Sztuka szczodrości - Navis Nord - ebook

Sztuka szczodrości ebook

Navis Nord

0,0

Opis

Najważniejsza w języku polskim książka dotycząca szczodrości i dwunasta już pozycja Navisa Norda.

„Sztuka Szczodrości” to pozycja obowiązkowa dla wszystkich, którzy chcą się rozwijać, doświadczać więcej radości oraz wzmacniać więzi z innymi ludźmi.

Szczodrość prowadzi do powstania mentalności bogactwa oraz jest niezbędna dla rozwoju duchowego potencjału, od którego zależy nasza zdolność do przyswajania, zrozumienia nauczania i zdolność do duchowej praktyki. Bez tej praktyki ciężko jest zbudować dobry związek, przyjaźnie czy rozwinąć człowieczeństwo.

Właściwe praktykowanie Szczodrości prowadzi do:

  • Osiągnięcia dobrobytu (materialnego, mentalnego i duchowego)
  • Przekroczenia przywiązania i związanego z nim cierpienia, takiego jak strach przed utratą dóbr
  • Rozwoju percepcji, dzięki której będziesz lepiej zaspokajać potrzeby innych oraz swoje
  • Tworzenia przyczyn dla rozwoju innych doskonałości np. dyscypliny
  • Życia w większej harmonii ze sobą i światem

Czy Twoja „hojność” nie przynosi szczęścia? W książce znajdziesz odpowiedź, dlaczego.

Być może widziałeś osoby, które się dzielą, pomagają, angażują się w inicjatywy charytatywne, jednak wydaje się, że życie nie nagradza ich za wspaniałomyślność?
Czy myślisz, że dawanie nie wymaga instrukcji – po prostu dajesz i już?
30-letnie doświadczenie autora w pracy z ludźmi pokazuje, że chociaż ludzie dają zewnętrznie, to wewnętrznie mało które dawanie stwarza takie skutki, o które chodzi.

O tym się nie mówi: tylko jeden akt szczodrości wystarczy, aby doświadczyć niewyobrażalnego bogactwa.

Brzmi niewiarygodnie?
Skoro liczne akty szczodrości – choć zapewne tworzyły pozytywne skutki w Twoim życiu – nie doprowadziły Cię do bogactwa ani transformacji wewnętrznej, wygląda na to, że nie dysponujesz dostateczną wiedzą, czym jest szczodrość, która umożliwia optymalizację praktyki dawania.

„Sztuka Szczodrości” to unikalna lektura, która stanowi kompleksowe źródło informacji, których dotąd brakowało w dostępnej literaturze. Mało kto wie, że mądre dawanie zależy od pojawiających się w danym momencie grup świadomości, czynników wolicjonalnych, intencji, siły napędowej czy stanu umysłu, w którym jednostka może być uwięziona. Mówiąc w skrócie – dobre chęci nie wystarczą.

Książka przedstawia szczodrość jako JAKOŚĆ prowadzącą do transformacji naszego stanu mentalnego.

Zawartość, którą znajdziesz w książce:

- Inspirujące historie dotyczące szczodrości i jej rezultatów
- Informacje, co dawać, a czego absolutnie nie należy ofiarowywać
- Jak rozpoznać osoby, którym faktycznie powinniśmy coś dać
- Jak dawać, aby prowadziło to do transformacji oraz uwalniania od przywiązania od ofiarowywanych przedmiotów?
- Jakie mentalne nastawienia kultywować podczas zewnętrznego aktu dawania? 

Dzięki lekturze „Sztuki Szczodrości” nie będziesz jak ludzie, którym wydaje się, że są wspaniałomyślni i hojni, a w rzeczywistości ćwiczą egoizm, rozrzutność, dominację czy niewiedzę.

Nauczysz się dawać z zachowaniem zdrowego rozsądku, bez naiwności, nie narażając się na wykorzystywanie. 

Bez względu na to, czy od dawna praktykujesz dawanie lub innego rodzaju praktyki ukierunkowane na rozwój, czy też dopiero zaczynasz, książka będzie pomocna w procesie wewnętrznej transformacji.

Co jeszcze odkryjesz w książce:

  • Jakie często spotykane i społecznie aprobowane odruchy w umyśle niwelują pozytywne skutki aktu dawania?
  • Dlaczego rozdanie całego dobytku najprawdopodobniej wcale nie doprowadzi Cię do rozwoju mentalności bogactwa?
  • Jak przekroczyć błędne koło mentalności biedy: „Nie dam, bo nie mam, i nie mam, bo nie daję”?
  • Dlaczego szczodrość nie zależy od stanu posiadania oraz w jaki sposób dawać, jeśli na ten moment niewiele masz?
  • Niewłaściwe sposoby dawania prowadzące do uszczuplania majątku
  • Jakie warunki podmiotowe musisz spełnić, aby rozwijać szczodrość prowadzącą do wyzwolenia od cierpienia?
  • Jaka jest różnica między działaniem na oślep, a sprawstwem i tworzeniem określonych skutków?

… i wiele więcej.

Książka przedstawia ujęcie szczodrości zawarte w literaturze buddyjskiej, jednak komentarz Navisa Norda pokazuje uniwersalne aspekty praktyki szczodrości. Tak przedstawiona wiedza jest uniwersalna dla każdego niezależnie od wyznania lub jego braku, wieku czy pochodzenia.

Lektura nie skupia się na osobistych poglądach autora. Zawiera analizę wysokiej klasy tekstów źródłowych, które prezentują nauki istniejące od zarania dziejów, a dzięki komentarzowi zostały przedstawione w sposób klarowny dla współczesnego człowieka.

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
czytnikach certyfikowanych
przez Legimi
Windows
lub macOS

Liczba stron: 249

Rok wydania: 2023

Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
Oceny
0,0
0
0
0
0
0
Więcej informacji
Więcej informacji
Legimi nie weryfikuje, czy opinie pochodzą od konsumentów, którzy nabyli lub czytali/słuchali daną pozycję, ale usuwa fałszywe opinie, jeśli je wykryje.



