Tytuł: Od: Co to jest historia? do: Pokojowa rewolucja „Solidarności”. Hit na klasówkę. 4g. ebook

Historia klasa 4g

Od: Co to jest historia? do: Pokojowa rewolucja „Solidarności”

Tytuł: Od: Co to jest historia? do: Pokojowa rewolucja „Solidarności”

Tytuł serii: Hit na klasówkę

Autor: @mz_learning_know

Copyright © 2026 Magdalena Zelmańska-RecławISBN: 978-83-68832-31-0

Przy przygotowaniu tej publikacji korzystano z pomocy narzędzi sztucznej inteligencji, szczególnie podczas edycji tekstu.

Gdańsk, 2026

Hit na klasówkę

Historia klasa 4g

Od: Co to jest historia? do: Pokojowa rewolucja „Solidarności”

@mz_learning_know

Spis treści

Co to jest historia?

O mierzeniu czasu

Jak poznać przeszłość?

Moja rodzina

Ojczyzna małych ojczyzn

Polskie symbole i święta narodowe

Legendy o początkach Polski

Dawni Słowianie

Chrzest Polski

Początki chrześcijaństwa w Polsce

Pierwszy król Polski

Wojna Bolesława Krzywoustego z Niemcami

Zakony w Polsce

Król Kazimierz Wielki

Unia Polski z Litwą

Rycerze i ich zamki

Wielka wojna z zakonem krzyżackim

Polska spichlerzem Europy

O Akademii Krakowskiej

Złoty wiek kultury polskiej

Założyciel Zamościa

Warszawa stolicą Polski

Potop

Bitwa pod Wiedniem

W czasach Stanisława Augusta

Powstanie kościuszkowskie

Mazurek Dąbrowskiego

Powstanie styczniowe

O polską mowę

Polska laureatka Nagrody Nobla

Odzyskanie niepodległości

Wojna polsko-radziecka

Polskie osiągnięcia

Szare Szeregi

O żołnierzach niezłomnych

Papież Polak

Pokojowa rewolucja „Solidarności”

mzlearning.pl

Bibliografia / Warto przeczytać

Co to jest historia?

Świat się zmienia

Wszystko, co istnieje, zmienia się w czasie: człowiek, przyroda, państwa.

Zmiany mogą mieć charakter naturalny (np. opadanie liści z drzew jesienią) lub wynikać z działalności człowieka.

Przykłady zmian na podstawie Krakowa

1500 lat temu Krakowa jeszcze nie było, choć na wzgórzu wawelskim

mieszkali ludzie

.

1000 lat temu budynki w Krakowie były głównie

drewniane

. W grodzie i okolicznych osadach mieszkało mniej niż 2 tysiące osób.

500 lat temu było w nim więcej domów

murowanych

niż drewnianych. Miasto liczyło prawie 20 tysięcy mieszkańców i było

stolicą Polski

.

Dziś Kraków ma ponad 800tysięcy mieszkańców i jest jednym z

największych miast w Polsce

.

Zmienia się także sposób myślenia ludzi.

Dawniej dzieci pracowały w fabrykach i kopalniach. Z czasem wprowadzono prawo, które zakazało pracy dzieci.

Historia pokazuje, że świat i ludzie stale się zmieniają.

Dwa znaczenia słowa: historia

Historia to nauka o działalności człowieka w przeszłości. Zajmują się nią historycy, którzy badają przeszłość ludzi i ich życie.

Historia to także opowieść o przeszłości. Może to być na przykład historia rodziny.

Historia nie tylko twoja

Każdy człowiek ma swoją historię. Nazywamy ją historią prywatną. Są to wydarzenia z życia jednej osoby, na przykład pierwszy dzień ucznia w szkole.

Każda rodzina ma swoją historię rodzinną. Są to dzieje całej rodziny i jej członków.

Istnieje także historia państw, na przykład Polski.

Swoją historię mają również przedmioty, budynki i miejscowości.

W szkole uczymy się przede wszystkim historii Polski, ponieważ dotyczy ona dziejów wszystkich mieszkańców naszej ojczyzny.

Po co nam historia?

Historię poznajemy, aby wyciągać wnioski z przeszłości. Dzięki temu możemy mądrzej postępować teraz i w przyszłości.

Historia pomaga także zrozumieć współczesny świat. Dzięki niej wiemy, dlaczego istnieją różne zasady, na przykład obowiązek chodzenia do szkoły.

To, co najważniejsze

Historia to nauka o działalności człowieka w przeszłości. Historia jest także opowieścią o przeszłości.

Wyróżniamy historię prywatną, rodzinną i historię państw.

Historia ukazuje zmiany zachodzące w czasie.

Poznajemy historię, aby wyciągać wnioski z przeszłości i lepiej rozumieć współczesny świat.

O mierzeniu czasu

Czy świat jest dużo starszy ode mnie?

Historię przedstawiamy często na osi czasu. Dzięki niej możemy zobaczyć, co wydarzyło się wcześniej, a co później.

Oś czasu pomaga porównywać wydarzenia i ustalać ich kolejność.

