Uzyskaj dostęp do tej i ponad 240000 książek od 14,99 zł miesięcznie
10 osób interesuje się tą książką
„Człowiek jest tyle wart, ile jest w stanie kochać”.
Na czym polega sztuka życia? Zmagali się z tym problemem wybitni myśliciele, pisarze, artyści… Wielu filozofów przekonywało, że nie tylko jego długość ma istotne znaczenie, lecz również głębia i sens.
Co na ten temat ma do powiedzenia św. Augustyn – człowiek, który sam odbył niezwykłą podróż wewnętrzną i przez wiele lat poszukiwał sensu życia w różnych duchowościach i filozofiach swojej epoki? Autor Wyznań najważniejsze odpowiedzi na pytania o cel istnienia odnalazł w głębi siebie. Przekonuje, że jedyne, co nadaje naszemu życiu sens, to miłość we wszystkich swoich odcieniach i formach. Od miłości zaczyna się piękno człowieka. I to ona prowadzi do Boga. Tylko w perspektywie miłości sens mają pytania o sprawy najważniejsze: codzienną walkę, szczęście, przemijanie, wolność, zaufanie czy nadzieję.
Ta antologia to jedyna taka synteza myśli starożytnego mędrca, który podpowiada nam, jak cieszyć się pełnią życia. Zawarte w niej teksty nie tylko ujmują pięknem języka, ale są też cenną wskazówką, zwłaszcza gdy czujemy się zabiegani, zmęczeni albo gdy potrzebujemy na chwilę się zatrzymać i odzyskać równowagę.
Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:
Liczba stron: 122
Rok wydania: 2026
Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:
Copyright © 2026 by IWR WE sp. z o.o.
REDAKTOR KSIĄŻKI: Michał Wilk KOREKTA: Barbara Miłoszewska REDAKCJA TECHNICZNA I PROJEKT OKŁADKI: Paweł Kremer ILUSTRACJA NA OKŁADCE: Gea Stock / Adobe Stock
ZA ZEZWOLENIEM Prowincjała Polskiej Prowincji Zakonu Pijarów L.dz. 141/P/2026 z dnia 15 września 2026 r.
Wydanie I | Kraków 2026 ISBN EBOOK: 978-83-8404-233-5
boskieksiazki.pl
Zamawiaj nasze książki przez Internet: boskieksiążki.pl lub bezpośrednio w wydawnictwie: 603 957 111,[email protected]
Wydawnictwo eSPe, ul. Meissnera 20, 31-457 Kraków
Plik przygotował Woblink
woblink.com
•••
Święty Augustyn urodził się 13 listopada 354 roku w Tagaście, niewielkim mieście w rzymskiej Numidii na terenie dzisiejszej Algierii. Jego matka Monika była gorliwą chrześcijanką. Ojciec, rzymski patrycjusz, przez większość życia był poganinem, dopiero pod wpływem Moniki pod koniec życia przyjął chrześcijaństwo. Ciekawość świata, inteligencja i intelektualny imperatyw poszukiwania sensu życia skierowały Augustyna ku literaturze, retoryce i filozofii. Początkowo chrześcijaństwo nie było dla niego interesującą alternatywą.
Około 370 roku wyjechał do Kartaginy, aby studiować retorykę. Tam związał się na wiele lat z kobietą, której imienia nie znamy. Z tego związku urodził się jego syn Adeodat. W Kartaginie rozpoczęły się również jego systematyczne dociekania religijne. Rozczarowany Biblią, którą początkowo uważał za zbyt narracyjną – by nie powiedzieć: mitologiczną i mało przekonującą – przez dziewięć lat był związany z ruchem manichejczyków. Pociągała go przede wszystkim manichejska obietnica racjonalnego wyjaśnienia pochodzenia zła.