Navis Nord jest autorem następujących książek:Samodyscyplina i sztuka życiaMedytacja – Eliksir TrzeźwościMedytacja i szczęśliwe stany umysłu: MettaMetta i prawo karmySztuka Trzech MiłościProsperity TrainingOpowieści przewrotne po drugiej stronie lustraDuchowe SMS-y z Pałacu Mistrzów (cz. I i II)Wszechogarniająca dezorientacjaSeria Czytamy Masnawi Rumiego obejmuje następujące tomy:Tęsknota i język kłamstwa – t. IWejście w ogień i zwierzyna łowna – t. II

Navis Nord

Sztuka szczodrości

Szczodrość jako cnotaważna dla rozwoju duchowegoi jako droga do bogactwa

Kraków 2023

© Copyright by Janusz Wielobób, 2023

Wszelkie prawa, włączając prawo do tłumaczenia, przedstawiania, adaptacji, nagrań, fotografowania, przechowywania w bazie danych, udostępniania, prawa do publikacji elektronicznej, prawa do przedruku, są zastrzeżone.

Projekt okładki: Filip Kuźniarz

Redakcja: Urszula Opyrchał, Amrita

Tłumaczenie dźatak z języka angielskiego z książki prof. J.S. Speyersa The Jatakamala, opublikowanej w 1895 roku w Londynie. Dźataki Historia Głowy Gildii i Historia Avishaji tłumaczył Janusz Wielobób. Dźataki Historia o niewielkiej porcji kleiku i Historia Aghasti tłumaczyła Ada Grobelny. Rozdział piąty O parami dawania, czyli praktyka szczodrości w tradycji buddyjskiej napisała Alina Kałużna-Antares

Skład: ANATTA (www.anatta.pl)

Wydanie I

ISBN 978-83-961781-5-2

ANTARES Wydawnictwo Station NordTel.: +48 601 42 46 41E-mail: [email protected] wydawnictwa: www.navisnord.euYouTube: Station NordTikTok: Navis Nord Janusz WielobóbLinkedIn: Navis Nord

Wstęp

Chociaż słowa „szczodrość” czy „hojność” są znane wszystkim, to ich głębsze znaczenie jest niedostępne dla zdecydowanej większości ludzi.

Oczywiście możesz zapytać o to, po co rozważać głębsze znaczenie szczodrości. Zacznijmy od tego, że jesteśmy w stanie określić etyczną wartość działania, patrząc na jego skutki. Jeden akt szczodrości wystarczy, by doświadczyć niewyobrażalnego bogactwa. Naucza o tym tekst Historia o niewielkiej porcji kleiku zawarty w tej książce. Skoro liczne akty szczodrości – choć zapewne tworzyły pozytywne skutki w twoim życiu – nie doprowadziły cię do bogactwa ani do transformacji wewnętrznej, wygląda na to, że nie dysponujesz dostateczną wiedzą, czym jest szczodrość, która umożliwi optymalizację praktyki dawania.

Praktyka szczodrości prowadzi do rozwinięcia Mentalności Bogactwa, jak również do dojrzewania duchowego potencjału, umożliwia przekroczenie żądzy i przywiązania. Prowadzi do umocnienia dyscypliny transformacyjnej, do dobrobytu i dobrego samopoczucia.

Zatem od czego zależą skutki zewnętrznych aktów szczodrości? Sześć czynników, od których zależy karmiczna waga działania, zostało omówionych w książce Samodyscyplina i sztuka życia1. Poniżej odniesiemy się do tego zagadnienia w trochę w innym kontekście.

Działanie, które tworzy pozytywne i zdrowe skutki, zależy przede wszystkim od czynników wolicjonalnych. Moglibyśmy powiedzieć także, że od intencji czy od siły napędowej, czyli siły napędzającej zewnętrzne działanie. To ona w pierwszej kolejności tworzy skutki, czyli to od niej zależy skutek naszego działania. Ale wartość karmiczna działania zależy także od świadomości idących w parze, czyli towarzyszących działaniu. Tutaj należy wziąć pod uwagę wstrzemięźliwość2. Wstrzemięźliwość może być naturalna i jest nią powstrzymanie się od negatywnego działania, pomimo że zdarza się na nie okazja, a jej powodami mogą być pozycja społeczna, wiek, poziom edukacji czy reputacja. Innym rodzajem wstrzemięźliwości jest wstrzemięźliwość z powodu przyjęcia wskazań, skłaniająca do realizacji zobowiązań. Jest także rodzaj wstrzemięźliwości, który umożliwia wykorzenianie. Ten rodzaj wstrzemięźliwości jest częścią wyzwalającej świadomości. Poprzednie rodzaje są światowe, ta jest pozaświatowa. Funkcją wstrzemięźliwości jest odwracanie się od niezdrowych działań. Ich poprzedzającą przyczyną mogą być wiara, wstyd z powodu negatywnego działania, strach przed negatywnym działaniem i niewiele pragnień.

Świadomości, które optymalizują akty szczodrości, to nie-niewiedza, nie-żądza i nie-nienawiść. Istotny kontekst działania stanowi również stan umysłu, w którym jednostka praktykująca dawanie jest uwięziona.

Powyższy opis nie wyczerpuje tematu karmicznej czy transformacyjnej wartości działania, raczej ilustruje potrzebę edukacji, która umożliwi optymalizację praktyki dawania. Dlatego ta książka dostarcza materiałów edukacyjnych, które przyczynia się do tej optymalizacji.

Znajdziesz tutaj teksty czterech dźatak:

• Historia głowy gildii,

• Historia o niewielkiej porcji kleiku,

• Historia Awishahai – głowy gildii,

• Historia Agastii.

Dźataki to ponad 500 opowieści o poprzednich żywotach Buddy jako Bodhisattwy. Są częścią kanonu buddyzmu therawady. Dźataki tłumaczyliśmy z języka angielskiego ze znakomitego tłumaczenia prof. J.S. Speyersa, zawartego w książęce The Jatakamala, opublikowanej w 1895 roku w Londynie. Nasze tłumaczenia nie zawsze są wierne pod względem filologicznym, czasami moglibyśmy je nazwać raczej parafrazą niż tłumaczeniem. Zmiany zostały dokonane, aby materiał stał się bardziej zrozumiały dla współczesnego polskiego czytelnika. Pomimo tych zmian tekst stanowi cenny materiał edukacyjny, znakomicie wprowadzający w praktykę dawania.

Najpierw zamieszczamy teksty dźatak, a po nich fragmenty z komentarzem. Ale czytelnikom, którym teksty dźatak wydają się zbyt trudne, zalecamy zacząć zgłębianie tematyki od czytania komentarza.

Ponieważ wejście w każdy temat dotyczący rozwoju duchowego wymaga odniesienia się do źródeł, poprosiłem Alinę Kałużną - Antares o prezentację tematu szczodrości w oparciu o materiały źródłowe. Opracowanie to znajduje się w ostatnim rozdziale.

