel…
Poznań niedziela, 14 marca godzina 4.50
Obudził go huk. Czy to wystrzał? A może jakiś wybuch? Znów śniła mu się wojna? Choć tak dawno się skończyła, po tylu latach jeszcze ciągle tkwiła mocno w jego głowie. Otworzył oczy, ale niczego nie dostrzegł. No tak, przecież była noc. Wymacał i wcisnął przycisk kinkietu wiszącego tuż nad łóżkiem. Nic się nie wydarzyło. Nadal było ciemno. Przeklął pod nosem, bo przypomniała mu się ta cholerna żarówka. Kupił ją wczoraj na straganie i zapomniał wkręcić. Na szczęście skończyły się już kłopoty z żarówkami i można było w sklepach dostać wszystko, co się chciało. Kłopot miał tylko z pamięcią. Coraz częściej zdarzało mu się zapominać o takich podstawowych sprawach, jak to wkręcenie żarówki. A ta leżała spokojnie na stole w kuchni. Tymczasem on był bezradny w ciemnościach swojej własnej sypialni. Nie, zaraz… Nie było już tak ciemno. Jakoś jaśniej się zrobiło, odkąd się rozbudził. Usiadł na łóżku i spuścił nogi na podłogę. Włożył bose stopy w skórzane laczki. Rozejrzał się wokół. Rzeczywiście było jaśniej niż przed chwilą.
Smuga migoczącego światła wpadała przez niewielką szparę w zaciągniętych zasłonach. Wstał, podciągnął opadające spodnie od piżamy. Cholerna gumka się wyrobiła, ale na leżąco jakoś się trzymały. W końcu w piżamie się nie chodzi, tylko leży.
Podtrzymując je, podszedł do okna i wolną ręką odsunął zasłonę. Światło wypełniło pokój.
– O Boże, pali się! – krzyknął, choć nikt nie mógł go usłyszeć. A już na pewno nie ten, co mieszkał naprzeciwko, tam gdzie widać było wyraźnie migocące światło. Widział wystarczająco dużo pożarów w swoim życiu, by mieć co do tego pewność.
W kilku susach dopadł do włącznika światła na ścianie. Wcisnął go i pokój wypełniła jasność. Zasłonił oczy i wypuścił spodnie z ręki. Te natychmiast opadły.
– Jasna cholera! – Podciągnął je i poczłapał do przedpokoju, do szafki z telefonem. Chwycił słuchawkę lewą ręką, ale i prawa była mu potrzebna do wykręcenia numeru. Znów zaklął i wypuścił spodnie z ręki. Szybko wybrał numer alarmowy straży pożarnej, spoglądając jednocześnie ze wstydem na swoje gołe nogi. Na szczęście strażak nie mógł go zobaczyć w tej kompromitującej sytuacji.
– Pogotowie straży pożarnej.
– Mówi pułkownik Zięba Karol, zamieszkały Nad Wierzbakiem siedemnaście. U sąsiada się pali!
– Co się pali?
– Nie wiem co, ale widzę ogień.
– A sąsiad jest na miejscu?
– Nie wiem, nie widzę go. Pali się w mieszkaniu.
– A obywatel pułkownik to tam jest służbowo?
– Nie, ja w swoim mieszkaniu mieszkam. Znaczy się w domu obok, a obok mnie, znaczy się w sąsiednim domu, się pali.
– A obywatel pułkownik to z policji?
– Nie. Ja jestem pułkownik z wojska.
– A co tam wojsko robi?
– Wojsko? Nic, wojsko tu mieszka. Znaczy się ja mieszkam w swoim mieszkaniu, jestem wojskowym w stanie spoczynku. A podałem swój stopień, żebyście nie myśleli, że to jakiś kawalarz sobie dzwoni do was, ale że dzwoni ktoś, kto się na ogniu zna. Choć ja najbardziej to znam się na ogniu z czołgowej lufy.
– Jaki numer się pali?
– Jak mój dom jest siedemnasty, to to będzie piętnaście. Nie, zaraz, dziewiętnaście, bo to w drugą stronę. Tak, dziewiętnaście na pewno. Wszystko mi się już miesza w głowie.
– To niech obywatel pułkownik podejdzie do sąsiada i wali w drzwi, bo może on tam śpi i nie wie, że się pali. A ja wysyłam wóz bojowy.
– Tak jest. Zrozumiałem. Wykonuję! – zameldował pułkownik Zięba, odłożył słuchawkę i zaraz wyplątał nogę z nogawki.
Dwie minuty później miał już na sobie zielony wojskowy dres i ocieplaną kurtkę z kołnierzem z misia. Włożył jeszcze buty i czapkę uszankę, nie zapomniał też o latarce sygnałowej i zszedł do garażu. Pomyślał, że gaśnica samochodowa może być przydatna. Ale nie mógł jej nigdzie znaleźć. Powinna być w samochodzie, ale nie było jej tam. Przypomniało mu się, że gdy ostatnim razem był w myjni, to w trakcie odkurzania wyciągnął ze swojego Fiata 125p wszystkie niepotrzebne rzeczy i łącznie z gaśnicą wsadził do torby foliowej razem ze śmieciami, a potem postawił przy odkurzaczu. No tak, masz ci los, musiał ją tam zostawić, razem z tą gaśnicą. Nie był więc przygotowany do gaszenia pożaru, ale do ratowania ludzi jak najbardziej. Wyszedł z garażu przed budynek. Spojrzał w górę. Ogień rozświetlał pokój w budynku obok, ale nie paliło się wcale mocniej. Tak jakby płomienie zastanawiały się dopiero, czym powinny się zainteresować. To była szansa dla ratownika bez gaśnicy. Podbiegł do drzwi domu i załomotał w nie z całej siły. Nie doczekał się jednak żadnej reakcji. Spojrzał znowu w górę. Tu od frontu nie było widać żadnego pożaru. Spokojna, cicha willa, w której się nic nie dzieje. Ale tam na piętrze, w tym pokoju, gdzie stał telewizor, był ogień. Wiedział, co to za pokój, bo niekiedy widział sąsiada siedzącego przed telewizorem na kanapie. A zdarzały się sytuacje takie, że na tej kanapie leżał. I to nie sam. Przychodzili do niego tacy… no, aż wstyd myśleć. Może ten pożar to jakaś kara boska za te zboczone praktyki, co odbywały się na kanapie sąsiada. Kto to widział, żeby chłop z chłopem. Pułkownik Zięba wiele w swojej wojskowej karierze widział, ale dwóch chłopów robiących to, co się powinno robić z kobietą, to dopiero tu, w swoim domu, przez własne okno, zobaczył po raz pierwszy. I tam, gdzie to się odbywało, teraz się paliło! Sodoma i Gomora ukarana boskim ogniem, pomyślał.
