O mrówkach i dinozaurach ebook i audiobook

Polecamy

TEGO AUTORA W SPRZE­DAŻY

TRY­LO­GIA

„WSPO­MNIE­NIE O PRZE­SZŁO­ŚCI ZIEMI”:

PRO­BLEM T RZECH CIAŁ

CIEMNY LAS

KONIEC ŚMIERCI

ORAZ

PIO­RUN KULI­STY

ERA SUPER­NO­WEJ

WĘDRU­JĄCA ZIE­MIA

POLE­CAMY RÓW­NIEŻ

BAOSHU

ODZY­SKA­NIE CZASU

Prolog

ISKRY

Gdyby całe dzieje Ziemi zamknąć w jed­nym dniu, godzina rów­na­łaby się 200 milio­nom, minuta 3,3 miliona, a sekunda 55 tysiącom lat. Życie poja­wi­łoby się już o ósmej czy dzie­wią­tej rano, ale ludzka cywi­li­za­cja powsta­łaby dopiero w ostat­niej dzie­sią­tej ostat­niej sekundy tego dnia. Od owego ranka, kiedy na stop­niach świą­tyni w sta­ro­żyt­nej Gre­cji filo­zo­fo­wie roz­po­częli pierw­szą debatę… od dnia, w któ­rym nie­wol­nicy poło­żyli pierw­szy kamień pod fun­da­menty Wiel­kiej Pira­midy… od chwili, gdy Kon­fu­cjusz powi­tał w roz­świe­tlo­nym świecą pół­mroku swo­jej kry­tej strze­chą chaty pierw­szych uczniów… do momentu, w któ­rym odwró­ci­łeś pierw­szą stronę tej książki, minę­łaby zale­d­wie jedna dzie­siąta tyk­nię­cia zegara.

A co się działo z życiem na Ziemi w godzi­nach przed tą jedną dzie­siątą sekundy? Czy przez… hmm… miliardy lat wszyst­kie żywe istoty tylko pły­wały, wędro­wały, roz­mna­żały się i spały? Czy przez eony wszyst­kie orga­ni­zmy były bez­na­dziej­nie głu­pie? Czy naprawdę nasza mała gałązka była jedyną spo­śród nie­zli­czo­nych gałęzi drzewa życia, która została opro­mie­niona świa­tłem inte­li­gen­cji? Wydaje się to nie­praw­do­po­dobne.

Jed­nak roz­wi­nię­cie się wiel­kiej cywi­li­za­cji z zalążka inte­li­gen­cji jest nie lada czym. By się tak stało, musi zostać jed­no­cze­śnie speł­nio­nych wiele warun­ków, co jest zbie­giem oko­licz­no­ści, który zda­rza się raz na milion. Rodząca się inte­li­gen­cja jest jak wątły pło­myk na roz­le­głym ste­pie. Może go zdmuch­nąć naj­lżej­szy powiew wia­tru, a nawet jeśli będzie się na­dal tlił i zdoła pod­pa­lić ota­cza­jące go ziel­ska, na jego dro­dze znaj­dzie się zapewne jakiś stru­mień albo połać nagiej ziemi, które go powstrzy­mają i spo­wo­dują, że zga­śnie, nie wydaw­szy nawet jęku. Jeśli jakimś cudem zyska dość ener­gii i roz­prze­strzeni się jak pożar buszu, praw­do­po­dob­nie stłumi go potężna ulewa. Bio­rąc to wszystko pod uwagę, trzeba uznać, że szanse na to, iż wątły pło­myk roz­go­rzeje wiel­kim ogniem, są nie­zwy­kle małe. A zatem możemy zało­żyć, że pod­czas bez­kre­snej nocy pra­dzie­jów tu i ówdzie, wciąż na nowo, roz­bły­ski­wały niczym świe­tliki iskierki kieł­ku­ją­cej inte­li­gen­cji.