Nie ukrywam, że materiały zamieszczone w tej książce są trudne i wymagające wysiłku ze strony czytelnika. Ale jestem przekonany, że wysiłek włożony w studiowanie, trawienie i medytację nad tymi materiałami zwróci się wielokrotnie na drodze do Mentalności Bogactwa, wykorzeniania żądzy i dojrzewania duchowego potencjału.

Dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tej książki.

Navis Nord Janusz Wielobób

Kraków, 11 maja 2023

1Navis Nord „ Samodyscyplina i Sztuka życia” Kraków 2021 wydawnictwo Antares, s. 38.

2Abhidhammattha Sangaha a comprehensive manual of Abhidhamma translation by Bikhhu Bodhi

Rozdział IHistoria głowy gildii

Tłumaczenie tekstu

Człowiek rozwijający się i zmierzający do wyższych stanów świadomości3 pragnie ćwiczyć dawanie nawet w obliczu nadciągającego niebezpieczeństwa. Czy da się być szczodrym, szukając poczucia bezpieczeństwa? Tego naucza ta historia.

W czasie gdy nasz Pan był jeszcze ciągle Bodhisattwą, był głową gildii. W konsekwencji wyjątkowo dobrych warunków losowych, jak i z powodu aktywności, jakich się podejmował, był właścicielem wielkiej posiadłości. Jego zręczność w komercyjnych transakcjach zdobyła mu uznanie ludzi, urodzony był w znakomitej rodzinie, zapoznawał się z różnymi dziedzinami wiedzy i sztuki, dzięki którym czyścił swój umysł. Te właściwości i jego szlachetny charakter sprawiły, że był szanowany przez króla. A ponieważ ćwiczył praktykę dawania, dzielił się obfitością z innymi.

Potrzebujący4 kochali go i wychwalali go jak świat długi i szeroki, stąd aż po horyzont sławiąc jego imię, będące synonimem męstwa, jako dawcy jałmużny.

Przy nim nikt ubogi nie pogrążał się w wątpliwościach związanych z tym, czy dostanie wsparcie czy też nie. Ufając dobroczyńcy, potrzebujący czuli się swobodnie, wyrażając swoje potrzeby.

Nie trzymał ich daleko ani od swoich dóbr, ani od swoich przyjemności. Jego wysiłek nie był skierowany na to, aby dorównać innym, lecz aby pokonać chciwość, żądzę i przywiązanie. Nie potrafił oglądać cierpienia potrzebujących i dlatego nigdy im niczego nie odmawiał.

Pewnego dnia w porze posiłku, kiedy Wielka Istota właśnie wzięła kąpiel i namaszczono jej ciało olejkami, a następnie kończyła obiad składający się z różnych dań twardych i miękkich okraszonych sosami sporządzonymi przez zręcznych i doskonałych kucharzy, którzy przygotowywali jedzenie odznaczające się nie tylko smakiem, ale również wyglądem, kolorem i zapachem, kiedy takie potrawy były serwowane, przed domem pojawił się żebrak. Był to Pratjakabudda, który dzięki wglądowi i wiedzy wyczerpał wewnętrzny ogień namiętności, a teraz zapragnął zwiększyć zasługę Bodhisattwy, dlatego stanął przed bramą jego domostwa.

Stanął bez lęku i obaw, nieporuszony, stabilny i spokojnie obserwujący, o spokojnym usposobieniu, stał nie dalej niż na długość wozu, trzymając palce podobne do lotosu na swojej żebraczej misce.

Teraz Mara Nikczemny nie mógł wytrzymać, że Bodhisattwa cieszył się błogością praktyki dawania. Aby przeszkodzić jego działaniom, przy pomocy magii stworzył między progiem domu Bodhisattwy a Czcigodnym piekło mierzące kilkanaście sążni szerokości. W tym piekle były nieprzyjemne dźwięki i odrażające widoki, szaleńczo tańczyły drżące płomienie, a setki istot konało w straszliwej agonii. W międzyczasie Bodhisattwa, widząc Pratjakabuddę, który przyszedł po jałmużnę, powiedział do żony: „Moja droga, idź i daj solidną porcję jedzenia temu świętemu człowiekowi”. Ona odpowiedziała, że to zrobi, i wyruszyła z takim zamiarem, ale ugięła się sterroryzowana i zatrzymana przez przerażające obrazy. Kiedy mąż zapytał ją o to, co się stało, nie była w stanie nic powiedzieć, tak potężny strach sparaliżował jej gardło.

Ale Bodhisattwa był poważnie zaniepokojony tym, że święty człowiek może odejść sprzed jego domu bez otrzymania posiłku. Nie zważając na to, co powiedziała mu żona, wziął zarówno twarde, jak i płynne jedzenie i sam wyruszył, aby napełnić miskę żebraczą Pratjakabuddy. Kiedy doszedł do bramy, ujrzał pomiędzy bramą a świętym straszliwe piekło. Gdy zaczął rozważać, co to może znaczyć, Mara Nikczemny ukazał się zza ściany i pokazując swój boski i doskonały kształt, wznosząc się w powietrzu, jakby chciał pomagać Bodhisattwie, powiedział: „Gospodarzu, oto wielkie piekło, które nazywa się Maharaurawa.

Oto mieszkanie – mieszkanie, z którego trudno jest uciec tym, których chciwość wychwalająca głosy żebraków pragnie rozdawać bogactwa, folgując sobie i pozwalając na bestialską namiętność dawania. Tacy muszą przebywać w tym piekle tysiące pór roku.

Prosperity (artha) wyzwala fontannę energii do realizacji pragnień i osiągnięcia upragnionych celów. Kto niszczy drogę do prosperity, narusza prawa rządzące rzeczywistością (dharma, logos). Niemożliwe jest zatem, aby niszczyciel drogi do prosperity nie wylądował w piekle.

Jakże grzesznik przywiązany do praktyki dawania i niszczący bogactwo, którego korzeniem są prawa rządzące rzeczywistością (dharma), mógłby spotkać szczęście? Niechybnie pożrą go potężne płomienie.

Zaprzestań zatem dawania, żeby nie upaść nisko i nie podzielić losu dawców, którzy skłaniają się do bólu i żałośnie płaczą.

Odbiorcy, którzy zrezygnowali ze złego zwyczaju dawania, osiągnęli poziom Dewów. Dlatego powstrzymaj wysiłki w praktyce dawania, bo zamykają one drogę do nieba. Praktykuj raczej powstrzymywanie się od nieuzasadnionej szczodrości”.

