Od: Historia – nauka o przeszłości do: „Solidarność” i jej bohaterowie. Hit na klasówkę. 4n. ebook

Historia klasa 4n

Od: Historia – nauka o przeszłości do: „Solidarność” i jej bohaterowie

Tytuł: Od: Historia – nauka o przeszłości do: „Solidarność” i jej bohaterowie

Tytuł serii: Hit na klasówkę

Autor: @mz_learning_know

Copyright © 2026 Magdalena Zelmańska-RecławISBN: 978-83-68832-33-4

Przy przygotowaniu tej publikacji korzystano z pomocy narzędzi sztucznej inteligencji, szczególnie podczas edycji tekstu.

Gdańsk, 2026

Hit na klasówkę

Historia klasa 4n

Od: Historia – nauka o przeszłości do: „Solidarność” i jej bohaterowie

@mz_learning_know

Spis treści

Z historią na Ty

Historia – nauka o przeszłości

Historia wokół nas

Mieszkamy w Polsce

Czas w historii

Obliczanie czasu w historii

Czytamy mapę i plan

Od Piastów do Jagiellonów

Mieszko I i chrzest Polski

Bolesław Chrobry – pierwszy król Polski

W średniowiecznym klasztorze

Polska Kazimierza Wielkiego

Rycerze i zamki

Jadwiga i Jagiełło – unia polsko-litewska

Zawisza Czarny i bitwa pod Grunwaldem

Mikołaj Kopernik – wielki astronom

Wojny i upadek Rzeczypospolitej

Jan Zamoyski i złoty wiek Polski

XVII wiek – stulecie wojen

Czasy stanisławowskie

Tadeusz Kościuszko na czele powstania

Legiony Polskie i hymn narodowy

Romuald Traugutt i powstanie styczniowe

Maria Skłodowska-Curie – polska noblistka

Ku współczesnej Polsce

Józef Piłsudski i niepodległa Polska

Bitwa Warszawska

Eugeniusz Kwiatkowski i budowa Gdyni

Zośka, Alek i Rudy – bohaterscy harcerze

„Żołnierze niezłomni”

Jan Paweł II – papież pielgrzym

„Solidarność” i jej bohaterowie

Bibliografia / Warto przeczytać

mzlearning.pl

Z historią na Ty

Historia – nauka o przeszłości

Czym zajmuje się historia?

Historia to nauka o przeszłości. Bada wydarzenia, które już się odbyły i pomaga zrozumieć, jak wpłynęły one na życie ludzi.

Przeszłość to wszystko, co wydarzyło się dawniej.

Współczesność to czasy, w których żyjemy teraz.

Swoją historię ma każdy człowiek, każda rodzina, każdy kraj i cały świat. Dzięki historii lepiej rozumiemy teraźniejszość i możemy wyciągać wnioski z dawnych wydarzeń.

Postacie baśniowe, legendarne i historyczne

W historii ważne jest odróżnianie postaci prawdziwych od wymyślonych.

Postać baśniowa występuje w baśni. Baśń to opowieść o wymyślonych bohaterach i fantastycznych wydarzeniach. Przykładem postaci baśniowej jest Królowa Śniegu.

Postać legendarna występuje w legendzie. Legenda może nawiązywać do prawdziwych wydarzeń lub miejsc, ale zawiera także elementy wymyślone. Przykładem postaci legendarnej jest Król Artur.

Postać historyczna to osoba, która żyła naprawdę. Przykładem postaci historycznej jest Stanisław August Poniatowski, ostatni król Polski.

Historycy – odkrywcy przeszłości

Historycybadają i opisują przeszłość. Ustalają, co wydarzyło się dawniej, kiedy do tego doszło i dlaczego tak się stało.

Wyjaśniają także przyczyny i skutki wydarzeń.

Przyczyna to powód wydarzenia.

Skutek to jego następstwo, czyli to, co stało się później w wyniku tego wydarzenia.

