Toksyczna produktywność - Israa Nasir - ebook

Toksyczna produktywność ebook

Israa Nasir

0,0
14,99 zł

lub

0 zł
jeśli wykorzystasz 149 punktów Klubu Mola Książkowego


Możesz zamówić 2 tytuły w miesiącu bez dopłaty, wykorzystując punkty. Oferta dla wybranych użytkowników.

Ten tytuł znajduje się w Katalogu Klubowym+.

Dowiedz się więcej o KMK i KK+
Opis

"WIĘCEJ" NIE ZAWSZE ZNACZY "LEPIEJ".

Czy masz wrażenie, że nigdy nie robisz wystarczająco dużo? Czy odpoczynek wywołuje w Tobie poczucie winy? Czy mimo kolejnych osiągnięć wciąż czujesz, że musisz osiągnąć więcej?

Toksyczna produktywność pokazuje, co naprawdę kryje się za nieustanną potrzebą działania — od perfekcjonizmu i porównywania się z innymi po wstyd, poczucie własnej wartości i lęk przed tym, że wciąż nie jesteś „wystarczająco dobra”. To nie tylko książka o zarządzaniu czasem. To spojrzenie na emocje, które sprawiają, że jesteśmy ciągle zajęci, ale wcale nie czujemy się spełnieni.

Odkryj, jak odzyskać swój czas, energię i poczucie sensu — bez nieustannego pędu za „jeszcze więcej”. Czas uwolnić się od toksycznej produktywności, bo twoja wartość nie zależy od tego, ile udaje Ci się osiągnąć.

NIE POTRZEBUJESZ KOLEJNEGO CELU. POTRZEBUJESZ ODDECHU.

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
czytnikach certyfikowanych
przez Legimi

Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
Oceny
0,0
0
0
0
0
0
Więcej informacji
Więcej informacji
Legimi nie weryfikuje, czy opinie pochodzą od konsumentów, którzy nabyli lub czytali/słuchali daną pozycję, ale usuwa fałszywe opinie, jeśli je wykryje.



Tytuł ory­gi­nalny Toxic Pro­duc­ti­vity

Pro­jekt okładki i stron tytu­ło­wych: Iza­bela Sur­dy­kow­ska-Jurek Redak­tor pro­wa­dzący: Agata Pasz­kow­ska-Pogo­rzel­ska Redak­cja języ­kowa: Joanna Kłos Korekta: Agnieszka Dudek, Joanna Kłos Redak­cja tech­niczna: Plus 2 Witold Kuśmier­czyk

Copy­ri­ght © for this edi­tion and trans­ation by Dres­sler Dublin sp. z o.o., Oża­rów Mazo­wiecki 2027 Toxic Pro­duc­ti­vity Copy­ri­ght © 2024 by Israa Nasir This edi­tion publi­shed by arran­ge­ment with PESI Publi­shing c/o Susan Schul­man Lite­rary Agency All rights rese­rved.

Wydaw­nic­two Bel­lona ul. Han­kie­wi­cza 2, 02-103 War­szawa tel. +48 22 457 04 02 www.bel­lona.pl www.face­book.com/Wydaw­nic­two.Bel­lona

Księ­gar­nie inter­ne­towe: www.swiatk­siazki.pl www.ksiazki.pl

Dys­try­bu­cja Dres­sler Dublin sp. z o.o. ul. Poznań­ska 91, 05-850 Oża­rów Mazo­wiecki tel. (+ 48 22) 733 50 31/32 e-mail: dys­try­bu­cja@dres­sler.com.pl www.dres­sler.com.pl

ISBN 978-83-11-19075-7

Wer­sję elek­tro­niczną w sys­te­mie Zecer przy­go­to­wała Róża Rozaxa

Dla Mamy i Taty, za prze­ka­za­nie mi lek­cji o miło­ści, opty­mi­zmie i wytrzy­ma­ło­ści.

Jeśli chcesz zbu­do­wać sta­tek, nie gro­madź ludzi, by zbie­rali drewno i roz­dzie­lali obo­wiązki, ale wzbudź w nich tęsk­notę za roz­le­głym i nie­koń­czą­cym się morzem.

Anto­ine de Saint-Exupéry

Od autorki

Jako tera­peutka mia­łam przy­wi­lej pra­co­wać z wie­loma pacjen­tami, któ­rzy obda­rzyli mnie zaufa­niem i podzie­lili się ze mną histo­rią swo­jego życia. W tej książce dzielę się tymi opo­wie­ściami, by zilu­stro­wać kon­cep­cje, które są przed­mio­tem bada­nia. Aby chro­nić pry­wat­ność osób, któ­rych doty­czą te histo­rie, poskła­da­łam je z frag­men­tów rze­czy­wi­stych doświad­czeń – wyzwań, lek­cji i suk­ce­sów – któ­rymi przez lata dzie­lili się ze mną różni pacjenci. Choć szcze­góły i oko­licz­no­ści tych histo­rii zostały zmie­nione, istota każ­dej z nich tkwi w uni­wer­sal­nych zma­ga­niach i suk­ce­sach towa­rzy­szą­cych ludz­kiej egzy­sten­cji. Oprócz pomocy w zro­zu­mie­niu klu­czo­wych moty­wów i lek­cji pły­ną­cych z tych opo­wie­ści mam nadzieję rów­nież wyka­zać, że roz­wój oso­bi­sty jest nie tylko powszech­nym doświad­cze­niem, ale też indy­wi­du­alną podróżą. Niech doświad­cze­nia tych ludzi posłużą jako inspi­ra­cja i wska­zówka na two­jej wła­snej dro­dze do speł­nie­nia i wyko­rzy­sta­nia wszyst­kich two­ich moż­li­wo­ści.

Z wdzięcz­no­ścią,

Wstęp

Wyczer­pa­nie jest oznaką sta­tusu, ponie­waż despe­racko pra­gniemy być dostrze­gani, despe­racko pra­gniemy nale­żeć. Chcemy wie­rzyć, że jeste­śmy warci miło­ści.

Brené Brown

„Nie pamię­tam, kiedy ostat­nio nie czu­łam się zmę­czona”.

Kilka lat temu było to praw­do­po­dob­nie naj­czę­ściej wypo­wia­dane przeze mnie stwier­dze­nie. Gdy patrzę wstecz, widzę sie­bie w tam­tym okre­sie – osobę, która wciąż zmu­szała się do robie­nia wię­cej i cał­ko­wi­cie poświę­cała się pracy, jed­no­cze­śnie prze­kształ­ca­jąc pro­jekt, który był jej pasją, w biz­nes. Cią­gle w biegu mię­dzy towa­rzy­skimi zobo­wią­za­niami, w dro­dze na przy­ję­cia wci­ska­łam w sie­bie pro­te­inowe bato­niki, bo w porze lun­chu sku­pia­łam się na pracy. Do tego tak się zafik­so­wa­łam na „byciu” dla swo­jej rodziny i grona zna­jo­mych, że nie umia­łam odmó­wić żad­nej proś­bie mimo świa­do­mo­ści, że brak mi prze­strzeni.

Patrząc z zewnątrz, wedle kry­te­riów spo­łe­czeń­stwa sta­no­wi­łam uoso­bie­nie suk­cesu: byłam mężatką, miesz­ka­łam w Nowym Jorku, pra­co­wa­łam w pręż­nie roz­wi­ja­ją­cej się dzie­dzi­nie digi­tal health (e-zdro­wia), wie­czo­rami zaś cho­dzi­łam na przed­sta­wie­nia i pokazy. Każdy uznałby, że radzę sobie świet­nie. W środku jed­nak wciąż odzy­wał się głos, który szep­tał: „To nie wystar­cza. Powin­naś robić wię­cej. Dla­czego nie radzisz sobie tak dobrze jak inni? Nie zasłu­gu­jesz na ten odpo­czy­nek”. Cię­żar tych słów towa­rzy­szył mi wszę­dzie, spra­wiał, że codzienne zada­nia były jesz­cze trud­niej­sze do wyko­na­nia, a wie­czo­rami nie pozwa­lał się zre­lak­so­wać.