Jednak Bodhisattwa rozpoznał Marę i stwierdził: „To są wysiłki Złego mające udaremnić moją praktykę dawania”. Rozumiejąc to, opierając się na skromności, dobroci i prawidłowym związku z dyscypliną, z energią odpowiedział:

„Ze względu na moje dobro okazałeś mi łaskę, pokazując ścieżkę pobożnych. Jakże właściwym dla boskich istot jest ukazywanie zręczności i manifestowanie współczucia. Niemniej jednak dobrze jest zwalczać chorobę, zanim się pojawi lub po ujawnieniu się jej pierwszych symptomów. Bo jeśli z powodu złej kuracji uczyniła już znaczne postępy, pragnienie zdrowia będzie prowadzić do nieszczęścia. A ta moja namiętność do praktyki dawania, obawiam się, że tak bardzo się rozrosła, więc mój umysł nigdy nie odejdzie od praktyki dawania ani nie zaakceptuje tego rodzaju dobrych życzeń.

Dalej mówiłeś: «dawca idzie do piekła, a otrzymujący do niebiańskich światów». Jednakże mówiąc w ten sposób, spowodowałeś wzrost mojego pragnienia do rozwijania praktyki dawania, choć próbowałeś mnie powstrzymać. Niech twoje życzenia się spełnią i ci, którzy żebrzą u mnie, osiągną boskie światy. Ponieważ nie praktykuję dawania jako środka do własnego szczęścia, lecz kocham dawanie, dzięki któremu mogę praktykować szczodrość.

Wtedy Mara Nikczemny jeszcze raz przemówił do Bodhisattwy, tak jakby był doskonałym i szczerym przyjacielem:„Zdecyduj, czy mówiłem dla twojego dobra, czy też moja przemowa była bezprzedmiotowa, a później rób, jak uważasz. Wtedy odniesiesz się do mnie szczęśliwy lub pełen żalu”. Bodisattwa odpowiedział: „Panie, proszę o wybaczenie.

Z własnej nieprzymuszonej woli wpadnę w straszliwe płomienie biegnące w szalonym pędzie i pomodlę się do płomieni, by mnie lizały, aby nie stracić czasu, w którym mogę pomóc żebrakom, będącym w potrzebie i proszącym mnie, aby nie zawinić poprzez zlekceważenie ich potrzeb”.

To mówiąc, Bodhisattwa, opierając się na przeznaczeniu i sile swoich nagromadzeń, wiedząc, że praktyka dawania nie może przynieść negatywnych skutków, wszedł prosto w płomienie. Jego umysł nie został pokonany przez strach, a jego pragnienie dawania wzrastało.

Ze względu na moc zasługi w środku piekła rozkwitły niezanurzone w błocie lotosy jak, z rzędem pręcików, które zdawały się śmiać wzgardliwie z Mary. I z pomocą tych lotosów, będących rezultatem zasługi, Bodhisattwa dotarł do Pratjakabuddy, wypełnił jedzeniem jego żebraczą miskę, a jego serce napełniło się błogością, zadowoleniem i radością.

Mnich, aby pokazać satysfakcję, wzniósł się w powietrze, ukazując swój splendor, obdarzając Bodhisattwę deszczem blasku i światła jasnego jak blaski błyskawic.

Mara, widząc, że jego intryga się nie powiodła, poczuł się upokorzony i stracił swój blask. Nie był w stanie spojrzeć w oczy Bodhisattwie i zniknął wraz ze swoim piekłem.

Dlaczego to było nauczane? Aby pobożni i chcący się rozwijać ludzie kształcili praktykę dawania pomimo przeszkód. Człowiek szczodry działa inteligentnie, ale nie kieruje się poczuciem bezpieczeństwa. Poczucie bezpieczeństwa nie jest dla niego drogowskazem. Człowieka zdyscyplinowanego strach nie skłoni do zboczenia ze ścieżki.

Komentarz do dźataki

Człowiek rozwijający się i zmierzający do wyższych stanów świadomości pragnie ćwiczyć dawanie nawet w obliczu nadciągającego niebezpieczeństwa. Czy da się być szczodrym, szukając poczucia bezpieczeństwa? Tego naucza ta historia.

Na początku zastanów się, czy ćwiczysz dawanie czy poszukujesz poczucia bezpieczeństwa i społecznej akceptacji? Ilustracją może być historia mojego znajomego, który postanowił się ożenić i zaprosił na ślub wiele osób, między innymi swoich rodziców, siostrę i szwagra. Ojciec nie pojawił się, bo ślub był tylko cywilny, a nie kościelny. Ale nie pojawiła się również siostra w średnim wieku i szwagier, bo ojciec im zabronił. Jeżeli chciałaby ofiarować bratu swoją obecność, musiałaby przestać poszukiwać akceptacji ojca i jego pochwał. Oczywiście gdyby ojciec dowiedział się, że siostra znajomego poszła na ślub, mógłby również wstrzymać pomoc finansową. Warunkiem szczodrości jest samodzielność i niezależność: nie szukasz pochwał ani dezaprobaty, nie potrzebujesz również zachęty. Jeśli jesteś samodzielny, możesz wspierać coś, co wymaga wsparcia – tym zarządza stan umysłu wolny od ośmiu światowych dharm.

Dawanie wymaga ofiarowania przestrzeni, aby inny mogli sobie wziąć to, czego potrzebują. Dwudziestoośmioletnia dziewczyna słucha rekolekcji wielkopostnych. Mama pyta:

– Czego słuchasz?

– Rekolekcji.

– Och, widzę, że bez prania mózgu ani rusz.

W opisanej sytuacji brakuje dawania przestrzeni do bycia sobą. Przestrzeń do bycia sobą musisz odkryć sam i sam sobie ją dać. Dlatego do praktyki szczodrości potrzebna jest niezależność, którą musisz uzyskać i ją chronić. Niezależność sprawia, że jesteśmy w stanie pozwolić sobie na wejście w przestrzeń, która umożliwia bycie sobą, na odkrywanie własnej specyfiki i odzyskiwanie własnej godności.

Czasami nawet rodzina nie wesprze cię w praktyce dawania. Małżeństwo wracało z imprezy w bardzo dobrym humorze. Małżonek był lekko podchmielony i dał żebrakowi, którego mijali, 1000 zł. Pomimo że dobrze im się powodziło, żona natychmiast zrobiła awanturę:

– Dzieciom zabierasz! Ja mogłam sobie coś kupić za te pieniądze! – Awantura, z czego nie zdawała sobie sprawy pani małżonka, zawierała jej życzenie, aby była w pozycji żebraka i dostała 1000 zł.