Od przyczyny do skutku

Historycy badają nie tylko wielkie wydarzenia, lecz także codzienne życie ludzi i dawne przedmioty.

Przykładem może być rower.

Przyczyna, czyli dlaczego zaczęto szukać nowego pojazdu.Ludzie chcieli szybciej i wygodniej się przemieszczać. Dawne pojazdy podobne do roweru były niewygodne, ponieważ nie miały pedałów.

Wydarzenie, czyli co się stało.W 1885 r. John Kemp Starley skonstruował pojazd z pedałami i łańcuchem.

Skutek, czyli co się zmieniło.Dzięki temu wynalazkowi podróżowanie stało się łatwiejsze i tańsze. Z czasem rowery udoskonalano, aby były szybsze, bezpieczniejsze i wygodniejsze.

Źródła historyczne

Źródła historyczne to ślady działalności ludzi z przeszłości. Dzięki nim historycy poznają dawne wydarzenia i życie ludzi.

Źródła historyczne dzielimy na materialne i niematerialne.

Źródła materialne to rzeczy, które można zobaczyć lub dotknąć.

Dzielimy je na pisane i niepisane.

Źródła pisane to na przykład:

kroniki,

pamiętniki,

listy,

dokumenty,

mapy,

napisy na budowlach i nagrobkach.

Źródła niepisane to na przykład:

obrazy,

rzeźby,

budowle,

biżuteria,

przedmioty codziennego użytku,

stroje,

zdjęcia,

filmy.

Źródła niematerialne to na przykład:

obyczaje,

przekazy ustne,

tradycja.

Historycy sprawdzają wiarygodność źródeł, ponieważ nie każde źródło pokazuje wydarzenia dokładnie i zgodnie z prawdą.

Archeolodzy

Archeologia to nauka, która bada przeszłość na podstawie dawnych przedmiotów i śladów pozostawionych przez ludzi.

Archeolodzy prowadzą wykopaliska. Odkrywają między innymi:

naczynia,

ozdoby,

narzędzia,

broń,

ruiny budowli,

ślady dawnych osad i miast.

Każde znalezisko trzeba ostrożniewydobyć, oczyścić, zmierzyć i opisać. Ważne jest także miejsce, w którym je znaleziono. Dzięki temu archeolodzy mogą ustalić, kiedy przedmiot powstał i do czego służył.

Archeolodzy nie szukają tylko cennych rzeczy. Ich celem jest poznanie życia ludzi w dawnych czasach.

To, co najważniejsze

Historia to nauka o przeszłości ludzi i ich działalności.

Przeszłość to dawne wydarzenia, a współczesność to czasy obecne.

Baśń opowiada o wymyślonych bohaterach i wydarzeniach.

Legenda może nawiązywać do prawdziwych wydarzeń lub miejsc, ale zawiera elementy wymyślone.

Postać historyczna to osoba, która żyła naprawdę.

Historycy badają przeszłość oraz wyjaśniają przyczyny i skutki wydarzeń.

Źródła historyczne to ślady działalności ludzi z przeszłości.

Źródła historyczne dzielimy na materialne i niematerialne.

Źródła materialne dzielimy na pisane i niepisane.

Archeolodzy badają dawne przedmioty i ślady odnajdywane między innymi podczas wykopalisk.

Historia wokół nas

Pamiątki rodzinne

Każda rodzina ma swoją historię. Możemy ją poznawać dzięki opowieściom starszych osób oraz pamiątkom rodzinnym.

Ród to grupa spokrewnionych osób z różnych pokoleń, które pochodzą od wspólnego przodka. Członków jednego rodu nazywamy krewnymi.

Pamiątki rodzinne to ważne przedmioty pozostawione przez przodków. Przypominają o bliskich i pomagają dowiedzieć się, jak żyli dawni członkowie rodziny.