Nie umia­łam oddzie­lić myśli na swój temat od swo­ich osią­gnięć. „Im wię­cej zro­bię, tym bar­dziej war­to­ściowa się poczuję” – ta dewiza prze­kła­dała się na każdy aspekt mojego życia, łącz­nie z tym, że wpły­wała na to, jak spę­dza­łam week­en­dowe poranki, ile czy­ta­łam ksią­żek oraz w jakim stop­niu poświę­ca­łam się samo­roz­wo­jowi. Nie­za­leż­nie od tego, ile popro­wa­dzi­łam wykła­dów, ile napi­sa­łam arty­ku­łów, ile spo­tkań zor­ga­ni­zo­wa­łam oraz ile pochło­nę­łam tre­ści z tema­tyki samo­po­mocy, ni­gdy nie wystar­czało. Wkrótce zda­łam sobie sprawę, że moja toż­sa­mość została uza­leż­niona od mojej pro­duk­tyw­no­ści.

Zauwa­ży­łam, że choć wciąż byłam czymś zajęta, nie czer­pa­łam satys­fak­cji z tych czyn­no­ści. Prawdę mówiąc, czu­łam się w środku pusta. Zamiast odczu­wać dumę z wyko­na­nia jakie­goś zada­nia, wciąż wybie­ga­łam myślami w przy­szłość, do kolej­nej rze­czy, która speł­ni­łaby moje ocze­ki­wa­nia. Cią­gle czu­łam, że bra­kuje mi tego ostat­niego odha­cze­nia na liście, tego, które dałoby mi pew­ność, że zro­bi­łam dość, że ja byłam wystar­cza­jąca.

Jeśli cokol­wiek z tego brzmi zna­jomo, jesteś we wła­ści­wym miej­scu.

***

Przy­po­mnij sobie ostatni raz, kiedy mia­łeś kilka godzin „nie­za­go­spo­da­ro­wa­nego” czasu w week­end albo wie­czo­rem. Czy stre­so­wała cię per­spek­tywa braku pla­nów na to, co zro­bić z wol­nymi chwi­lami? Czy pró­bo­wa­łeś zna­leźć sobie zada­nie lub aktyw­ność, które ide­al­nie wypeł­ni­łoby lukę? Czy pamię­tasz jakieś kon­kretne emo­cje, które ci wtedy towa­rzy­szyły? Może palące uczu­cie bycia „w tyle”, mimo że nie mia­łeś nawet listy zadań do zro­bie­nia? Czy w two­jej gło­wie poja­wiło się oskar­że­nie, że jesteś leniwy lub tra­cisz czas?

Może nawet teraz jesteś wła­śnie w takiej „wol­nej chwili” i despe­racko sta­rasz się nie stra­cić ani sekundy. Być może prze­trzą­sa­łeś półki z lek­tu­rami o samo­roz­woju w księ­gar­niach, szu­ka­jąc naj­now­szych i naj­lep­szych spo­so­bów na zop­ty­ma­li­zo­wa­nie swo­jego życia. Albo twoja wyszu­ki­warka Google napro­wa­dza cię na zagad­nie­nia „jak być bar­dziej pro­duk­tyw­nym” lub „jak zaże­gnać wypa­le­nie”. Czy ktoś, komu na tobie zależy, wrę­czył ci niniej­szą książkę jako nie­zbyt sub­telną wska­zówkę? Nie ma zna­cze­nia, jak się tu zna­la­złeś. Skoro się­gną­łeś po tę książkę, jej tytuł musiał czymś do cie­bie prze­mó­wić albo cho­ciaż cię zacie­ka­wić.

Dlaczego wciąż chcemy być lepsi?

Obił ci się zapewne o uszy grecki mit o Syzy­fie, królu, który został ska­zany przez Hadesa na spę­dze­nie wiecz­no­ści na wta­cza­niu pod górę ogrom­nego głazu. Za każ­dym razem, gdy Syzyf docho­dził na szczyt, głaz tur­lał się z powro­tem na dół, zmu­sza­jąc go do roz­po­czy­na­nia co rusz od nowa. Filo­zo­fo­wie, poeci i arty­ści prze­ści­gali się w inter­pre­ta­cjach zna­cze­nia tego mitu, mnie jed­nak po zapo­zna­niu się z nim zaświ­tała jedna myśl: „Hmm, te nie­koń­czące się zma­ga­nia wydają się cał­kiem zna­jome”. Powta­rza­nie tej samej czyn­no­ści, kon­ty­nu­owa­nie mimo zmę­cze­nia, koń­cze­nie zadań tylko po to, by roz­po­cząć nowe, bez zdol­no­ści do dostrze­że­nia czy doce­nie­nia wła­snych postę­pów. Utoż­sa­mia­łam się z Syzy­fem – od zawsze cią­gle par­łam do przodu. Co wię­cej, mój oso­bi­sty głaz zaczy­nał mi coraz bar­dziej cią­żyć, by po tych wszyst­kich latach cią­gnąć mnie usil­nie ku dołowi.

Jako tera­peutkę nauczono mnie, by przyj­rzeć się „dla­czego” sto­ją­cemu za „co”. Z uwagi na to, że ilość mojej pracy zda­wała się nie mieć wpływu na jakość mojego samo­po­czu­cia, posta­no­wi­łam spoj­rzeć na swój pro­blem przez pry­zmat psy­cho­lo­gii beha­wio­ral­nej. Zagłę­bi­łam się w bada­nia nad zmianą nawy­ków, moty­wa­cją, zarzą­dza­niem cza­sem, czyli wszyst­kimi tymi czyn­ni­kami, które wpły­wają na naszą pro­duk­tyw­ność. Prze­te­sto­wa­łam na sobie różne tech­niki i teo­rie: habit stac­king (łącze­nie nawy­ków), macierz Eisen­ho­wera, a także Pomo­doro. Choć stra­te­gie te pomo­gły mi w lep­szej orga­ni­za­cji i kon­tro­lo­wa­niu czasu, nie zmie­niły mojego postrze­ga­nia sie­bie na tle innych, spo­sobu, w jaki oce­nia­łam wła­sne osią­gnię­cia czy sie­bie jako czło­wieka. Za każ­dym razem, gdy zda­rzało mi się mieć wolny wie­czór albo gdy zasnę­łam w łóżku z wciąż otwar­tym lap­to­pem na kola­nach, ten kry­tyczny gło­sik wewnątrz mnie powta­rzał, że to, co robię, nie wystar­cza.

W końcu do mnie dotarło, że to nie jedy­nie prze­lotne myśli czy też zwy­kły stres lub pra­gnie­nia. To mój emo­cjo­nalny fun­da­ment docho­dził do głosu. Fun­da­ment emo­cjo­nalny to pod­sta­wowa struk­tura defi­niu­jąca nasze postrze­ga­nie świata zarówno zewnętrz­nego, jak i wewnętrz­nego. Ukształ­to­wana naszymi wcze­snymi doświad­cze­niami, tem­pe­ra­men­tem i oso­bo­wo­ścią, prze­ko­na­niami i sys­te­mem war­to­ści, a także emo­cjo­nalną dyna­miką, kie­ruje ona naszymi myślami, decy­zjami i nawy­kami.

Ponie­waż emo­cjo­nalny fun­da­ment służy nam jako baza do poru­sza­nia się po świe­cie, zwy­kli­śmy akcep­to­wać go jako nie­za­prze­czalną prawdę – po pro­stu taki jestem. Fak­tem jed­nak jest, że skoro fun­da­menty emo­cjo­nalne budują się z wyuczo­nych ele­men­tów, można się ich także oduczyć. Gdy zda­łam sobie sprawę, że pod­stawą mojej toż­sa­mo­ści jest pro­duk­tyw­ność, wie­dzia­łam, że ten wewnętrzny kry­tyczny gło­sik nie znik­nie, dopóki nie zgłę­bię tej kwe­stii.

