C.S. Lewis jako apologeta. Mocne i słabe strony najważniejszych argumentów ebook

Z de­dy­ka­cją

dla Alvina Plan­tingi,

naj­mą­drzej­szego i naj­lep­szego z mo­ich na­uczy­cieli.

SŁOWO OD RE­DAK­CJI

Twór­czość Clive’a Sta­plesa Le­wisa ro­dzi wy­zwa­nia, po­nie­waż za­wiera w so­bie wiele warstw. Przy­kła­dem jest kwe­stia cier­pie­nia nie­win­nych. Uję­cie przez Le­wisa pro­blemu zła mie­rzy się z jed­nym z cen­tral­nych pro­ble­mów teo­dy­cei: jak z ideą ist­nie­nia wszech­moc­nego i do­sko­nale do­brego Boga mo­żemy po­go­dzić fakt cier­pie­nia nie­win­nych lu­dzi? Na pierw­szy rzut oka wy­ja­śnie­nie, ja­kie Le­wis po­daje w Pro­ble­mie cier­pie­nia, wy­daje się nad­mier­nie uprosz­czone. Ludz­kie cier­pie­nie jest wy­ni­kiem od­wró­ce­nia się od Bo­żej ła­ski; nie trzeba szu­kać wy­tłu­ma­cze­nia w od­wo­ła­niu do atry­bu­tów Boga. Gdy wy­bra­li­śmy po­le­ga­nie na so­bie za­miast na woli Boga, zna­leź­li­śmy się „pod kon­trolą zwy­kłych bio­che­micz­nych praw, i [za­czę­li­śmy pod­le­gać] kon­se­kwen­cjom tych praw, do­świad­cza­jąc cier­pień zwią­za­nych z bó­lem, sta­ro­ścią i śmier­cią”[1]. Ale Le­wis roz­pa­truje ten ar­gu­ment na głęb­szym po­zio­mie, ana­li­zu­jąc kwe­stię, dla­czego przyj­mu­jemy, że wiemy, co my­śli Bóg. Nie mo­żemy być pewni traf­no­ści na­szych prze­ko­nań na te­mat tego, dla­czego Bóg do­pusz­cza zło. Znane nam są spo­soby, na ja­kie my za­da­jemy cier­pie­nie, wy­rzą­dza­jąc szkody śro­do­wi­sku i in­nym oso­bom, ale to na­sze za­cho­wa­nie kłóci się z ide­ami Bo­żej ła­ski i prze­ba­cze­nia grze­chów. Moim zda­niem apo­lo­ge­tyka Le­wisa w jej naj­głęb­szej war­stwie wy­raża się w jego po­kor­nym roz­po­zna­niu kon­se­kwen­cji na­szej nie­wie­dzy o umy­śle Boga. Wi­dać to naj­wy­raź­niej w Smutku, gdy Le­wis stara się do­strzec sens w cier­pie­niu i śmierci swo­jej żony[2]. Dla­czego do­bry i ko­cha­jący Bóg po­zwo­lił na coś ta­kiego? Nie mo­żemy za­kła­dać, że nasz spo­sób po­dej­ścia do cier­pie­nia od­po­wiada temu, jak Bóg wi­dzi rolę cier­pie­nia w ży­ciu zwie­rząt i lu­dzi. W koń­co­wym eta­pie ża­łoba Le­wisa pro­wa­dzi go do mi­stycz­nego do­świad­cze­nia Hioba, gdy ten do­ma­gał się od Boga wy­ja­śnie­nia faktu cier­pie­nia nie­win­nych (do któ­rych on sam sie­bie za­li­czał). Pełne pa­sji roz­wa­ża­nia Le­wisa nad utratą uko­cha­nej żony pro­wa­dzą go w to samo miej­sce; jest to ob­szar su­biek­tyw­no­ści, w któ­rym Le­wis wy­kra­cza poza in­te­lekt, do­świad­cza­jąc wła­snej zni­ko­mo­ści oraz ko­niecz­no­ści po­le­ga­nia na Wszech­moc­nym.

Z ra­do­ścią wi­tam w ro­dzi­nie na­uko­wych opra­co­wań w se­rii „Phi­lo­so­phy and Re­li­gion”[3] tom Gre­gory’ego Bas­shama, po­świę­cony apo­lo­ge­tyce chrze­ści­jań­skiej Le­wisa. Ta książka to zna­ko­mita po­zy­cja nie tylko dla Ro­dopi-Brill[4], ale także dla mi­ło­śni­ków C.S. Le­wisa na ca­łym świe­cie.