Mniej wię­cej dwa­dzie­ścia minut przed pół­nocą, to zna­czy mniej wię­cej dwa­dzie­ścia minut przed naszym nadej­ściem, poja­wiły się na Ziemi dwa pło­myki inte­li­gen­cji. Mogli­by­śmy nazwać je iskrami. Ten dwu­dzie­sto­mi­nu­towy okres nie był krót­kim odcin­kiem czasu, bo rów­nał się ponad sześć­dzie­się­ciu milio­nom lat. Była to era nie­wy­obra­żal­nie odle­gła od naszej. Nasi przod­ko­wie mieli się poja­wić dopiero za kil­ka­dzie­siąt milio­nów lat. Tak więc nie było jesz­cze ludzi i nawet kon­ty­nenty miały inne kształty niż dzi­siaj. W skali geo­chro­no­lo­gicz­nej był to okres póź­nej kredy.

W owym cza­sie Zie­mię zamiesz­ki­wały gigan­tyczne zwie­rzęta zwane dino­zau­rami. Było wiele róż­nych gatun­ków dino­zau­rów, a więk­szość z nich była absur­dal­nie wielka. Naj­cięż­sze ważyły ponad osiem­dzie­siąt ton, czyli tyle, ile ośmiu­set ludzi, a naj­wyż­sze dora­stały do trzy­dzie­stu metrów, czyli do wyso­ko­ści czte­ro­pię­tro­wego budynku. Żyły na Ziemi już od ponad sie­dem­dzie­się­ciu milio­nów lat, co zna­czy, że poja­wiły się ponad miliard lat temu.

W porów­na­niu z kil­ku­set tysią­cami lat ist­nie­nia ludz­ko­ści sie­dem­dzie­siąt milio­nów lat to naprawdę dużo. Dość czasu, by kro­ple pada­jące stale w to samo miej­sce wydrą­żyły w ziemi ogromne prze­pa­ście, dość czasu, by nie­ustan­nie pły­nące prądy powietrzne zrów­nały górę z zie­mią. Rodzaj, który przez tyle czasu cią­gle ewo­lu­uje, sta­nie się inte­li­gentny bez względu na to, jak głupi był na początku. I wła­śnie tak stało się z dino­zau­rami.

W ciągu tych milio­nów lat odkryły one, jak wyry­wać naj­więk­sze drzewa, usu­wać z nich gałę­zie i liście i przy­wią­zy­wać rata­nem do ich pni ogromne głazy. Jeśli głaz był okrą­gły lub kwa­dra­towy, drzewo sta­wało się mło­tem, tak potęż­nym, że jego jedno ude­rze­nie mogłoby zmiaż­dżyć samo­chód. Jeśli był pła­ski, dino­zaury uży­wały go jako mega­li­tycz­nej sie­kiery. Jeśli zaś był spi­cza­sty, zosta­wiały górne gałę­zie drzewa i prze­kształ­cały pień w mie­rzący dzie­siątki metrów oszczep. Gałę­zie sta­bi­li­zo­wały lot tego oszczepu, który pruł powie­trze niczym pocisk bali­styczny.

Dino­zaury two­rzyły pier­wotne ple­miona i miesz­kały w ogrom­nych jaski­niach, które same sobie wyko­py­wały. Ujarz­miły ogień, zacho­wu­jąc żarzące się szczątki drzew powa­lo­nych ude­rze­niami pio­ru­nów do oświe­tla­nia swych prze­past­nych sie­dzib i pie­cze­nia jedze­nia. Jako świec uży­wały całych świer­ków o tak gru­bych pniach, że aby je objąć, musia­łoby się wziąć za ręce kilku ludzi. Pisały nawet na ścia­nach swo­ich jaskiń zwę­glo­nymi pniami, notu­jąc pro­stymi pocią­gnię­ciami, ile jaj zło­żyły wczo­raj i ile mło­dych wykluło się dzi­siaj. Co jesz­cze waż­niej­sze, stwo­rzyły nawet pry­mi­tywny język. Dla nas ich roz­mowy brzmia­łyby jak gwizd loko­mo­tyw.