Ale co tam, nawet jeśli to kara spuszczona przez siłę wyższą na grzesznika, to jemu nic do tego. Lecz jeśli ten zbereźnik tam był, to on, jako żołnierz, miał obowiązek go ratować. Bo żołnierz polski taki już jest, że uratuje dziecko, kobietę, a jak trzeba, to i sodomitę również.
Znów pukał, aż go ręka rozbolała. Nikt nie odpowiedział. Przypomniał sobie o dzwonku. Przecież był dzwonek elektryczny. Po co walić w drzwi pięścią, jak można zadzwonić? Zaraz, gdzie jest przycisk? Jest, znalazł i od razu go użył. Rozległ się przeraźliwy, wibrujący dźwięk, który umarłego by obudził. Ale sąsiad nie zareagował.
Z dali dobiegł go dźwięk syreny alarmowej nadjeżdżającej straży pożarnej. Musieli być już na Sołaczu, bo słychać ją było wyraźnie. Ale zanim dojadą, jeszcze to chwilę potrwa. A jeśli tam się pali, a ten, no, jak on się nazywa, ten wiecznie uśmiechnięty i zadowolony z siebie elegancik w okularkach, Urban, tak, Rafał Urban, leży zaczadzony i umiera? Trzeba go za wszelką cenę wyciągnąć z tej jaskini grzechu.
Zadzwonił jeszcze raz i w akcie desperacji szarpnął za klamkę. Drzwi ustąpiły. Emerytowany pułkownik, niewiele się zastanawiając, wkroczył do środka. Poczuł swąd spalenizny, ale dymu nie było.
– Halo, dzień dobry! – zawołał i zaraz zganił sam siebie. – Znaczy się nie dobry… Panie sąsiedzie, jest pan w domu? Bo się pali u pana…
Nie było odpowiedzi. W tej sytuacji powinien był wkroczyć do akcji. Ale jakże tak wkraczać do cudzego domu? Przecież to nie wojna!
– Jest tu kto? Ludzie! Panie Rafale, jest pan?
Sąsiad nie odpowiadał, więc Zięba wszedł do środka. Teraz poczuł gryzący dym, który zaczął spływać z piętra, zassany przez otwarte drzwi. Rozejrzał się wokół. Na wieszaku z prawej były kurtki i czapki. Wisiał też szalik. Tego właśnie potrzebował. Złapał go i owinął sobie szczelnie twarz. Tak zabezpieczony ruszył schodami w górę. Z lewej był salon, który stał w ogniu. Wsadził głowę do środka i obrzucił wnętrze uważnym spojrzeniem. Paliła się meblościanka i stojący na niej telewizor. Dym był coraz bardziej gryzący. Obrzucił pomieszczenie badawczym spojrzeniem. Na kanapie, która jeszcze się nie zajęła ogniem, nie było nikogo. Sąsiad musiał być w sypialni. Właśnie, tylko gdzie on ma sypialnię? Na korytarzyku było jeszcze dwoje drzwi. Otworzył te naprzeciwko salonu. Pudło, to była łazienka. Nie było w niej nikogo. Więc tylko jeszcze jedno miejsce…
Otworzył białe drzwi i stanął jak wryty. Widok, który go przywitał, sprawił, że nogi się pod nim ugięły. Od razu zrozumiał, że zaszło tu coś niewyobrażalnego. Na podłodze przy łóżku klęczał rozebrany do naga człowiek. Nie widać było twarzy, ale Zięba uznał, że to jego sąsiad. Mężczyzna był związany. Ręce i nogi skrępowano mu sznurem do bielizny. Na szyi miał zaciśnięty pasek od spodni, a twarz wciśniętą w kołdrę. Jednak najpaskudniejsze było to, co od razu po wejściu rzucało się w oczy. To brązowa butelka po piwie, taka zwyczajna, pewnie od piwa poznańskiego z miejscowego browaru.
Butelkę ktoś wbił mu w odbyt. W świetle latarki widać było bardzo dokładnie pośladki uwalane krwią. Pułkownikowi przyszedł nagle na myśl Azja, grany przez Daniela Olbrychskiego, którego Marek Perepeczko kazał nadziać na pal. Był na tym filmie w kinie wiele lat temu i ta scena najbardziej utkwiła mu w pamięci. Ten tu człowiek został potraktowany równie okrutnie.
Usłyszał jakiś ruch na dole. Pokój zalało niebieskie, migające światło strażackich lamp alarmowych wpływające do środka z ulicy. Jacyś ludzie krzyczeli do siebie, ktoś głośno wydawał rozkazy, przekrzykując odgłosy silnika i pracujących agregatów. Za plecami emerytowanego pułkownika właśnie rozwijała się akcja gaśnicza, a on stał w tych drzwiach do sypialni i patrzył jak zafascynowany w sterczącą z tyłka butelkę, która teraz migotała barwnymi refleksami. A z plakatu wiszącego na ścianie ponad łóżkiem na scenę poniżej patrzyli nieco zdumieni bohaterowie pierwszej części Gwiezdnych wojen George’a Lucasa, którzy mimo swoich świetlnych mieczy i plazmowych pistoletów nie potrafili obronić Rafała Urbana przed ciemną stroną Mocy.