Pamiątkami rodzinnymi mogą być na przykład:

biżuteria,

zegarek,

zdjęcia rodzinne,

szabla,

listy,

aparat fotograficzny.

Dzięki pamiątkom można dowiedzieć się, jak wyglądali przodkowie, jak się ubierali, czym się zajmowali i w jakich wydarzeniach uczestniczyli.

Badanie więzi rodzinnych

Genealogia to nauka badająca historię rodziny i więzi między jej członkami.

Osoby zajmujące się genealogią nazywamy genealogami. Wyniki ich pracy można przedstawić w formie drzewa genealogicznego.

Drzewo genealogiczne to schemat pokazujący członków rodziny i stopień pokrewieństwa między nimi.

Najstarsi przodkowie znajdują się zwykle u podstawy wykresu, czyli w pniu drzewa. Najmłodsi członkowie rodu są umieszczani wyżej.

Duża i mała ojczyzna

Ojczyzna to kraj, z którym człowiek czuje silną więź. Może to być kraj, w którym się urodził, spędził dużą część życia albo z którego pochodzili jego przodkowie.

Dla Polaków ojczyzną jest Polska.

Mała ojczyzna to miejsce, z którym człowiek jest szczególnie związany. Może to być:

wieś,

miasto,

dzielnica,

region kraju.

Region to obszar wyróżniający się krajobrazem, historią lub zwyczajami mieszkańców.

Tradycja to obyczaje i zasady przekazywane z pokolenia na pokolenie.

Poznajemy małą ojczyznę

Każda mała ojczyzna ma swoją historię. Można ją poznawać dzięki książkom, lokalnej prasie, internetowi, rozmowom z mieszkańcami, wizytom w muzeach, zabytkom oraz lokalnym legendom i podaniom.

Z małą ojczyzną mogą być związane osoby ważne dla historii miejscowości, regionu albo całego kraju.

Tradycje małych ojczyzn

Każda mała ojczyzna może mieć własne obyczaje i tradycje.

Przykłady tradycji regionalnych:

wycinanki z Łowicza,

kolędowanie, popularne między innymi na Podhalu,

palmy wielkanocne z Lipnicy Murowanej.

Tradycje pomagają mieszkańcom pamiętać o historii i kulturze własnego regionu.

Czym jest patriotyzm?

Patriotyzm to miłość i przywiązanie do ojczyzny. Człowieka, który kocha swoją ojczyznę i chce działać dla jej dobra, nazywamy patriotą.

Dawniej patriotyzm często oznaczał gotowość do walki o wolność kraju. W czasie pokoju można go okazywać przez szacunek dla ojczyzny, jej mieszkańców, kultury, obyczajów i historii.

Patriota powinien także szanować obywateli innych państw.

Patriotyzm lokalny to miłość i przywiązanie do małej ojczyzny oraz troska o miejscowość lub region.

Współczesny patriotyzm można okazywać przez:

godne uczestniczenie w uroczystościach,

szacunek dla symboli i tradycji,

kulturalne kibicowanie polskim sportowcom,

poznawanie historii Polski,

pracę dla dobra innych ludzi,

troskę o swoją miejscowość i region.

Bohaterowie małych ojczyzn

W wielu miejscowościach żyły osoby szczególnie zasłużone dla lokalnej społeczności, na przykład naukowcy, żołnierze, artyści albo działacze społeczni.

Lokalni bohaterowie są upamiętniani przez nazwy ulic, pomniki i tablice pamiątkowe.

Przykładem jest Antoni Abraham, zwany królem Kaszubów. Był działaczem społecznym i pisarzem zasłużonym dla polskości Pomorza i Kaszub.

To, co najważniejsze

Pamiątki rodzinne pomagają poznawać historię rodziny.

Ród to grupa spokrewnionych osób pochodzących od wspólnego przodka.

Genealogia bada historię rodziny i więzi między jej członkami.

Drzewo genealogiczne pokazuje członków rodziny i pokrewieństwo między nimi.

