Tata. Zostań ojcem, jakim zawsze chciałeś być - Mikołaj Foks - ebook

Tata. Zostań ojcem, jakim zawsze chciałeś być ebook

Mikołaj Foks

0,0

Opis

Ojcostwo to najważniejsza męska rola i największa przygoda, jaką mężczyzna może podjąć w życiu. Ta książka pomoże Ci zatrzymać się i krok po kroku zbudować takie ojcostwo, o jakim zawsze marzyłeś.

To konkretna i pełna przydatnych narzędzi książka, podzielona na 4 części: WCZORAJ – POJUTRZE – JUTRO – DZIŚ, w której doświadczony tata pięciorga dzieci i lider ojcowskich inicjatyw prowadzi Cię przez ważne pytania oraz realne działania i decyzje, które możesz podjąć od razu.

Ta książka jest inna niż wszystkie o ojcostwie. Dlaczego?

  • Pomaga zmierzyć się z przeszłością – z ojcowską raną, ze zbyt silnymi matczynymi objęciami, dziedzictwem domu i „oprogramowaniem”, które nosisz w sobie.
  • Uczy, jak odkryć i nazwać własną wizję ojcostwa, zamiast tylko „odrabiać obowiązki rodzica”.
  • Pokazuje, jak planować ojcostwo strategicznie – z perspektywą szczęśliwego „POJUTRZA”, ale i z uwzględnieniem czasu, jaki realnie masz dla dziecka.
  • Uczy mądrego przywództwa – jak być przewodnikiem rodziny, dając dzieciom sprawczość, a nie rezygnując z odpowiedzialności.
  • Pomaga uporządkować pięć kluczowych przestrzeni: relację z żoną/partnerką, więź z każdym dzieckiem, rodzinne stado, „wioskę” jako społeczność, w której żyjesz, a także otoczyć troską samego siebie.
  • Mówi wprost o higienie cyfrowej, zarządzaniu pieniędzmi, wyborze szkoły, stawianiu mądrych granic, przekazywaniu wartości i duchowości – bez uciekania w teorie, z bardzo konkretnymi podpowiedziami do zastosowania od dziś.

Mikołaj Foks prowadzi Cię przez cztery etapy pracy nad ojcostwem. Najpierw zaglądasz do swojego „plecaka” z dzieciństwa – domu, w którym dorastałeś, relacji z rodzicami, doświadczeń, które determinują Twoje rodzicielskie reakcje.

Potem zmierzysz się z pytaniem: za jakie POJUTRZE oddajesz życie i jakim ojcem naprawdę chcesz być, żeby przekazać dzieciom to, co w Tobie najlepsze.

Kolejny krok to JUTRO – konkretny plan: przywództwo w rodzinie, rytuały, które Was spajają, oraz pięć kręgów jutra: relacja z żoną/partnerką, więź z dziećmi, wasze „stado”, „wioska” przyjaciół i rodziny oraz troska o siebie.

W DZIŚ czeka na Ciebie odkrycie, że „jutra nie ma”, jest tylko teraz. Znajdziesz tam odpowiedzi na pytania: jak być obecnym tatą pośród obowiązków oraz jak wnosić do domu więcej miłości, humoru i wdzięczności.

Na końcu czeka Cię perspektywa ZAWSZE – pytanie o to, co zostanie po Tobie w sercach Twoich dzieci, gdy skończy się czas ich dzieciństwa.

MIKOŁAJ FOKS

Mąż Magdaleny i tata pięciorga dzieci.

Przez wiele lat był dziennikarzem radiowym i telewizyjnym, m.in. przez osiem lat prowadził wieczorną audycję dla rodziców w Polskim Radiu (około czterysta rozmów o najważniejszych tematach związanych z rodzicielstwem). Później przez dekadę pracował jako manager, trener zarządzania projektami i business coach.

W 2015 roku założył blog zawodojciec.pl i od tego czasu konsekwentnie zajmuje się najważniejszym zadaniem swojego życia: byciem tatą i wspieraniem innych mężczyzn w ich ojcostwie. Prowadzi warsztaty strategiczne dla ojców w Polsce i za granicą, warsztaty plenerowe dla ojców i dzieci, organizuje wyprawy tylko dla mężczyzn, a także inicjacyjne wyjazdy „Przejście” dla ojców i nastoletnich synów.

Na co dzień moderuje męskie grupy rozwojowe i męskie kręgi, prowadzi podcast i kanał na YouTubie „Zawód: Ojciec”. Jest współzałożycielem Mikroszkoły Włochy oraz członkiem Rady Doradczej Rodziców NASK.

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
czytnikach certyfikowanych
przez Legimi
czytnikach Kindle™
(dla wybranych pakietów)
Windows
lub macOS

Liczba stron: 225

Rok wydania: 2025

Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
Oceny
0,0
0
0
0
0
0
Więcej informacji
Więcej informacji
Legimi nie weryfikuje, czy opinie pochodzą od konsumentów, którzy nabyli lub czytali/słuchali daną pozycję, ale usuwa fałszywe opinie, jeśli je wykryje.



Spis treści

WSTĘP

DZIEŃ 1. WCZORAJ

PLECAK

Dom

Szkoła

Środowisko

OPROGRAMOWANIE

Ojcowska rana

Matczyne objęcia

ZEW MĘSKOŚCI

POLE MAGNETYCZNE

Można wszystko, ale nie wszystko można

Własny kompas

Dzień 2. Pojutrze

Pytanie 1: Za jakie pojutrze oddajesz życie?