Nasze emo­cjo­nalne fun­da­menty roz­wi­jamy w toku wcze­snych życio­wych doświad­czeń. W okre­sie dzie­ciń­stwa doro­śli, któ­rych mamy wokół sie­bie, zachę­cają nas do eks­plo­ro­wa­nia naszego poten­cjału w każ­dej rze­czy, którą mogli­by­śmy osią­gnąć. Na stu­diach ambi­cje rosną i ocho­czo pra­gniemy zmak­sy­ma­li­zo­wać nasz wkład w roz­wój świata, by zmie­nić go na lep­sze. Dla niektó­rych z nas po osią­gnię­ciu doro­sło­ści te wznio­słe cele spro­wa­dzają się jed­nak do jed­nej, upo­rczy­wej myśli: by sta­no­wić war­tość, musimy tej war­to­ści wię­cej wytwo­rzyć. Nawet tego nie zauwa­żamy, gdy nasze poczu­cie wła­snej war­to­ści zaczyna prze­su­wać się na skali od wewnętrz­nego poten­cjału w kie­runku tego, co z tego poten­cjału może wynik­nąć: wykształ­ce­nia, pen­sji, dóbr mate­rial­nych, rela­cji i repu­ta­cji. Nie mie­rzymy wła­snej war­to­ści tym, co już osią­gnę­li­śmy, ale tym, jak dzi­siej­sze osią­gnię­cia pomogą nam w dąże­niu do celu kolej­nego dnia. A w naszym kon­ku­ren­cyj­nym, zorien­to­wa­nym na osią­gnię­cia świe­cie, gdzie stale sły­szymy slo­gany w rodzaju „wsta­waj i dzia­łaj” czy „prze­kra­czaj gra­nice”, nie jest zasko­cze­niem, że trudno nam kie­dy­kol­wiek poczuć się w pełni speł­nio­nymi.

To wszystko pro­wa­dzi do nie­ustan­nego dąże­nia do pro­duk­tyw­no­ści, momentu, w któ­rym przed­kła­damy ją nad nasze zdro­wie fizyczne, emo­cjo­nalne i psy­chiczne – innymi słowy, ponad nasze pod­sta­wowe ludz­kie potrzeby. Tego typu dzia­ła­nie buduje nawyki takie jak per­fek­cjo­nizm, bra­nie na sie­bie nad­miaru zobo­wią­zań, nie­pew­ność, zanie­dby­wa­nie sie­bie oraz izo­lo­wa­nie się. Nawet te osią­gnię­cia, z któ­rych jeste­śmy naj­bar­dziej dumni, tracą dla nas war­tość i stają się jedy­nie kolej­nymi znacz­kami na nie­skoń­czo­nej liście, eta­pami w dro­dze do celu, który zawsze pozo­staje poza naszym zasię­giem.

To wła­śnie nazy­wam tok­syczną pro­duk­tyw­no­ścią.

Co jest złego w ciągłym dążeniu do poprawy?

Pew­nego dnia pod­czas brun­chu roz­ma­wia­łam z przy­ja­cie­lem o zale­tach i wadach słu­cha­nia pod­ca­stów.

– Cza­sem pró­buję słu­chać ich pod­czas goto­wa­nia, jed­nak zbyt­nio mnie roz­pra­szają – powie­dzia­łam.

– Ja z kolei nie mogę słu­chać ich na siłowni – odparł. – W moim przy­padku nie ma to sensu, nie mogę się sku­pić.

– Tak, a potem jestem w tyle z tyloma świet­nymi odcin­kami.

Oboje ponuro prze­żu­wa­li­śmy frytki, roz­my­śla­jąc nad naszym pro­ble­mem.

Nagle on doznał olśnie­nia.

– Israa, ale dla­czego my w zasa­dzie mamy słu­chać tych pod­ca­stów, skoro tak nas to stre­suje?

Nieco zasko­czona, spoj­rza­łam na niego, jakby jego pyta­nie było nie­roz­sądne.

– Cóż, teraz jest tyle dobrych pod­ca­stów. Będę miała poczu­cie, że mar­nuję czas, jeśli nie wyko­rzy­stam tego do wła­snego roz­woju! Co w tym złego?

Przy­ja­ciel zamilkł, zamy­śliw­szy się nad tym samym.

Takie podej­ście to, mówiąc krótko, podej­ście cechu­jące tok­syczną pro­duk­tyw­ność. Wie­rzymy, że bez względu na koszty pro­duk­tyw­ność ni­gdy nie jest złą rze­czą, a wręcz jest zawsze dobra i pożą­dana.

Zanim jed­nak się w to zagłę­bimy, chcę zazna­czyć, że nie zamie­rzam zachę­cać cię do cał­ko­wi­tego porzu­ce­nia idei pro­duk­tyw­no­ści. Alter­na­tywą dla tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści nie jest jej zupełny brak. Zamiast tego ape­luję, byśmy rady­kal­nie zmie­nili zna­cze­nie tego poję­cia. Bycie pro­duk­tyw­nym ozna­cza uży­wa­nie swo­ich celów i nawy­ków do roz­woju emo­cjo­nal­nego i oso­bi­stego, a nie do two­rze­nia list zadań bio­rą­cych się z porów­ny­wa­nia się z innymi, wstydu czy per­fek­cjo­ni­zmu.

Zdrowa pro­duk­tyw­ność to umie­jęt­ność dostrze­ga­nia róż­nicy pomię­dzy rze­czami pil­nymi a waż­nymi; zdol­ność do powie­dze­nia „nie” albo cho­ciaż „to za wiele” lub „nie tym razem”. Zacho­wa­nie rów­no­wagi i ela­stycz­no­ści zamiast nad­mier­nego sku­pia­nia się na kon­kret­nym wyniku. Zdrową pro­duk­tyw­ność widzę raczej jako tę zrów­no­wa­żoną, mającą gra­nice, które poma­gają utrzy­mać swoje war­to­ści i cele przez długi czas bez poświę­ca­nia swo­jego zdro­wia i dobro­stanu.

Być może pomy­ślisz sobie: „Ale dla­czego miał­bym coś zmie­niać? Jestem prze­cież zupeł­nie zado­wo­lony z faktu, że pomimo stresu potra­fię zro­bić co należy i iść naprzód”. To roz­sądne pyta­nie. Wielu moich pacjen­tów rów­nież prze­ja­wiało scep­ty­cyzm wzglę­dem pomy­słu, że mniej­sza pro­duk­tyw­ność sprawi, że poczują się szczę­śliwsi, a ich samo­ocena się poprawi.

Taka kon­cep­cja wydaje się nie­re­alna, bo więk­szość z nas uczy się patrzyć na świat zero-jedyn­kowo. Znacz­nie łatwiej jest rozu­mieć czy utoż­sa­mić się z pew­nymi poglą­dami, gdy są one jak A lub B, czarne lub białe. Od obec­nych stron­nictw poli­tycz­nych po uży­wa­nie Maca lub PC, wciąż musimy wybie­rać. Dla­tego też w kwe­stii pro­duk­tyw­no­ści może nam się zda­wać, że ist­nieją tylko dwie opcje: albo jeste­śmy pro­duk­tywni, albo leniwi, pozba­wieni ambi­cji i zado­wa­lamy się mar­nymi rezul­ta­tami. Jeśli tak wygląda nasze podej­ście, to w momen­cie, gdy nie robimy niczego war­to­ścio­wego, auto­ma­tycz­nie sta­wiamy się w nie­ko­rzyst­nym świe­tle, jako „ci gorsi”.

Bycie pro­duk­tyw­nym nie jest złe samo w sobie. Tak naprawdę pro­duk­tyw­ność jest siłą napę­dza­jącą do osią­ga­nia celów i do każ­dego w zasa­dzie dzia­ła­nia. Dla­tego tak istotne jest, by zmie­nić swoje nasta­wie­nie: z tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści na tę zdrową. Dzięki infor­ma­cjom, prze­my­śle­niom i ćwi­cze­niom zawar­tym w tej książce nauczysz się iden­ty­fi­ko­wać zależ­ność pomię­dzy pro­duk­tyw­no­ścią a poczu­ciem wła­snej war­to­ści, dowiesz się, jak deli­kat­nie wpro­wa­dzić zmiany w swoim życiu, i na nowo wykreu­jesz swoją rela­cję z wła­sną pro­duk­tyw­no­ścią.

