Historia. Klasa 4w. Od „Czym jest historia?” do „Rozwój chrześcijaństwa i zmierzch starożytności”. ebook

Hit na klasówkę

Historia. Klasa 4w

Od „Czym jest historia?” do „Rozwój chrześcijaństwa i zmierzch starożytności”

@mz_learning_know

Tytuł: Historia. Klasa 4w

Podtytuł: Od „Czym jest historia?” do „Rozwój chrześcijaństwa i zmierzch starożytności”

Tytuł serii: Hit na klasówkę

Autor: Magdalena Zelmańska-RecławProfil edukacyjny: @mz_learning_know

Copyright © 2026 Magdalena Zelmańska-Recław

Wydawca: Magdalena Zelmańska-Recław

Strona internetowa: mzlearning.plISBN: 978-83-68832-45-7

Podczas przygotowywania tej publikacji korzystano z narzędzi sztucznej inteligencji, szczególnie na etapie edycji tekstu.

Gdańsk 2026

Spis treści

Co to jest historia?

Czym jest historia?

Czas w historii

Źródła historyczne

Mapa historyczna i plan

Powtórzenie działu „Co to jest historia?”

Moja mała i wielka ojczyzna

My i nasza historia

Moja mała ojczyzna

Moja ojczyzna – Polska

Powtórzenie działu „Moja mała i wielka ojczyzna”

Narodziny cywilizacji

Od koczowników do osadników

Pierwsze cywilizacje

Starożytny Egipt – kraj faraonów

Powtórzenie działu „Narodziny cywilizacji”

Dziedzictwo starożytnej Grecji

W krainie Hellenów

Demokracja ateńska

Grecy i ich bogowie

Nauka i sztuka starożytnej Grecji

Powtórzenie działu „Dziedzictwo starożytnej Grecji”

Dziedzictwo starożytnego Rzymu

W starożytnym Rzymie

Osiągnięcia starożytnych Rzymian

Narodziny chrześcijaństwa

Rozwój chrześcijaństwa i zmierzch starożytności

Powtórzenie działu „Dziedzictwo starożytnego Rzymu”

Bibliografia / Warto przeczytać

mzlearning.pl

Co to jest historia?

Czym jest historia?

Historia… Co to takiego i kto ją tworzy?

Historia to przeszłość człowieka, opowieść o niej oraz nauka badająca dawne wydarzenia. Za początek historii uznaje się wynalezienie pisma.

Historię tworzą wszyscy ludzie – zarówno władcy, politycy, żołnierze i uczeni, jak i osoby wykonujące codzienne obowiązki. Każdy miniony dzień staje się częścią historii.

Czas dzielimy na:

przeszłość

– to, co już się wydarzyło,

teraźniejszość

– to, co dzieje się obecnie,

przyszłość

– to, co dopiero nastąpi.

Kto bada historię?

Przeszłość badają historycy. Gromadzą ślady, dowody i informacje, aby ustalić:

co

się wydarzyło,

kto

brał w tym udział,

kiedy

i

gdzie

do tego doszło,

dlaczego

wydarzenie miało miejsce,

jaki miało

przebieg

,

jakie przyniosło

skutki

.

Każde wydarzenie ma przyczynę, przebieg i skutek. Ich poznanie pomaga zrozumieć przeszłość, lepiej oceniać teraźniejszość i wyciągać wnioski na przyszłość.

Dzięki znajomości historii możesz:

lepiej rozumieć swoją tożsamość i otaczający świat,

dostrzegać skutki różnych działań,

korzystać z doświadczeń ludzi żyjących wcześniej,

unikać powtarzania błędów z przeszłości.

W starożytnej Grecji opiekunką historii była muza Klio.

To, co najważniejsze

Historia to przeszłość człowieka, opowieść o niej oraz nauka, która bada przeszłość.

Historycy badają przyczyny, przebieg i skutki wydarzeń.

Poznawanie historii pomaga lepiej rozumieć teraźniejszość i podejmować rozsądniejsze decyzje w przyszłości.

Czas w historii

Mierzenie czasu i zegary

Dawniej ludzie rozpoznawali upływ czasu dzięki obserwacji dnia, nocy i pór roku. Później zaczęli używać przyrządów do dokładniejszego mierzenia czasu.

Podstawową jednostką czasu jest doba, która trwa 24 godziny.

Do dawnych przyrządów służących do mierzenia czasu należały:

klepsydra

– mierzyła czas dzięki przesypującemu się

piaskowi

,

zegar wodny

– działał dzięki przepływającej

wodzie

,

zegar słoneczny

– wskazywał godzinę za pomocą

cienia

.

Jak historyk oblicza i dzieli czas?

Chronologia to nauka o mierzeniu czasu i ustalaniu kolejności wydarzeń. Historycy porządkują wydarzenia od najdawniejszych do najnowszych.