Pytanie 2: Jakim ojcem chcesz być?

Pokusa wylogowania się

Pragnienie przekazywania

Pytanie 3: Gdzie teraz jesteś i jaką drogą chcesz dojść do celu?

Wyznacz swoje współrzędne

Określ swój sezon

Zweryfikuj plany

Pytanie 4: Po czym rozpoznasz, że jesteś u celu?

Dzień 3. Jutro

Potęga planowania

O potrzebie przywództwa i sprawczości

O cyklach i rytuałach

Pięć kręgów jutra

Pierwsza więź

Prawdziwy dobrobyt

Stado

Wioska

Maska tlenowa

Dzień 4. Dziś

Jutra nie ma

Najważniejsza relacja

Bycie szczęśliwym zaczyna się TERAZ

ZAKOŃCZENIE. Zawsze

DODATEK. OJCOWSKIE TO-DO

O Autorze

Warto przeczytać

WSTĘP

Jakiś czas temu do ojcowskiej grupy, którą prowadzę, dołączył Paweł1. „Powiedz parę słów o sobie” – poprosiłem. Rozejrzał się po twarzach siedzących w kręgu mężczyzn i zaczął tak: „Do mojego mieszkania przypisana jest komórka lokatorska. Gdy wejdzie się do tej piwnicy, można się poczuć jak w Decathlonie. Trzymam tam sprzęt do dowolnej dyscypliny sportowej, jaką tylko sobie wymarzycie, od narciarstwa po windsurfing. Tak już mam, że gdy mnie coś zainteresuje, to wchodzę w to na maksa i chcę to robić jak najlepiej. Gromadzę więc sprzęt, ale też szukam trenera, który pokaże mi, co i jak. Niedawno urodził mi się syn – moje pierwsze dziecko. Choć jestem już po czterdziestce, to nie wiem, jak to zrobić, żeby być dobrym ojcem. Dlatego tu jestem – bo postanowiłem znaleźć trenera i grupę, z którą mógłbym ćwiczyć tę supertrudną i superważną dyscyplinę”.

No właśnie… Jak to jest, że aby popływać żaglówką, potrzebujesz patentu żeglarza, by prowadzić samochód, musisz mieć w kieszeni prawo jazdy i ukończony kurs, a do tego, by być ojcem, nie potrzebujesz żadnych papierów? Może zaskoczy cię to, co teraz powiem, ale… dobrze, że tak jest. Dlaczego? – Ponieważ na rodzicielstwo nigdy nie będziesz wystarczająco gotowy albo – powiem to inaczej – dziś jesteś na to wyzwanie gotowy najbardziej, jak tylko możesz być. No, ale czy to znaczy, że nie ma sensu szukać wzorców, przewodników lub trenerów w tej, jak powiedział Paweł, „supertrudnej i superważnej dyscyplinie”? – Owszem, szukać trzeba, a nawet należy. Przygodę pod tytułem „Być lepszym tatą” możesz zacząć właśnie od tej książki. Zawarłem w niej odpowiedzi na najważniejsze wątpliwości i pytania mężczyzn, z którymi spotykam się na co dzień w ramach konsultacji i warsztatów, jakie prowadzę.

Zanim zaproszę cię do czytania, pozwól na kilka zdań wyjaśnienia. Książka składa się z czterech wynikających z siebie części, a zarazem czterech dni męskiej wyprawy w ojcostwo. Najbardziej praktyczna (moim zdaniem najważniejsza i najtrudniejsza) jest część czwarta, czyli dzień DZIŚ. Wprowadzeniem do niej jest bardzo prosta i porządkująca część trzecia – JUTRO (znajdziesz w niej to, czego mężczyźni szukają najczęściej). No, ale zawartość części trzeciej „nie pojedzie” dobrze bez części drugiej (POJUTRZE), która jest dla części pierwszej (WCZORAJ) tym, czym zachód słońca dla jego wschodu. Skomplikowane? – A to jeszcze nie wszystko ;).

Jeden z uczestników moich szkoleń, wysokiej klasy specjalista w dziedzinie finansów, spojrzał mi głęboko w oczy i powiedział: „Znam się na finansach, ale od kogoś, kto się zna na ojcostwie, chciałbym mieć listę tego, co należy zrobić z dzieckiem, zanim ono wyjdzie z domu”. Po przeczytaniu tej książki będziesz mógł stworzyć taką właśnie, swoją własną listę ojcowskiego TO-DO (wskazówki znajdziesz na końcu książki). Możesz także skorzystać z dodatku rozwojowego. Znajdziesz w nim szereg praktycznych ćwiczeń, dzięki którym przełożysz teorię na praktykę. A jeśli najlepiej przyswajasz wiedzę, słuchając bądź oglądając, zapraszam cię do udziału w kursie wideo. Nagrałem go z myślą o tych, którzy oczekują najlepszych rezultatów2.

Jeszcze jedno. Książka, którą trzymasz z ręce, została napisana z myślą o mężczyznach, ale ponieważ zawsze zależało mi na dobrostanie całych rodzin, poprosiłem moją żonę, by podzieliła się ze mną swoją wiedzą i kobiecym doświadczeniem. Magda od lat wspiera moje inicjatywy, zachowując równocześnie zdrowy dystans do „moich spraw”. Choć oficjalnie Magda zabiera głos zaledwie w kilku akapitach zatytułowanych „okiem żony”, to de facto ta książka jest owocem naszej wspólnej pracy.