Jak wykorzystać tę książkę?

Książka ta jest wyni­kiem nie tylko moich docie­kań jako tera­peutki i jako czło­wieka, ale rów­nież efek­tem moich wysił­ków, by odse­pa­ro­wać to, co robię, od tego, kim jestem. Mam nadzieję, że i tobie pomoże w tym zada­niu. Zgłę­bimy tu czyn­niki leżące u pod­staw tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści w twoim życiu i zapro­po­nuję pro­ste stra­te­gie, które będziesz sto­so­wać w życiu codzien­nym, aby ją prze­zwy­cię­żyć. Każdy roz­dział zawiera ćwi­cze­nia, które pomogą ci ziden­ty­fi­ko­wać czer­wone flagi, roz­po­znać ukryte bodźce emo­cjo­nalne i prze­pra­co­wać trig­gery wyzwa­la­jące nie­chciane zacho­wa­nie. W książce znajdą się rów­nież pyta­nia i pod­po­wie­dzi skła­nia­jące do reflek­sji, które pozwolą ci zasta­no­wić się nad tym, jak spę­dzasz czas, co sądzisz o sobie i swo­ich osią­gnię­ciach, a także jakie myśli i emo­cje ci towa­rzy­szą, gdy nie jesteś niczym zajęty. Jeśli jakaś kwe­stia się do cie­bie nie odnosi i nie możesz się z nią utoż­sa­mić, ozna­cza to po pro­stu, że nie pasuje do two­jej kon­kret­nej sytu­acji lub potrzeb. Możesz śmiało mody­fi­ko­wać każdą ze stra­te­gii czy reflek­sji, by lepiej spraw­dziły się w twoim przy­padku. Zachę­cam cię rów­nież do pisa­nia po tej książce lub pro­wa­dze­nia zwy­kłego albo cyfro­wego dzien­nika, abyś pod­czas robie­nia ćwi­czeń (które mają na celu zmu­sić cię do reflek­sji) zapi­sy­wał swoje odpo­wie­dzi oraz wszel­kie spo­strze­że­nia i odczu­cia, które ci się nasuną.

Ostat­nią suge­stią, którą ci prze­każę, a która pomo­gła mi, gdy pró­bo­wa­łam wdro­żyć do mojej rutyny nowe nawyki, jest przy­ję­cie reguły 80/20. Ozna­cza to tyle, że wpro­wa­dza­jąc kolejne nawyki, zacho­wuję ela­stycz­ność w samo­oce­nie i dążę do 80% suk­cesu lub wyko­na­nia zada­nia. Jeśli nie dajesz rady robić cze­goś codzien­nie, postaw sobie za cel robie­nie tego przez trzy dni w tygo­dniu. Jeśli nie udaje ci się przez 30 minut dzien­nie tre­no­wać nawyku lub poświę­cić czasu na prze­my­śle­nia, rób to przez 15 minut. Zaczy­na­nie od mniej­szych zobo­wią­zań i wol­niej­szego tempa pomaga prze­kształ­cić nawyk w wyćwi­czoną umie­jęt­ność. A w razie gdy­byś potrze­bo­wał to usły­szeć – nie ma żad­nej pre­sji na to, byś ukoń­czył czy­tać tę książkę na jed­nym posie­dze­niu, czy też nawet w tym mie­siącu. Nie­które z reflek­sji mogą wywo­łać inten­sywne emo­cje czy zaha­czać o tematy, o któ­rych nie chcesz myśleć. I to jest okej. Bądź dla sie­bie wyro­zu­miały. Okaż sobie tro­skli­wość i znajdź prze­strzeń, aby spo­tkać sie­bie w tym punk­cie, w któ­rym się znaj­du­jesz – by zmiany zacho­dziły powoli i inten­cjo­nal­nie i abyś zbu­do­wał życie, które poko­chasz.

Ponie­waż lep­sze zro­zu­mie­nie sie­bie jest pierw­szym kro­kiem do wypra­co­wa­nia zdro­wych, dłu­go­ter­mi­no­wych nawy­ków, celem mojej książki jest ugrun­to­wa­nie two­jej samo­świa­do­mo­ści, która wzmocni twoją rela­cję ze sobą, pozwa­la­jąc ci zro­zu­mieć, zarzą­dzać i osta­tecz­nie zmie­nić inten­sywne emo­cje towa­rzy­szące osią­gnię­ciom i poczu­ciu wła­snej war­to­ści.

Mam nadzieję, że po prze­czy­ta­niu tej książki poczu­jesz się pew­niej, budu­jąc nową, zdrow­szą rela­cję ze swoją pro­duk­tyw­no­ścią, i pozwoli ci to osią­gnąć wię­cej rado­ści w życiu.

Ćwi­cze­nie

Usta­la­nie inten­cji

Zanim przej­dziemy do wspól­nej pracy, chcia­ła­bym zachę­cić cię do usta­le­nia inten­cji. Usta­le­nie inten­cji przed roz­po­czę­ciem nowego dzia­ła­nia pomaga nie zbo­czyć z kursu, gdy sprawy stają się trudne lub plany nie idą po naszej myśli (jak to czę­sto bywa!). Pomyśl o swo­jej inten­cji jako o adre­sie doce­lo­wym, który wpi­su­jesz do swo­jego GPS-u, a o swo­ich celach jako o wska­zów­kach, które dopro­wa­dzą cię na miej­sce. W tym ćwi­cze­niu zasta­nów się, dla­czego zde­cy­do­wa­łeś się prze­czy­tać tę książkę. Roz­waż, jakie myśli i uczu­cia skło­niły cię do się­gnię­cia po publi­ka­cję o tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści. Czy są jakieś obszary two­jego życia, które chcesz zmie­nić, albo nowe nawyki, które chciał­byś wdro­żyć, czy­ta­jąc tę książkę?

Ćwi­cze­nie

Utrzy­maj, Prze­stań, Zacznij

Odpo­wia­da­jąc na poniż­sze pyta­nia, zasta­nów się nad swo­imi obec­nymi nawy­kami doty­czą­cymi pro­duk­tyw­no­ści. Jak ma wyglą­dać twoje kolejne 30 dni?

Utrzy­maj. Co chciał­byś kon­ty­nu­ować w ciągu kolej­nych 30 dni?Zacznij. Co chciał­byś zacząć robić w ciągu kolej­nych 30 dni, czego nie robisz teraz?Prze­stań. Co chciał­byś prze­stać robić w ciągu kolej­nych 30 dni?

Rozdział 1. Czym jest toksyczna produktywność?

Roz­dział 1

Czym jest tok­syczna pro­duk­tyw­ność?

Mierz swoją war­tość miarą odda­nia dla wła­snej ścieżki, a nie suk­ce­sami i poraż­kami.

Eli­za­beth Gil­bert, Wielka magia

Kilka lat temu wraz z moją przy­ja­ciółką prze­trzą­sa­ły­śmy półki w nowo­jor­skiej księ­garni, kiedy ona zatrzy­mała się przy regale z bele­try­styką. Gdy pró­bo­wa­łam prze­mknąć obok niej do działu z roz­wo­jem oso­bi­stym, bez zasta­no­wie­nia wypa­li­łam:

– Dawno nie czy­ta­łam nic lek­kiego.

Zła­pała mnie za ramię i popchnęła z powro­tem w stronę fik­cji.

– Skoro tak, to czemu nie kupisz tej nowej Sally Rooney? Wszy­scy o niej mówią.

Zawa­ha­łam się, a w mojej gło­wie poja­wiła się myśl o naj­now­szej książce o pro­duk­tyw­no­ści, o któ­rej ostat­nio sły­sza­łam, Cztery tysiące tygo­dni Oli­vera Bur­ke­mana. Zanim zdą­ży­łam otwo­rzyć usta, ona już wci­snęła mi do rąk Sally Rooney w twar­dej opra­wie.