Pułkownik Zięba też był całkowicie bezradny. Na wszelki wypadek zrobił jeszcze dwa kroki w przód, pochylił się nad skrępowanym sąsiadem i przyłożył mu dwa palce do szyi, próbując namierzyć puls. Ale nie wyczuł niczego. Jego sąsiad Rafał Urban został wezwany na… No właśnie, jeśli żołnierze są wzywani na apel poległych albo wieczną wachtę, to takich jak ten sąsiad chyba nikt nie wzywa, przyszło do głowy Ziębie. Utwierdził się więc w przekonaniu, że nie warto być cywilem, tym bardziej w obliczu śmierci.
godzina 6.40
Dwa wozy strażackie z włączonymi kogutami stały na ulicy. Strażacy kursowali między nimi a willą, ale już bez pośpiechu. Widać było, że zrobili wszystko, co do nich należało. Teraz zaczynali zwijać swój sprzęt. Oficer w czerwonym kasku na głowie wyszedł z budynku. Zatrzymał się na podeście wiodącym na cztery schodki, sięgnął do kieszeni i wydobył paczkę papierosów. Włożył jednego do ust i przypalił zapalniczką. Powoli ruszył przed siebie, ale zaraz przystanął, bo natrafił na postawnego policjanta. Ten uśmiechnął się lekko i wskazał palcem budynek.
– I jak jest? – zapytał podkomisarz Łukasz Czarnecki z Komendy Miejskiej Policji w Poznaniu, spoglądając na otwarte drzwi do przedwojennej willi. Dowodzący akcją gaśniczą młodszy kapitan zdjął z głowy kask i otarł pot z czoła.
– Jeśli idzie o nas, to nic tu więcej nie zdziałamy.
– Czyli że co?
– Dla nas już po robocie. Zagrożenia nie ma. Źródło ognia wyeliminowane, a wszystko, co się tu paliło, już się nie pali. Czyli nasza rola skończona. Teraz wy spokojnie możecie się zająć swoim truposzem.
Policjant skinął głową i machnął ręką w kierunku lekarza, który stał przy kremowym ambulansie i palił papierosa. Dostrzegłszy gest Czarneckiego, złapał torbę leżącą na tylnym siedzeniu medycznego Mercedesa i ruszył w kierunku drzwi. Policyjny technik też czekał na ten moment. Przyłączył się do lekarza i razem weszli do budynku.
– A co się tam właściwie stało? – zainteresował się Czarnecki.
Strażak wzruszył ramionami.
– Pierdolnął Rubin.
– Co takiego?
– Rubin, ruski kolorowy telewizor szlag trafił.
– Tak sam z siebie?
– No nie, musiał być włączony. Może chodził za długo, przegrzał się i eksplodował. Zresztą to nie pierwszy raz, jak to cholerstwo wybucha. Kilka takich pożarów już mam na koncie.
– Czyli nikt nie podpalił? – Czarnecki wolał się upewnić.
Strażak pokręcił głową.
– Stare gówno wybuchło i zapaliła się instalacja elektryczna, a od niej szafka pod telewizorem, potem meblościanka, bo one się ładnie hajcują, ze względu na lakier. Lakierowane meble, takie na wysoki połysk, palą się bardzo szybko, ale ta nie zdążyła się zjarać całkowicie, bo na szczęście sąsiad zauważył ogień. Jakby zobaczył to dziesięć minut później, byłoby po chacie, a wasz gołodupiec by się upiekł i nie byłoby co oglądać.
– Jaki gołodupiec? – zapytał Czarnecki.
– A, no tak, przecież pan tam jeszcze nie był i nie widział – zreflektował się strażak. – Facet na górze, ten truposz, jest w sypialni. Nie widziałem go bardzo dokładnie, nie wchodziliśmy tam ze sprzętem, bo się w tej sypialni jeszcze nie paliło. Ale przez drzwi żeśmy wszyscy go widzieli. Oczywiście zakazałem chłopakom tam wchodzić, żeby śladów nie zadeptali, ale wie pan, jak jest…
– Wiem, znaczy rozumiem. Ale co z tym gołodupcem?
– Tak chłopaki o nim powiedzieli. Facet rozebrany, związany i z butelką po piwie wciśniętą w dupę.
– O ja pierdolę! – jęknął Czarnecki.
Tylko tego mu jeszcze brakowało w niedzielę rano. Gościa, którego ktoś nadział na flaszkę. Od razu zrozumiał, że to nie zwyczajne morderstwo, ale takie z konkretną informacją. Message in a bottle, przypomniała mu się piosenka The Police. I zespół, i tytuł jak najbardziej na miejscu.
– Sąsiad go tam znalazł. Mówił nam, że też nie wchodził dalej jak na próg. Ale gdyby kilka minut później facet przyszedł, to byście nie mieli kogo w tej sypialni oglądać.
– Czyli szczęście w nieszczęściu – podsumował podkomisarz.
– Szczęście, że się cała chałupa nie zjarała. Ale z drugiej strony szkoda.
– Czemu?
– Ja to lubię konkret. Jak już się pali, to żeby porządnie, a nie taka popierdółka. Żadnej roboty nie mieliśmy z gaszeniem. A jakby się cała chata zajęła…
Klepnął policjanta w ramię i odszedł w kierunku wozu strażackiego.
Czarnecki ruszył w stronę willi. Przynajmniej mógł zajrzeć do środka. Może na parterze da się gdzieś przysiąść, przyszło mu do głowy, bo przecież nie będzie tak stał na ulicy jak dupa wołowa. Tym bardziej że na górę poproszą go dopiero za chwilę, jak technicy skończą swoją robotę.
I wtedy dostrzegł mężczyznę, który stał na schodach wiodących do wejścia sąsiedniej willi. Siwy szczupły sześćdziesięciolatek, wymachując rękoma, opowiadał coś policjantowi. Ten skrzętnie wszystko notował. Czarnecki nie znał tego funkcjonariusza. Był za młody na to, by dać się już poznać z dobrej lub ze złej strony. Pewnie chciał się wykazać i dlatego wszystko skrupulatnie notował. Pomyślał, że zapiski młodziaka zdadzą się psu na budę i lepiej samemu się czegoś dowiedzieć.
Pokonał chodnikiem piętnaście metrów i wszedł przez otwartą furtkę na sąsiednią posesję. Siwy mężczyzna przerwał swoją opowieść, a podniesione ręce zawisły w powietrzu, jakby zamierzał właśnie dokądś odlecieć.
– O, pan kapitan – powiedział wyraźnie zadowolony i opuścił ręce, przybierając coś w rodzaju postawy zasadniczej, czyli pełnej szacunku dla szarży, ale jednak bez prężenia się i pełnego wyprostu. Czarnecki zauważył to natychmiast i wiedział już, że ma do czynienia z byłym mundurowym.