Po ukończeniu studiów Augustyn sam zaczął uczyć retoryki – najpierw w Tagaście, a potem w Kartaginie. Ambicja i chęć rozwoju zawodowego sprawiły, że w 383 roku wyjechał do Rzymu. Rok później otrzymał prestiżowe stanowisko nauczyciela retoryki w Mediolanie, jednym z najważniejszych miast cesarstwa. Tam poznał człowieka, który odegrał istotną rolę w jego duchowej przemianie – biskupa Ambrożego. Początkowo słuchał go przede wszystkim jako znakomitego mówcy, z czasem jednak dzięki niemu zupełnie inaczej zaczął czytać i rozumieć Pismo. Jednocześnie coraz bardziej interesował się filozofią, zwłaszcza neoplatonizmem, co pomogło mu spojrzeć na problem Boga, duszy i natury zła w zupełnie nowy sposób.
Przełom nastąpił w 386 roku. W Wyznaniach Augustyn opisuje moment, gdy usłyszał dziecięcy głos powtarzający słowa: Tolle, lege – „Weź i czytaj”. Słysząc wezwanie, otworzył List do Rzymian i przeczytał fragment wzywający do porzucenia dawnego życia i zwrócenia się ku Chrystusowi. W Wielkanoc 387 roku przyjął w Mediolanie chrzest z rąk Ambrożego. Niedługo później postanowił wrócić do Afryki. Kiedy w Ostii czekał na statek, zmarła jego matka Monika. Krótko przed jej śmiercią oboje odbyli słynną rozmowę o życiu wiecznym. Augustyn opisał ją później w Wyznaniach jako jedno z najgłębszych doświadczeń duchowych swojego życia.
Po powrocie do Tagasty Augustyn wraz z przyjaciółmi założył wspólnotę braci wzorowaną na wczesnych regułach monastycznych. Ich życie koncentrowało się na modlitwie, nauce i pracy intelektualnej. Chciał żyć jak mnich – w ciszy, poświęcając czas na modlitwę, lektury i refleksję. Jednak w 391 roku chrześcijanie z miasta Hippony zaczęli domagać się, aby Augustyn został ich kapłanem. Pod naciskiem zgromadzonych wiernych, choć początkowo bardzo niechętnie, zgodził się przyjąć święcenia. Kilka lat później został biskupem tego miasta. Przez ponad trzydzieści lat głosił kazania, prowadził spory teologiczne, odpowiadał na setki listów, komentował Pismo i pisał dzieła, które na trwałe ukształtowały zachodnią teologię i filozofię. W tym okresie powstały między innymi Wyznania, O Trójcy i O państwie Bożym.
Zmarł nagle 28 sierpnia 430 roku, mając siedemdziesiąt pięć lat. Kilka miesięcy przed jego śmiercią Hipponę oblegli Wandalowie. Było to jedno z wielu wydarzeń jasno zapowiadających upadek Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie, co ostatecznie nastąpiło 4 września 476 roku, gdy germański wódz Odoaker zdetronizował ostatniego zachodniorzymskiego cesarza, Romulusa Augustulusa, i odesłał insygnia cesarskie do Konstantynopola. Augustyn odszedł, nie wiedząc, jaki los czeka Zachód ani czy chrześcijański świat, któremu poświęcił większą część swojego życia, przetrwa nadchodzące przemiany.
•••
Dobra jest ziemia – z wysokimi górami, łagodnymi wzgórzami i szerokimi równinami. Dobra jest żyzna posiadłość, piękna i obfita. Dobry jest dom – harmonijny, przestronny, pełen światła. Dobre są zwierzęta, w których pulsuje życie. Dobre jest powietrze – łagodne, czyste i zdrowe. Dobry jest pokarm, który cieszy smakiem i daje siłę. Dobre jest zdrowie – kiedy ciało nie zna bólu, a człowieka nie przygniata zmęczenie.
Dobra jest ludzka twarz – o harmonijnych rysach, pogodnym wyrazie i żywej barwie. Dobra jest dusza przyjaciela – dzięki zgodzie, która daje słodycz, i miłości, która pozostaje wierna. Dobry jest człowiek sprawiedliwy. Dobre są bogactwa, bo dzięki nim wiele spraw staje się łatwiejszych. Dobre jest niebo – ze słońcem, księżycem i gwiazdami. Dobrzy są aniołowie – w swoim świętym posłuszeństwie. Dobra jest mowa, która życzliwie poucza i we właściwej chwili napomina. Dobry jest poemat – dzięki harmonii rytmu i powadze myśli. Ale po co tak wyliczać w nieskończoność?