– Nie mogę po pro­stu przez cztery godziny sie­dzieć i czy­tać jakiejś pierw­szej lep­szej powie­ści – zapro­te­sto­wa­łam. – Zwy­czaj­nie bra­kuje mi czasu, a wciąż mam tyle do zro­bie­nia. Poza tym wła­śnie prze­czy­ta­łam recen­zję Four Tho­usand Weeks i wiem, że przy­da­łoby mi się z nią zapo­znać. Sally Rooney ni­gdzie nie uciek­nie. Mam poczu­cie, że lepiej wyko­rzy­stam mój czas, jeśli będę czy­tać coś, co pomoże mi w roz­woju.

To podej­ście jest kwin­te­sen­cją tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści. Odzwier­cie­dla men­tal­ność sku­pioną na „hipe­rop­ty­ma­li­za­cji”, czyli mak­sy­mal­nym zago­spo­da­ro­wa­niu każ­dej chwili w imię wyni­ków, suk­cesu i pro­duk­tyw­no­ści.

Moja przy­ja­ciółka spoj­rzała na mnie z nie­do­wie­rza­niem.

– Czy ty sie­bie sły­szysz? Wszyst­kie arty­kuły, które mi wysy­łasz, i książki na two­jej półce są na temat roz­woju oso­bi­stego. – Zatrzy­mała się na chwilę, by wziąć głę­boki oddech. – Wiesz, nie musisz się cią­gle edu­ko­wać.

Póź­niej tego wie­czoru nie mogłam prze­stać myśleć o tym, co powie­działa. Kie­dyś czy­ta­nie, rów­nież bele­try­styki, spra­wiało mi przy­jem­ność. Teraz nie mogłam sobie przy­po­mnieć, kiedy ostat­nio czy­ta­łam coś dla przy­jem­no­ści. Gdzieś na mojej dro­dze, nie­mal nie­zau­wa­żal­nie, czy­ta­nie zaczęło słu­żyć mi jedy­nie do roz­woju oso­bi­stego – do pozna­wa­nia sie­bie, samo­do­sko­na­le­nia i upew­nia­nia się, że jestem na bie­żąco z nowin­kami na ten temat.

Zaczę­łam się zasta­na­wiać, co jesz­cze w moim życiu ogra­ni­czyło się wyłącz­nie do samo­roz­woju. Wyję­łam swój dzien­nik i wypi­sa­łam wszyst­kie sytu­acje zawo­dowe i nawyki, które w poprzed­nim roku wybra­łam, żeby się roz­wi­jać. Zasta­no­wi­łam się, czy naprawdę tego chcia­łam, czy też raczej uwa­ża­łam, że powin­nam to robić.

Oto co odkry­łam:

Nie czy­ta­łam już dla przy­jem­no­ści, a jedy­nie by się uczyć.

Kiedy sia­da­łam, żeby obej­rzeć film, musiał on być „głę­boki” i nieść ze sobą jakąś lek­cję dla mnie.

W swo­jej pasji do pisa­nia skon­cen­tro­wa­łam się jedy­nie na comie­sięcz­nym new­slet­te­rze, któ­rego two­rze­nie nie dawało mi już rado­ści.

Zmu­sza­łam się do wsta­wa­nia bar­dzo wcze­śnie rano, by zadbać o „self-care” przed roz­po­czę­ciem pracy (zjeść śnia­da­nie, poćwi­czyć, popi­sać dzien­nik, pome­dy­to­wać), jed­nak te zada­nia nie spra­wiały mi przy­jem­no­ści. W prak­tyce pisa­nie dzien­nika i medy­ta­cja szły mi mozol­nie i marzy­łam tylko o tym, by móc je odha­czyć na swo­jej liście.

Te reflek­sje zapo­cząt­ko­wały moją podróż w głąb sie­bie, która dopro­wa­dziła do ziden­ty­fi­ko­wa­nia i oducze­nia się tok­sycz­nych komu­ni­ka­tów na temat pro­duk­tyw­no­ści, które wypra­co­wa­łam w ciągu swo­jego życia.

Czym jest toksyczna produktywność?

Ter­min „tok­sycz­ność” może być uży­wany do opi­sa­nia nawy­ków lub zacho­wań, które prze­kro­czyły próg inten­syw­no­ści lub czę­sto­tli­wo­ści świad­czący o nie­zdro­wym cha­rak­te­rze dzia­ła­nia. Innymi słowy, jest to dopro­wa­dza­nie zacho­wań, ogól­nie uwa­ża­nych za pomocne, do punktu kry­tycz­nego, w któ­rym powo­dują one wię­cej szkody niż pożytku. Przy­kła­dowo robie­nie przy­sług uko­cha­nej oso­bie albo posia­da­nie pozy­tyw­nego nasta­wie­nia do życia może być zdro­wym, dobrym nawy­kiem. Jed­nak gdy przy­sługi te zmie­nią się w chro­niczne zado­wa­la­nie innych albo uśmie­cha­nie się zmie­nia się w masko­wa­nie praw­dzi­wych uczuć, takie zacho­wa­nia zyskują zna­miona tok­sycz­no­ści. W przy­padku tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści nie­zdrowe nawyki zaczy­nają się ujaw­niać, gdy kon­se­kwent­nie sta­wiamy pracę, roz­wój oso­bi­sty lub osią­gnię­cia ponad nasze oso­bi­ste potrzeby. Oto kilka przy­kła­dów tok­sycz­nych nawy­ków:

Odma­wia­nie udziału w wyda­rze­niach towa­rzy­skich, by czas ten poświę­cić na pracę lub samo­do­sko­na­le­nie.

Zapo­mi­na­nie o posił­kach (lub celowe nie­je­dze­nie) w ciągu dnia.

Poczu­cie winy, że nie zro­biło się wystar­cza­jąco dużo.

Regu­larna praca po godzi­nach.

Utrzy­mu­jące się tygo­dniami (lub mie­sią­cami) poczu­cie przy­tło­cze­nia pod­czas róż­nych aktyw­no­ści czy wyda­rzeń.

Pamię­taj jed­nak, że jeste­śmy przy­zwy­cza­jeni do przyj­mo­wa­nia zero-jedyn­ko­wego punktu widze­nia. Jest więc praw­do­po­dobne, że postrze­gamy pewne dzia­ła­nia jako (A) zdrowe lub (B) tok­syczne. Jed­nak taka dycho­to­mia, podob­nie jak wiele innych zero-jedyn­ko­wych podzia­łów, jest zało­że­niem błęd­nym. W tej kwe­stii nie ma cze­goś takiego jak A albo B, czarne lub białe, zdrowe czy tok­syczne. Pro­duk­tyw­ność należy postrze­gać jako spek­trum. Możesz być pro­duk­tywny i jed­no­cze­śnie wycho­dzić ze zna­jo­mymi po pracy (zamiast uwa­żać to za stratę czasu). Możesz robić swoje i nie podą­żać za narzu­co­nymi przez kul­turę celami (a nie być nie­am­bit­nym). W rze­czy­wi­sto­ści owo wspa­niałe „gdzieś pomię­dzy” to miej­sce, w któ­rym prze­ja­wiamy naj­więk­szą ela­stycz­ność pozwa­la­jącą nam się roz­wi­jać, odnaj­du­jemy swój złoty śro­dek i uczymy się wraż­li­wo­ści na sie­bie i innych.

Gdy zbli­żamy się do tok­sycz­nego krańca tego spek­trum, odczu­walne zaczy­nają być nega­tywne skutki dla naszego samo­po­czu­cia. Mogą one być dwo­ja­kie. Tok­syczne nawyki w zakre­sie pro­duk­tyw­no­ści nie­ko­rzyst­nie wpły­wają na nasze zdro­wie fizyczne, ponie­waż pra­gnie­nie bycia pro­duk­tyw­nym prze­waża nad takimi prio­ry­te­to­wymi potrze­bami jak sen, zdrowa dieta czy poświę­ca­nie czasu na rela­cje spo­łeczne. Funk­cjo­no­wa­nie w takiej skraj­no­ści może na nas rów­nież oddzia­ły­wać na pozio­mie emo­cjo­nal­nym, powo­du­jąc, że wąt­pimy w sie­bie, zachę­ca­jąc do porów­ny­wa­nia się z innymi, wzmac­nia­jąc wstyd i poczu­cie winy. Takie nawyki zmniej­szają poczu­cie wła­snej war­to­ści i zwięk­szają poczu­cie braku przy­na­leż­no­ści. W eks­tre­mal­nym przy­padku możemy doświad­czyć wypa­le­nia – uczu­cia głę­bo­kiego wyczer­pa­nia emo­cjo­nal­nego, fizycz­nego i psy­chicz­nego, nastę­pu­ją­cego w wyniku nad­mier­nego i dłu­go­trwa­łego stresu1.