Ojczyzna to kraj, z którym człowiek czuje silną więź.

Mała ojczyzna to wieś, miasto, dzielnica lub region, z którym człowiek jest szczególnie związany.

Tradycja to obyczaje i zasady przekazywane z pokolenia na pokolenie.

Patriotyzm to miłość i przywiązanie do ojczyzny oraz działanie dla jej dobra.

Patriotyzm lokalny to przywiązanie do małej ojczyzny i troska o nią.

Bohaterowie małych ojczyzn to osoby zasłużone dla lokalnej społeczności.

Mieszkamy w Polsce

Polacy jako naród

Polska istnieje od ponad 1000 lat. Przez ten czas między jej mieszkańcami powstały silne więzi.

Naród to grupa ludzi, których łączą:

wspólne

pochodzenie

,

związek z określonym

terytorium

,

język

,

historia

,

tradycje i obyczaje

.

Polacy tworzą naród, ponieważ mają wspólną przeszłość, kulturę, język i poczucie przynależności do Polski.

W Polsce mieszkają także przedstawiciele innych narodów. Oni również mogą kochać Polskę i uważać ją za swoją ojczyznę.

Kultura narodowa

Do kultury narodowej należą dzieła ważnych twórców, takich jak:

Adam Mickiewicz,

Fryderyk Chopin,

Jan Matejko.

Dzieła kultury są częścią dziedzictwa narodowego, ponieważ przypominają o historii, języku, tradycjach i ważnych wydarzeniach z przeszłości.

Symbole narodowe Polaków

Symbole narodowe to znaki, które reprezentują państwo i naród.

Do polskich symboli narodowych należą:

godło,

flaga,

hymn.

Godło Polski to Orzeł Biały w koronie na czerwonym tle. Jest najstarszym polskim symbolem narodowym. Już w średniowieczu książęta z rodu Piastów używali wizerunku orła jako swojego znaku.

Flaga Polski jest biało-czerwona. Jej barwy nawiązują do godła. Biel oznacza szlachetność i czystość zamiarów, a czerwień – odwagę i waleczność.

Hymnem Polski jest „Mazurek Dąbrowskiego”. Słowa tej pieśni napisał Józef Wybicki. „Mazurek Dąbrowskiego” powstał w 1797 r. dla polskich żołnierzy walczących u boku generała Jana Henryka Dąbrowskiego. W 1927 r. został polskim hymnem państwowym.

Symbolom narodowym należy okazywać szacunek. Na przykład hymn śpiewa się w pozycji stojącej.

Święta państwowe przypominają o ważnych wydarzeniach z historii Polski.

Do polskich świąt państwowych należą m.in.:

Święto Narodowe Trzeciego Maja,

Narodowe Święto Niepodległości,

Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”.

Święto Narodowe Trzeciego Maja upamiętnia uchwalenie Konstytucji 3 maja w 1791 r.

Narodowe Święto Niepodległości obchodzimy 11 listopada. Przypomina ono o odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r.

Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” obchodzimy 1 marca. Upamiętnia osoby, które po 1944 r. walczyły przeciwko podporządkowaniu Polski Związkowi Sowieckiemu.

Krainy historyczne Polski

Kraina historyczna to część kraju wyróżniająca się historią, kulturą i ważnymi miejscami z przeszłości.

Główne krainy historyczne Polski to:

Wielkopolska,

Małopolska,

Pomorze Gdańskie,

Pomorze Zachodnie,

Mazowsze,

Górny Śląsk,

Dolny Śląsk,

Kujawy,

Podlasie,

Warmia,

Mazury.

W krainach historycznych znajdują się liczne zabytki, na przykład:

Gdański Żuraw,

Pałac Branickich w Białymstoku,

Ratusz w Poznaniu,

Zamek Królewski w Warszawie,

Ratusz we Wrocławiu,

Wawel w Krakowie.