W porównaniu z dziejami Ziemi historia człowieka jest bardzo krótka.

Człowiek rozumny pojawił się w Europie ponad 40 tysięcy lat temu.

Pierwsze trwałe domy budowano około 10 tysięcy lat temu.

Jezus Chrystus urodził się ponad 2 tysiące lat temu.

Początki państwa polskiego wiążą się z panowaniem Mieszka I ponad tysiąc lat temu.

Po co mierzymy czas?

Czas mierzymy, aby wiedzieć, co wydarzyło się wcześniej, a co później. Dzięki temu możemy też planować przyszłość.

Historycy mierzą czas, aby ustalać kolejność wydarzeń. Bez tego nie mogliby badać przeszłości.

Oznaczenie czasu wydarzenia nazywamy datą. Data może zawierać sam rok lub także dzień i miesiąc.

Jak mierzymy czas?

W Europie liczymy lata od narodzenia Jezusa Chrystusa. To wydarzenie dało początek obowiązującemu systemowi liczenia czasu.

Lata po narodzeniu Chrystusa nazywamy naszą erą i zapisujemy skrótem n.e.

Lata wcześniejsze nazywamy czasem przed naszą erą i zapisujemy skrótem p.n.e.

Lata przed naszą erą liczymy od końca. Nie było roku zerowego.

Jeśli wiadomo, że mówimy o naszej erze, nie trzeba dopisywać skrótu n.e.

Pełne sto lat nazywamy wiekiem lub stuleciem. Wieki zapisujemy cyframi rzymskimi, na przykład X w., XV w.

Pierwszy wiek naszej ery trwał od 1 do 100 roku. Drugi wiek trwał od 101 do 200 roku.

Możemy także wyróżnić połowy wieku. Pierwsza połowa wieku to np. lata od 101 do 150, a druga połowa to lata od 151 do 200.

System mierzenia lat, miesięcy i dni nazywamy kalendarzem.

Jak ludzie kiedyś mierzyli czas?

Ludzie od dawna próbowali mierzyć czas, ale robili to niedokładnie.

Do pomiaru czasu używano różnych urządzeń, na przykład:

zegara słonecznego,

klepsydry wodnej,

klepsydry piaskowej,

zegara mechanicznego.

Dawne zegary nie były dokładne, ponieważ ich działanie zależało od warunków, na przykład od światła słonecznego lub tempa przepływu wody i piasku.

Jak obliczamy wieki?

Aby obliczyć wiek, do liczby setek w danym roku dodajemy jeden.

Na przykład:966 rok należy do X wieku.1410 rok należy do XV wieku.

Jeśli rok kończy się dwoma zerami, nie dodajemy jedynki. Na przykład 1900 rok należy do XIX wieku.

Wieki przed naszą erą liczymy od końca.

To, co najważniejsze

Czas mierzymy, aby ustalać kolejność wydarzeń i planować przyszłość.

Datą nazywamy oznaczenie czasu wydarzenia.

W Europie liczymy lata od narodzenia Jezusa Chrystusa.

Wyróżniamy naszą erę (n.e.) i czas przed naszą erą (p.n.e.).

Wiek to sto lat. Wieki zapisujemy cyframi rzymskimi.

Kalendarz to system mierzenia lat, miesięcy i dni.

Oś czasu pomaga uporządkować wydarzenia w odpowiedniej kolejności.

Jak poznać przeszłość?

Jak odkryto osadę w Biskupinie?

W pierwszej połowie XX w. nauczyciel zauważył w Biskupinie drewniane pale wystające z wody. Wkrótce potem rozpoczęto tam wykopaliska archeologiczne.

Archeologia to nauka, która bada przeszłość na podstawie materialnych śladów działalności człowieka, takich jak domy, narzędzia, broń czy ozdoby. Najczęściej takie ślady znajdują się pod ziemią.

Archeolog to naukowiec, który prowadzi wykopaliska archeologiczne. Rozkopuje ziemię, aby odnaleźć i zbadać bardzo stare przedmioty.

W Biskupinie odkryto osadę sprzed ponad 2500 lat. Mieszkało w niej około tysiąca osób. Dzięki znaleziskom wiemy, że ludzie zajmowali się rolnictwem, polowali i łowili ryby.

Osada w Biskupinie istniała około 740–550 r. p.n.e. Została prawdopodobnie zniszczona w wyniku napadu wrogów.

W XX w. została częściowo zrekonstruowana i dziś można ją zwiedzać.

Źródła historyczne

Źródła historyczne to wszystkie ślady działalności ludzi w przeszłości.

Dzielimy je na trzy rodzaje:

źródła

materialne

, czyli

przedmioty

z przeszłości (np. narzędzia, budowle),

źródła

pisane

, czyli

teksty

(np. listy, dokumenty, pamiętniki, gazety),

źródła

ustne

, czyli

opowieści

przekazywane ustnie.

Źródła historyczne pomagają poznawać przeszłość. Można je znaleźć nie tylko podczas wykopalisk, ale także w domu, na przykład wśród starych przedmiotów lub dokumentów rodzinnych.