Zatem zapraszam cię na męską wyprawę w czasie, który i mnie, i tobie, został dany po to, byśmy byli ojcami dla naszych dzieci. Doprowadzi cię ona do drugiego człowieka – twojego dziecka, ale i do samego siebie. Nie powiem ci w niej, jakim masz być ojcem. Pomogę ci odkryć, jakim ojcem chcesz być. Razem przejdziemy przez kilka ważnych dni: WCZORAJ  – POJUTRZE – JUTRO – DZIŚ –… i coś jeszcze, o czym na razie nie powiem.

Nie powiem ci, jakim masz być ojcem. Pomogę ci odkryć, jakim ojcem chcesz być.

MISJA – TATA, czyli poznajmy się

Zanim ruszymy w podróż, wypada, byś poznał swojego przewodnika. (Jeśli już się znamy, bo na przykład byłeś uczestnikiem moich warsztatów lub jednej z wypraw, to spokojnie możesz przeskoczyć do pierwszego rozdziału).

Nazywam się Mikołaj Foks i kiedy piszę te słowa, mam wrażenie, że jestem już w drugiej połowie życia. Kilka tematów zakończyło się dla mnie na dobre.

Zakończyłem karierę dziennikarza. Jako dziennikarz działałem od 2003 roku w różnych mediach. Była w moim życiu obecna telewizja, trochę pisałem… Najdłużej, bo aż przez 16 lat pracowałem dla Polskiego Radia, z czego przez osiem lat prowadziłem wieczorną audycję dla rodziców (dobra baza się z tego zbudowała – jakieś czterysta treściwych rozmów o ważnych zagadnieniach dotyczących rodzicielstwa). Zakończyłem dziesięcioletnią karierę managera, coś, co można nazwać pracą korporacyjną. Zakończyłem też karierę trenera biznesu – choć może akurat w tym wypadku „zakończyłem” to za dużo powiedziane, gdyż zdarza mi się jeszcze czasem prowadzić szkolenia z zarządzania projektami, efektywności osobistej, strategii; pomagać firmom w kwestii sukcesji oraz w innych biznesowych tematach, które naprawdę szczerze lubię. Zapytasz, dlaczego w związku z tym zakończyłem także tę karierę? – Po prostu zająłem się ojcostwem na poważnie, a to sprawiło, że od jakiegoś czasu nie jestem już zbyt oczywistym wyborem na trenera biznesu. I… bardzo się z tego cieszę, bo dzięki temu mogę w pełni oddać się temu, co jest moim najważniejszym zadaniem na świecie.

Ta przygoda zaczęła się w roku 2015. To mniej więcej wtedy dotarło do mnie, że dość często słyszę od moich kolegów pytania o to, jak to jest być tatą, jak organizować różne rodzicielskie sprawy, jak rozwiązywać problemy. „Dlaczego pytają o to właśnie mnie?” – zacząłem się nad tym zastanawiać i uznałem, że jest w tym coś więcej. Bo rzeczywiście, odkąd sięgam pamięcią, rodzicielstwo bardzo mnie interesowało.

Pamiętam pewną rozmowę, którą jeszcze jako nastolatek odbyłem gdzieś w mazurskim porcie, gdzie razem z grupą młodzieży przycumowaliśmy żaglówki. Z kolegą poszliśmy pozmywać naczynia, a potem wybraliśmy się do mazurskiego sklepiku po coś do jedzenia. W czasie tego zmywania, a potem zakupów rozmawialiśmy o ojcostwie i ja powiedziałem, że to będzie świetnie być tatą. Na to mój kolega odparł, że będę dobrym ojcem, tylko surowym. Zatrzymało mnie to zdanie… Może właśnie dlatego zapamiętałem tę scenę? W każdym razie krótko później sprawy nabrały tempa, bo poznałem dziewczynę, która w przyszłości miała zostać moją żoną.

Z Magdą znaliśmy się dobrych kilka lat, zanim powiedzieliśmy sobie „tak” przed ołtarzem. Oboje uważaliśmy, że rodzicielstwo będzie czymś wspaniałym, i było dla nas jasne, że stanie się ono istotną częścią naszego życia. Kiedy miała przyjść na świat nasza pierwsza córka, czytaliśmy naprawdę dużo. No dobrze, szczerze mówiąc, było trochę inaczej: to Magda czytała dużo, a potem mi referowała (ja czytałem tylko trochę). Tak czy inaczej to był niezwykły czas – zresztą podobnie jak czas oczekiwania na każde kolejne dziecko. Razem czekaliśmy tak pięć razy i za każdym razem efektem oczekiwania był niezwykły, wspaniały, kochany i zupełnie inny od wszystkich innych ludzi na tym świecie człowiek. Zachwycająca jest myśl, że kiedyś każde z naszych dzieci wyruszy we własną podróż. My oczywiście zapakujemy im do plecaków trochę rzeczy, dobrych i tych nie najlepszych, ale ostatecznie to one same będą trzymać stery swojego życia. 

Wróćmy do roku 2015… Właśnie mniej więcej wtedy postanowiłem założyć blog o ojcostwie i zacząć prowadzić warsztaty dla ojców. Nie ukrywam, już wówczas przyszło mi do głowy, że doświadczenie w prowadzeniu warsztatów i spisywanie swoich własnych doświadczeń będzie doskonałym punktem wyjścia do napisania w przyszłości książki. Ta przyszłość jest właśnie dziś!