W tym samym cza­sie oznaki budzą­cej się inte­li­gen­cji wyka­zy­wała jesz­cze jedna grupa zwie­rząt żyją­cych na Ziemi. Mrówki. One też prze­szły długi pro­ces ewo­lu­cji; prawdę mówiąc, w tam­tym momen­cie sto­pień roz­woju spo­łecz­no­ści mró­wek znacz­nie prze­wyż­szał poziom, który osią­gnęły spo­łecz­no­ści dino­zau­rów. Mrówki wznio­sły mia­sta na wszyst­kich kon­ty­nen­tach – nie­które miały postać wiel­kich kop­ców, inne były pod­ziem­nymi labi­ryn­tami – a wiele ich kolo­nii zamiesz­ki­wało sto milio­nów osob­ni­ków. Te ogromne spo­łecz­no­ści roz­bu­do­wały pomy­słowe, ści­śle zor­ga­ni­zo­wane i bar­dzo wydajne struk­tury, w któ­rych tęt­niło w sta­łym ryt­mie życie. Owady te komu­ni­ko­wały się mię­dzy sobą za pomocą fero­mo­nów – nie­zwy­kle wyra­fi­no­wa­nych czą­stek zapa­cho­wych, któ­rymi mogły prze­ka­zy­wać naj­bar­dziej szcze­gó­łowe infor­ma­cje – skła­da­ją­cych się na język lepiej roz­wi­nięty od języka dino­zau­rów.

Jed­nak mimo że pierw­sze prze­bły­ski inte­li­gen­cji poja­wiły się u dwóch ziem­skich rodza­jów1, z któ­rych jed­nym były olbrzy­mie, a dru­gim malut­kie stwo­rze­nia, oba miały fatalne wady i droga każ­dego z nich do stwo­rze­nia cywi­li­za­cji naje­żona była prze­szko­dami nie do poko­na­nia.

Naj­więk­szą ułom­no­ścią dino­zau­rów był brak zręcz­nych rąk. Ich potężne, nie­zdarne dło­nie były nie­zrów­nane w walce (jeden z rodza­jów dino­zau­rów, deino­nych, miał zakrzy­wione i ostre jak sza­ble pazury, któ­rymi wypru­wał wnętrz­no­ści swoim rywa­lom) i mogły for­mo­wać toporne narzę­dzia, ale nie nada­wały się do wyko­ny­wa­nia skom­pli­ko­wa­nych zadań, wytwa­rza­nia wyso­kiej klasy przy­rzą­dów i pisa­nia jakich­kol­wiek skom­pli­ko­wa­nych zna­ków. Był to wielki kło­pot, ponie­waż zręcz­ność manu­alna jest warun­kiem wstęp­nym roz­woju cywi­li­za­cji. Mię­dzy ewo­lu­cją mózgu i czyn­no­ściami nie­zbęd­nymi dla prze­trwa­nia jakie­goś gatunku może powstać trwała więź tylko wtedy, gdy ów gatu­nek ma zwinne ręce.

Nato­miast mrówki potra­fiły wyko­ny­wać nie­zwy­kle zło­żone zada­nia i zarówno na ziemi, jak i pod nią two­rzyły skom­pli­ko­wane archi­tek­to­nicz­nie budowle. Ale im dla odmiany bra­ko­wało polotu i bogac­twa umy­słu. Gdy gro­mada mró­wek osią­gnęła masę kry­tyczną, zaczy­nały prze­ja­wiać bar­dzo podobną do pro­gramu kom­pu­te­ro­wego, lite­ralną i bez­błędną inte­li­gen­cję zbio­rową. Kie­ro­wane tymi pro­gra­mami kolo­nie mró­wek budo­wały jeden miej­ski labi­rynt za dru­gim. Ich spo­łecz­ność funk­cjo­no­wała jak wielka, pre­cy­zyj­nie skon­stru­owana maszyna, ale pro­cesy myślowe poje­dyn­czej mrówki, jed­nego z try­bi­ków tej maszyny, były roz­cza­ro­wu­jąco płyt­kie i powolne. Było to przy­czyną upadku mró­wek, gdyż myśle­nie twór­cze potrzebne dla postępu cywi­li­za­cji jest domeną jed­no­stek, takich jak na przy­kład nasi New­ton i Ein­stein. Inte­li­gen­cja zbio­rowa jest ze swej natury i przy­ro­dzo­nej jej zasady redun­dan­cji prze­ci­wień­stwem zaawan­so­wa­nego myśle­nia; sto milio­nów nas, ludzi, mogłoby wytę­żać umy­sły i mimo to nie odkryć trzech zasad dyna­miki ani nie sfor­mu­ło­wać teo­rii względ­no­ści.