Nie­stety w cią­głym pościgu za celami i osią­gnię­ciami łatwo prze­oczyć te uczu­cia. Im bar­dziej igno­ru­jemy ten nie­po­kój, tym czę­ściej obja­wia się on w naszych rela­cjach jako draż­li­wość i poryw­czość, w naszych cia­łach jako nie­zi­den­ty­fi­ko­wane bóle i zmę­cze­nie, a w naszych umy­słach jako cynizm i pesy­mizm. Moż­liwe jest nawet „utknię­cie” w pułapce tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści, gdzie nasze wła­sne myśli i zacho­wa­nia pod­sy­cają kolejne nega­tywne myśli i zacho­wa­nia, popy­cha­jąc nas jesz­cze dalej, ku tok­sycz­nemu krań­cowi spek­trum.

Skąd mamy wie­dzieć, że utknę­li­śmy w pułapce tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści?

W prze­mó­wie­niu inau­gu­ra­cyj­nym w Kenyon Col­lege w 2005 roku, póź­niej opu­bli­ko­wa­nym jako esej zaty­tu­ło­wany This Is Water (To jest woda), David Foster Wal­lace przy­to­czył pewną opo­wieść. Jej boha­ter­kami były dwie młode ryby pły­wa­jące bez­tro­sko w jezio­rze2. Star­sza ryba, pod­pły­nąw­szy do nich, spy­tała: „Jak woda, chło­paki?”. Po tym, jak się odda­liła, dwie młod­sze popa­trzyły na sie­bie i wspól­nie zadały pyta­nie: „Co to, do dia­bła, jest woda?”.

Histo­ria przy­to­czona przez Fostera Wal­lace’a poka­zuje, że gdy coś nas ota­cza, staje się trudne do ziden­ty­fi­ko­wa­nia. Żyjemy w świe­cie slo­ga­nów, takich jak kul­tura pośpie­chu czy boss energy, w któ­rych tok­syczna pro­duk­tyw­ność jest glo­ry­fi­ko­wana. Komu­ni­katy te utrud­niają nie tylko zauwa­że­nie, ale rów­nież roz­róż­nie­nie, które ele­menty ich prze­kazu są dla cie­bie dobre, a które ci nie służą.

Naucze­nie się patrze­nia na sie­bie z obiek­tyw­nego punktu widze­nia jest jed­nym z naj­waż­niej­szych spo­so­bów, w jakie możesz przy­jąć do wia­do­mo­ści swoje tok­syczne myśli i zacho­wa­nia, prze­rwać cykl tok­sycznej pro­duk­tyw­no­ści i zacząć pro­ces samo­uz­dra­wia­nia. W rze­czy­wi­sto­ści samo­świa­do­mość jest klu­czo­wym pierw­szym kro­kiem do zmiany jakie­go­kol­wiek zacho­wa­nia. Zadaj sobie pyta­nie, w któ­rym punk­cie na spek­trum pro­duk­tyw­no­ści obec­nie się znaj­du­jesz: sprawdź, czy twoje myśli i zacho­wa­nia można zakla­sy­fi­ko­wać jako nor­malne, pro­duk­tywne dzia­ła­nia, czy też stają się one tok­syczne, powo­du­jąc wię­cej szkody niż pożytku. Poniż­szy wykaz zawiera nie­które z naj­częst­szych myśli lub stwier­dzeń, któ­rymi dzie­lili się ze mną klienci, a które odzwier­cie­dlają ich tok­syczne nasta­wie­nie do pro­duk­tyw­no­ści. Przyj­rzyj się i zasta­nów, czy kie­dy­kol­wiek przy­ła­pa­łeś się na mówie­niu lub myśle­niu cze­goś podob­nego:

„Tak, ten pro­jekt też wezmę. Naprawdę, to żaden pro­blem”.

„Ty idź, ja zjem lunch póź­niej”.

„Jutro wyjeż­dżam na waka­cje, ale na­dal będę mieć dostęp do mojego służ­bo­wego e-maila, więc nie wahaj się ode­zwać, jeśli będzie taka potrzeba”.

„Będę lepiej spał, jeśli dokoń­czę”.

„Gdyby naprawdę byli moimi przy­ja­ciółmi, zro­zu­mie­liby, dla­czego nie mogę spo­ty­kać się w tygo­dniu”.

„Nie mogę odde­le­go­wać tego zada­nia. Nikt nie zrobi tego tak dobrze jak ja”.

Gdy sta­niesz się bar­dziej świa­domy swo­ich tok­sycz­nych myśli i nawy­ków doty­czą­cych pro­duk­tyw­no­ści, będziesz mógł się zasta­no­wić, jakie „dla­czego” stoi za „co” – a zro­bisz to, ana­li­zu­jąc swoje poglądy na temat pro­duk­tyw­no­ści jako takiej oraz wpływ tych poglą­dów na twoje myśli i zacho­wa­nia. Będziesz mógł wyko­rzy­stać te infor­ma­cje, by w końcu zoba­czyć tę całą „wodę”, która cię ota­cza.

Toksyczne podejście do produktywności

Czy kie­dy­kol­wiek zda­rzyło ci się poświę­cić wię­cej czasu na zamar­twia­nie się listą zadań do zro­bie­nia niż na fak­tycz­nym ich wyko­ny­wa­niu? Dzieje się tak nie dla­tego, że nie wiesz, jak je wyko­nać, ale z powodu para­li­żu­ją­cego nie­zde­cy­do­wa­nia co do tego, jak się do nich zabrać. Być może zaczy­nasz dane zada­nie, ale natrętne myśli o resz­cie punk­tów z listy utrud­niają ci sku­pie­nie, spra­wia­jąc, że na wyko­na­nie tego jed­nego poświę­casz wię­cej czasu niż zwy­kle. Aby unik­nąć tego pro­blemu, możesz pró­bo­wać zapla­no­wać, jak podejść do zadań, orga­ni­zu­jąc fol­dery czy notatki albo ukła­da­jąc listę w kolej­no­ści, która ma dla cie­bie sens. Poja­wia się jed­nak nie­mal iden­tyczny pro­blem: wię­cej czasu spę­dzasz na myśle­niu o swo­jej pracy niż jej wyko­ny­wa­niu. Przez cały ten czas umysł przy­po­mina ci o rze­czach, które mógł­byś czy powi­nie­neś robić. W efek­cie ta wewnętrzna walka osła­bia twoją moty­wa­cję. Wyczer­pany i przy­tło­czony, po pro­stu się pod­da­jesz, odkła­da­jąc listę na jutro, mimo że kolej­nego dnia zadań przy­bę­dzie, a cały cykl się powtó­rzy. Brzmi zna­jomo?

Ten pro­blem, powszech­nie znany jako „para­liż ana­li­tyczny”, poja­wia się, gdy pra­gnie­nie bycia pro­duk­tyw­nym jest tak silne, że staje na dro­dze fak­tycz­nej pro­duk­tyw­no­ści. Ten impas wyzwala nie­po­kój i zwąt­pie­nie we wła­sne moż­li­wo­ści, pod­sy­ca­jąc poczu­cie bycia „w tyle”. Co z kolei wydaje się jedy­nym lekar­stwem na to uczu­cie? Zga­dłeś: bycie bar­dziej pro­duk­tyw­nym. W ten spo­sób zosta­jemy wkrę­ceni w nie­koń­czącą się, auto­de­struk­cyjną pętlę stresu i przy­tło­cze­nia, czyli tok­sycz­nego podej­ścia do pro­duk­tyw­no­ści.