– Komisarz. Stopnie w policji niedawno się zmieniły – wyjaśnił, uśmiechając się lekko, jakby chciał o tym przypomnieć, ale nie w sposób impertynencki. Mężczyzna machnął ręką.
– Jak się człowiek całe życie przyzwyczajał, to trudno tak w jednej chwili przejść na nowe nazewnictwo.
– Pan był w policji? – zapytał podkomisarz.
Tamten pokręcił głową.
– Pan świadek był wojskowym – pospieszył z wyjaśnieniem młody sierżant.
– Spisaliście zeznania świadka? – zapytał Czarnecki.
– Melduję, panie komisarzu, że jeszcze nie do końca.
– To możecie odejść i pogadać z kimś innym, a ja tu dokończę z panem… – Popatrzył na mężczyznę ubranego w wojskowy dres.
Ten uprzedził jego pytanie:
– Pułkownik Zięba Karol. Ostatni przydział Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Pancernych w Poznaniu.
– Komisarz Łukasz Czarnecki z Komendy Miejskiej.
– Czarnecki, Czerny… Zaraz, a czy pana… znaczy ktoś z rodziny nie był w szkole pancernej?
– Mój dziadek – odpowiedział policjant nieco zdziwiony. – Tata był sierżantem w warsztatach naprawczych.
– Tak, pamiętam. Dobry fachowiec. Jak mu się powodzi?
– Nie żyje, od jakichś dziesięciu lat.
– A, to szkoda. Dobry żołnierz z niego był. Ale co tu dużo gadać, w końcu wszystkich nas czeka odejście na wieczną służbę. Hmm… Szkoda, dobry fachowiec…
– Panie pułkowniku – przerwał te rozmyślania policjant. – Pan zawiadomił strażaków?
– Tak jest. Wszystko się zgadza. Ja zawiadomiłem i byłem pierwszy na miejscu zdarzenia. Ale zapraszam do środka. Herbatę zrobię i powiem, co wiem o tym tu – odparł i wskazał palcem sąsiednią willę.
Czarnecki skinął głową. Nie miał powodów, by odmówić. Lepsze siedzenie w domu przy stole niż sterczenie na ulicy. Tym bardziej że marcowy poranek nie był zbyt ciepły.
Po chwili Zięba postawił przed nim szklankę herbaty ekspresowej w metalowym koszyczku i usiadł naprzeciwko przy kuchennym stole.
– Tak, Sylwester Czarnecki… pamiętam go dobrze… A właśnie, zapomniałem o cukrze. Herbata bez cukru… – Poderwał się z krzesła i podszedł do wiszącej nad kredensem szafki kuchennej.
– Dziękuję, nie piję z cukrem.
– A ja piję! – Zaśmiał się. – No tak, takie czasy, że ludzie herbatę bez cukru piją. Ale przecież on nadaje herbacie smak odpowiedni. Tylko wy, młodzi, nie wiecie tego, bo żeście się zapatrzyli w ten Zachód, zupełnie niepotrzebnie, bo tu u nas na Wschodzie…
– Żyjemy na Zachodzie – poprawił go policjant.
Stary żołnierz spojrzał na niego spode łba, a potem wsypał do swojego kubka cztery czubate łyżeczki.
– Założę się, że ten tam też nie pił z cukrem. – Wskazał głową ścianę, za którą stał zapewne dom sąsiada.
– Znał go pan dobrze? – zapytał Czarnecki.
– Broń Boże! – odpowiedział stanowczo i z pewną nutą oburzenia. – Ja się, panie kapitanie, z takimi nie zadaję.
– Z takimi? To znaczy z jakimi?
– No z takimi jak ten, co to wieczorami przyjmują chłopów.
– Jakich chłopów?
W pierwszej chwili Czarnecki nie zrozumiał, bo chłopi kojarzyli mu się ze szkolną lekturą i serialem telewizyjnym, którego nie był w stanie oglądać, bo go kompletnie znudził. Zresztą lektury też nie przeczytał. Kiedy zobaczył zdumioną minę wojskowego, doznał olśnienia.
– Znaczy, że niby on był…
– No tak, dokładnie o to się rozchodzi. Facet przyjmował u siebie facetów, bo był pederastą.
– Jest pan pewien?
– Panie, ja tam nikomu do łóżka nie zaglądam. Ale niekiedy człowiek przez okno wyjrzy i dojrzy.
– Co takiego?
– Ano takiego gołego sąsiada z innym facetem na tapczanie przed telewizorem. On się nawet specjalnie nie krępował. I robili tam różne rzeczy na tej kanapie. Ale ja nie patrzyłem. Ja, panie, to obrzydliwy jestem i na takie świństwa to się patrzeć nie mogę.
Czarnecki spojrzał w okno, ale nie dostrzegł za nim niczego ciekawego oprócz gałęzi jakiegoś iglastego drzewa. Za to na kuchennej ścianie wisiało kilka oprawionych w ramki zdjęć przedstawiających żołnierzy. Niektórzy pozowali przy czołgach, inni przed budynkami. Takie z wejściem do koszar i z jego ojcem wisiało na ścianie w mieszkaniu rodziców. Widać to jakaś koszarowa tradycja.
– Widzi pan te fotografie? – zapytał Zięba, dostrzegłszy spojrzenie policjanta.
– No oczywiście. Wojsko.
– Tak, wojsko polskie, co broni kraju z honorem i z oddaniem. Ale w wojsku nie ma miejsca na takie ekscesy jak to, co działo się u tego tu mojego sąsiada. W wojsku nie do pomyślenia.
Czarnecki uśmiechnął się lekko. Widać stary nie miał zielonego pojęcia, co naprawdę działo się w koszarach. A tymczasem on, trzydziestopięcioletni oficer, wiedział na ten temat zdecydowanie więcej.
poniedziałek, 15 marca godzina 9.15
Kolejka zaczynała się tuż przy drzwiach i ciągnęła aż pod ścianę z oknem, przy którym stała duża donica z fikusem. Roślina wyglądała mizernie, jakby też się denerwowała razem z ludźmi. Klienci stali ciasno jeden przy drugim. Ktoś wzdychał, inny mruczał coś pod nosem, a jeszcze kolejny kaszlał. Co chwilę też ktoś odważniejszy pytał. Wszyscy czekali na to samo, na jakąś konkretną odpowiedź.