Jak już wspomniałem, dawanie docelowo ma być wolne od Ośmiu Światowych Dharm, którymi są: przywiązanie do rzeczy materialnych i awersja do ich nieposiadania, przywiązanie do pochwał i awersja do krytyki, przywiązanie do dobrej reputacji i awersja do złej, przywiązanie do przyjemności zmysłowych i awersja do ich nieobecności. Moglibyśmy powiedzieć, że są to nastawienia uprzedzone i że umysł zwykle jest przez któreś z nich zakłócony. Stan równości byłby stanem, którego tych osiem światowych dharm nie jest w stanie zakłócić. Rozwijanie równości i cierpliwości stanowi podstawę praktyki szczodrości.

Dawno temu słyszałem w radiu opowieść o poszukiwaczu złota. Znalazł złoto i w jednej chwili stał się tak bogaty, że do końca życia nie musiał pracować. Spieniężył kruszec, a pieniądze ukrył w rurze od kominka. Jego ukochana rozpaliła w kominku, aby się ogrzać, i całe bogactwo spłonęło. Kiedy poszukiwacz złota wrócił do domu, szybko uświadomił sobie co się stało. Nie przejął się tym specjalnie i powiedział do ukochanej:

– To nic, pójdę i znajdę znowu.

I poszedł i znalazł jeszcze większe bogactwo. Czy takiemu człowiekowi może stać się coś złego? Inny pobiłby kobietę lub nawet zabił. A on? Godne podziwu.

Pracując z ludźmi biznesu, spotkałem takich, którzy wiele posiadali i nagle dużo stracili, w wyniku czego – delikatnie mówiąc – przestali się zachowywać normalnie. Rzadko kto potrafił być niezależny od straty. Ale mamy nadzieję, że tacy też są.

Karl Jaspers napisał: „Decydujący jest dla człowieka sposób, w jaki doświadcza on klęski: czy pozostaje przed nim ukryta i dopiero u kresu powala go siłą faktu, czy też człowiek potrafi postrzegać klęskę bez masek, uobecniać ją sobie jako stałą granicę swego istnienia; czy sam siebie uspokaja, chwytając się jakichś fantastycznych rozwiązań, czy też uczciwie przyjmuje klęskę milcząc w obliczu niewyjaśnianego. Sposób, w jaki człowiek doświadcza klęski, rozstrzyga o tym, kim się staje”5.

Epizody uspokajają nasze mniemanie o sobie i często pomagają żyć w stanie samozadowolenia. Dlatego szczodrość to nie jest epizod. Praktyka dawania składa się z niekończących się ciągów epizodów. Są one objawami stanu umysłu zdolnego do praktyki szczodrości, który umożliwia dojrzewanie duchowego potencjału.

Pamiętaj, że nawet osoby, które chcesz obdarować, mogą nie chcieć ci pomóc. Koleżanka usłyszała, że ojciec potrzebuje telefonu komórkowego.

– Daj mi jakiś twój stary, którego nie używasz – powiedział.

Koleżanka dobrze zarabiała, więc kupiła nowy telefon całkiem dobrej klasy. Kiedy ociec zobaczył nierozpakowany telefon, zrobił awanturę, mówiąc, że prosił o stary telefon. Po rozpakowaniu zrobił następną awanturę, bo nie umiał go obsługiwać:

– Jak żeś taka mądra, to teraz siadaj i ucz mnie obsługiwać ten gadżet!

Koleżanka nauczyła ojca obsługiwać telefon, w rezultacie czego tato jest zadowolony. Ale uwaga: dobrze, że sprawa nie trafiła na jej brata. Pokłóciliby się, zwyzywali i obrazili na dwa lata.

Jeżeli chcesz realizować Wartość, nie szukaj wsparcia. Przytaczam rozmowę dwóch praktykujących znajomych, którą słyszałem:

– Gdybym zrobił coś, co jest przeciwne Wartości, moja żona rozwiodłaby się ze mną. Gdyby moja żona postąpiła przeciwko Wartości, spakowałbym manatki i opuścił ją.

– Dzięki ci za te słowa, ponieważ one uświadamiają mi, że jestem hipokrytą.

Ta ilustracja pokazuje, że często poszukiwanie wsparcia wypływa z pragnienia uzasadnienia negatywnego działania. Ale też warto wspomnieć, że podstawą rozwoju dobrego związku miłosnego jest kompatybilność względem Wartości.

Jego zręczność w komercyjnych transakcjach zdobyła mu uznanie ludzi, urodzony był w znakomitej rodzinie, zapoznawał się z różnymi dziedzinami wiedzy i sztuki, dzięki którym czyścił swój umysł.

Zręczność w komercyjnych transakcjach nie oznacza zręczności w obdzieraniu ze skóry. Przykład pierwszy: Znajomy targował się u złotnika w Turcji i wynegocjował bardzo dobrą cenę, ale zauważył, że złotnik jest w potrzebie. Pomyślał, że może następnego dnia ma jakieś płatności za najem lokalu lub wypłaty dla pracowników. Po zakończeniu negocjacji zapytał:

– Czy ta cena jest dobra dla ciebie?

Złotnik popatrzył mu w oczy, po czym odpowiedział:

– Akurat dzisiaj potrzebuję pieniędzy, dziesięć euro więcej i byłoby ok. 

Znajomy dołożył dziesięć euro do ustalonej ceny i powiedział do mnie:

– Targowałem się, aby uzyskać dobrą cenę, a nie po to, aby obedrzeć go ze skóry.

Przykład drugi: warunki współpracy z dużą hurtownią można streścić w następujących słowach: Weźmiemy twoje książki w komis. Rozliczamy się raz na kwartał. Termin płatności pół roku. Książki niesprzedane zwrócimy, często w opłakanym stanie. Pytam: czy to zręczność w komercyjnych transakcjach czy zbójectwo?

Przykład trzeci: często za opublikowanie własnego tekstu naukowego trzeba zapłacić i jeszcze ci zabiorą prawa autorskie. Pytam: czy to zręczność komercyjna czy zbójectwo? Nieudolny wydawca nie potrafi działać normalnie, więc chwyta się zbójeckich metod. Ktoś powie, że to przecież normalny sposób działania wielu firm. Tak, ale nie oznacza to zręczności w komercyjnych transakcjach, jaka budzi podziw, o którym tu mowa, tylko niewłaściwy sposób zarabiania na życie. No cóż, żydowskie powiedzenie mówi: „Kto nie wychowuje syna do zarabiania pieniędzy, wychowuje go do zbójectwa. Kto nie wychowuje córki do zarabiania pieniędzy, wychowuje ją do kurewstwa”.