A zatem natu­ral­nym bie­giem rze­czy ani spo­łecz­ność mró­wek, ani spo­łecz­ność dino­zau­rów nie mogłyby się roz­wi­jać. Jak świad­czą nie­zli­czone przy­kłady zarówno przed nimi, jak i po nich, pło­myki inte­li­gen­cji, które zapło­nęły u obu tych rodza­jów, powinny zostać zga­szone przez nurt czasu i pozo­stać tylko efe­me­rycz­nymi iskier­kami w dłu­giej nocy histo­rii Ziemi.

Ale wtedy zda­rzyło się coś nie­ocze­ki­wa­nego.

1

PIERWSZE SPOTKANIE

Był zwy­kły dzień okresu póź­nej kredy. Nie spo­sób usta­lić dokładną datę, ale był to naprawdę zwy­kły dzień, a na Ziemi pano­wał spo­kój.

Przyj­rzyjmy się kształ­towi świata tam­tego dnia. W owym cza­sie pro­file i miej­sca kon­ty­nen­tów rady­kal­nie się róż­niły od ich obec­nych form. Antark­tyda i Austra­lia two­rzyły jeden ląd, więk­szy od każ­dego z nich w dzi­siej­szej postaci, Indie były dużą wyspą na Morzu Tetydy, a Europa i Azja dwoma oddziel­nymi lądami. Dino­zaury można było zna­leźć głów­nie na dwóch super­kon­ty­nen­tach. Pierw­szy z nich, Gon­dwana, był kilka miliar­dów lat wcze­śniej jedy­nym cią­głym lądem na Ziemi. Potem roz­padł się na osobne czę­ści, a jego powierzch­nia znacz­nie się zmniej­szyła, ale wciąż był tak duży jak dzi­siej­sza Afryka i Ame­ryka Połu­dniowa razem wzięte. Drugi, Lau­ra­zja, ode­rwał się od Gon­dwany, a póź­niej stał się zie­mią, którą obec­nie nazy­wamy Ame­ryką Pół­nocną.

Tam­tego dnia wszyst­kie stwo­rze­nia na wszyst­kich kon­ty­nen­tach pochła­niała tylko jedna sprawa – prze­trwa­nie. W ówcze­snym, nie­cy­wi­li­zo­wa­nym świe­cie nie wie­działy, skąd się wzięły i dokąd zmie­rzają. Gdy kre­dowe słońce znaj­do­wało się wprost nad ich gło­wami i cie­nie rzu­cane przez liście sagow­ców były naj­mniej­sze, ich jedy­nym zmar­twie­niem było to, dokąd się udać na obiad.

Na ską­pa­nej w bla­sku słońca pola­nie w gaju palm sago­wych w Gon­dwa­nie środ­ko­wej pewien na razie jesz­cze niczym się nie­wy­róż­nia­jący Tyran­no­sau­rus rex wła­śnie schwy­tał pulch­nego, cał­kiem dużego jasz­czura na połu­dniowy posi­łek. Budzą­cymi grozę szpo­nami roze­rwał wciąż szar­piące się zwie­rzę na dwoje i wrzu­cił część ogo­nową do zie­ją­cej pasz­czy. Gdy ją ze sma­kiem schru­pał, poczuł się cał­ko­wi­cie zado­wo­lony ze świata i z miej­sca, jakie w nim zaj­mo­wał.

Jed­nak pod zie­mią daleko było do spo­koju. Pościg tyra­no­zaura za jasz­czu­rem spo­wo­do­wał potężne trzę­sie­nie ziemi w pod­ziem­nym mie­ście mró­wek poło­żo­nym zale­d­wie metr od lewej stopy dino­zaura. Na szczę­ście unik­nęło roz­dep­ta­nia, ale teraz na powierzch­nię wyle­gła horda jego mniej wię­cej tysiąca miesz­kań­ców, by spraw­dzić, co się stało.