Były więc warsztaty, był blog i były – jak już wspomniałem – wielogodzinne rozmowy przy mikrofonie z fantastycznymi specjalistami zajmującymi się różnymi aspektami rodzicielstwa. Napisałem wcześniej, że nagraliśmy około czterystu audycji, ale nie dodałem, że większość z nich to były duże, dwugodzinne spotkania! Jeśli dołożyć do tego podcasty, które nagrywam na swoim kanale na YouTubie, zbierze się z tego pewnie z tysiąc godzin zdobywania od innych rodzicielskiej wiedzy. Mam poczucie, że to ważny zasób. Dzięki niemu czuję się pewniej, zapraszając cię do wspólnej drogi przez rodzicielstwo.

Jest jeszcze jedna aktywność w moim życiu, o której warto, byś wiedział, zanim wyruszymy. Otóż w 2015 roku rozpoczęła swoją działalność mała szkoła, którą w cztery małżeństwa założyliśmy z myślą o naszych dzieciach. Jest ona dla nas jak kolejne dziecko – nieplanowane, bardzo jednak kochane. Ta inicjatywa daje mi dużo radości, szczególnie że – mając pewne doświadczenie, jak działa w Polsce edukacja – mogę wspierać innych rodziców, którzy chcieliby pójść podobną ścieżką. Przez ostatnie 10 lat odbyłem wiele rozmów o tym, jak założyć szkołę. W efekcie w różnych zakątkach Polski powstało około 15 różnych szkół niepublicznych, które szukają dróg lepszej edukacji. Piszę o tym z dumą, bo czuję się trochę jak położna odbierająca kolejne porody. Uznaję te doświadczenia za ważny zasób i chcę się nim dzielić.

Wszystko, co wydarzyło się w moim życiu w kontekście poznawania istoty rodzicielstwa, napawa mnie wielką radością. Jest to radość naukowca, który pewnego dnia odkrył, że całkiem nieźle zna się na czymś, co może ocalić świat przed zagładą. Czy ten naukowiec wie już wszystko? – Absolutnie nie! Ale wpadł na trop, jak można by rozwiązać największe problemy naszej planety. Tak. Czuję się trochę jak taki naukowiec. Już od dawna mam w sobie przekonanie, że ojcostwo jest najważniejszą męską rolą i największą męską przygodą, a jej dobre wypełnienie realnie MA MOC sprawić, by ten świat stał się lepszy.

Ojcostwo jest najważniejszą męską rolą i największą męską przygodą, a jej dobre wypełnienie MA MOC sprawić, by ten świat stał się lepszy.

Być może uznasz mnie za szalonego. Może stwierdzisz, że za bardzo „odjechałem” i mocno przeceniam rolę ojcostwa. Ale może też być inaczej: w miarę jak będziesz czytał kolejne strony tej książki, także i ty uznasz, że być ojcem to ważna misja. Ja obecnie jestem tego pewien, jak w dniu narodzin mojej pierwszej córki (dziś już nastolatki, której ilustracje wzbogaciły tę książkę). Choć muszę przyznać… że przez ostatnie lata nie zawsze tak było. Przez jakiś czas myślałem, że ojcostwo jest ważne, ale bez przesady. Tłumaczyłem sobie, że każdy, kto się czymś zajmuje, uważa to za najważniejsze. Później przyszły lata, w których usłyszałem tak wiele historii o ojcach… Ojcach, którzy budowali, i tych, którzy niszczyli… Te historie pozwoliły mi upewnić się, że ojcostwo to naprawdę największa męska przygoda. Nie miałem jednak w sobie na tyle pewności, aby to zdanie wypowiedzieć głośno i by je bronić.

Zmiana przyszła pewnego jesiennego dnia gdzieś na obrzeżach Puszczy Kampinoskiej. W gronie moderatorów męskich kręgów – mężczyzn pochodzących z różnych środowisk, o różnych światopoglądach i z różnymi życiowymi doświadczeniami – rozmawialiśmy właśnie o ojcostwie. W męskich kręgach nie jest to oczywisty temat rozmów. Mężczyźni w takich grupach częściej rozmawiają o męskości, o relacjach z kobietami, o samoświadomości albo o pracy. Jedliśmy chyba akurat kolację, gdy ktoś powiedział, że dzisiaj nie ma już typowo męskich ról i że kobiety mogą robić wszystko to, co dawniej było zarezerwowane wyłącznie dla mężczyzn.

– Wśród górników są jeszcze sami mężczyźni – zauważył Łukasz.

– Chyba tak… – przytaknął Karol. – Ale wiesz, ostatnio widziałem kobietę kierującą śmieciarką, a jeszcze kilka lat temu byłoby to nie do pomyślenia!

– A kobiety za kółkiem autobusu? Przecież dzisiaj to już standard – dopowiedział Marcin.

I właśnie wtedy ktoś rzucił, że ojcostwo to jest zupełnie niesamowita i wyjątkowa męska rola. „Przecież tak właśnie jest! Nie tylko ja tak uważam! – pomyślałem. – Ojcostwo jest wyłącznie męską rolą, kto wie, czy nie ostatnią, jaka dziś pozostała zarezerwowana tylko dla mężczyzn, a w której zawiera się tak wiele spraw”.

W doświadczenie ojcostwa wpisanych jest kilka tematów ważnych, a wręcz kluczowych dla mężczyzn (przynajmniej dla tych, których ja znam i z którymi na co dzień się spotykam).