Za okienkiem kasowym siedziała pani Krysia, dwudziestodwuletnia blondynka z włosami do ramion podtrzymywanymi czarną opaską. Ubrana była tak, że w normalnych okolicznościach nikt by nie patrzył jej w oczy. Biała krótka skórzana spódniczka, czarne rajstopy, wysokie obcasy i czarny obcisły sweterek, wyraźnie podkreślający to, co miał podkreślać. Ale dziś nikt nie zwracał uwagi na jej urodę. Wszyscy klienci banku czekali na jakiś konkret. Ale to było coś, czym akurat Krysia nie dysponowała. Czuła się dlatego niezbyt komfortowo, a można właściwie powiedzieć, że nawet niezręcznie. Choć przecież nie miała sobie nic do zarzucenia. To prezes miał rozwiązać tę zagmatwaną sytuację. Sam jej to obiecywał jeszcze w piątek.
– Niech się pani nic nie martwi, bo w poniedziałek sprawa będzie załatwiona definitywnie. Bank Miejski jest gwarantem naszych operacji finansowych, więc mając takie zabezpieczenie, nie musimy się o nic martwić. W poniedziałek będziemy mieli pieniądze na koncie.
Nie miała powodów nie wierzyć prezesowi. W końcu kto jak kto, ale on, twórca Wielkopolskiego Towarzystwa Finansowego Progres, wiedział, jak robić dobre interesy. Rok temu wymyślił lokaty finansowe dla drobnych ciułaczy, ludzi, którzy mieli gotówkę w walutach i chcieli pomnożyć swoje pieniądze. Prezes Urban zaproponował swoim klientom doskonałe warunki. Lokaty były świetnie oprocentowane. Można było wpłacać sumę już od pięćdziesięciu dolarów, a w zamian obiecał dziesięć procent miesięcznie. Czyli po roku to było sto dwadzieścia procent zysku. Prezes stawiał jeden warunek – nie wolno było zrywać rocznej lokaty, bo zgodnie z umową odsetki przepadały. Ludzie czekali więc na swoje pieniądze od roku i właśnie teraz wrócili do biura po odsetki. Tyle że nikt nie dostał pieniędzy, bo konto firmowe było puste. Dziś miało być zapełnione przez bank gwarantujący lokaty, ale nie wpłynął do tej chwili ani jeden dolar, a do szefa nie można się było dodzwonić. Pani Krysia była więc na pokładzie sama i nie miała pojęcia, co w takiej sytuacji ma robić.
– Drodzy państwo, bardzo proszę o spokój – powiedziała, starając się brzmieć pewnie, choć głos lekko jej drżał. – Pan prezes jest w tej chwili nieobecny.
– To my wiemy! – odezwał się mężczyzna w szarym płaszczu i czapeczce z daszkiem.
– I co z tego?! – dorzucił drugi, gość w okularach o okrągłej twarzy i z teczką skórzaną pod pachą. – Ja chcę wypłacić pieniądze! Termin miałem w piątek i co? Nic nie dostałem.
– Każdy chce wypłacić! – rzuciła pięćdziesięcioletnia korpulentna kobieta. – A prezes nam nie jest do niczego potrzebny. Potrzebne są nam nasze pieniądze. Ja w zeszłym roku wpłaciłam dwa tysiące marek, co je przywiozłam z Niemiec Zachodnich, a dziś mam wypłacić drugie tyle. O, wszystko mam tu napisane, jest umowa z pieczątką. Patrzcie się wszyscy, podpisano przez prezesa Urbana.
Szmer zaczął narastać.
– Proszę państwa… – spróbowała jeszcze raz Krysia, ale tym razem nikt już jej nie słuchał.
– Co to znaczy „nieobecny”? – zapytał mężczyzna w dżinsowej kurtce i białych adidasach stojący przy oknie kasowym. – To nie jest warzywniak, tylko instytucja finansowa.
– Pan prezes miał być dziś od rana w Banku Miejskim w sprawie pieniędzy – wyjaśniała Krysia. – Bank ten właśnie jest gwarantem państwa lokat. To jest poważna instytucja.
– Co mnie obchodzi jakiś bank? – rzucił otyły chłopak z saszetką w dłoni, do której zapewne zamierzał schować wypłatę wydobytą z lokaty. – Gdzie są nasze pieniądze?
– Ja chcę moje dolary!
– Ja też!
– Oddajcie nasze pieniądze!
Krysia przełknęła ślinę i uniosła ręce, jakby chciała zatrzymać ten hałas.
– Wypłaty odsetek muszą czasowo być wstrzymane – powiedziała głośniej. – Ze względu na zwiększone zainteresowanie ofertą.
Na chwilę zrobiło się ciszej, ale tylko na chwilę.
– Jakie zainteresowanie?! – ryknął facet z teczką. – To są nasze pieniądze!
– Oszustwo!
– Ja idę na policję! – zadeklarował ten z saszetką.
– A po co chodzić? Trzeba do nich zadzwonić. – Pulchna blondynka wskazała aparat telefoniczny stojący na biurku kasowym. – Chyba możemy zadzwonić na policję, nie?
Krysia chwyciła słuchawkę i pokręciła szybko głową.
– To jest telefon do rozmów służbowych – wyjaśniła.
– A my co, nie w służbowej sprawie? – warknął blondyn w okularach i czapce.
– Do gazety trzeba! – odezwał się młody szczupły człowiek wyglądający na studenta. – Tego nie można tak zostawić. Trzeba, żeby gazety opisały. Ja mam jednego znajomego dziennikarza, co pracuje w „Głosie Wielkopolskim”. A teraz domagam się wypłacenia całej mojej lokaty z odsetkami. Mam na niej trzy tysiące marek, to razem będzie…
Krysia poczuła, że robi jej się gorąco. Nie wiedziała, jak powinna w takiej sytuacji postąpić. Prezes obiecywał przecież, że dziś problem będzie rozwiązany. A tymczasem ona musiała bronić firmy i osłaniać ją własną piersią. Musiała coś wymyślić, bo inaczej ci ludzie za chwilę ją zlinczują.