Kolejnym ważnym zagadnieniem jest rozróżnienie tego, czym jest wymiana a czym transakcja. Mędrzec zapytał króla, czy oddałby pół królestwa za szklankę wody na pustyni, gdyby umierał z pragnienia. Król odpowiedział, że tak. Mędrzec powiedział:

– Królu, dlaczego cenisz swoje królestwo tak wysoko?6

Historia na pierwszy rzut oka wydaje się niezrozumiała. Aby ją lepiej zrozumieć, przenieśmy ją na inną płaszczyznę: Mężczyzna mówi, że odda wszystko za wymarzoną partnerkę. Nawet jeśli ma dużo, oddanie wszystkiego wcale niczego nie gwarantuje. Nie chodzi o to, żeby oddać wszystko, ale żeby dać to, co jest potrzebne. To „oddam wszystko” jest wyrazem emocjonalnego podejścia, które prowadzi donikąd. Ktoś inny mówi: „Oddam wszystko za transcendentalną świadomość” – to oddaj i oby to działało.

Historia wyraża esencję handlowego podejścia do życia: dajesz to, czego masz dużo, a w zamian za to bierzesz to, czego masz mało. O ile handlowe podejście jest częścią życia społecznego, to jednak nie handel, a rodzaj wymiany definiuje stosunki międzyludzkie i buduje relacje z innymi.

Przyjrzyjmy się różnicy między wymianą a transakcją.

Transakcja

Wymiana

Jest zorientowana na przedmioty, które chce się uzyskać

Jej jakość jest określana przez to, na ile buduje relacje i promuje wspólne dobro

Określa nas względem biznesu

Określa nas względem drugiego człowieka – jaki jesteś względem drugiego człowieka

Jest nastawiona na korzyści

Jest nastawiona na budowanie stosunków międzyludzkich

Bywa wyrachowana i interesowna

Zorientowana na wartość

Często stoją za nią wymagania, żądania, oczekiwania

Emocjonalne elementy nie mieszczą się w wymianie

Oparta jest na zasadzie „coś za coś”, coś się daje i coś otrzymuje

Zasada „coś za coś” nie jest elementem decydującym

Umożliwia dostanie tego, co można kupić, wszystko ma swoja cenę

Umożliwia dostanie tego, czego kupić się nie da

Transakcję łatwo dominuje żądza – uważaj, bo stracisz (często stosowana jako technika sprzedaży)

Wymiana opiera się na przekroczeniu destrukcyjnych czynników mentalnych

Często szacuje własne zasoby wysoko, a cudze nisko

Nie do końca opiera się na oszacowaniu zasobów, choć bierze to pod uwagę

Liczenie na zwrot, coś się należy w zamian

Nie ma oczekiwania zwrotu

Oddaje się to, czego ma się dużo, a bierze to, czego ma się mało

Wymieniane dobrodziejstwa nie do końca są porównywane pod względem wartości handlowej

Osoba czerpie satysfakcję z dawania i buduje samozadowolenie

Osoba traktuje dawanie jako praktykę i sposób budowania odniesienia do drugiego człowieka

Transakcja jest łatwa

Wymiana wymaga dodatkowego wysiłku

Przyjrzyjmy się teraz, jakie są zdrowe i niezdrowe aspekty transakcji. Część niezdrowych aspektów było już wymienionych w zestawieniu transakcji i wymiany. Dodatkowo podkreślmy, żetransakcja jest esencją działania kupca, a jak powiada sufickie przysłowie: „Gdzie nie ma kupca, tam nie ma oszustwa”. Często spotykane oszustwo w momencie transakcji toszacowanie wartości nabywanych przedmiotów. Na przykład pan X chce wymienić dom na mieszkanie. Swój dom szacuje po najwyższych możliwych cenach, a mieszkanie po najniższych możliwych cenach.

Jednak transakcja posiada także zdrowe aspekty lub aspekty idące w kierunku zdrowia.Zacznijmy od przykładu psychologicznego dotyczącego konstruowania modelu zdrowego kontaktu. Neurotyk mówi: „Kocham cię za nic” i trzeba go tego oduczyć, a w zamian nauczyć go mówić: „Kocham cię za twój wdzięk, urok osobisty, inteligencję, zdolność komunikacji itp.”. Pierwszy etap budowania relacji opiera się na podejściu „coś za coś”. Transakcja na początku jest zdrowym ustawieniem sytuacji. Ukrywanie tego raczej prowadzi do hipokryzji i zakłamania. Chce się coś dać, żeby coś otrzymać. W tej sytuacji dochodzi do realnego oszacowania własnych zasobów, jak również do odkrycia granicy – dowiadujemy się, czego nie możemy dostać na płaszczyźnie transakcji „coś za coś”. Nie możemy na przykład dostać uczciwości drugiej strony, a to uczciwość pozwala rozliczyć się z samym sobą, określając, czy daję mniej, niż biorę, daję tyle samo, co biorę, czy też daję więcej, niż biorę. To ostatnie rozpoczyna praktykę dawania. Samo zaś ofiarowanie uczciwości drugiej stronie trzeba zaliczyć do wymiany, a nie do transakcji. Tego się nie da kupić. Ale bez etapu „coś za coś” i uzyskania zręczności w komercyjnych transakcjach ciężko będzie rozwinąć szczodrość, ponieważ szczodrość opiera się na zdolności do przekroczenia transakcji.

Pytanie z sali:

– Czy transakcji nie towarzyszy wymiana?

– To słowa, których używamy w innym znaczeniu. Mówiąc „wymiana”, nie mam na myśli wymiany handlowej. Ważna jest kwestia waluty. Można kupić płeć, ale nie kobiecość. Żeby otrzymać kontakt z kobiecością, trzeba mieć na wymianę walutę męskość. Przykład jest o tyle trudny do zrozumienia, że nie uwzględnia tego, co społecznie w danym okresie jest uważane za męskość i kobiecość. Męskość i kobiecość, o której mówimy, nie jest wartością społeczną, tylko egzystencjalną.