Przede wszystkim ojcostwo todawanie życia. Nie tylko jednorazowo, ale dawanie takiego życia, które trwa i stwarza możliwość przekazania drugiej osobie tego, co sam wiem i czym żyję. Po drugie ojcostwo to bycie i pracana rzecz drugiej osoby; ofiarna miłość, troszczenie się o kogoś, kto jest dla mnie ważny; stawanie w jego obronie i walka o lepsze jutro (nieważne, czy w biurze, czy na polu uprawnym, czy w fabryce). Ojcostwo to także przywództwo zawieszone między mówieniem innym, dokąd należy pójść, a słuchaniem, gdzie oni potrzebują się dostać.

Te wszystkie tematy zawierają się w ojcostwie, a równocześnie są one niezwykle istotne w odkrywaniu męskiej tożsamości i – jestem co do tego mocno przekonany – głęboko zakorzenione w każdym męskim sercu. Bo ojcostwo to jest ocean, w którym można się zatracić i zgubić, ale można też odnaleźć siebie i ocalić prawdziwe „ja”! Pisząc tę książkę, chcę udowodnić, że ta druga opcja nie jest tylko dla wybrańców. Ona jest dostępna również dla ciebie, bez względu na to, na jakim etapie drogi jesteś.

Ojcostwo to ocean, w którym można się zatracić i zgubić, ale można też odnaleźć siebie i ocalić prawdziwe „ja”.

Tak więc mniej więcej od 2015 roku prowadzę różne inicjatywy dla ojców, a od 2024 roku – po zakończeniu moich zawodowych karier – robię już tylko to. Nagrywam podcasty3, prowadzę warsztaty4, organizuję wyjazdy, w których uczestniczą ojcowie wraz z dziećmi.

Najważniejszą obecnie dla mnie inicjatywą jest „Przejście”, czyli męski wyjazd inicjacyjny dla ojców i dorastających synów (w wieku 13-15 lat), w trakcie którego synowie, w bliskości ze swoimi ojcami, szykują się na przejście od bycia chłopcem do bycia mężczyzną. Inicjacja chłopców do męskości to moim zdaniem jeden z tych tematów, które mają moc zmieniania świata. Zresztą już sama relacja ojciec–syn to temat, który chcę jeszcze mocniej zgłębić, podobnie jak temat ojcowskiej rany, którą ojcowie mniej lub bardziej świadomie zadają swoim synom. Tak. Mężczyźni potrzebują dziś uzdrowienia z tej rany, by podjąć się swoich męskich zadań. Takich mężczyzn – gotowych wziąć odpowiedzialność i robić rzeczy, do których zostali powołani – potrzebuje dziś świat. Zaś na pierwszym planie męskiego powołania jest wychowanie kolejnych pokoleń.

Wyjazd „Przejście” jest dla mnie tak ważny, że planuję rozwijać tę inicjatywę przez co najmniej kolejnych dwanaście lat. Dlaczego dwanaście? – Bo chciałbym wziąć udział w tych warsztatach razem z moim synem, a jego czas na przejście będzie w roku 2036. Tak! Serio mam plan na to, co będę robił w roku 2036. I piszę o tym nieprzypadkowo. Jeśli przeczytasz tę książkę, także i ty będziesz miał szansę stworzyć dla siebie tak odległy plan, który – zamiast cię przerażać – da ci poczucie wolności i sprawczości.

Są zatem inicjatywy rozwojowe dla ojców, są inicjatywy dla ojców i ich dzieci, ale jest też coś dla mężczyzn, którzy niekoniecznie są w tym momencie dla kogoś ojcami. Chodzi o to, aby stworzyć mężczyznom przestrzeń spotkania się w swoim gronie. Po co? – By mogli porozmawiać o tematach, których często nie mają z kim „przerobić”.

Niech to będzie na przykład kryzys w związku. Ze starymi kumplami przeważnie nie da się o takich sprawach gadać, bo oni często nie wiedzą, jak słuchać albo co powiedzieć. Z oczywistych względów nie da się też o tym porozmawiać z żoną, z którą toczy się boje. No to z kim? – Właśnie po to od zawsze ludzie gromadzili się w społecznościach albo tylko kobiet, albo tylko mężczyzn. My dzisiaj trochę się tego boimy, a przecież przebywanie w wyłącznie męskim (bądź dla kobiet – w kobiecym) gronie i czerpanie z tej unikalnej energii ma ogromną wartość, szczególnie gdy ktoś potrafi mądrze animować rozmowę, tak by nie sprowadzała się tylko do wymiany poglądów albo nie prowadziła do ich polaryzacji. Podczas takich spotkań każdy powinien mieć przestrzeń, by mógł opowiedzieć własną historię oraz by – słysząc opowieści innych – przejrzeć się w ich historiach jak w zwierciadle. Wśród moich męskich inicjatyw są męskie kręgi, na których przede wszystkim dużo rozmawiamy, a są też męskie wyprawy, w czasie których jest i wysiłek, i wędrówka, i przygoda, i wspólne odkrywanie, i przebywanie na łonie natury, ognisko, woda, las, no i także znajduje się przestrzeń na męskie rozmowy, których dziś naprawdę bardzo nam trzeba.

Ach, jak ja uwielbiam te wyprawy! Nawet teraz, gdy o nich piszę, myślami przenoszę się nad rzekę albo do hamaka rozwieszonego gdzieś wśród norweskich skał. Przypominam sobie orły nad Wisłą pikujące, by złowić rybę, i łosia, co przechodził na drugi brzeg, kiedy robiliśmy poranną kawę, albo bobry, które zgrabnie zsuwają się z brzegu do wody, gdy przez przypadek natykamy się na nie tuż za zakolem rzeki. Obok komputera leży kompas – ten sam, który widzisz na okładce książki. Przez wiele lat miałem zwyczaj, że wyjmowałem go w pracy z plecaka razem z laptopem i kładłem na widocznym miejscu, aby przypominał mi o tym, że wciąż powinienem zadawać sobie bardzo ważne pytanie: „Czy to, co robię, prowadzi mnie we właściwym kierunku?”.