– Proszę państwa, zgodnie z procedurą należy złożyć podanie, z uzasadnieniem, o konieczności wypłaty dewizowej… – Na szczęście przypomniała sobie ten punkt regulaminu. Wszyscy podpisywali taką umowę, więc teraz będą mieć problem z jej rozwiązaniem.
– Podanie?! – prychnęła pulchna kobieta. – Ja mam jeszcze pisać podanie o swoje?
– Takie są zasady. Proszę przeczytać regulamin umowy. Można wypłacać odsetki, ale nie sam kapitał.
– Zasady to ja mam gdzieś! – krzyknął łysy, solidnie zbudowany mężczyzna wyglądający jak zapaśnik.
I wtedy odezwał się inny głos, wyraźny i mocny:
– Ja żadnego podania pisać nie będę.
Ludzie odwrócili głowy.
Kobieta stała mniej więcej w środku kolejki. Brunetka, po trzydziestce. Jedną rękę trzymała na brzuchu, który wyraźnie rysował się pod płaszczem.
– Te pieniądze są na moje mieszkanie – powiedziała. – Ja je zarobiłam w Anglii. Ciężko pracowałam, sprzątając biura. Zarobiłam dziesięć tysięcy funtów i zamierzam odebrać lokatę i odsetki, czy to się komuś podoba, czy nie!
Nikt się nie odezwał.
– Termin wypłaty mam za dwa tygodnie – ciągnęła. – Jak nie wypłacę, to tracę wszystko. Rozumie pani?
Krysia spojrzała na nią bezradnie.
– Proszę pani… ja naprawdę rozumiem, ale…
– Nie, pani nie rozumie – przerwała brunetka ostro. – Bo pani tu stoi, a ja mogę zostać z dzieckiem bez dachu nad głową.
– Ma rację – uznała pulchna kobieta. – Pani powinno się wypłacić w pierwszej kolejności. Nie można tak oszukać matki Polki!
Rozległy się potakujące głosy.
Krysia cofnęła się o krok.
– Proszę pani, proszę nazwisko?
– Woźnicka. Mariola Woźnicka. Lokatę robiłam równo rok temu…
Krysia kiwnęła głową, jakby coś zapamiętywała. Potem zapisała imię i nazwisko kobiety, po czym z kartką w ręce poszła na zaplecze. Po chwili wróciła z szarym segregatorem. Usiadła za biurkiem, obserwowana przez kilkadziesiąt osób. Szybko zaczęła przerzucać kartki w foliowych koszulkach. Była zadowolona, że może się wreszcie zająć czymś konkretnym.
– Patrzcie się państwo, ile mają tu nazwisk w tej jednej teczce – zauważył student. – I każda taka umowa to konkretni ludzie, co wpłacali wam pieniądze. Swoje oszczędności.
– Prawda – zgodził się z nim ten wyglądający jak zapaśnik. – Jak żeśmy wpłacili, to chyba te pieniądze nasze powinny być na jakimś koncie? To jak są wpłacone na konto, to czemu ich nie ma na koncie, co?
– Bo państwa pieniądze są kapitałem obrotowym. A wy wpłacaliście na dynamiczny fundusz, który był inwestowany w różne przedsięwzięcia finansowe – wyjaśniła Krysia, choć nie do końca miała pewność, czy mówi prawdę.
Nie miała pojęcia, w co inwestował prezes. Nigdy jej o takich rzeczach nie mówił, ale wiedziała, że wszystkie wpłaty na lokaty są raz w tygodniu przenoszone w kartonach z kasy pancernej do Banku Miejskiego. Prezes sam je tam zawoził.
– O, mam pani umowę – powiedziała zadowolona, spoglądając na kobietę w ciąży. – I jest tutaj napisane, że może pani zrezygnować z lokaty, ale wtedy traci pani prawo do odsetek…
– To jest jakiś przekręt! – zawołał zapaśnik. – Jak z tymi domkami, no, z tym Drewbudem.
– Proszę nie rzucać bezpodstawnych oskarżeń. – Krysia spojrzała na niego chłodno. – A pani niech złoży podanie. Ja je zaopiniuję pozytywnie i przekażę, jak tylko pan prezes wróci. Najlepiej, żebyście wszyscy napisali podania. Ja je od razu przekażę panu prezesowi, jak tylko będzie na miejscu.
– Kiedy wróci? – zapytała Woźnicka.
Zapadła cisza, Krysia otworzyła usta, ale zaraz znów je zamknęła. Nie miała pojęcia. Jego telefon domowy nie odpowiadał.
– Uciekł! – uznał grubas z saszetką. – Nie ma co pisać jakichś podań. Trzeba działać i dzwonić na policję. Niech oni go już namierzają. Można z telefonu skorzystać!
– Telefon nie działa – skłamała Krysia.
Wyłączyła go, bo bez przerwy dzwonili klienci, którzy chcieli wypłacać pieniądze. Nie mogła przecież obsługiwać tych w biurze i jednocześnie rozmawiać przez telefon.
– Oszukali nas!
– Zamykają interes, nawet telefony mają już odłączone!
Ktoś uderzył pięścią w ladę, ktoś naparł od tyłu, a kolejka przestała być kolejką i stała się rozsierdzonym tłumem.
Trzcianka godzina 10.05
W komisariacie pachniało dokładnie tak jak we wszystkich komisariatach w kraju. W powietrzu unosiła się mieszanina zapachów papierosowego dymu, ludzkiego potu oraz poalkoholowych wyziewów ukrywanych pod warstwą taniej wody kolońskiej i doprawionych wonią pasty do podłóg. Ta miała za zadanie konserwować stare, pozbawione kolorów linoleum, lecz niczego nie konserwowała, bo było ono kompletnie wytarte przez lata używania. Popularny dowcip policyjny wyjaśniał dokładnie tę kwestię. Do czego na policji służy pasta do podłóg? Do zabijania smrodu starego linoleum smrodem pasty do podłóg, czyli do śmierdzenia.