To jest dobre i tamto jest dobre. Odrzuć jednak „to” i „tamto”, a spróbuj, jeśli potrafisz, zobaczyć samo Dobro. Wtedy ujrzysz Boga – nie dlatego, że jest dobry dzięki jakiemuś innemu dobru, lecz dlatego, że sam jest Dobrem wszelkiego dobra.
Gdyby bowiem nie było w nas odciśniętego pojęcia Dobra, według którego rozpoznajemy, że coś jest dobre, i dzięki któremu jedno dobro przedkładamy nad drugie, nie moglibyśmy zgodnie z prawdą osądzać żadnej z tych rzeczy – ani tych, które wymieniłem, ani żadnych innych, które widzimy lub pojmujemy – jako lepszych czy gorszych. Boga należy więc kochać nie jako to czy tamto dobro, lecz jako samo Dobro (…).
Nie byłoby dóbr zmiennych, gdyby nie istniało Dobro niezmienne. Kiedy więc słyszysz o tym dobru i o tamtym dobru – o rzeczach, które pod pewnym względem można by nawet nazwać niedobrymi – spróbuj, jeśli potrafisz, odsunąć na bok wszystkie te poszczególne dobra, które są dobre przez uczestnictwo w Dobru, i zobaczyć samo Dobro, dzięki któremu wszystkie one są dobre. Bo gdy słyszysz: „to jest dobre” albo „tamto jest dobre”, w jakiś sposób pojmujesz zarazem samo Dobro.
Gdybyś więc potrafił odsunąć na bok wszystkie te poszczególne dobra i ujrzeć Dobro samo w sobie, ujrzałbyś Boga. A jeśli przylgniesz do Niego miłością, poznasz, czym jest prawdziwe szczęście.
O Trójcy Świętej, księga VIII
•••
Kiedy pytają nas o źródło, nie powiemy, że samo źródło jest rzeką. Kiedy pytają o rzekę, nie nazwiemy jej źródłem. Tak samo wody do picia, którą czerpiemy ze źródła czy z rzeki, nie nazywamy ani źródłem, ani rzeką.
A jednak, jeśli zapytać osobno o każdy z tych trzech przejawów wody, za każdym razem odpowiemy: to jest woda. Czy w źródle jest woda? – Woda. Czy w rzece jest woda? – Odpowiedź będzie taka sama. I także gdy chodzi o wodę przeznaczoną do picia, również odpowiemy podobnie. Nie mówimy jednak o „trzech wodach”, lecz o jednej wodzie.
Trzeba oczywiście bardzo uważać, aby nikt nie wyobrażał sobie niewysłowionej substancji Bożego majestatu na podobieństwo widzialnego, materialnego źródła, rzeki czy wody do picia. W tych bowiem przypadkach woda wypływa ze źródła i przechodzi w rzekę, nie pozostając nieruchomo w jednym miejscu. Kiedy zaś zostaje zaczerpnięta ze źródła lub z rzeki jako woda do picia, nie pozostaje już tam, skąd ją zaczerpnięto. Dlatego ta sama woda może być nazywana raz „źródłem”, raz „rzeką”, a raz „wodą do picia”.
O Trójcy powiedzieliśmy natomiast, że niemożliwe jest, aby Ojciec kiedykolwiek stał się Synem albo Syn kiedykolwiek stał się Ojcem. (…)
Te konkretne przykłady zostały przywołane nie dlatego, że są podobne do Bożej natury, lecz dlatego, że nawet w rzeczach dostępnych zmysłom można dostrzec pewną jedność. Dzięki temu możemy zrozumieć, jak trzy rzeczy mogą nosić jedną nazwę – nie tylko każda z osobna, lecz także wszystkie razem.
Nie powinno więc nikogo dziwić ani wydawać się niedorzeczne, że Ojca nazywamy „Bogiem”, Syna „Bogiem” i Ducha Świętego „Bogiem”, a jednocześnie wyznajemy, że w Trójcy nie ma trzech bogów, lecz jeden Bóg i jedna substancja.