Chcę być z tobą szczery. Nie zawsze w moim życiu odpowiedź była twierdząca, ale miałem przynajmniej punkt odniesienia – coś, co pokazywało mi, że skręciłem nie tam, gdzie naprawdę chciałbym się znaleźć.

No dobrze… Doprecyzujmy. To, co widzisz na okładce książki, nie jest w rzeczywistości kompasem, tylko busolą. Busola jest sprzętem bardziej zaawansowanym niż kompas, bo umożliwia chodzenie na azymut, czyli poruszanie się w terenie, w którym nie ma wyznaczonych szklaków. Jest w tym zadaniu busoli coś bardzo aktualnego dla naszych czasów5, w których rzeczywistość zmienia się tak szybko, że faktycznie ciężko czasem wytyczyć szlak, albo jest w niej co najmniej kilka szlaków i trudno o szybką weryfikację, który z nich prowadzi we właściwym kierunku. No i do takich właśnie zadań przydaje się busola. Dzięki niej wyznaczamy punkt na horyzoncie, a później idziemy do tego punktu, weryfikując od czasu do czasu, czy się do niego przybliżamy, czy nie. Ty też trzymasz w ręku busolę. Jest nią ta książka. Pomoże ci ona ustalić twój własny punkt na horyzoncie, a następnie będzie towarzyszyć ci w drodze, żebyś zbliżał się do tego punktu. Choć – tu znów konieczne jest doprecyzowanie – właściwie nie o punkt chodzi. O co więc?

Znam przynajmniej kilka osób, które nie lubią podróżować samolotem, bo twierdzą, że samolot odziera całą podróż z magii. No bo startujesz, przez chwilę patrzysz na oddalającą się od ciebie ziemię, potem znajdujesz się w chmurach, cyk, i już lądujesz gdzieś w zupełnie innym końcu świata. 

W życiu – i w ojcostwie też – w gruncie rzeczy nie chodzi o to, żeby być zadowolonym na sam koniec podróży. Chodzi o to, żeby satysfakcję czerpać z jej odbywania. No bo wyobraź sobie, że pstrykasz palcami i nagle po prostu jesteś na wysokiej górze, na którą zawsze chciałeś się wspiąć. A teraz wyobraź sobie inny scenariusz: Oto masz przed sobą żmudne podejście, po ciele spływa ci pot, a plecak przykleja się do pleców. Zjadłeś już cały prowiant, chce ci się pić, ale w butelce kończy się woda, a w dodatku zaczyna padać deszcz. W końcu docierasz na szczyt i właśnie wtedy, kiedy robisz ostatni krok, spoza chmur przeziera słońce, które oświetla krajobraz przed tobą. Którą wersję wolisz? – W sumie nieważne nawet, co odpowiesz, bo jeśli chodzi o ojcostwo, to do wyboru masz tylko tę drugą. Jeśli nauczysz się cieszyć z drogi i już w trakcie wędrówki czerpać satysfakcję, a z trudnych doświadczeń wyciągać dla siebie cenną naukę, to twoje życie będzie miało prawdziwą jakość. Jeśli natomiast będziesz próbować przebiec przez nie, nie posmakujesz życia w pełni.

W ojcostwie w gruncie rzeczy nie chodzi o to, by być zadowolonym na sam koniec podróży. Chodzi o to, żeby czerpać satysfakcję z jej odbywania.

Zapraszam cię na wyprawę. Będzie ona wyjątkowa jak życie, które przekazujesz drugiemu człowiekowi (i nieważne, czy robisz to w sposób biologiczny, czy nie). Będzie to droga pełna trudów, wyzwań i niebezpieczeństw, ale niezwykle satysfakcjonująca. Busolę już mamy. Teraz czas obrać kierunek i ruszyć z przekonaniem, że zbliżymy się do wyznaczonego celu. Zaczynamy. Przed nami cztery ważne dni i… coś jeszcze!

Posłuchaj

Grzegorz Turnau | W życia wędrówce na połowie czasu6

W tym zaśpiewanym tekście zaczerpniętym z Boskiej Komedii Dantego widzę miejsce, w którym jest obecnie moje życie. Jeśli jesteś gdzieś między „zbliżam się do czterdziestki” a „jestem już po pięćdziesiątce”, to jest spora szansa, że także się w tej piosence odnajdziesz.

„A na koniec, co chcesz z tego mieć?” – Takie pytanie można zadać komuś, kto właśnie wykłada na stół produkty do upieczenia ciasta. Wiadomo, że z kilku różnych składników można zrobić rozmaite wypieki, ale ten, kto je wybiera, z pewnością dobrze wie, co chce mieć na końcu. Takie samo pytanie można też zadać osobom, które planują budowę domu. Przecież, żeby postawić dom, musimy wcześniej wiedzieć, co chcemy mieć na końcu: ile pięter, ile pokoi, jak duży garaż, jaki ogród.