Za biurkiem podoficera dyżurnego siedział sierżant Marian Opałka, trzydziestoletni brunet o lekko ospowatej twarzy. Patrzył w okno i dłubał w nosie. Nie żeby robił to z jakiejś konkretnej potrzeby. Nos sierżanta nie był zapchany. On dłubał w nosie bezwiednie i zapamiętale, nie zdając sobie sprawy, że nos i wetknięty weń palec są zaprzeczeniem dobrego wizerunku policji, o który tak bardzo walczyła jego policyjna zwierzchność. Zgodnie z instrukcjami, bo policja, podobnie jak jej poprzedniczka milicja, stała na instrukcjach. Dlatego podoficer dyżurny w dyżurce powinien budzić swoją postawą zaufanie społeczne i reprezentować oddanie sprawie porządku publicznego. A w chwili, w której nic nie miał do roboty, tak jak w tym momencie, nie powinien zajmować się jakimiś przyziemnymi sprawami, ale kwestiami służbowymi, takimi jak czytanie prasy branżowej albo studiowanie regulaminu. Niestety prasy w dyżurce w Trzciance nikt nigdy nie widział, podobnie jak regulaminu. Pozostawało więc dyżurnemu siedzenie i czekanie na cokolwiek, no i to dłubanie, dające namiastkę jakiejś roboty.
Jeszcze niedawno w dyżurce stał radioodbiornik Irys, który był starszy niż Opałka. Ale niestety zepsuł się definitywnie i został oddany do warsztatu naprawczego. Technik radiowy zajmujący się popsutym sprzętem radiowym w komendzie wojewódzkiej w Pile powiedział, że zobaczy, co można zrobić z tym gratem, ale nie dawał wielkich nadziei. Proponował zakup nowego sprzętu, ale kto by się miał na niego złożyć, skoro było kilku dyżurnych i żaden nie zamierzał wydawać własnych pieniędzy na wątpliwą rozrywkę, a komendant powiatowy nie widział potrzeby zapewniania swoim pracownikom luksusowych warunków pracy. I teraz dyżurny nie miał kompletnie nic do roboty, skoro nawet nie mógł posłuchać muzyki. Pozostawała mu tylko nadzieja, że ktoś przyjdzie na komisariat i zgłosi jakąś ciekawą sprawę, którą będzie można się zająć.
Zajęty rozmyślaniem o tym, co by tu ze sobą zrobić, był już bliski podjęcia decyzji o nastawieniu wody na herbatę. Tyle że aby to zrobić, musiał najpierw ustalić, gdzie znajduje się czajnik porcelanowy należący do wyposażenia dyżurki. Dziś rano, gdy obejmował służbę, zapomniał zapytać o to sierżanta Broniarka. Ten musiał go komuś pożyczyć, choć Opałka powtarzał nieraz, że jeśli komuś pożycza, to ma sprawić, by wrócił na miejsce. Ale nie wrócił, więc będzie musiał obdzwonić wszystkich, poza drogówką, bo oni mieli swój, zarekwirowany jakiemuś facetowi przewożącemu nielegalny towar z Niemiec. Byli więc poza podejrzeniem, ale już prewencja nie miała takich możliwości jak drogówka i stale pożyczała, nie tylko czajnik, ale nawet herbatę i cukier. I nigdy nie oddawali!
Wziął do ręki słuchawkę i wykręcił dwie trójki. Nikt nie odebrał. Pewnie robią sobie herbatę, pomyślał. I wtedy usłyszał głos zza szyby oddzielającej poczekalnię od dyżurki. Spojrzał z zaciekawieniem na mężczyznę pochylającego się do okienka. Facet był wielki i by dostać się do otworu odgradzającego świat służby od świata ludzi potencjalnie podejrzanych, musiał się zgiąć wpół. Opałka znał tego wysokiego, barczystego brodacza obdarzonego spojrzeniem człowieka przywykłego do tego, że się go słucha. Był to dyrektor miejscowego Muzeum Ziemi Nadnoteckiej znany policji, a właściwie milicji. Bliskie poznanie nastąpiło w latach osiemdziesiątych. Wtedy to wezwano funkcjonariuszy do Kawiarni Pod Gołębiem przy plaży nad jeziorem Sarcze w sprawie gościa, który nie chciał uregulować rachunku i do tego jeszcze groził kelnerom ułańską szablą. Awanturnikiem okazał się pijany w sztok dyrektor Bolesław Dolniak. Sierżant uśmiechnął się półgębkiem na widok olbrzyma, bo mu się natychmiast przypomniała ta historia, o której słyszeli wszyscy na komisariacie.
– Dzień dobry – zaczął olbrzym tubalnym głosem.
– Dzień dobry – odparł Opałka i zamilkł, czekając na to, co powie dyrektor.
– Nazywam się Bolesław Dolniak. Jestem dyrektorem Muzeum Ziemi Nadnoteckiej w Trzciance.
– Co, zaginęła wam szabla? – zapytał Opałka drwiącym tonem.
Ta szabla jako dowód w sprawie przeleżała na komendzie kilka lat i dopiero całkiem niedawno komendant zwrócił ją po cichu dyrektorowi. Teraz sierżant mógł sobie pozwolić na ten niewinny żarcik, bo sprawa była już przedawniona. Ale najwyraźniej dyrektor nadal czuł się niezbyt komfortowo, bo zacisnął usta, jakby się bał, że wypłynie z nich siarczyste przekleństwo.
– Chciałbym zgłosić zaginięcie – rzucił w końcu.
– Sza… – zaczął mówić sierżant, ale zaraz się zreflektował.
Skoro tę szablę oddał dyrektorowi sam komendant, to znaczy, że mieli dobre stosunki. A to oznaczało, że ten wielkolud mógł się poskarżyć, a komendant mógł go wezwać na dywanik i opieprzyć za głupie żarty. Lepiej więc było nie ryzykować.
– Szanowny pan chce zgłosić zaginięcie, tak?
– No tak.
– A kto niby zaginął? I najlepiej jeszcze, jakby pan powiedział, gdzie się zaginięcie odbyło, ponieważ jak się wie, to łatwiej szukać.
– Nie mam pojęcia gdzie – odparł dyrektor.
– No to jak obywatel nie wie, gdzie zaginął, to w ogóle skąd wie, że ktoś zaginął? Tu jest policja i lepiej nie kręcić, bo za wprowadzanie w błąd policji…
– Ja nikogo nie wprowadzam. Ja zgłaszam, więc pan sierżant mógłby zapisać to, co mam do zgłoszenia. Bo jak na razie jeszcze nic nie zgłosiłem, a tu przecież o ludzkie życie się rozchodzi.