O wierze i Symbolu, IX, 16–17
•••
Oto „Bóg jest miłością”. Dlaczego więc, jeśli pragniemy być z Nim, wybiegamy ku wysokościom nieba albo schodzimy w głębiny ziemi, szukając Tego, który jest w nas?
Niech nikt nie mówi: „Nie wiem, co powinienem kochać”. Niech kocha swojego brata, a będzie kochał samą miłość. Lepiej bowiem zna miłość, którą kocha, niż brata, którego kocha. I w ten sposób Bóg może stać się dla niego bardziej znany niż jego brat – bardziej znany, bo bardziej obecny; bardziej znany, bo bardziej wewnętrzny; bardziej znany, bo bardziej pewny.
Obejmij Boga, który jest miłością, i obejmij Boga przez miłość. To właśnie miłość łączy wszystkich dobrych aniołów i wszystkich sług Bożych więzią świętości. Łączy ich ze sobą, nas z nimi, a wszystkich razem poddaje samemu Bogu.
Im bardziej więc zostajemy uzdrowieni z pychy, tym bardziej napełniamy się miłością. A czym innym napełnia się człowiek, kiedy napełnia się miłością, jeśli nie Bogiem? (…)
Ktoś może jednak powiedzieć: „Widzę miłość i pojmuję ją umysłem na tyle, na ile potrafię. Wierzę także Pismu, gdy mówi: «Bóg jest miłością, a kto trwa w miłości, trwa w Bogu» (1 J 4,16). Ale kiedy patrzę na miłość, nie widzę w niej Trójcy”. A jednak, jeśli widzisz miłość, widzisz także Trójcę. Spróbuję ci to wykazać, o ile potrafię, abyś sam się przekonał. Niech tylko sama miłość będzie w nas obecna i niech pobudzi nas ku dobru.
Kiedy kochamy miłość, kochamy coś, co kocha coś innego, i właśnie dlatego, że kocha. Co więc kocha sama miłość, aby sama mogła być kochana jako miłość? Miłość bez przedmiotu kochania nie jest przecież miłością. Jeśli kocha samą siebie, musi kochać też coś innego, aby mogła kochać siebie właśnie jako miłość.
Przykładem ilustrującym tę zasadę jest słowo. Słowo oznacza coś innego [słowo „drzewo” oznacza pewien rodzaj rośliny; jest słowem właśnie dlatego, że coś oznacza – przypis M.W.], a zarazem jako słowo zachowuje swoje własne znaczenie [słowo „słowo” samo jest słowem, a nie przypadkowym i bezsensownym zestawem liter, i właśnie dlatego jako słowo coś oznacza; może też oznaczać kategorię, do której samo należy – przypis M.W.]. Jeśli jednak nie oznacza niczego, jako słowo również przestaje mieć znaczenie [np. ciąg liter „bjrgufsk” ani nie jest słowem, ani niczego nie oznacza jako słowo – przypis M.W.].
Podobnie jest z miłością. Miłość kocha samą siebie. Jeśli jednak nie kocha siebie jako ta, która kocha coś innego, nie może kochać także siebie jako miłości. [Wyobraźmy sobie matkę opiekującą się chorym dzieckiem. Matka sama może pomyśleć: „Cieszę się, że tak bardzo kocham moje dziecko. Nie chciałabym utracić tej miłości”. Ta kobieta kocha swoją własną miłość. Zauważmy jednak, że może ją kochać jako miłość tylko dlatego, że jest to miłość do dziecka. Gdyby usunąć dziecko jako przedmiot pierwszego aktu, nie zostałoby nic, co można byłoby nazwać miłością – przypis M.W.]. Cóż więc kocha miłość, jeśli nie to, co my sami kochamy przez tę miłość jako miłość nadprzyrodzoną? (…) Czym więc jest miłość, czyli caritas, którą Pismo Święte tak wysoko wychwala, jeśli nie miłością dobra?
Z tego, co powiedzieliśmy do tej pory, wynika, że miłość zakłada tego, kto kocha, oraz to, co jest kochane. Są zatem trzy elementy: kochający, umiłowany i sama miłość. Czym bowiem jest sama miłość, jeśli nie pewnym życiem, które łączy – i pragnie coraz pełniej łączyć – dwoje: tego, kto kocha, i tego, kto jest kochany? Ta zasada dotyczy zarówno spraw cielesnych, jak i wyższych: bo co właściwie kochamy w przyjacielu, jeśli nie to, kim jest?