Polacy na świecie

Wielu Polaków i osób polskiego pochodzenia mieszka poza granicami Polski.

Polacy mieszkają między innymi na Litwie, Ukrainie i Białorusi, ponieważ ich przodkowie żyli na ziemiach należących dawniejdo państwa polskiego.

Polonia to osoby polskiego pochodzenia mieszkające na stałepoza Polską.

Polonia pielęgnuje polski język, obyczaje i kulturę. Liczne grupy Polonii żyją między innymi w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Francji, Stanach Zjednoczonych, Australii, Brazylii i Argentynie.

To, co najważniejsze

Naród to grupa ludzi połączonych wspólnym pochodzeniem, językiem, historią, kulturą, tradycjami oraz związkiem z określonym terytorium.

Dziedzictwo narodowe to ważne dla narodu dzieła, zabytki, tradycje i symbole związane z jego historią.

Do polskich symboli narodowych należą godło, flaga i hymn.

Godło Polski to Orzeł Biały w koronie na czerwonym tle.

Flaga Polski jest biało-czerwona.

Hymnem Polski jest „Mazurek Dąbrowskiego”.

Polskie święta państwowe to m.in. Święto Narodowe Trzeciego Maja, Narodowe Święto Niepodległości i Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”.

Kraina historyczna to część kraju wyróżniająca się historią, kulturą i ważnymi miejscami z przeszłości.

Główne krainy historyczne Polski to między innymi Wielkopolska, Małopolska, Pomorze Gdańskie, Pomorze Zachodnie, Mazowsze, Górny Śląsk, Dolny Śląsk, Kujawy, Podlasie, Warmia oraz Mazury.

Polonia to osoby polskiego pochodzenia mieszkające na stałe poza Polską.

Czas w historii

Chronologia – co to takiego?

Chronologia to nauka zajmująca się określaniem czasu historycznego i ustalaniem kolejności wydarzeń.

Wydarzenia ułożone chronologicznie są podane w takiej kolejności, w jakiej następowały. Dzięki temu można zrozumieć, co wydarzyło się wcześniej, a co później.

Czym jest oś czasu?

Oś czasu to linia, na której umieszcza się wydarzenia w kolejności chronologicznej.

Oś czasu czytamy od lewej do prawej strony. Po lewej stronie znajdują się wydarzenia najstarsze, a po prawej te bliższe naszym czasom.

Ważnym punktem na osi czasu jest rok 1, umownie uznawany za rok narodzin Jezusa z Nazaretu.

Lata przed narodzinami Jezusa oznaczamy skrótem p.n.e.,czyli przed naszą erą.

Lata po narodzinach Jezusa oznaczamy skrótem n.e., czyli naszej ery.

Jeśli przy dacie nie ma skrótu p.n.e., oznacza to, że data należy do naszej ery.

Era to okres zapoczątkowany ważnym wydarzeniem, od którego liczy się lata.

Podstawowe jednostki czasu w historii to:

dzień,

miesiąc,

rok,

wiek,

tysiąclecie.

Wiek, czyli stulecie, trwa 100 lat.

Tysiąclecie trwa 1000 lat, czyli 10 wieków.

Wieki i tysiąclecia zapisujemy cyframi rzymskimi.

Data pozwala określić, kiedy wydarzyło się dane zdarzenie. Dokładna data może zawierać dzień, miesiąc i rok.

Cyfry rzymskie

Cyfry rzymskie zapisuje się za pomocą liter.

Najważniejsze cyfry rzymskie:

I – 1,

V – 5,

X – 10,

L – 50,

C – 100,

D – 500,

M – 1000.

Przykłady zapisu:

II – 2,

IV – 4,

IX – 9,

XII – 12,

XV – 15,

XIX – 19,

XX – 20,

XL – 40.

Od starożytności do współczesności

Dzieje ludzkości dzielimy na prehistorię i epoki historyczne.

Prehistoria to najdawniejszy okres dziejów człowieka. Trwała od