Tyra­no­zaur prze­sła­niał im ponad pół nieba; był niczym wynio­sły szczyt prze­szy­wa­jący chmury. Dla mró­wek zgro­ma­dzo­nych w cie­niu tego masywu wyglą­dało to tak, jakby nagle dzień zaczął się chy­lić ku zacho­dowi. Zezu­jąc w górę, coraz wyżej i wyżej, patrzyły, jak ogon jasz­czura wyko­nuje w powie­trzu łuk i znika w prze­past­nej pasz­czy tyra­no­zaura. Słu­chały odgło­sów chru­pa­nia, trza­sków i łosko­tów, które brzmiały jak gromy bijące z nieba. Wcze­śniej przy podob­nych oka­zjach tym gro­mom towa­rzy­szyły obfite opady odłam­ków kości i kawał­ków mięsa. Nawet drobny desz­czyk pozo­sta­ło­ści z uczty dino­zaura zapew­niał obiad całemu mia­stu. Jed­nak tym razem tyra­no­zaur miał mocno zaci­śnięte szczęki i z nieba nic nie spa­dało. Po paru chwi­lach wrzu­cił do pasz­czy drugą połowę jasz­czura. Znowu roz­legł się grzmot, ale i teraz nie spadł deszcz szcząt­ków pokarmu.

Gdy tyra­no­zaur skoń­czył jeść, cof­nął się o kilka kro­ków i z lubo­ścią uło­żył się w cie­niu do poobied­niej drzemki. Zatrzę­sła się zie­mia, szczyt się osu­nął i prze­kształ­cił w daleki łań­cuch gór, a polanę ponow­nie zalało jasne świa­tło słońca. Mrówki potrzą­snęły z rezy­gna­cją gło­wami i wes­tchnęły. Tego­roczna pora sucha była długa i życie z dnia na dzień sta­wało się coraz cięż­sze. Były głodne już od dwóch dni.

W chwili gdy przy­gnę­bione stwo­rzonka odwra­cały się w stronę wej­ścia do ich mia­sta, polaną zachwiało kolejne trzę­sie­nie ziemi. Łań­cuch gór­ski prze­wra­cał się nie­spo­koj­nie z boku na bok! Mrówki patrzyły uważ­nie, jak tyra­no­zaur wkłada jeden ze swo­ich mon­stru­al­nych pazu­rów do pyska i zaczyna nim wście­kle dłu­bać w zębach. Natych­miast pojęły, dla­czego ów stwór nie może zasnąć – mię­dzy jego zębami utkwiło i draż­niło go mięso jasz­czura.

Bur­mi­strzowi mia­sta mró­wek przy­szedł nagle do głowy pewien pomysł. Wdra­pał się na źdźbło trawy i wysłał zgro­ma­dzo­nym w dole miesz­kań­com kolo­nii fero­mo­nowy sygnał. Gdy dotarł on do pozo­sta­łych mró­wek, zro­zu­miały, o co cho­dzi bur­mi­strzowi, i prze­ka­zały tę wia­do­mość dalej. W miarę poru­sza­nia się ich czu­łek tłum ogar­niało coraz więk­sze pod­nie­ce­nie.

Pod wodzą bur­mi­strza mrówki ruszyły w stronę tyra­no­zaura upo­rząd­ko­wa­nymi czar­nymi stru­my­kami. Począt­kowo łań­cuch gór­ski wyda­wał się im nie­sa­mo­wi­cie odle­gły, widoczny na hory­zon­cie, ale nie­do­stępny. Jed­nak potem nie­spo­kojny tyra­no­zaur prze­krę­cił się ku nim, skra­ca­jąc w jed­nej chwili dzie­lący je od niego dystans. Gdy się obra­cał, jedna z jego ogrom­nych dłoni spa­dła z nieba i legła z ogłu­sza­ją­cym łosko­tem tuż przed bur­mi­strzem. Wywo­łany tym wstrząs wyrzu­cił cały pochód mró­wek w powie­trze, a kurz, który się przy tym wzbił, uło­żył się w kształt grzyba podob­nego do chmury pyłu po wybu­chu bomby ato­mo­wej.