Podsumowując, by móc mówić o prawdziwej miłości, musimy uwzględnić trzy elementy: kochającego, umiłowanego i samą łączącą ich miłość.
O Trójcy Świętej, księga VIII
•••
W tym życiu, by móc przylgnąć do Boga miłością i aby cieszyć się obecnością Tego, od którego pochodzimy i bez którego w ogóle nie moglibyśmy istnieć, powinniśmy trwać w Dobru, którym jest sam Bóg. Póki bowiem „postępujemy według wiary, a nie dzięki widzeniu” (2 Kor 5,7), nie oglądamy jeszcze Boga „twarzą w twarz”, jak mówi Paweł Apostoł (1 Kor 13,12). Jeśli jednak nie pokochamy Go już teraz, nigdy nie będziemy mogli Go ujrzeć.
Jak jednak można kochać kogoś, kogo się nie zna? Owszem, można kogoś znać, a mimo to go nie kochać. Czy jednak można kochać kogoś, kogo się nie zna? Jeśli byłoby to niemożliwe, nikt nie mógłby pokochać Boga, zanim by Go nie poznał.
Na czym polega więc nasza miłość wobec Boga? Polega ona na oglądaniu Go kiedyś, w przyszłym życiu, lub na mocnym uchwyceniu się Go umysłem już teraz. On nie jest przecież ciałem, którego należałoby szukać oczami ciała.
Zanim będziemy zdolni oglądać i pojmować Boga tak, jak On może być oglądany i pojmowany – co jest dane ludziom czystego serca, bo „błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądać będą” (Mt 5,8) – najpierw musimy pokochać Go przez wiarę. Inaczej serce nie zostanie oczyszczone na tyle, by stało się zdolne i gotowe do oglądania Boga. Gdzie bowiem mają znaleźć swoje miejsce te trzy rzeczy – wiara, nadzieja i miłość – dla których wzrostu w duszy zostały napisane i zgodnie działają wszystkie księgi Boże, jeśli nie w duszy, która wierzy w to, czego jeszcze nie widzi, a zarazem ma nadzieję i kocha to, w co wierzy?
Już teraz kochamy Tego, którego jeszcze nie znamy, ale w którego wierzymy. Trzeba jednak bardzo uważać, żeby umysł, wierząc w to, czego nie widzi, nie stworzył sobie obrazu czegoś, co naprawdę nie istnieje, i nie zaczął pokładać nadziei oraz miłości w czymś fałszywym. (…)
Kiedy więc mówimy o Trójcy i w Nią wierzymy, wiemy, co znaczy słowo „trójca”, bo wiemy, czym jest liczba trzy. Ale przecież nie to słowo czy pojęcie kochamy. Trójcę bez trudu możemy sobie wyobrazić, kiedy tylko chcemy. Wystarczy – pomijając inne przykłady – unieść trzy palce. Czy jednak kochamy każdą trójcę? Oczywiście nie. Kochamy tę Trójcę, która jest Bogiem. A więc tym, co naprawdę kochamy w Trójcy, jest właśnie to, że jest Bogiem. Nie widzieliśmy jednak żadnego innego boga ani żadnego innego nie znamy, bo istnieje tylko jeden Bóg – Ten, którego nie widzieliśmy, a mimo to kochamy przez wiarę.
Pozostaje więc pytanie: na podstawie jakiego podobieństwa albo porównania z rzeczami, które już znamy, możemy w Niego wierzyć i dzięki temu pokochać Boga, którego jeszcze nie znamy?
O Trójcy Świętej, księga VIII
Dalsza część książki dostępna w wersji pełnej
Okładka
Karta tytułowa
Wstęp
Skąd przychodzimy?
Bóg. Najwyższe dobro
Trójca Święta
Bóg jest miłością
Jak poznajemy Boga Trójjedynego?
Okładka
Strona tytułowa
Prawa autorskie