Czas historyczny dzielimy na:

ery

– okresy liczone od ważnego wydarzenia,

tysiąclecia

– okresy liczące 1000 lat,

wieki

– okresy liczące 100 lat,

półwiecza

– okresy liczące 50 lat.

Wieki zapisujemy najczęściej liczbami rzymskimi.

Narodziny Chrystusa dzielą czas na okres przed naszą erą (p.n.e.) i okres naszej ery (n.e.).

W datach p.n.e. większa liczba oznacza wydarzenie wcześniejsze, a w datach n.e. – wydarzenie późniejsze.

Nie ma roku zerowego.

Jak obliczyć, który to wiek?

Aby określić, na który wiek przypada wydarzenie, w dacie, która nie kończy się dwoma zerami, należy pominąć dwie ostatnie cyfry i do pozostałej liczby dodać 1. Na przykład rok 966 przypada na X wiek. Daty zakończone dwoma zerami należą do wieku wskazanego przez liczbę pozostałą po ich pominięciu, dlatego rok 1000 przypada na X wiek.

Dwie ostatnie cyfry daty wskazują połowę wieku:

od 01 do 50 – pierwsza połowa,

od 51 do 99 oraz 00 – druga połowa.

Aby obliczyć, ile lat upłynęło między wydarzeniami z tej samej ery, od większej daty odejmujemy mniejszą.

Kalendarz

Kalendarz służy do porządkowania i planowania czasu. Powstał dzięki obserwacji ruchu planet i faz Księżyca.

Rok to czas jednego obiegu Ziemi wokół Słońca. W kalendarzu gregoriańskim liczy 365 dni i dzieli się na 12 miesięcy. Co cztery lata występuje rok przestępny, który ma 366 dni.

Różne ludy tworzyły własne kalendarze. Kalendarz Azteków również liczył 365 dni, ale dzielił je na 18 miesięcy.

Epoki historyczne

Historycy podzielili dzieje ludzkości na epoki, których umowne granice wyznaczają ważne wydarzenia lub odkrycia:

prehistoria

– do wynalezienia pisma,

starożytność

– do upadku Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie w

476

roku,

średniowiecze

– do odkrycia Ameryki w

1492

roku,

nowożytność

– do zakończenia I wojny światowej w

1918

roku,

współczesność

– epoka, w której żyjemy.

To, co najważniejsze

Dawniej ludzie mierzyli czas dzięki obserwacji przyrody, a później za pomocą zegarów i kalendarzy.

Chronologia pozwala ustalać kolejność wydarzeń i określać czas, w którym się rozegrały.

Czas historyczny dzielimy na ery, tysiąclecia, wieki i półwiecza, a dzieje ludzkości – na epoki historyczne.

Źródła historyczne

Dziedzictwo historyczne

Źródła historyczne to ślady działalności ludzi żyjących w przeszłości. Dzięki nim historycy poznają życie dawnych ludzi i społeczności.

Źródła historyczne dzielimy na:

materialne

:

pisane

, na przykład listy, pamiętniki, książki i gazety,

niepisane

, na przykład budowle, pojazdy, narzędzia, monety, broń, ubrania i dzieła sztuki;

niematerialne

, na przykład przekazy ustne, wspomnienia, legendy, obyczaje, tradycje, pieśni, przysłowia, powiedzenia i nazwy miejscowości.

To, co pozostało po dawnych pokoleniach, nazywamy dziedzictwem historycznym. Jego częścią są zabytki, które należy chronić, ponieważ dostarczają wiedzy o przeszłości.

Ślady przeszłości można znaleźć między innymi w muzeach, skansenach, archiwach, bibliotekach, galeriach sztuki, starych budowlach i na stanowiskach archeologicznych.

Źródeł materialnych znajdujących się pod ziemią lub pod wodą poszukują archeolodzy. Odnalezione przez nich przedmioty często trafiają do muzeów.

Czy każde źródło jest wiarygodne?

Nie każde źródło przekazuje prawdziwe informacje. Jego autor mógł pomylić daty, ubarwić relację, opisać wydarzenie, w którym nie uczestniczył, lub celowo wprowadzić odbiorców w błąd.

Aby ocenić wiarygodność informacji, historyk porównuje różne źródła i sprawdza, czy ich treść jest zgodna z wiedzą o danej epoce.

To, co najważniejsze

Źródła historyczne dzielimy na materialne – pisane i niepisane – oraz niematerialne.

Archeolodzy odkrywają źródła materialne znajdujące się pod ziemią i pod wodą.

Porównywanie źródeł pomaga ustalić, czy zawarte w nich informacje są wiarygodne.

Mapa historyczna i plan

Jak czytać mapę historyczną?

Mapa to zmniejszony i uproszczony obraz Ziemi lub nieba.

Mapa historyczna przedstawia informacje o przeszłości, a zbiór map wydany w formie książki to atlas.

Podczas czytania mapy należy zwrócić uwagę na:

tytuł

– informuje, co przedstawia mapa,

legendę