Nie cze­ka­jąc, aż kurz z powro­tem osią­dzie, mrówki weszły za swoim bur­mi­strzem na dłoń dino­zaura. Leżała ona pro­sto­pa­dle do ziemi, two­rząc urwi­stą skałę. Ale dla wpra­wio­nych we wspi­nacz­kach mró­wek nie była to żadna prze­szkoda. Szybko wdra­pały się po ścia­nie urwi­ska na przed­ra­mię dino­zaura. Wciąż w zwar­tym szyku, wybie­rały drogę na szorst­kiej skó­rze przed­ra­mie­nia, brnąc przez jego podobną do pła­sko­wyżu powierzch­nię, scho­dząc i wcho­dząc po stro­mych zbo­czach prze­ci­na­ją­cych ją nie­zli­czo­nych wąwo­zów i upar­cie zmie­rza­jąc do ramie­nia i pasz­czy tyra­no­zaura.

Aku­rat w tym momen­cie tyra­no­zaur pod­niósł ogromną rękę, by ponow­nie pogrze­bać sobie w zębach. Mrówki, które posu­wały się po jego przed­ra­mie­niu, poczuły, że usuwa się im grunt pod nogami i że alar­mu­jąco wzra­sta siła gra­wi­ta­cji. Wal­cząc o życie, przy­warły do skóry dino­zaura wszyst­kimi odnó­żami. Jego kolo­salna głowa zasła­niała im teraz pół nieba. Jego wolny oddech był jak wiatr wie­jący na nie­bie, a pod spoj­rze­niem jego roz­le­głych jak oce­any oczu zatrzę­sły się z trwogi.

Dostrze­gł­szy na swym ramie­niu mrówki, tyra­no­zaur uniósł drugą rękę, by je strzep­nąć. Jego dłoń zakryła połu­dniowe słońce jak chmura burzowa i rzu­ciła na armię mró­wek groźny cień. Patrzyły na nią z prze­ra­że­niem, gwał­tow­nie rusza­jąc czuł­kami. Bur­mistrz pod­niósł jedną ze swych przed­nich nóg i reszta oddziału natych­miast zro­biła to samo, wsku­tek czego cała kolo­nia stała się długą, drga­jącą strzałą, wymie­rzoną w pasz­czę dino­zaura.

Tyra­no­zaur na kilka sekund osłu­piał, ale w końcu pojął zamiar mró­wek i opu­ścił koń­czynę. Chmura burzowa znik­nęła i z powro­tem poka­zało się słońce. Potem dino­zaur otwo­rzył pasz­czę i poło­żył na ogrom­nym zębie palec, two­rząc w ten spo­sób most mię­dzy ramie­niem i szczęką. Na uła­mek sekundy mrówki się zawa­hały, ale bur­mistrz ponow­nie objął dowódz­two i reszta kolo­nii bez sprze­ciwu poma­sze­ro­wała za nim.

Pierw­sza grupa szybko dotarła do końca palca. Sta­nąw­szy na gład­kim, stoż­ko­wa­tym czubku pazura, patrzyły z lękiem i podzi­wem w głąb jego pasz­czy. Miały przed sobą pogrą­żoną w mroku cze­luść, w któ­rej zbie­rała się burza. Ich twa­rze owie­wał silny, wil­gotny wiatr, który cuch­nął posoką, a z ciem­nej otchłani docho­dziło grzmie­nie. Gdy oczy mró­wek przy­sto­so­wały się do mroku, udało im się doj­rzeć w oddali pas jesz­cze głęb­szej ciem­no­ści, który stale zmie­niał kształt. Dopiero po dłuż­szym cza­sie uświa­do­miły sobie, że jest to gar­dło dino­zaura. To ono było źró­dłem owych grzmo­tów, które wydo­by­wały się z żołądka dino­zaura. Mrówki instynk­tow­nie sku­liły się ze stra­chu, ale potem jedna za drugą wspięły się na jego olbrzy­mie zęby i ześli­znęły po zbo­czach z gład­kiego, bia­łego szkliwa.