Ken­neth A. Bry­son

Re­dak­tor se­rii spe­cjal­nej „Phi­lo­so­phy and Re­li­gion”

Va­lue In­qu­iry Book Se­ries

WSTĘP

Clive Sta­ples Le­wis jest bez wąt­pie­nia naj­bar­dziej wpły­wo­wym chrze­ści­jań­skim apo­lo­getą ubie­głego stu­le­cia. Dla­tego za­ska­ku­jące jest, że je­śli cho­dzi o uję­cie na­ukowe, przed­sta­wione przez niego ar­gu­menty na rzecz chrze­ści­jań­stwa, nie li­cząc paru zna­czą­cych wy­jąt­ków, spo­tkały się z tak ni­kłym od­ze­wem. Ta książka ma na celu wy­peł­nie­nie tej luki. W ni­niej­szym opra­co­wa­niu pię­ciu czo­ło­wych obroń­ców apo­lo­ge­tyki Le­wisa mie­rzy się twa­rzą w twarz z pię­cioma ostrymi kry­ty­kami w for­mie dys­ku­sji „za i prze­ciw”, która po­zwala na do­głębne zba­da­nie ana­li­zo­wa­nych kwe­stii. Na­szym ce­lem było wy­da­nie książki, w któ­rej ar­gu­menty Le­wisa na rzecz chrze­ści­jań­stwa zo­sta­łyby omó­wione w spo­sób do­głębny i ry­go­ry­styczny, ale jed­no­cze­śnie przy­stępny dla sze­ro­kiego grona od­bior­ców. W efek­cie po­wstała książka, która – jak ufamy – po­zwala czy­tel­ni­kom le­piej zro­zu­mieć ar­gu­menty Le­wisa oraz wy­pro­wa­dzić oparte na rze­tel­nej wie­dzy sa­mo­dzielne wnio­ski od­no­śnie do tego, czy te ar­gu­menty są wy­star­cza­jąco prze­ko­nu­jące.

Re­da­gu­jąc tę pu­bli­ka­cję, za­cią­gną­łem dług wdzięcz­no­ści wo­bec wielu osób. Je­stem wdzięczny Dave’owi Bag­get­towi, Eri­kowi Wie­len­ber­gowi i Ada­mowi Bark­ma­nowi za po­rady do­ty­czące struk­tury książki. Wszyst­kim au­to­rom dzię­kuję za ich cier­pli­wość, pro­fe­sjo­na­lizm i gra­cję, z jaką od­po­wia­dali na ataki (za­równo przy­ja­ciel­skie, jak i inne). Mo­jemu ko­le­dze Ber­nar­dowi Pru­sa­kowi dzię­kuję za me­ry­to­ryczne uwagi do­ty­czące róż­nych czę­ści rę­ko­pisu. Ro­ber­towi Ar­powi i Ke­nowi Bry­so­nowi dzię­kuję za po­mocne po­rady do­ty­czące for­ma­to­wa­nia. Dzię­kuję mo­jej żo­nie, Mii, za jej mi­łość, wspar­cie i wiel­ko­dusz­ność przez ten długi czas, gdy ni­niej­szy tom po­wsta­wał. Książka jest de­dy­ko­wana Alvi­nowi Plan­tin­dze, z któ­rym mia­łem wiel­kie szczę­ście stu­dio­wać. Al był nie tylko wy­bit­nym uczo­nym i uta­len­to­wa­nym na­uczy­cie­lem, ale rów­nież wspa­nia­łym, peł­nym po­czu­cia hu­moru to­wa­rzy­szem i wzo­rem tego, jak po­winno wy­glą­dać chrze­ści­jań­skie ży­cie in­te­lek­tu­alne. Nikt w ciągu ostat­nich pięć­dzie­się­ciu lat nie przy­czy­nił się bar­dziej do nie­zwy­kłego roz­kwitu fi­lo­zo­fii re­li­gii i fi­lo­zo­fii chrze­ści­jań­skiej niż Al. Mój dług wo­bec niego, za­równo oso­bi­sty, jak i za­wo­dowy, jest ogromny.

Gre­gory Bas­sham

King’s Col­lege

PRZY­PISY