Pytanie o to, co chcemy mieć na końcu, należy zadać sobie jak najwcześniej. No to dlaczego w tej książce, zamiast od pytania o koniec, zaczynamy od WCZORAJ? Dlaczego zaczynamy od początku, który już był, a więc którego w pewnym sensie nie ma? Którym nie ma się co zajmować, bo już na niego nie mamy żadnego wpływu? Wczoraj już było. Było i nie wróci? – Nie do końca! To WCZORAJ ciągle wraca! Ono wciąż nas kształtuje. Jest dla nas tym samym, czym dla ciasta jak foremka – dzięki naszemu WCZORAJ (a może należałoby powiedzieć: przez nie) jesteśmy, jacy jesteśmy.

Jeśli nasze życie porównamy do wyprawy, to mówiąc o WCZORAJ, będziemy przyglądać się temu, co wzięliśmy na wyprawę i co niesiemy – ze sobą, a właściwie… w sobie samym. Oto cztery elementy – moim zdaniem najważniejsze składowe życiowego ekwipunku każdego mężczyzny.

PLECAK

Kiedy byłem w liceum, wybraliśmy się z kolegami na obóz wędrowny. To chyba były Bieszczady? – Nieważne. Ważne jest to, że w czasie tego obozu toczyła się sekretna gra, której nie byłem świadom… Jeden dzień był wyjątkowo ciężki. Długo szliśmy pod górę. W końcu doszliśmy na jakąś łąkę, zdecydowaliśmy, że to dobre miejsce na nocleg, i zaczęliśmy rozbijać namioty oraz rozkładać się z kolacją. Późnym już wieczorem, chcąc namierzyć ciuchy do spania, wsunąłem rękę głęboko do plecaka. I wtedy… zorientowałem się, że na dnie mojego plecaka jest… cegłówka. Okazało się, że niosłem ją przez cały dzień! Na tym polegała sekretna gra – chodziło o to, żeby podrzucić kumplowi do plecaka cegłówkę, tak by się nie zorientował.

W twoim WCZORAJ dostałeś plecak – podobny do tego, który wędrowiec codziennie zarzuca na ramiona, aby pokonać kolejny odcinek drogi. W plecaku podróżnika jest wiele przedmiotów. Może lina, może czekan, ale pewnie są też śmieci, papierki od cukierków, stary ołówek, podarta książka, albo i nawet… wsadzona tam przez kogoś cegłówka…

Każdy z nas niesie swój plecak. I są w nim bardzo różne rzeczy. O jednych wiemy, z istnienia innych nie zdajemy sobie sprawy. Są tam rzeczy cenne i mniej cenne, potrzebne i te już od dawna nieprzydatne albo połamane, które można by wymienić na nowe lub po prostu się ich pozbyć. Ten plecak został dla nas zapakowany dawno temu, jeszcze kiedy byliśmy dziećmi. Ktoś nam tam różne rzeczy powkładał…

W tym podrozdziale chcę zachęcić cię do tego, byś zatrzymał się na chwilę, odłożył swój plecak i otworzył go, ale nie tak, jak mechanik, który otwiera swoją skrzynkę z narzędziami i z góry wie, gdzie co leży, tylko jak archeolog zaciekawiony znaleziskiem z Puszczy Amazońskiej.

Wyobraź sobie, że otwierasz swój plecak po raz pierwszy. Zaczynasz wyjmować rzeczy jedna po drugiej. Widzisz, że niektóre leżą w twoim plecaku od bardzo dawna i tak się w niego wpasowały, że odcisnęły swój ślad na materiale. Patrzysz na nie i myślisz: „A w ogóle to skąd to się tu wzięło, hmm?”. Trudna sprawa… Co zatrzymać? Co wyrzucić? No ale jak wyrzucić, skoro coś było ze mną od zawsze? – Pytania mnożą się w twojej głowie, bo z jednej strony wiesz, że gdyby udało ci się czegoś pozbyć, to byłoby ci lżej, a z drugiej masz świadomość, że byłoby też… inaczej. Do wielu rzeczy już się przyzwyczaiłeś, w sumie jest ci wygodnie z twoim plecakiem; masz go przecież od zawsze…

Taaak. Różne rzeczy mamy w plecaku. Ten plecak jest albo ciężki, albo lekki, albo duży, albo mały. Ale jedno jest pewne: On jest nasz. Jest nasz. A najlepsze jest to, że mamy nad plecakiem władzę. Możemy go w każdej chwili otworzyć i pozmieniać coś w środku.

Niezależnie od tego, co niesiesz w swoim życiowym plecaku, on jest twój. I masz nad nim władzę.

A co właściwie może nam dziś ważyć w naszym plecaku i skąd biorą się w nim te najróżniejsze „sprzęty”? – Jestem niemal pewien, że pochodzą one z któregoś z trzech obszarów, ważnych dla naszego wychowania w życiowym WCZORAJ: z domu, ze szkoły albo ze środowiska, w którym wzrastaliśmy.

Dom

„Bo pan cię zabierze”, „Dlaczego czwórka, a nie piątka?”, „Nie rób kłopotu”, „Dzieci i ryby głosu nie mają”, „Chłopaki nie płaczą”, „Dziewczynki się nie złoszczą”, „Musisz być dzielny”, „Co ludzie powiedzą”, „Jesteś zdolny, ale leniwy”, „Stać cię na więcej”…

Pokolenie dzisiejszych 30-, 40- i 50-latków dźwiga rodzicielskie „zaklęcia”7 i schematy wychowania, które dominowały w latach 70., 80. i 90. ubiegłego wieku. Rodzice bardzo dużo wrzucili nam do plecaka. Zarówno rzeczy potrzebnych i cennych, jak i być może tych „cegłówek”, które nierzadko nosimy potem latami. Style wychowania ubrane w brzmiące niezbyt groźnie słowa, powtarzane latami, dla wielu stały się obciążeniem na całe życie.

