Taca ebook

Copyright © Artur Nowak, 2026

Projekt okładki

Ilona Gostyńska-Rymkiewicz

Zdjęcia na okładce

© Ilona Gostyńska-Rymkiewicz

Redaktor inicjujący

Michał Nalewski

Redaktor prowadzący

Anna Kubalska

Redakcja

Renata Bubrowiecka

Korekta

Katarzyna Kusojć

Bożena Hulewicz

ISBN 978-83-8444-610-2

Warszawa 2026

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

[email protected]

WSTĘP

Pewien biskup potrafił bez żadnego pokwitowania zabrać z kościoła obraz i urządzić sobie prywatny seans adoracji: kominek, lampka wina, dzieło sztuki i samotna celebracja. Na sztuce się nie znał, ale „czytał albumy”, brylował na kolacjach z przedstawicielami swojego dworu i budował wokół siebie nimb znawcy. Mylił nazwiska malarzy, mylił muzea, ale w tej instytucji nikt nie miał interesu wyprowadzać biskupa z błędu. Klakierzy żyją z łaski, dworzanie pilnują dostępu, a sekretarze filtrują rzeczywistość. Zresztą jak w feudalnym modelu, nawet jeśli wszyscy wiedzą, że pan pije, kradnie albo upokarza ludzi, to i tak przyjdą się modlić do jedynego Boga na mszy pod jego przewodnictwem. I nikt nie „zbezcześci świątyni” protestem, bo religijność bywa tresurą: nie wychylaj się, nie podważaj, nie psuj. Posłuszeństwo jest tu cnotą ważniejszą niż prawda.

Słyszałem opowieści o libacjach kończących się interwencją zaufanych medyków, o kopertach, które nie są wręczane, tylko stawiane, jakby sama forma miała zdejmować moralny ciężar z czynu; i nie zwierają łapówki, tylko ofiarę składaną przez brata w kryzysie, którego trzeba „ochronić przed zgorszeniem”. System ma wbudowany mechanizm samousprawiedliwienia.

To nieprawdopodobne, jak Kościół ze swoją feudalną scenografią, nierealnością i przepychem zdołał wślizgnąć się w XXI wiek, udając, że czas go nie dotyczy. W pewnym sensie trzeba tę sztukę podziwiać. Ludzie, którzy ślubują ubóstwo, mieszkają w pałacach, korzystają ze służby i nazywają to posługą. Nie muszą jak zwykli śmiertelnicy chodzić do pracy, dbać o utrzymanie rodziny, liczyć rachunków, mierzyć się ze zwykłymi problemami i brać odpowiedzialności za konsekwencje własnych decyzji. Ich świat jest osobnym ekosystemem: rezydencje, sekretariaty, refektarze, kierowcy, kucharki, ogrodnicy, kapelani. System zamknięty, samowystarczalny, odporny na wstyd.

Zaczyna się od stroju – nie jako dodatku, tylko jako komunikatu. Pierścienie, łańcuchy, purpury, hafty… Kostium działa jak tytuł szlachecki: ma budować dystans, sugerować, że oto stoi przed nami ktoś innego rodzaju, kto nie podlega zwykłym regułom. Kościół dba, by kapłani tej ociekającej złotem celebry kielichów, paten i tabernakulów byli wystarczająco oddaleni od wiernych. A później wchodzi kolejna warstwa: infrastruktura władzy, którą trzeba utrzymać. Kuria, budynki, rezydencje, kancelarie, ceremoniał, ochrona, otoczenie – to kosztuje miliony i opłacane jest z kieszeni wiernych. W świecie, w którym każda sprzedaż i niemal każda usługa obłożone są VAT-em i opatrzone fakturą, Kościół wciąż żyje w sferze „Bóg zapłać”: w jego krwiobiegu krążą gotówka, ofiary, intencje, darowizny. To idealne środowisko dla patologii, bo gotówka nie zostawia śladów, a sekretność ma tu rangę cnoty.

Jeden z kurialistów, z którym rozmawiałem na potrzeby tej książki, powiedział mi wprost: defraudacje i kradzieże do pewnej kwoty nie są nawet zgłaszane organom ścigania. Bo większą szkodę wyrządza upublicznienie informacji, że ksiądz coś ukradł i uciekł, niż załatwienie sprawy po cichu. To nie jest patologia na marginesie systemu. To jest jego logika: minimalizować skandal, maksymalizować bezkarność.

Kościół świadomie odrzucił niemal wszystkie zdobycze demokracji: wybieralność przywódców, odwoływalność, niezależny system kontroli, jawność postępowań, przejrzystość rozliczeń. Na dole wygląda to podobnie: proboszcz zbiera gotówkę, a co z nią robi, nie jest sprawą parafian. I nawet jeśli ludzie coś wiedzą, coś podejrzewają, to milczą, bo… ksiądz też człowiek.

Ta książka nie powstała po to, żeby dorzucić kolejny dowcip o pałacach biskupich. Humor będzie – bo groteska jest elementem tej rzeczywistości – lecz stawką jest gniew i rozumienie. Pedofilia okazała się wierzchołkiem góry lodowej kościelnych patologii. Finanse są jej masywem. I im szybciej Kościół traci ludzi, tym bardziej kurczowo trzyma się pieniędzy oraz scenografii władzy. W dobie internetu obraz tego, jak funkcjonuje ten system – jak zapewnia bezkarność, zasłania przepych moralnym szantażem, drenuje kieszenie wiernych – widać wyraźniej niż kiedykolwiek.

Chcę opisać ten mechanizm bez nabożnych filtrów, bez przyklęku, bez udawania, że to „sprawy delikatne”. Bo nic nie jest delikatne w instytucji, która żąda od ludzi moralności, a sama konsekwentnie ucieka od elementarnej odpowiedzialności. W instytucji, w której nawet pieniądze mają charakter sakramentalny: są niewidzialne.

CZĘŚĆ 1