Łatwo utknąć w tym tok­sycz­nym podej­ściu do pro­duk­tyw­no­ści, a zuży­cie ener­gii men­tal­nej i emo­cjo­nal­nej, któ­rej ono wymaga, daje fał­szywe poczu­cie wyko­na­nia jakie­goś dzia­ła­nia. I rze­czy­wi­ście, wyko­na­łeś jakieś dzia­ła­nie: spę­dzi­łeś czas, myśląc o zada­niach na swo­jej liście, przy­go­to­wu­jąc się do ich wyko­na­nia i radząc sobie ze stre­sem zwią­za­nym z samymi zada­niami. Pro­blem polega jed­nak na tym, że wyko­nana przez cie­bie praca odbiega od tej, którą wyzna­czy­łeś sobie jako cel. Ow­szem, byłeś zajęty, ale twoja lista pozo­stała nie­tknięta.

Ponadto tok­syczne nasta­wie­nie two­rzy w twoim umy­śle ide­alne warunki do oce­nia­nia się, przez co sku­piasz się na tym, czego nie zro­bi­łeś, zamiast doce­niać to, co wyko­na­łeś. To uczu­cie porażki może spra­wić, że twój nie­po­kój i stres będą się nasi­lać, co jesz­cze bar­dziej zwięk­szy praw­do­po­do­bień­stwo, że nie dotrzy­masz ter­mi­nów, będziesz się nad­mier­nie anga­żo­wać i poświę­cać na zada­nia znacz­nie wię­cej czasu, niż wyma­gają. Oczy­wi­ście to tylko wstęp do kolej­nych pora­żek. W efek­cie pozo­sta­jesz uwię­ziony w pętli tok­sycznej pro­duk­tyw­no­ści: czu­jesz, że jesteś w tyle, stre­su­jesz się, aby nad­ro­bić zale­gło­ści i pójść do przodu, czu­jesz się przy­tło­czony, w końcu para­li­żuje cię to i znów zosta­jesz (lub czu­jesz, jakby tak było) w tyle. Tok­syczne? Zde­cy­do­wa­nie. Celowe? Nie do końca. Wielu z nas nie ma świa­do­mo­ści tego, jak bar­dzo tok­syczna pro­duk­tyw­ność jest ugrun­to­wana w naszym życiu. Praca nad uzdro­wie­niem tej rela­cji zaczyna się od budo­wa­nia świa­do­mo­ści na temat wzor­ców zacho­wań. Omó­wimy te wzorce i spo­soby ich roz­po­zna­wa­nia w roz­dziale 2.

Co napędza toksyczną produktywność?

Oznaczmy ten nie­uchwytny, ostatni punkt na liście rze­czy do zro­bie­nia jako swój osta­teczny cel. Wiesz, że aby do niego dotrzeć, musisz zro­bić wię­cej. Jed­nak kroki, które podej­mu­jesz w kie­runku wypeł­nie­nia zada­nia, nie przy­bli­żają cię do niego i zaczy­nają wpły­wać na twoje zdro­wie i stan emo­cjo­nalny. Mimo to wal­czysz dalej. Jeśli jed­nak masz na­dal roz­cią­gać swój har­mo­no­gram i wciąż dzia­łać, mimo braku satys­fak­cji – jeśli to te dzia­ła­nia spra­wiają, że jesteś w tyle – to przy­naj­mniej ta praca musi mieć jakiś głęb­szy sens. Aby dowie­dzieć się, dla­czego wciąż kul­ty­wu­jesz nie­zdrowe zacho­wa­nia, musisz zadać sobie pyta­nie: co tok­syczna pro­duk­tyw­ność daje mi w zamian?

Aby odkryć, jaką „obiet­nicę” kryją te tok­syczne zacho­wa­nia, istotne jest zapo­zna­nie się z emo­cjo­nalną dyna­miką za nimi. Trzy główne, pod­świa­dome moty­wa­tory tok­sycznej pro­duk­tyw­no­ści to:

Wstyd za bycie nie­wy­star­cza­jąco dobrym, nie­wy­star­cza­jąco mądrym, nie­wy­star­cza­jąco szyb­kim czy po pro­stu nie­wy­star­cza­ją­cym: twoje nawyki są próbą nad­ro­bie­nia tego, czego twoim zda­niem ci bra­kuje.

Bycie per­fek­cjo­ni­stą w speł­nia­niu ocze­ki­wań innych osób, a także swo­ich wła­snych wobec sie­bie: twoje nawyki to sta­ra­nia o utrzy­ma­nie sztyw­nej wizji ide­al­nego sie­bie, osoby, którą „powi­nie­neś” być.

Porów­ny­wa­nie sie­bie do innych lub do wyide­ali­zo­wa­nej wer­sji sie­bie: twoje nawyki są spo­so­bem, by zyskać apro­batę innych lub osią­gnąć suk­ces, który impo­nuje ci u kogoś innego.

Mimo że pro­duk­tyw­ność może sta­no­wić źró­dło szczę­ścia w sytu­acji, gdy nasza praca spra­wia nam przy­jem­ność lub wie­rzymy w swój pozy­tywny wpływ na coś, pro­blem poja­wia się, gdy uży­wamy pro­duk­tyw­no­ści do osią­gnię­cia szczę­ścia na bar­dziej pod­sta­wo­wym pozio­mie – jako karty prze­tar­go­wej do akcep­ta­cji, sza­cunku, poczu­cia celu, przy­na­leż­no­ści lub poczu­cia wła­snej war­to­ści. To w mojej oce­nie sedno naszego cią­głego dąże­nia do bycia pro­duk­tyw­nymi. Stąd też samo zarzą­dza­nie cza­sem czy sztuczki polep­sza­jące orga­ni­za­cję nie roz­wiążą naszych pro­blemów z pro­duk­tyw­no­ścią. Aby wyrwać się z tok­sycz­nych wzor­ców myślo­wych, musimy uzdro­wić sche­maty emo­cjo­nalne, które je wspie­rają, zaczy­na­jąc od moc­nych prze­ka­zów, które wdro­żono nam na temat pro­duk­tyw­no­ści, przy­na­leż­no­ści i poczu­cia wła­snej war­to­ści we wcze­snym dzie­ciń­stwie.

Skąd biorą się nasze przekonania?

Zawsze lubi­łam słu­chać histo­rii. Jako małe dziecko spę­dza­łam wiele godzin na czy­ta­niu opo­wie­ści lub two­rze­niu wła­snych. To uczy­niło moją pracę tera­peutki nie tylko łatwiej­szą, ale i nie­sa­mo­wi­cie satys­fak­cjo­nu­jącą, ponie­waż każdy pacjent powie­rza mi swoją histo­rię. Każdy pacjent, który przy­cho­dzi do mojego gabi­netu, prze­ka­zuje wyjąt­kową nar­ra­cję, spójną z jego per­spek­tywą wyda­rzeń i doświad­czeń w życiu, jego emo­cjo­nal­nym dzie­dzic­twem (wzor­cami, nawy­kami i umie­jęt­no­ściami radze­nia sobie z prze­ciw­no­ściami, prze­ka­za­nymi mu przez osoby, które go wycho­wały) oraz wnio­skami, które wycią­gnął na temat swo­jej toż­sa­mo­ści i war­to­ści. Opo­wia­da­nie histo­rii to spo­sób, w jaki nada­jemy sens ota­cza­ją­cemu nas światu i naszemu miej­scu w nim. Moją pracą jest poma­ga­nie pacjen­tom w odkry­wa­niu i bada­niu histo­rii o sobie, w które oni wie­rzą, i w razie potrzeby, zmie­nia­nie ich biegu. Ta faza pisa­nia nar­ra­cji od nowa to moment, w któ­rym zbie­ramy się na odwagę, aby doko­nać zmian, któ­rych pra­gniemy.