Nasi rodzice, choć często chcieli dla nas jak najlepiej, sami byli obciążeni trudami swojego dzieciństwa i przekonaniami, które wtedy uważano za słuszne. Urodzeni albo w czasie wojny, albo tuż po niej, wychowywani byli przez rodziców (a naszych dziadków) nierzadko naznaczonych wojenną traumą. Nie mieli łatwo.

Ich intencje mogły być dobre, ale sposoby – już niekoniecznie. Wychowanie, które nas ukształtowało, miało oczywiście jasne strony, ale nie można zaprzeczyć, że nosiło też wiele cieni. Oczywiście nie chodzi o to, by teraz kogokolwiek oceniać czy obwiniać. Raczej – by to zauważyć, nazwać, zrozumieć i… przestać się tym zadręczać. Tak po prostu było. I już.

Domy rodzinne współczesnych rodziców często były miejscami, w których wymuszano uległość i oczekiwano posłuszeństwa. „Tu pójdziesz, tam nie pójdziesz”. „To masz zrobić tak, a tamtego ci nie wolno”. „Pokaż, co zrobiłeś. Udowodnij, że nie zrobiłeś źle”. Dziecięca codzienność przed kilkoma dekadami – w dzieciństwie dzisiejszych 30-, 40- i 50-latków – często opierała się więc na słuchaniu, a potem wykonywaniu poleceń dorosłych opiekunów. Brało się to ze szczerej wiary naszych ojców i matek, że rodzice najlepiej wiedzą, czego dziecku potrzeba, i że jeśli dziecko się do tego zastosuje, to będzie szczęśliwe. Może nie teraz – ale kiedyś, w przyszłości, na pewno.

Obecnie lepiej rozumiemy, że szczęście nie jest czymś, co się odkłada na później8. Dlatego wielu współczesnych rodziców, pomnych na własne, nieraz trudne doświadczenia, stara się bardziej słuchać swoich dzieci, a mniej nimi sterować poprzez nakazy.

Czy wychowanie w modelu nakazowym było całkowicie złe? – Niekoniecznie. Są przecież sytuacje, w których naprawdę warto zatrzymać się i posłuchać tego, co mówi rodzic – a potem się do tego zastosować. Tyle że nam tę umiejętność szlifowano aż do przesady. I właśnie dlatego wielu współczesnych rodziców nie chce przekazywać dzieciom tego modelu.

To, co wynieśliśmy z naszych domów, może być dobre – ale nie wtedy, gdy staje się jedynym możliwym stylem życia. Uległość, nakaz bezwzględnego słuchania starszych, wymuszona zgoda między rodzeństwem, podporządkowanie się „tym, co wiedzą lepiej”, mówienie tylko tego, co inni chcą usłyszeć – to wszystko dla sporej grupy współczesnych rodziców stało się, nie bójmy się tego słowa, traumą, a co najmniej bagażem, który nadal w dorosłym życiu dźwigają.

Nieudane związki, nietrafione studia, źle wybrane zawody, niepasujące kariery – takie są nierzadko konsekwencje stylu wychowania w naszych domach. Mając za sobą takie trudne doświadczenia, chcemy, by nasze dzieci miały inaczej. Nie łudźmy się: z całą pewnością i my popełnimy wiele rodzicielskich błędów. No, ale powinniśmy się starać, by było ich jak najmniej. Jak to robić? Możesz zacząć od uświadomienia sobie trzech ważnych rzeczy:

1. Zasada wahadła – tak już jest, że każde kolejne pokolenie, „odbijając się” od błędów poprzedniego, ma pokusę, by wychylić wahadło zbyt mocno w przeciwną stronę. To jest zrozumiałe, ale nie jest dobre. Zamiast popadać w skrajności, szukajmy środka. Nie przekreślajmy wszystkiego, co dostaliśmy od minionych pokoleń – nie wyrzucajmy z naszego plecaka wszystkiego, jak leci. Zróbmy przegląd. Weźmy to, co nam pasuje i jest dla nas przydatne, a niechciane „cegłówki” wyciągnijmy.

2. Przywództwo należy do nas – w naszych domach to my jesteśmy dorośli. To my mamy wziąć na siebie odpowiedzialność i prowadzić nasze dzieci. Przywództwo to nie terror, ale też nie koleżeństwo. To bycie przewodnikiem. Nie bójmy się z miłością wysłuchać i – gdy trzeba – powiedzieć ze zdecydowaną delikatnością: „To będzie szło w tym kierunku, który ja wskazuję jako rodzic”.

3. Miłość jest najważniejsza – przywództwo nie wyklucza czułości, przytulenia, słuchania dziecka. Dobre przywództwo wypływa z najgłębszego źródła – z miłości. Miłość to akceptacja, wyrozumiałość, bycie po stronie dziecka także wtedy, gdy jest mu trudno, gdy nie potrafi inaczej się zachować, gdy nie radzi sobie z tym, co je spotyka.

Miłość nie oznacza zgody na wszystko. Oznacza bycie przy dziecku, nawet gdy zachowuje się ono w sposób, który trudno zaakceptować. A jak reagować, gdy dziecko zrobi coś, co trudno jest nam zaakceptować? – Pomyśl wówczas o nim, jakby miało gorączkę. Trudne zachowanie to przecież stan nadzwyczajny, trochę jak choroba. A łatwiej o wyrozumiałość do osoby, która jest chora.