Zanim się zacznie praktyka szczodrości, musimy przekroczy oszustwo, które często związane jest z wymianą handlową. Wymiana nie do końca opiera się na wyrównywaniu rachunków. Wymiana to jest wymiana, jest zaakceptowana przez obie strony, promuje wspólne dobro. Nie opiera się do końca na oszacowaniu handlowym towaru na sprzedaż. Kiedy biedny emeryt coś sprzedaje ze swojego pola czy działki, możesz w imię handlu wycisnąć z niego maksimum. Ale możesz też kupić coś od niego, żeby mu pomóc (wymiana). Przy drodze stoi starsza babcia i ma dwa wiaderka pięknych prawdziwków. Biorę wiaderko grzybów, a ona mówi:

– Panie, weź pan drugie wiaderko, ja tu długo stoję, wieczór się zbliża, grzyby świeże. – Biorę drugie wiaderko, myśląc, że podzielę się ze znajomymi. To już ma charakter wymiany. Ktoś zwrócił się z prośbą o pomoc i pomoc została mu udzielona.

Chociaż transakcja jest przedmiotowa, to „coś za coś” uczy zdrowego kontaktu. Najpierw musimy rozwinąć zręczność w komercyjnych transakcjach, a dopiero po uzyskaniu tej zręczności możemy ją przekroczyć. Brak tej umiejętności jest niezdrowy, chwieje równowagą.

Wymiana opiera się na rozpoznaniu potrzeb i odniesieniu się do realizowanej wartości. Transakcja bywa zdrowym ustawieniem sytuacji. Wymiana jasno określa sytuację: jeśli nie masz X, nie dostaniesz Y, ale nie dlatego, że ktoś nie chce ci dać, tylko dlatego, że nie masz czym wziąć. Dopóki nie zrozumiesz „coś za coś”, nie zrozumiesz wymiany. Transakcja określa, co masz do sprzedania, a wymiana – co masz do dania. To, co masz do dania, określa to, co możesz dostać zarówno w kategoriach transakcji, jak i w kategoriach wymiany.

Umiejętność poruszania się w przestrzeni „coś za coś” jest podstawowa, trzeba ją nabyć. To podstawowy trening, w wyniku którego nagle zostaje dookreślona granica, że więcej w ten sposób się nie da. Brak zręczności w komercyjnych transakcjach uniemożliwia zrozumienie szczodrości. Sama idea, że dam, że chcę dużo dawać, nie pomaga.

Emocjonalne podejście wyrażone słowami: mam tak dużo do dania, chce jej to dać, ale ona mnie nie chce.

Warto zastanowić się nad tym, czy chcesz dać dużo, czy tyle, ile trzeba. Znajomy opowiadał mi, że kiedy założył firmę szkoleniową, chciał dużo dawać klientom, więc prowadzili szkolenia osiem godzin zegarowych dziennie. Pomijając fakt, że trenerzy byli nieźle zmęczeni, to wcale nie wpływało to na efektywność szkolenia i zadowolenie klientów. Później zmniejszyli liczbę do ośmiu godzin lekcyjnych, a jeszcze później proponowali już klientom tylko siedem godzin lekcyjnych. Tak więc dzień szkoleniowy w kategoriach czasu uległ znacznemu skróceniu, a za to wzrosła efektywność. Ile czasu ludzie są w stanie przyswajać wiedzę? Siedem godzin lekcyjnych lub nawet tylko sześć. Pomimo skróconego czasu ludzie uczyli się więcej.

Emocjonalne pragnienie, że chce się dawać, za bardzo się nie sprawdza. Dlatego rozwijanie zręczności w komercyjnych transakcjach pozwala określić wartość komercyjną. Eliminacja części transakcyjnej na przykład w związku to eliminacja związku. Czy to ma być miłość? Tak i nie. Może to być droga do miłości, na przykład określenie, czy jesteśmy kompatybilni względem wartości. Jedną z rzeczy, której musze się dowiedzieć na temat drugiej strony, to czy jest uczciwa. A jak? Jeśli zaobserwuję i zobaczę, jak ktoś podchodzi do komercyjnych transakcji, widzę, że jest uczciwa bądź też jest oszustem, i nawet nie wie o tym, że bezwiednie oszukuje. Będziemy ją oduczać oszustwa, a jeśli się nie da tego zmienić, pójdziemy gdzie indziej.

Ale jeśli ktoś „dostał takiej mani, że chciał tylko od Stefanii”7, czyli jest zdominowany przez żądzę, to jak oszacuje to, co oferuje mu druga strona? Być może przeszacuje to, co dostaje, a późniejsze rozczarowanie wyniknie właśnie z przeszacowania, przecenienia drugiej strony. Lub może się okazać, że za to, co ktoś ma do zaoferowania, druga osoba nie ma czym zapłacić, bo nie ma waluty, więc na dłużej tego nie dostanę. Jak mówi Rumi: „Jeśli dostaniesz coś i trzymasz to w rękach, zapłać za to natychmiast, bo inaczej ci przecieknie przez palce”.

Wchodzimy w związki na płaszczyźnie „coś za coś”, bo innej nie ma. Próba ominięcia tego przypomina człowieka, który chce biegać, ale jeszcze nie umie chodzić

Transakcja uczy, jaka jest realna wartość człowieka jak również, jaka jest realna wartość pieniądza. Brak oszacowania wartości pieniądza może być rezultatem sytuacji, kiedy łatwo przyszło i łatwo poszło. Transakcja uczy liczyć – ktoś daje i wie, ile to jest warte.

Historia o człowieku, który ofiarował klejnot8

Był sobie pewnego razu niezwykle pracowity i inteligentny człowiek. Ponieważ pracował przez wiele lat, jak również był niezwykle operatywny, zgromadził spory majątek. W średnim wieku przestał pracować, spieniężył cały majątek, który zgromadził, a za wszystkie uzyskane pieniądze kupił klejnot. Następnie poszedł do sufickiego Mistrza i ofiarował mu go w darze. Kiedy Mistrz otrzymał klejnot, przyjął go i powiedział do swoich uczniów:

– Ja odchodzę. Teraz on będzie waszym nauczycielem.

Aby zrozumieć tę historię, musisz zrozumieć, po pierwsze, że ten człowiek znał wartość pieniądza i rzeczy materialnych, a po drugie, że był zdolny do aktu szczodrości. Praktyka szczodrości wymaga spełnienia warunków podmiotowych.