Nasze histo­rie zaczy­nają się zazwy­czaj od komu­ni­ka­tów, któ­rych nauczy­li­śmy się w dzie­ciń­stwie. Nie­za­leż­nie od tego, czy były to lek­cje ode­brane od opie­kuna (zwy­kle rodzi­ców, ale rów­nież dal­szej rodziny, nauczy­cieli, rodzeń­stwa czy rówie­śni­ków, etc.), część kul­tury czy reli­gii, w któ­rej się wycho­wa­li­śmy, czy też istotne doświad­cze­nia życiowe, które pozo­sta­wiły nam zaska­ku­jące wnio­ski, te histo­rie kodują nasze postrze­ga­nie świata i sie­bie. Innymi słowy, stają się naszymi prze­ko­na­niami.

Pyta­niem, które czę­sto sły­szę, jest: „Czy teraz zamie­rzasz mi opo­wie­dzieć o wszyst­kich spo­so­bach, na jakie moi rodzice mnie skrzyw­dzili?”. Nie­mal zawsze jest ono zada­wane pół­żar­tem, w zadziorny spo­sób. Tkwi w tym jed­nak ziarno prawdy; doświad­cze­nia z wcze­snego dzie­ciń­stwa mają na nas zasad­ni­czy wpływ. Oczy­wi­ście celem tera­pii nie jest oczer­nia­nie rodzi­ców i zwal­nia­nie cię z wszel­kiej odpo­wie­dzial­no­ści. Nie, inten­cją zagłę­bie­nia się we wcze­sne lata życia jest sta­nie się bar­dziej świa­do­mym pro­ce­sów roz­gry­wa­ją­cych się w twoim wnę­trzu, fun­da­men­tów two­ich inte­rak­cji ze świa­tem i wpływu na twoje życie. Gdy zyskasz tę świa­do­mość, łatwiej będzie ci iden­ty­fi­ko­wać szko­dliwe lub nie­przy­datne lek­cje wynie­sione z dzie­cię­cych doświad­czeń i pra­co­wać nad oducze­niem się tych sche­ma­tów, two­rząc prze­strzeń do nowych spo­so­bów zarzą­dza­nia swo­imi emo­cjami, rela­cjami i życiem. Krótko mówiąc, jest to spo­sób na napi­sa­nie swo­jej histo­rii od nowa i roz­wój.

Jak więc twoi wcze­śni opie­ku­no­wie wpły­wają na twoje podej­ście do pro­duk­tyw­no­ści? Wyja­śnię to na przy­kła­dzie histo­rii mojej klientki Mar­ga­ret.

Mar­ga­ret, kobieta po trzy­dzie­stce, zaczęła się ze mną spo­ty­kać, by prze­zwy­cię­żyć uczu­cie, jak to sama okre­śliła, że nie jest „wystar­cza­jąco dobra”. Po latach pra­co­wa­nia ponad swoje siły, aby poka­zać zaan­ga­żo­wa­nie, wnet zaczęła mieć pro­blemy z odna­le­zie­niem swo­jego miej­sca w fir­mie i poczu­ciem przy­na­leż­no­ści do niej. Ten nagły spa­dek moty­wa­cji spra­wił, że poczuła się apa­tyczna i ospała. Zaczęły ją nawie­dzać nie­po­ko­jące myśli, że takie podej­ście dopro­wa­dzi w końcu do punktu kry­tycz­nego, który zagrozi całej jej egzy­sten­cji. Zasta­na­wia­łam się też, czy ten stan odbija się na jej oso­bi­stych rela­cjach.

– Cho­dzi mi o to, że zdaję sobie sprawę, że ludzie w moim życiu, mój mąż Brian, przy­ja­ciele, współ­pra­cow­nicy, trosz­czą się o mnie – powie­działa Mar­ga­ret. – Czuję się jed­nak tak samo wyizo­lo­wana od nich, jak od mojej pracy. – Się­ga­jąc po chu­s­teczkę, nagle zapy­tała: – Czy można czuć się samotną w dobrym związku?

– Oczy­wi­ście, samot­ność a bycie samemu to dwie różne rze­czy – powie­dzia­łam, potwier­dza­jąc ade­kwat­ność jej trud­nych uczuć. – W zeszłym tygo­dniu roz­ma­wia­ły­śmy o two­ich odczu­ciach doty­czą­cych spo­sobu, w jaki spę­dzasz czas z Bria­nem. Wspo­mi­na­łaś, że wahasz się, czy powie­dzieć mu, że chcia­ła­byś czę­ściej wycho­dzić, zamiast oglą­dać razem tele­wi­zję. Co poja­wia się w two­jej gło­wie, gdy wizu­ali­zu­jesz sobie, jak mu to mówisz?

– Że uzna, że jestem trudna lub wybredna… – wes­tchnęła. – Ja wiem, że on taki nie jest. Ale nie chcia­ła­bym narzu­cać mu swo­jego towa­rzy­stwa albo spo­sobu na spę­dze­nie wie­czo­rów po pracy. – Zamil­kła na chwilę. – Wiem, że nie sku­piam się na sobie; kon­cen­truję się na nim i jego potrze­bach. Po pro­stu… chcia­ła­bym, żeby, prze­by­wa­jąc ze mną, czuł się szczę­śliwy – dopo­wie­działa szybko.

– Co twoim zda­niem spra­wia, że czu­jesz się samotna? – zapy­ta­łam, sta­ra­jąc się poka­zać jej połą­cze­nie mię­dzy tymi dwiema kwe­stiami.

– Chyba czuję, że Brian mnie nie rozu­mie, i przez to czuję się wyob­co­wana. Nie rozu­miem, dla­czego… – Urwała, krę­cąc się na krze­śle.

– Mów dalej, wszystko w porządku. To prze­strzeń dla cie­bie – zachę­ci­łam ją.

Na to wybu­chła pła­czem.

– Wła­śnie w tym tkwi pro­blem. Nie rozu­miem, dla­czego ja nie chcę ni­gdzie zaj­mo­wać tej prze­strzeni! Cią­gle coś mnie powstrzy­muje. Wiem, że mam dużo do zaofe­ro­wa­nia i powie­dze­nia, ale… po pro­stu tego nie robię.

Dałam jej kilka minut na wypła­ka­nie się (każdy z nas tego cza­sem potrze­buje!) i zapy­ta­łam:

– Czy w two­jej gło­wie ist­nieje jakieś wytłu­ma­cze­nie lub prze­ko­na­nie na temat tego, dla­czego ludzie poświę­cają ci miej­sce w swoim życiu?

Pod­czas tej i kolej­nych sesji, w ramach bada­nia jej wcze­snych doświad­czeń z dzie­ciń­stwa i rela­cji z rodzi­cami i rodzeń­stwem, Mar­ga­ret odkry­wała głę­boko ukryte prze­ko­na­nia na temat sie­bie i swo­jej war­to­ści w związ­kach, zarówno oso­bi­stych, jak i zawo­do­wych. Mar­ga­ret dora­stała z bier­nym ojcem, który w ogra­ni­czony spo­sób uczył ją, jak wygląda zdrowe podej­ście do osią­gnięć, oraz z bar­dzo wyma­ga­jącą, ale odpy­cha­jącą ją od sie­bie matką, która ofe­ro­wała nie­wiele poza kry­tyką i dystan­sem emo­cjo­nal­nym. Mar­ga­ret wcze­śnie uzmy­sło­wiła sobie, że „bycie grzeczną” było jedy­nym spo­so­bem na nawią­za­nie kon­taktu z rodzi­cami. Dokład­niej, przy­swo­iła sobie, że kon­kretny typ powierz­chow­no­ści, wysoki poziom wyni­ków w nauce, uprzej­mość i przede wszyst­kim nie­wy­ra­ża­nie wła­snych opi­nii były spo­so­bami na zdo­by­cie uwagi, akcep­ta­cji i potwier­dze­nia swo­jej war­to­ści.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

1. „Bur­nout”, APA Dic­tio­nary of Psy­cho­logy, https://dic­tio­nary.apa.org/bur­nout, dostęp: 19.04.2018. [wróć]

2.„This Is Water by David Foster Wal­lace”, Far­nam Street, https://fs.blog/david-foster-wal­lace-this-is-water, dostęp: 19.04.2018. [wróć]