W krainie złota ebook i audiobook

Kto dziś przejeżdża przez miasto Sacramento, nie w kierunku San Francisco, ale na południe ku rzece Makosme, ujrzy jeszcze dom, w którym mieszkał Sutter, pierwszy odkrywca złota w Kalifornii.

Dom dziś już stoi za miastem i jest ruiną; dachu na nim nie ma, mury, lepione z szarej gliny, a barwne przez ogień, przez kule meksykańskie i szczerbione indiańskimi tomahawkami, zrysowały się, porozpadały i częściowo zmieniły w bezładne kupy gruzu; ale mieszkańcy miasta ogrodzili je drucianym płotem i strzegą, jak oka w głowie, tych ostatków „kalifornijskiej kołyski”.

Gdyby bowiem nie ten dom, nie istniałoby Sacramento, nie istniałoby czterechkroćstotysięczne San Francisco, kolej nie łączyłaby dwóch oceanów i Kalifornia nie byłaby tym, czym dziś jest, to jest krainą szumiącą łanami zbóż, gajami pomarańcz, winnic, drzew migdałowych i pieprzowych, ale najprawdopodobniej głuchą i bezludną pustynią.

Sutter, odkrywca złota, tak stworzył Kalifornię, jak później Strzelecki Australię.

Dziwne czasem przeznaczenia wiążą się z zamiarami ludzkimi. Sutter był człowiekiem ogromnej energii, ale raczej idealistą niż człowiekiem praktycznym.

Przybywszy z kilkoma towarzyszami do Kalifornii, założył tartak. Dlaczego i po co? Trudno powiedzieć.

Tartak może przynosić znakomite zyski w krainach zaludnionych, gdzie się budują domy, okręty i tym podobne. Ale w pustyni, jaką naówczas była Kalifornia, co robić z deskami? A jednak tartak stanął. Dwa razy palili go Indianie i za każdym razem odbudowywano go na nowo. W czasie drugiego napadu Sutter, oblężony w owym wspomnianym domu, mało nie zginął ze wszystkimi towarzyszami.

Ale napad szczęśliwie odparto, dwa tygodnie zaś później tartak szumiał i klekotał jak dawniej.

Może szum jego kół przypominał Sutterowi wodospady ojczystej Szwajcarii. Aż pewnego razu, gdy koła milczały, jeden z towarzyszy Suttera dostrzegł pod nimi, w przezroczystej wodzie, grube, połyskujące żółtawo ziarna. Było to złoto.

Jakim sposobem wieść o nim przebiegła w mgnieniu oka pustynię, rozległą na cztery tysiące mil angielskich i doszła do Nowego Jorku, trudno powiedzieć: dość, że losy Kalifornii były od tej chwili rozstrzygnięte.

Kupcy w Nowym Jorku, Bostonie, Filadelfii i Baltimore porzucali swe kramy, urzędnicy urzędy, plantatorzy południa swe plantacje, rozbójnicy na Missisipi swe porohy, skwaterowie swe stada, strzelcy swe puszcze – i wszystko, co żyło, dążyło do Kalifornii kopać złoto i szukać go w rzekach, rzeczkach, strumieniach, wzgórzach, wąwozach.

Dziś śluzy tylko, długie na kilka mil czasem i spowite w bluszcze, powoje, liany, kapiące uwiciem i festonami zieloności, przypominają, że Kalifornia jest krajem złotodajnym. Ale kopalnie zmieniły się w przedsiębiorstwa akcyjne i praca rąk zastąpiona maszynami; wówczas zaś widziałeś setki ludzi, pracujących osobiście z rydlem w ręku i taczkami. Rozkopywano całe wzgórza, zmieniano koryta strumieni, pracowano dzień i noc, pod palącym słońcem, bez dachów nad głową, wśród huku strzałów rewolwerowych.