To już zabrzmiało poważniej, więc sierżant sięgnął po długopis. Nie dlatego, że się przejął. Raczej dlatego, że tak wypadało.
– Kogo niby pan zgłasza?
– Nie kogo, tylko czyje! – poprawił go muzealnik.
– Co czyje? – nie zrozumiał sierżant.
– Czyje zaginięcie!
– No to ja się pytam, czyje to zaginięcie jest? Przecież ja nie wiem czyje, bo ja nie zgłaszam, a to pan zgłasza, bo pan jest zgłaszający…
– Zaginięcie mojego znajomego Rafała Urbana – wszedł mu w słowo zniecierpliwiony dyrektor. – Z Poznania.
Opałka coś tam zaczął wpisywać na karcie zgłoszeniowej, ale zaraz się zatrzymał i spojrzał na brodacza, lekko się uśmiechając.
– Nie, jak z Poznania, to nie u nas. My jesteśmy Trzcianka.
– A pan myśli, że ja nie wiem, co my jesteśmy, znaczy się gdzie jesteśmy? Oczywiście, że wiem doskonale, w Trzciance, w której mieszkam prawie trzydzieści lat.
– Ale jak zaginięty jest z Poznania, to się zgłasza w Poznaniu. Rozumie pan, że nam nic do tego, bo to Poznań, i dlatego my go tam nie poszukamy.
– On wyjechał z Poznania. Miał przyjechać do mnie.
– Ten zaginięty? – wolał się upewnić policjant.
– Właśnie on.
– Jechał i nie dojechał?
– Tak.
– To skąd pan wie, że jest zaginięty? Może gdzieś się zatrzymał po drodze. Wie pan, takie sytuacje się zdarzają. Może po drodze zatrzymał się gdzieś u kogoś znajomego. Ludzie mogą zmieniać plany. Ile ja takich sytuacji już widziałem, że ktoś jechał i nie dojechał.
– Ile pan widział?
– No… sporo, sporo. Może trzeba jeszcze poczekać? Wie pan, nie ma co wpadać od razu w panikę. Może jeszcze dojedzie?
Muzealnik z niedowierzaniem pokręcił głową.
– Nic pan nie rozumie. On miał przyjechać do mnie na weekend.
– I nie przyjechał?
– Miał przyjechać do mnie w piątek. Nie przyjechał.
– Może się rozmyślił – mruknął sierżant.
Dolniak spojrzał na niego uważnie.
– Nie. To nie jest w jego stylu. Zawsze się odzywał. A teraz telefon milczy.
– Może się popsuł. Albo mu wyłączyli, bo nie zapłacił abonamentu. Mojemu znajomemu odłączyli w zeszłym miesiącu. A zawsze płacił. I raz zapomniał zapłacić. Normalnie zapomniał. I trzask prask, i mu odłączyli.
– Próbuję od soboty. Cały czas to samo.
Opałka westchnął cicho.
– A pić lubił?
Dolniak zawahał się na ułamek sekundy.
– Jak każdy.
– No właśnie. – Sierżant pokiwał głową. – Może gdzieś posiedział, zapił i zapomniał, że się umówił?
– On nie zapomina.
Opałka pokiwał głową niby ze zrozumieniem. Ale już swoje wiedział. Pijacy zapominali o wszystkim. Jak choćby ten tu dyrektor muzeum, co wyglądał zupełnie normalnie, a do knajpy poszedł z szablą straszyć kelnerów. Policjant podrapał się po karku.
– Samochód miał?
– Tak, BMW koloru wiśniowego.
To już brzmiało ciekawiej, więc sierżant podniósł głowę. Facet znał kolor auta znajomego? Dziwne, powiedział „wiśniowy”, chociaż mężczyźni najczęściej nie mają pojęcia o kolorach. Mówią „czerwony”, a nieraz „bordowy”, ale żeby zapamiętać wiśniowy…
– A numer rejestracyjny?
Dolniak wzruszył ramionami.
– A skąd mam wiedzieć? Panie, to nie moje auto.
Opałka zapisał, wolno, starannie, jakby od tego zależało coś ważnego, że zgłaszający nie zna numeru rejestracyjnego auta.
– Trasa jaka?
– Z Poznania do Trzcianki.
– Czyli przez Budzyń, Chodzież, Rogoźno… – mruknął pod nosem. – Dobrze. Przyjmuję zgłoszenie.
Dolniak odetchnął lekko.
– Można sprawdzić, czy gdzieś po drodze nie było wypadku?
– Można – powiedział Opałka. – Puścimy zapytanie. – Zrobił krótką pauzę i dodał z dumą: – Faksem!
Dolniak kiwnął głową.
– Kiedy?
Sierżant spojrzał na niego z opanowaniem.
– Spokojnie. To nie piekarnia.
Zapadła cisza.
– Czyli?
– No, trzeba to wszystko opisać, wysłać… Odpowiedzi też nie przyjdą od razu.
Dolniak zmrużył oczy.
– To ważne.
– Wszystko jest ważne – odparł Opałka. – Ale najczęściej to się potem okazuje, że człowiek się znalazł sam. Cały i zdrowy. – Odłożył długopis. – Jak coś będziemy wiedzieć, to damy znać.
Dolniak jeszcze przez chwilę patrzył na niego, jakby chciał coś dodać. Ale nic nie powiedział. Odwrócił się i wyszedł.
– Dyrektor muzeum… – mruknął pod nosem.
Spojrzał na zapisane nazwisko. Rafał Urban. Może to jakiś syn tego rzecznika prasowego rządu z czasów komuny? Spojrzał na ścianę, na której jeszcze kilka lat temu wisiały zdjęcia Kiszczaka i Jaruzelskiego. Teraz został tylko orzeł z doklejoną koroną i ślady po obu obrazkach z partyjnymi dygnitarzami. Przez chwilę zastanawiał się, czy faktycznie wysłać ten faks jeszcze dziś. W końcu odłożył kartkę na bok. Najpierw herbata. Tylko trzeba znaleźć ten cholerny czajnik.
Koniec darmowego fragmentu książki.
zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