Potęż­nymi żuwacz­kami zaczęły się wgry­zać w różowe mięso jasz­czura, które utkwiło w roz­pa­dli­nach mię­dzy zębami. Żując pokarm, gapiły się na wiel­kie białe kolumny wzno­szące się po obu stro­nach. Wysoko nad nimi, na pod­nie­bie­niu dino­zaura, lśnił zło­wrogo w pro­mie­niach słońca drugi rząd sie­ka­czy, który wyglą­dał tak, jakby lada chwila mógł je zmiaż­dżyć. Ale tyra­no­zaur prze­su­nął już palec na górną szczękę i nie­prze­rwany stru­mień mró­wek wspi­nał się teraz na osa­dzone w niej zęby i poże­rał zakli­no­wane mię­dzy nimi mięso, two­rząc lustrzany obraz sceny, która roz­gry­wała się na dol­nej szczęce.

W około tuzi­nie szcze­lin uwi­jało się teraz ponad tysiąc mró­wek, które szybko uprząt­nęły do czy­sta skrawki mięsa. Dole­gli­wość drę­cząca dino­zaura została usu­nięta! Nie roz­wi­nął się on jesz­cze w takim stop­niu, by podzię­ko­wać za tę przy­sługę, więc tylko wydał dłu­gie wes­tchnie­nie ulgi. Ten nagły hura­gan zdmuch­nął z jego pasz­czy wszyst­kie mrówki, które wznio­sły się w powie­trze jak czarny obłok kurzu, ale ponie­waż ich ciała były nie­wia­ry­god­nie lek­kie, wylą­do­wały bez szwanku metr od głowy tyra­no­zaura. Miały pełne brzu­chy i potup­tały syte z powro­tem do swo­jego mia­sta. Tym­cza­sem tyra­no­zaur prze­krę­cił się na drugi bok, w chłodny cień, i bez trudu zapadł w drzemkę.

I to było tyle.

Kiedy Zie­mia powoli się obra­cała, słońce prze­su­wało się w mil­cze­niu ku zacho­dowi, cie­nie sagow­ców się wydłu­żały, a mię­dzy drze­wami prze­my­kały motyle i chrząsz­cze. W oddali biły o brzegi Gon­dwany fale pier­wot­nego oce­anu.

Nikt nie wie­dział, że w tej naj­spo­koj­niej­szej chwili histo­ria Ziemi doko­nała ostrego zwrotu w nowym kie­runku.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Title:

Author:

Copy­ri­ght © 2010 Liu Cixin

Polish trans­la­tion copy­ri­ght © 2021 FT Cul­ture (Beijing) Co., Ltd.

Co-publi­shed by Chon­gqing Media & Publi­shing Co., Ltd.

All rights rese­rved

Tytuł wyda­nia angiel­skiego: Of Ants and Dino­saurs

(prze­kład z chiń­skiego: Eli­za­beth Han­lon)

Copy­ri­ght © for the Polish e‑book edi­tion by REBIS Publi­shing House Ltd., Poznań 2020, 2026

Infor­ma­cja o zabez­pie­cze­niach

W celu ochrony autor­skich praw mająt­ko­wych przed praw­nie nie­do­zwo­lo­nym utrwa­la­niem, zwie­lo­krot­nia­niem i roz­po­wszech­nia­niem każdy egzem­plarz książki został cyfrowo zabez­pie­czony. Usu­wa­nie lub zmiana zabez­pie­czeń sta­nowi naru­sze­nie prawa.

Redak­tor: Krzysz­tof Tro­piło

Pro­jekt okładki: David War­dle

Pro­jekt i opra­co­wa­nie gra­ficzne pol­skiej wer­sji okładki: Sła­wo­mir Folk­man

Foto­gra­fie na okładce: Shut­ter­stock

Wyda­nie II e‑book (opra­co­wane na pod­sta­wie wyda­nia książ­ko­wego: O mrów­kach i dino­zau­rach, wyd. I, Poznań 2021)

ISBN 978-83-8188-855-4

WYDAWCA

Dom Wydaw­ni­czy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmi­grodzka 41/49, 60-171 Poznań, Pol­ska

tel. +48 61 867 47 08, +48 61 867 81 40

e-mail: [email protected]

www.rebis.com.pl

Kon­wer­sję do wer­sji elek­tro­nicz­nej wyko­nano w sys­te­mie Zecer