Kategoria transakcji umożliwia nam także rozpoznanie własnych zasobów i ich ochrony. Obowiązuje nas ochrona własnych zasobów. Mamy dawać to, co jesteśmy w stanie dać, co z kolei zależy od nagromadzeń. Ze względu na nagromadzenia być może jesteśmy w stanie dać mało, ale jeśli dajemy tyle, ile możemy, za chwilę można będzie dawać więcej. Świat istnieje dzięki szczodrości, zarówno na płaszczyźnie społecznej, jak i wewnętrznej. Nawet ludzi, którzy nie nadają się do rozwoju, należy zachęcać do praktyki szczodrości.

Poniżej opowieści ilustrujące zręczność w komercyjnych transakcjach.

Ilustracja pierwsza: Kiedy byłem z kolegą w Tunezji, w czasie spaceru po mieście weszliśmy do sklepu. Obsługiwał nas właściciel wyglądający na rasowego gangstera. Jak wynikało z jego opowieści, miał niejeden sklep i kilka interesów. W trakcie rozmowy obok właściciela stała młoda dziewczyna i przyglądała się nam. Właściciel nagle zaproponował mojemu koledze za żonę młodą dziewczynę, która – jak się okazało – była jego siostrą. Oczywiście powstało pytanie, jak zareagować w tej sytuacji, by nie narazić się gangsterowi i nikogo nie obrazić. Kolega odpowiedział:

– Bardzo dziękuję za propozycję i zaufanie. Jestem żonaty i mam dwie żony i właśnie przyjechałem do Tunezji, aby znaleźć trzecią.

Właściciel obruszył się:

– To ja wycofuję swoją propozycję, ponieważ moja siostra może wyjść za mąż za kogoś, dla kogo będzie jedną jedyną.

Ilustracja druga: Opowiadają o jego eminencji kardynale Karolu Wojtyle, że kiedy był w Watykanie, to podczas rozmowy ze starszym kardynałem przyznał się, że jeździ na nartach.

– Jak to?! – oburzył się rozmówca. – Jak kardynał może jeździć na nartach? We Włoszech kardynałowie nie jeżdżą na nartach.

Na to Karol Wojtyła uśmiechnął się i powiedział:

– W Polsce 50% kardynałów jeździ na nartach.

Nie dodał oczywiście informacji, że w Polsce było w owym czasie tylko dwóch kardynałów.

Jak widzimy, zręczność w komercyjnych transakcjach bywa bardzo użyteczną umiejętnością.

Potrzebujący kochali go i wychwalali go jak świat długi i szeroki, stąd aż po horyzont sławiąc jego imię, będące synonimem męstwa, jako dawcy jałmużny.

Jak wielu znasz ludzi praktykujących dawanie, którzy budzą podziw? Może niektórzy budzą sympatię, ale niewielu godnych jest podziwu. W omawianym fragmencie jest mowa o męstwie, czyli jakości czy poziomie świadomości dającego, która budzi podziw.

Dwóch ojców rozpieszcza swoich synów. Ojcowie są zasobni i dają synom wszystko, co im się zamarzy. Jeden wyrasta na złotego młodzieńca, dla którego ważne są imprezy, zabawy i drogie samochody. Umiera w młodym wieku po przedawkowaniu narkotyków. Drugi ojciec teoretycznie robi to samo, ale skutki są zupełnie inne. Niedoświadczony obserwator zaklasyfikuje ich zachowania do tej samej kategorii, jednak dzięki wywołanym skutkom wiemy, że działali w odmienny sposób. Syn drugiego ojca już rok po studiach ma całkiem dobrze działający własny biznes. Ten drugi ojciec budzi podziw ze względu na skutki, które tworzy.

Zatem jakie właściwości budzą nasz podziw w istocie praktykującej dawanie?

Skutki, które tworzy:

• pracowitość

• inteligencja

• konsekwencja, determinacja, decyzja

• twórcze myślenie

• zdolność do budowania relacji z ludźmi

• energia

• świadomość

• zdolność przewidywania.

Oto przykład świadomości, która budzi podziw: Znajoma otworzyła na początku lat dziewięćdziesiątych księgarnię, która znakomicie funkcjonowała. Pierwsza grupa zatrudnionych pracowników zwolniła się i założyli własną księgarnię. Druga grupa zatrudnionych też się zwolniła i założyła firmę konkurencyjną. Trzecia grupa pracowników długo pozostała na swoich stanowiskach, ponieważ krótko po ich zatrudnieniu firmy założone przez pierwszą i drugą grupę już zbankrutowały. Ludzie, którzy odeszli, myśleli, że biznes polega na wynajęciu pomieszczenia, zakupie stołów i regałów, zabraniu z hurtowni książek, wyłożeniu ich na stołach, a klient po prostu przychodzi, kupuje i mamy sukces. Śmieszne, nie? Całkowicie brakowało im świadomości, na czym polega biznes i skąd się biorą pieniądze. Wszyscy przeoczyli fakt, że moja znajoma pracowała kilka lat w podobnym interesie w Hamburgu. Moja inteligentna znajoma już nie żyje, ale księgarnia, którą stworzyła, znakomicie funkcjonuje do dzisiaj. Podziwiamy świadomość, która rozumie koncepcję biznesu. Nie trzeba wtedy kraść, obdzierać ze skóry ani eksploatować innych.

Możemy także podziwiać zdolność przewidywania. Pewnemu filozofowi9, który słynął z Mądrości, zarzucono, że nie umie zarabiać pieniędzy. Przewidział zatem urodzaj oliwek, wydzierżawił pola i po zbiorach zarobił ogromną ilość pieniędzy.

Znał różne dziedziny wiedzy i sztuki.

Ubogi język nie jest najlepszym narzędziem poznania, stąd wszechstronne wykształcenie Bodhisattwy jest ważną charakterystyką jego osoby. Ale tutaj jest wyraźnie powiedziane, że Bodhisattwa nie tylko posiadał stosowne wykształcenie, ale używał go do czyszczenia umysłu, a nie do rozwijania wysokiego mniemania o sobie albo do dominowania nad innymi. Dlatego powstaje pytanie: Jak używasz swojego wykształcenia?

Pewna pani pracowała w biurze. Wszystko było dobrze, dopóki jej koledzy i koleżanki nie dowiedzieli się, że nie ma matury. Wtedy zaczęli ją lekceważyć, patrzyć na nią dziwnie i wysyłać po papierosy. Czemu nie oczyszczali swoich umysłów, korzystając ze swojego wykształcenia? Ich podejście można nazwać brakiem matury w zakresie dojrzałości umysłu.

Wykształcenie może czyścic umysł na wiele sposobów. Na przykład może zwiększać zakres umysłu10