Czym zajmują się historycy?

Historycybadają przeszłość na podstawie źródeł historycznych.

Porównują różne źródła i sprawdzają ich wiarygodność. Na tej podstawie wyciągają wnioski.

Kronika to zapis wydarzeń w kolejności, w jakiej się wydarzyły. Historycy nie zawsze wierzą informacjom z kronik i sprawdzają je w innych źródłach.

Dlaczego trzeba chronić źródła historyczne?

Bez źródeł historycznych nie wiedzielibyśmy nic o przeszłości. Nie moglibyśmy też zrozumieć współczesnego świata.

Źródła historyczne należą do dziedzictwa historycznego, czyli do tego, co otrzymaliśmy od poprzednich pokoleń.

Należy je chronić przed zniszczeniem.

W ochronie dziedzictwa historycznego pomagają muzea. Przechowują one zabytki i udostępniają je ludziom.

To, co najważniejsze

Archeologia to nauka badająca przeszłość na podstawie materialnych śladów działalności człowieka. Archeolodzy prowadzą wykopaliska archeologiczne.

Źródła historyczne to wszystkie ślady działalności ludzi w przeszłości. Dzielimy je na materialne, pisane i ustne.

Historycy badają źródła, porównują je i wyciągają wnioski.

Dziedzictwo historyczne to wszystko, co otrzymaliśmy od poprzednich pokoleń. Chronimy je między innymi w muzeach.

Moja rodzina

Co to jest rodzina?

Rodzina to najbliżsi ludzie, z którymi jesteśmy spokrewnieni.

Rodzina mała to rodzice i dzieci.

Rodzina wielka obejmuje rodziców, dzieci oraz wszystkich krewnych rodziców wraz z ich mężami, żonami i dziećmi, na przykład dziadków, pradziadków, ciocie, wujków i kuzynów.

Krewni to osoby pochodzące od wspólnego przodka.

Przodek to osoba, która żyła wcześniej i od której pochodzą członkowie rodziny.

Historia mojej rodziny

Historię swojej rodziny można poznawać na różne sposoby.

Można rozmawiać ze starszymi członkami rodziny i pytać ich o przeszłość.

Można spisywać wspomnienia, aby zachować je dla kolejnych pokoleń.

Warto szukać rodzinnych dokumentów i pamiątek, na przykład świadectw szkolnych, kartek pocztowych lub wycinków z gazet.

Można także oglądać rodzinne fotografie i dowiadywać się, kim są osoby na zdjęciach.

Drzewo genealogiczne

Genealogia to nauka o więzach rodzinnych teraz i w przeszłości.

Drzewo genealogiczne to schemat, który pokazuje pochodzenie i powiązania między członkami rodziny.

Rysując drzewo genealogiczne, można poznać swoich przodków i zobaczyć, jak są ze sobą spokrewnieni.

Pamiątki rodzinne

Pamiątki rodzinne to przedmioty, które od dawnanależą do rodziny.

Mają one dużą wartość dla rodziny, ponieważ przypominają o przodkach i wydarzeniach z przeszłości.

Pamiątki rodzinne są źródłami historycznymi. Dzięki nim można dowiedzieć się, jak żyli ludzie, jak się ubierali i co było dla nich ważne.

Każda pamiątka ma swoją historię i jest częścią historii rodziny.

Zdjęcia jako źródło wiedzy o przeszłości

Ze starych fotografii można dowiedzieć się, jak kiedyś żyli ludzie.

Zdjęcia pokazują nie tylko osoby, ale także stroje, fryzury i przedmioty.

Dzięki nim można zobaczyć, co się zmieniło w czasie.

Tradycje rodzinne

Tradycje rodzinne to zwyczaje pielęgnowane w rodzinie.

Mogą to być wspólne święta, spotkania lub powtarzające się zwyczaje.

Tradycje łączą członków rodziny i budują poczucie wspólnoty.

Warto je pielęgnować i przekazywać kolejnym pokoleniom.

To, co najważniejsze

Rodzina dzieli się na małą i wielką.

Krewni to osoby pochodzące od wspólnego przodka.

Genealogia bada więzy rodzinne, a drzewo genealogiczne pokazuje powiązania w rodzinie.

Pamiątki i zdjęcia rodzinne są źródłami historycznymi.

Tradycjerodzinne to zwyczaje pielęgnowane w rodzinie.

Ojczyzna małych ojczyzn

Od Bałtyku do Tatr

Polska leży w Europie Środkowej.

Graniczy z siedmioma państwami: Rosją, Litwą, Białorusią, Ukrainą, Słowacją, Czechami i Niemcami.

Od północy graniczy z Morzem Bałtyckim.

Polska jest krajem nizinnym. Większość jej powierzchni leży na wysokości od 0 do 300 metrów nad poziomem morza.

Na nizinach łatwiejbudować miasta i drogi oraz uprawiać ziemię. Trudniej jednak bronić się przed nieprzyjacielem.

Główne regiony PolskiRegion to część kraju, która różni się od innych części krajobrazem, historią i kulturą.

Polska dzieli się na